(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Patrologiae cursus completus: sive biblioteca universalis,integra uniformis, commoda, oeconomica ..."

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at |http : //books . qooqle . com/ 



PATROCOGItE 

— CDRSUS COMPLETUS, . 

SEU BIBUOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, CECOM>mCA, 

OHMll SS. PATRVN, DOCTORll SGRIPTORIIHQUE ECCLESIASTICORUH. 

8IVE LATINORUM, SIVE ORiECORUll, 

QUI AB jEVO APOSTOUCO AD TEMPORA CONCILJJ TBIDENTINI (ANNO i545) PRO LATINI&. 
ET CONCILII FLORENTINI (ANN, US9) PRO GRjECIS FLORUERUNT : 

RECUSIO CHRONOLOGICA 
OMNIUM QUiE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLlCi^ TRADITIONIS PER QUINDECIM PRIMA 

ECCLESI^ SiECULA ET AM PLIUS, 

JUZTA KOXTI0NE8 ACCURATI88IMA8 , INTER 8E CUMQUE N0NNULLI8 C0D1CIRU8 MANU8CRIPTI8 C0LLATA8, PERQUAM DILIGEN- 

TKR CA8TIOATA ; DI88ERTATI0NIBU8, C0MMENTARI18 VAR1I8QUE LECT10NIBU8 CONTINENTER ILLUSTRATA ; 0MN1BU8 

0PER1BU8 P08T AMPLIB8XMA8 ED1T10NF8 QUiB TRIBUS N0VI8S1MIS S^CULIS DEBENTUR ARS0LUTA8 DETECT18, 

AUCTA ; INblCIBUS PARTICULAR1BU8 ANALTT1CI8, 81N0UL0S SlVE TOMOS, 8IVE AUCT0RE8 ALICUJUS MOMENTI 

8UBSEQUENT1BU8, bONATA ; CAPITULIS INTRA IP8UM TEXTUM RITE DI8P0S1T18, NECNON ET TITULIS 81N0U- 

LARUM PAOINARUM MAROINEM 8UPER10REM D18T1N0UKNT1RU8 8UBJECTAMQUE MATKRIAM 8IGNIF1CAN- 

TIBU8, ADORNATA ; OPERIBUS CUM DUBllS, TDM APOCRYPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN 

ORDINE AD TRADITIONEM ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA ; 

DCCCNT18 ET AMPLIU8 LOCUPLETATA INDIC1BU8 AUCTORUM SICUT ET OPERUM, ALPHABETICIS, CHRON0L0OICI8, RTATI- 

8T1C19, 8YNTHETIC18, ANALYTICIS, ANOLOGICIS, IN QUODQUE RELI0I0N18 PUNCTUM DOGMATICUM, MORALE, LITUR- 

CICUM, CAJiONlCUM, DISCIPLINARE, H18T0R1CUM, ET CUNCTA ALIA 81NE ULLA EXCLPTIONE ; 8ED PHvESERTlM 

DUOBUS INDIC1BU8 1MMEN81S ET OENERALIBUS, ALTERO 8CILICET RERUM, QUO C0N8ULT0, QUIDQUID 

NON 80LUM TALI0 TALI8VB PATER, VERUM EIIAM UNU8QUI8QUE PATRUM, NE UNO QUIDEM 0M1S80 

IN QUODLIBET THEMA 8CR1P8ER1T, UNO INTUITU C0N8P1CIATUR ; ALTERO BCRIPTURiE 

SACRiE, BX QUO LECTORl-eOMPJC^iyE 81T OpVJlJ«*C!UlPC^M>ltRi& ET IN QU1BU8 

OPERLM 8U0RUM L0CI8 8l>Otl£o^ J^GL7.|tPVMT0fiR0RUV SttaflTiilfi VER8US, A 

PRIMO OENE8E08 U6QUE AU NOVK^SIMLH XPOCALtPlgfB, CofttlfiNTATl 8INT. 

KD1T10 ACCU1IATI88IMA, CiBLBRlSQUE 0MNIBU8 FACILE ANTEPONKNDA, 81 PERPENDANTUR CHARACTERUM NITIDITAS 

CHARTJB QUAL1TA8, 1NTE0RITA8 TF-XTUS, PEBKECff^a^ORHECTXONl^i^PERUM.REeUJfORUM TUM VARIETAS 

TLM NUMERU8, FORMA VOLUMINUM PEPQtJ^H CdkUOiiA S1»1^1UE IN fOTG -PA^^ROCDGJ^ DECURSU CONSTANTER 

SIMILIS, PRBTII EZIGUITAS, PR^eSfiATrMQI'^ Ff TA '^OLT.ECTIO VKJ^, MBTlleblCA^ET-CHRONOLOOICA, 

8EXCENT0RUM FRAOMENTORUM OPUSCULORUMQUE RACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM, 

PRIMUM AUTEM IN N08TRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS ET MSS. AD OMNES 

jBTATBB, LOCOS, LIN0UA8 FORMASQUE PERTINENTIBUS, COADUNATORUM. 

SERIES LATINA PRIOR 

N QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE ECCLESIiE LATINifi 
A TERTULLIANO AD LNNOCENTIUM III 

AOCURANTE J.-P. MIGNE, 

Blbll^tfaeefe Clerl aolvers», 

SIYE CCRSUUM COMPLBTORUM IN SINGULOS SCIENTIiE ECCLESIASTIC^ RAMOS EDITORE. 



PATROLOOIA, AD IN8TAR IP81U8 ECCLESIiB, IN DUA8 PARTE8 DIVIDITUR, ALIA NUMPE LATINA, ALIA GRiECO-LATlNA. 
LAT1NA, JAM PENITU8 EXARATA, QUOAD PRIMAM SERIEM VIOENTI-QUINQUE ET DUCENTI8 V0LUMINIBU8 MOLE SUA 8TAT, 
NOXVE P08T PEBACTOt INDICE8 8TABIT, AC QUINQUE-VIGINTl-CENTUM ET MILLE FRANCIS VENIT. GRiBCA DUPLICI 
EDITIONE TYP18 MANDATA B8T. ORIOR GRiBCUM TBXTUM UNA CUM VERSIONE LATINA LATERALIS AMPLECTITUR, ET AD 
NOVEM ET CENTUM VOLUMINA PERVENIT, 8ED 81NE INDICIBUS ; P08TERI0R AUTEM HANC VERSIONEM TANTUM EXBIBET, 
IDKOQUE INTRA QUINQUE ET QUINQUAOINTA VOLUMINA RETINETUR. UTRAQUE VIGESIMA QUARTA DIE DECEMBRI8 1860 
OMNmO APPARUERAT. UNUMQUODQUB VOLUMEN GRiBCO-LATINUM OCTO, UNUMQUODQUE MKRE LATINUM QUINQUE 
i • FBANCI8 80LUMM0D0 EMITUR : UTROBIQUE VERO, UT PRETII UUJUS BENEFICIO FRUATUR EMPTOR, COLLECTIONEM 

INTEORAM, 8IVB OR^CAM 8IVE LATINAM, 326 V0LUM1NIBU8 PRO AMPLIORI EDITIONE ET 272 PRO MINORI AB8QUE 
l^DICIBUS CONSTANTEll, COMPABET NECK8SE ERIT ; SECU8 ENIM CUJUSQUE VOLUMINIS AMPLlTUDINEM NECNON ET 
PIFFICULTATE8 VARIA PRETIA ^QDABUNT. ATTAMEN, 81 QUI8 BMAT INTEORE ET 8E0RSIM COLLECTIONEM GRiECO- 
I^TINAM, VEL BAMDEM EZ OR JlCO- LATINB VER8AM, TUM QUODQUE VOLUMEN PRO NOVEM VEL PRO 6EX FRANCIS 
OBTINKBIT. ISTM CONDITIONEB 8BRIEBU8 PATROLOOIiB NONDUM EXCU818 APPUCANTUR. 



PATROLOGIjE LATINjE tomvs xc. 



VENERABIUS BEDJS 

TOMUS PRIMUS 

PARISIIS 

APUD J..P, MIGNE ET GARNIER FRATRES, EDITORES, SUCCESSORES, 
IN VIA DICTA : AVENUE DU MAINE, 208. 

1904 






AVIS IMPORTANT 

ITaiiris UDfl de^ lois provideatielles qui regissent le monde, rareaient les OBUvres au-dessus de rordinaire se font 
«ari» contr^dlctiaRs plus ou moias fortes et nombreuses. Les Aleliers Caiholiques ne pouvaient ^uere echapper & ce 
cachet divin de leui Litilite. Tanl6t on a ni^ leur existonce ou leur importance; tantdt on a ditquMls etaieiit fermes 
ou qu'ih nllaifltil L'6tre. Cependant ils pour»uiveni leur carriere depuis 24 aos, et les productions qui en sorteut 
devicEinerit do plti^ en plus ^^ravcs ot soi^niees : aussi parait-il certaiu qu*iimoins d'6venements qu^aucuue prudence 
huDniine oe s^aur^iiL iir^voir ui emp6chcr, ces Ateliers iie se fcrmeront que quaiid la BibliotMque du Clergd sera 
tertuiriee eri sps i.L>03 volumes in-4*. Le passe parait un sur garant de 1 avenir, pour ce qu'il y a ^ esp^rer ou k 
craindrtj. f^epeiidftnt, parmi les calomnies auxquelles ils se sout trouves en butte, il en est deuz qui ont ete conti- 
nueUement rep^tees, parce au*dtant plus capitales, leur effet eotrainait plus de consequences. De petits et ignares 
conGiifri?:fi(s ae aoiit donc acharnes, par leur correspondance ou leurs voyasreurs, & r^peter partout qae nos Edilioas 
iiaient mal corrj^ocs et mal imprim^es. Ne pouvant attaquer le foud des Ouvrages, qui, poar la pluparl, ne soat 
qoc l'j!^ cJiehd^r^vrc^ du Gathoiicisme reconnus pour tels dans tous les temps etdaos tous les pays, il fallait bien 
se rejeU^r siir k rormo dans ce qu'elle a de plus sdrieux, la correction et l'impression; en eflet, les chefs-d*OBuyre 
iu^me n'at]rate^nt qu'uae deini-valeur« si lo lexte en etait inexact ou illisible. 

IJ e^it Lrcj^ vrai que, dans le principe. un ^ucc^s inoui dans les fastes de la Typographie ayant force TEditeur de 
rocotirir aux in^-cruiiques, afiu de marcher plus rapidement etdedonner les ouvrages ^ moindre pnx, quatre volumes 
du do\ih\v Cmirii d'Ecriture sainte et de TMologie furenr tires avec lacorrection insuffisante donnee dans lesimpri- 
merin^ ^ prus>|Ji? Lout ce qui s'edite; il est yrai aussi qu'un certain nombre d'autres volumes, appartenant k divertes 
PuhliCnitr^jinsH fiirt>Eii; imprim^s ou trop noir ou trop blanc. Mais, depuis ces temps eloign6s, ies mecaniques ont 
cetlv l^travLid ^UK presses a bras,et rimpression qui en sort, sans 6tre du luxe, attendu que ie luxe jureraitdaos 
A^% ouvr^ps d^Linc! tiille aature, est parlaitement convenable sous tous les rapporis. Quaut & la correctioo, il est 
defmit ^iu&lU irajiimais 6te portee si loiu dans aucuna ediiion ancienne ou contemporaine. Etcommeni en serait-il 
autremtiut, upro?^ toEit-isles peines et touies les ddpetises que nous subissons pourarriver k purger oos epreuvesde 
touti^s l»LjLo3 x^ L'li^bitude, en typographie, m6me dans les meilleures maisons, est de ne corrigsrque deux epreuves 
et d'en conferirr luie troisieme avec la seconde. sans avoir prepare en riea le manuscrit de 1 auteur. 

Dans le» AtHitr^ Catfioliques la differeQce est presque inco*iimensurable. Au moyende correcteurs blanchissous 
h tiarna.i» tti dont k^ coupd^oeil typographique est sans pitie pour lesfauies, on commeuce par preparer la copie d'un 
bou( a 1'aiitTi!; ^ans ea excepter uu seul mot. On lit ensuite eo premi^re epreuveavec lacopie aiosi pr^paree. Oo lit 
«a ^Q^ond^ da b iiidme maoiere, maiseo collatioooant avec la premiere. On fait la mdme chose en tierce, en colla- 
tionnant a^ec: lii secoade. Oo agit de mdme eo quarte, en collatiouaant avec la tierce. Oo reaouvelle la mdme op^ 
tiklioa eci qmr^te, en collatioaiiaat avee la quarte. Ges coUationnements out pour but de voir si aucune des fautes 
stgadk^es au bnreaii par MM. les correcteurs, sur la marge des epreuves, n'a echapp^ k MM. les corrigeurs sur le 
marhre et le ini^L^i. Apres ces cioq tectures eati^rei contrdlees ruue par Tautro, etea dehors de la preparatioo 
ci^dessus mDiuianneei vieat uoe r^visioo, et souveat il eu vieot deuxou trois; puis Toa cliche. Le clichage opere, par 
coa^i^qLiortt la ftiireto du texte \% tpqui^jii»^ iiiMiebi|i«ee, oo faiuave^la copie, uue nouvelle Iectured'ua bou t derd- 
prauvf! k L'autre, oii se livre a.*uye; ^efiV^lle pewsioat M*«le tSi^ieZii^glrivd qu*apres ces iuuombrables precautioa^. 

Aui^Ei j at-il a Montrouge*ae9 earpecteH»»<k? (tNKeVre»4SaliinA e€ en plus grand nombre que dans viogt-cinq 

lis qu'aillears 
obtenue par 

«lles rcll']» DK-^me des c^itret**B^oedlc0ii9**ll£j»ilIonpt l|oO$&Qcpn*j»t }lesp6lebres Jesuites Petau et Sirmond. Que 
Toa compari^, eu filTat, n'importe quelles feuilles de leurs 6ditions avec celles des odtres qui leur correspoodeot, eo 
grec CDtnme en laLiii, on se coovamcra que rinvraisemblable est uoe realitd. 

irdrlleur!»! ri^a &.i\'aats ^miaeats, plus pr6occup^s da seos des textes que de la parlie typographique et o'6taDt 

trouver, leur 
6raient piesque 
rs Cathotiques, 
doftt It) propre eit surtout de ressusciter la Tradition, n*operent le plus souvent que sur les imprimes. 

Le ir ^. De HLirh, Jesuite BoUandiste de Bruxelles, nous ecrivait, il y & quelque temps, n'avoir pu trouTor eo 
du-huit mui!< detude, une seule faute daosootre Patroloaie tatine. M. D^nziager, professeur deTheologie & TUai- 
ver^ite ile Wiirzbuitrjif, et M. Reissmann, Vicaire Gen^ral de la mdme ville, nous mandaieot, h, la date du 19juillet, 
n^'iv<iir pu ^ji^^lenient surprendre une seule faute^ soit dans le latin soit dans le grec de notre double Patrotogie. 
Enthip \ti savuit i*. Pitra, Benedictin de Solesme, etM. Booetty, directeur des Annales de philosophie chritienne, 
mii au dtjfi d^ noiii coDvaincred'une seule erreur typographique, oot «^le forces d*avouer que nous n'avioas pas irop 
prosumti de notre p^irfaite r.orrectioa. Daos le Glergese Irouvent de bons latioistes et de boos hell^aistes, et, eequi 
eit pliii^ rare, de^ liommes tr6s positifs et \rh% pratiques, eh biea! oous leur promettons uoe prime de 25 ceatimes 
jwr clmque imXt q\\'\\% ddcoovriront dans n*importe lequel de oos volumes, surtout daos les grecs. 

Ualgr^ ce qLii prt c^^de, TEditear des Cours complets, sentaut de plus eo plus l'importance et mdme la n6oessit6 
d'uae corrcetion purfaite pour qu'un ouvrage soit veritablement utile et estimable, se livre depuis plas d*un an, et 
ett resulu de se lirriir jusqu*& la fin k uae op^ratioa loogue, penible et coiiteuse, savoir, la r^vision entidre et 
iiuWcr^elle do ses maombrables clichis. Aiosi chacao de ses volumes, au furet & mesure qu*il les remet sous presse^ 
eit corrrgo mot pour mot d'ua bout k Tautre. Quaraote hommesy soat ou y seront occupes pendant 10 aos, etuoe 
tomme qui n^ saurait dtre moindre d'un demi million de francs est consacr^e k cet importaut contr<Me. De cette 
maiiiore, les Publications des Ateliers Catholiques^ qui dej^ se distin^uaient eotre toutes par la sap^riorit^ de lenr 
corriMrtiun, n'ai]rorit de rivales, sous ce ranport, daos aucuo temps oi daus aucun pays; car ({uel est Tediceur qui 
poiirraiL et voudrait se livrer APRES GdlJP k dos travaux si gigaotesques et d ua prix si exorbitaot? U fsul 
certi^s Htg biea pbatitr^ d'ua6 vocatioa diviue k cet effet, pour ne reculer oi devaot lapeioe oideTaiit la dipense, 
stirtout loraitua 1 Ijirope savaote proclame que jamais volumes a'oat et^ edit^s avoc taiit d'exac(itude que ceux de 
li BiMiM^qtte uaiuerselle dn Clergi. Le preseot volume est du oombre de ceux revises, et toas ceux qui le seront 
k r.imrir porlerotit cetteoote. Eo coos^queoce, pour juger les productioas des A/e/fers Ca^Ao/i^tiM sous le rapport 
4i' U correction, il ne faudra preodre que ceux qui porteront en t6te Tavis ici trac6. Nous oe recoooaissoas que 
«eue drlitiun «t eelles qui suivront sur nos planches ae m6tal ainsi corrigies. Oo oroyait autrefois que la stireotypie 
immuhiksait les Uutes, attenduqu'ua cliche de metal o*est poiot ^lastique; pas da tout, il iotroduitla perfectioo, 
mt m a iToikVb \\i moyeo de le corriger jusqu*^ extiactioo de fautes. LH^breu a ete revu p^r M. Drach, le Grec 
pnr A^^ Grecst l^ Latio etle FraoQais par les premiers correcteurs de la capitalo eo ces laagaes. 

Nona avons la cunsolatioo de pouvoir fioir cet avis par les reflexioas suivaotes : Eafio, ootre exemple a fioi par 
olirinler les i^r^ndes pablicatioas eo Italie, eoAllemagae, eo Belgiqiie et eo Fraace,par Us Canons grecs Ab Rome, 
le iMerdil de Naplf"^, le ^ain^TAomos deParme, V Encuclop^die religieuse &q Muoich.ie recueil des dictarations de$ 
rites de Bruxelks, les Bollandistes^ le Suarezei le Spiciltfge de Paris. Jusqu^ici, oo n'aTait su rdimprimer que des 
oiivra^f!^ de CMirtf^ haleioe. Les io-i*, oii s'eagloutisseat les io-folio, faisaieot peur, et oo o'o8ait y toucher, par 
cr«iaLe de sta tioycr daas ces abimes saos fond etsaos rives; maisona fioi parse risquer^ oous imiter. Bieo pfas, 
S0U9 notre iiupnhioi)* d'autres Editeursse prepareotau Bullaire uoiversel, aux Dtfcisions de toutesles Congr^gatioos, 
Ji uae HiographiB et k uoe Histoire geodrale, etc. Malhenreusemeot, la plupart des 6ditions d^jli faites ou qui se 
(onL. sont sans auCoritd, parceqo'elles soot saosexactitude; lacorrectioosemble eo avoir 6te faite par desaveugles, 
luii qu*un n*en aii pas seoti la gravitd, soit qu'on ait recul^ devant les frais; mais patience! une reproductioD 
torrecte surgira bientdt, oe fiHt-ce qu*& la lumiere des dcoles qui se sont faites et qoi se feroot eocore. 




SJECULm VUI. ANmS 730. 



VENERABILIS BEDtE, 

ANGLO-SAXONIS PRESBYTERI, 

OPERA OniNIA. 

EX TRIBUS PR^CIPDIS EDITIONIBDS INTER SE COLLATIS, 



KEapE 



CQLONIENSI, DUABUSQUE IN ANGLIA, STUDIO DOCTISSIMORUM VIRORUM 



SMITH ET GILES. 

• •• 



NON SINE INGENTI I4TTBRAT0RUtt^LAUSUm^WPP^-VW.QATIS, 

j'.*«<-j^^' '- j • _^, • • • • 

- ^ ^ * • ' * • • •..* "*• ••• 

MOVISSIMB AD PRMLUU RBVOCATA, MBLIORI ORDINB DIOBSTA, VARIIS MONUMENTIS AUGTA, BT, 
QUOD MAXIMUM BST, INNUMERIS, QUIBUS SCATEBANT, MBNDIS DILIGENTBR BXPURGATA ; 



ACCURANTE ET DENUO RECOGNOSCENTE J.-P. MIGNE, 

Blbliothce» Clerl ludveratt, 

EITE 
CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTLE ECCLESIASTIC^ RAMOS EDITORE. 



<»^^^^^^^^^^^^^^A^^^^^^^^^^^^^W^*^»%^/^*V\^^WWV%^/N^^^V%^^^%^NA#V>^#%^^^^^^^^WM 



TOMUS PRIMUS. 



V6NBUNT 6 VOLUMINA 42 FRANCIS GALLICIS. 

PARISIIS 

APUD J.-P. MIUNE ET^GARNIER FRATRES EDITORES, SUGGESSORES 
IH VIA DICTA: AYENUE DV VAINE. 808. 

1904 



•wmm^ 



SMCULVM Ylll ANNUS 730. 



ELENCHUS 



OPERUM QUJE IN HOC TOMO XC CONTINENTUR 



VENERABILIS BEDA. 



VenerabilU Bedx Elogium historicum, auctore 
D. Mabillokio. coI. 9 

Vita BedoR Venerabilis, auctore GnTHBERTO, 
ipsius discipulo, seu alio qui sceculo xi vixit, 35 

EJusdem Vita, auctore anonymo. 53 

Commentarius' de Venerabili Beda, seu, de ejus 
cetate, Vita a Turgoto collecta^ cultu sacro ; 
antiquorum ei attestantium sententice, 53 

Disquisitio de Ven. Bedce et Flori diaconi Lug 
dunensis Commentariis in Paulum ex dictis 
S. Augustini. 6*7 

Fabricii Notitia in Ven. Bedam. iOi 

Testimonia Veterum de eod^, :::•*? ?••*.•• i^^ 



• • • •• 



Pabs prixa. — OI^irAZOlDAi^UCkt.: /•• . 

Sectio I. — Genvina . 

. • • • • j j • • •*» • ••••• 

De Ortographia liber...; *•.•* *•.•• •': •..' ;*! Y If^j 

De Arte metrica. 149 

De Schematis et Tropis saorse scripturse. 175 

De Natara rerum. 187 

De Temporibus. 277 

De ratione Temporum. 293 

De ratiooe Gomputi. 579 

De celebratione Paseb». 599 

De ordinatione feriaruro Pascbalium. 607 

De Tonitruis. 609 

Sectio II. — DuBU bt SpimiA. 

Cunabula GrammaticsB artis Donati a Beda re- 

siluta. 613 

De octo partibus Oralionis. 631 

De Arithmeticis numeris. 641 

De Computo dialogus. 647 

De divisionibus Temporum. 653 



De Arithmetiois propositionibus. 665 

De ratione Galculi. 677 

De Numerorom diyisione. 681 
De Loquela per gestum digitorum, et tempo- 

rum ratione. 685 

De ratione Unciarum. 699 

De argumentis Luns. 701 

Ephemeris. 727 

De Embolismorum ratione computus. 787 

Decemnovennales Girculi. 825 

Mundi coelestis terrestrisque Gonstitntio. 881 

Musica theorica. 909 

• • • • .•• 

• Jlft«tca.J>ractica. 919 

•• Dfi Cirdilis Sph«r» el Polo. 937 

^ De^Planetarum et Signorum ratione. 941 

:.4lridoilli^ Xemporum. 951 

•.•••••.• «^ *'*'■■ 

• De* m%n^r&*HoroIogiL 951 

De Astrolabio. 955 

De Nativitate infantium. 959 

De Phlebotomia. 959 

De septem mundi Miraculis. 961 

De Diyinatione morUs et vitae. 963 
Sententise, sive Axiomata philosophica ez Ari- 

stotele et aliis collecta. 965 

I. — Ex Aristotele. 965 

II. — Ex Gicerone. 1053 
Proverbiorum liber. i089 
De Substantiis. ' 1113 
Elementomm Philotophiae libri quatuor. 1127 
Sibyllinorum verborum interpretatio. 1181 
Hisperica famina, sive Latinitatis InusiUtse Tel 

arcanse Opusculum. 1185 

Index Remm. n^i^ 



Gliehy. — Ex typU PAUL DUPONT, 12, vtt dicU Bae-d'Asiu4c6i. — 109.9.1904. 



^s 



Bas^^SBH^s^9 



AD OPERA 

VENERABILIS BEDtE, 

ANGLO-bAXONIS PUESBYTERI , 

PROLEGOMENA. 



VEN. BEDiE ELOGIUM HISTORICUM, 

AUGTORE D. MABILLONIO. 



(Ex Adi» S8. Bened. t. III.) 



V^ 



I. Bei» MtM, iampiit disciiaiiiiii » mooutica professio. 

1 . Vencraliilis Bedi, EccletUR Anglictnie himen» 
in esirtmo iwIm wbk wftth^ innuil WiHelmus 
Malmesboritt roofiediiis, lib. i de R^Hi. Angl , 
tap. 5, 40^lrte« rerwffo Krrfl* «miiei penlH««i. 
iV«fm BrilmMi9, tfitm m qulbMdm tMn oxblM «ppd- 
(irtiir, ^iM OcMM lHt0r[u*a noii mii/iit eotmo^r^Ms 
rompulM <•/• Aatel in rrmoliftlme taii ptofu hcom 
notmUAo et edueaiionii ejtn, Scoiiee propinqimm. b 
locus pertinebat adNorlbanimbrorum rcgouni, qnod 
ambiui sao Deiros seo Eboracenses, el Beroieio?, 
id esi Seottos boJiemos, Tina fluvio ab inf ieem dis- 
cietos compleotebatnr. Fere ad ipsom Tinae osiium 
vicns Clnmm dictua, vemacnle Jarom cemilnr, ve- 
iiorabtlis Bedsi: oaule solom. IsUc lucis nsoram ac- 
copU paronUbna ignolis, oo teinpora qoo Egfriduii 
fionbimibrla impcrabat. l>e aniio inquirendum. 

3. lo Viu pnmoissa Beda noiKi dkiiur anno in- 
eornoUonie ^omit^cm »exceni€$iino 9eptna§emno •ep* 
timo. At bic calculos slare non polest. QuippO Bcda 
Historlam gentis su» libris quinqiie compo^ium ab* 
sohrit mui# dominicm mcamuUonii acGXixi, signato 
in fine llbri v« Ipsomet anno E|ulomen siiam absol- 
vit, uii adverUnios in noslro exeropbiri ms., in quo 
desiuit Epitome in annum nccxxxi bis verbis : Anno 
pccxxxi Beretvald arcMepiscopui otiiL Eodem anno 
Taieini eouiecralnt ardtiepiiCOpuB nonui DorurneU' 
sts Ecctatim^ Edilkaldo rege Merctorum quintum de- 
cimum ofenia annum impnii. lUcc de fdmria ecele" 
iiamea^ ele.» ila ut ea qiix iii libris ediiis legnnlur 
de rebns per annoa posteriores gestis, subditif ia cen- 
semla § Int. Eodem proinde aimo dccxkxi lli tortain 
suam ei Epi onion ab»olvit Beda. Poiro Epitorocn 
absolvit onno miaiii mm ^inquagesimo nono. Sic 
cnim paulo posl pnsdicla scribit : Ex letnpore aece» 
fdi preshyleralua nAiiie ad annum miatii mem uXj, 
hmc ih Seripmram ianciam mew meorwmtfue nerad- 
pAtnOt. XC. 



A loli es opuiculii tenerabittMm Pairum brevlier aduo* 
iare • • • euravi. Quod si ab anno dccxxxi reirogra- 
do calculo numerea novem et quinqtiagitita annos 
etaUs, Bed» ortum anno oclxxiii slatueudum esso 
intelligea. 

S. Nalui^ Inqnit Beda, in ierriforia monaiierii bea- 
iorum apoiioiprum teiri et PauH tfuod eti ad Wiri- 
muda et in Cinmm, cum aum annorum ieptem^ cura 
propinquoram daim mtm educandui rererendiaimo 
akkaii Benedicia ae deinde Ceolfrido : cunciuinque ex 
eo lempui tAim in ejuidem monailerii kabitationf per^ 
agenif etc. Utrumque monasierium as ilficavit Beiie- 
dictoa seo Biscopus, Wiremutheme quidem onno 
LCCLXXfv» indictione ii, oitMO iv imperii Eyfridi rcgi» 
ud oitiam fiumittii Wirt, teste Beda in libro i de Vila 

B S. Biscopi, sasculo ii« ad annnm 690, unde Wiretnu- 
tbense dlctum (nam mamUi Anglis ostium signilicai)» 
Girmeme aulem anno circa dclxxx, siquidem eecie- 
iia S, Pauii Girwentii anno xv Egfridi re§ii^ Ceoi- 
fridi abbatii ejuidem eccteiim eonditorii anno rr de^ 
dHcaia eii^ prout eodem loci adnotavinfn.<i. Ex bis 
cof^jicimns, Bedam non in Girvrensi, sed in Wire* 
mutbensi moiiasterio traditum fiiisse Btseopo : lam 
elsi postea apud Girvum cum Ceoirrido mansit, lbl« 
demque diem supremum cxplevfL Et certo unnerat 
ntriuupie loci pax et concordia^ eadem perpetua fmni^ 
iiarilai et graiia^ iiiquit Beta in eodem libro : adeo 
ot unum roona&teriuin tum propter locorttin vicl* 
niam, luro uiaxiuie ob unum ideiiiqne regimen, mn* 
tunmqne monacb* rum consensuiii et eommercinm 

C pasf^iiu ab ipso dicatur. Regulam S. Benedicii in 
Htroque illo ccBnobio a primordiis viguisse manileste 
detnonstraiuin est in Observationibus ad Biscopi 
ViUin ex ipsins Bedai verbis, quo auctoro discimus 
Biscopnm inorU proximum discipulis suis prrce* 
pisse, ut juxta re§ulam magni quondam abbatii Be- 
nedicU ei juxta privilegii iui decrela Ai^num sncces* 
sorem eligerent: quod etTam Ceolfridus abbas regi- 

i 



j^ AD OP£aA VEN. BED45 PROLECOMENA. 15 

man abdlcaturw momiwlt. Rl Alwinui In epiflola A S<Tiplurae atcw ;'*^^fP^!***^"^®ff^ff^|; ^^ 

49 Wlren&eset Girvrenses inonachos exhortanv ut ' "' ^"* ^" *"""" "^ """ *"" 

rtf^ulofts t»if<r •t«er»aiUM!«ii ii Bifnerficto el Cecl[rid& 
gtaiHiam diUgeutistime custodireni , addil; Reiuta 
S. Beiieiicii i« coJiuen/«i fratmm prcfpria expcnatur 
iiiigua, uJtintelligi poisit Ab omnitmt. Cum ergoBe* 
da etmctvm, ut ipse iil, wte sune tetnput In alterutro 
monaiterio peregerit, eum Brneaictinis paruisse in* 
stiiuUs iiificiaf i neioo potest Quainobrem tero pas- 
«im presbyier, non monachns appelletur., dicemus 
inferius* quanquam S. Boniftciws martyr in episl. ^ 
ad Huett)Cfl«m abl)eiem Wireniulhensem, aUquade 
opMCtti:$ sugaciuimi tHvestigatoris ScripturarHm Be- 
dte monaciti postulat. 



▼igilias suas, boe iiicubnniones dirige bat, quo pos* 
set vd in suo, vel in discipuloruin aniinis tam 
canctum et iaudabile sludium promo?ere« In iibro 
deArte metrtca sic Cuthbertum discipulum suum 
aflTttar in line : Htac libi, duUistme fili et canMta 
Cuiberte, diti^enrer ex antiffiiorum opusculit teripta- 
rum excerpere curafn; el quee tparum reperta diu^ 
tino More collegeram, Hbi eoltecta cbtuti; ni qum' 
admodum rn divinis Utteris statutitque ecctesiattidt 
imbwre ttudid , ite f tttni meXriV^a arU, quee dimnic 
nonesi ineognita Ubrii, te soterUr inttruerem. Cm 
etlam de figurit ul modis toeutionum quas a Creedt 
tchemata oel Iropi dicuntur. parmm tubjicere ii- 
beUum non incongruum duxi : tuamque dtteciionem 
II Enercilia, siudia msxijne Scrlplurarum , pneceptores. g tedHiuM exoro , ut tectioni operam impendat iltarum 

mmdme iUterarum, in quibut no$ titam kaben 



4. Qtiid rei egerit Beda in monasterio soio, nobis 
aperil in Eptome sua lils vcrbis : Cimcmm ex eo 
tempus «Jd? inejuidem monasterii kabUatione per^ 
agent, omnem mrditandit Scripturit oferam dedi : 
aique inter observaniias discipltMe reg^larit et quo- 
iidianam cantandi in ceelesia curam, temper aut dii- 
,€ere^ m dooere^ tmt scriberednUekabui. Somm» 
ergo hsec vila!i|>8iiis fuit, medilatio etstudium Scrip- 
turariim, cui tanlum impendebat temporis diseendo, 
docendo ct scribendo, qiianhim sibipostdiscipllf» 
regularis et offlciorym di-vinorum pensmnsupererat. 
Quo magis mirandum cst, homiiiem tantuin tot re- 
bus impoditum, nec posthabuisse status siii onicia, 



credimus iempiternam. Et in libro de Schematis 
Scriptor» : Sed ut cognoseat, ditHtit^me fiUt ro- 
gnotcant itm omnet qui hcee legere totuerint^ quod 
taneta Scriptua ceeteris omnibnt teripturit^ non «o- 
ium auctontate, q/ma dima , vH utmtaU, quia ad 
mtam ducit eeurnam ; ud et antiquiuaa et ipta free* 
eminet positione dicendi : ideo piacuit miki cotlec^t 
de spta exemplit ottendere^ quia Mii kujuunodi 
ukematum tin Iropamm taleant preetendere nltit 
tescuiit eloqnentia magistri quod non in Uta prmeet' 
urit. Neqoe res qnantumribet mioutisaimas, si mo- 
do ad sacraa Scrfpturae ioteiligentimn conducero po* 
leranr, insoper habebai. Hlne est qnod libellom dft 



Du» iiiipcujfcUMf, i»%*v |.ww-..«--^— lerani, insupcr ii«iuvw«i* ■■•■•« ^- «|«^« „»^«.— w^ 

% quibos facile eximi potuisset; nec tamcn minus ^ i„4i^itatione, seo de ratione nimierandi pcr digitot 



a summis viris aut didicisse, aut scripsisae. Beda 
monachMS eral^ inquit Caufridus Boiissardus, |Mrtftes 
ff noctet cumfratribus tuitjugi ptattenlio inwi^lant; 
ac telttti nihit oraret, stuiUit ntterarum temper ineum- 
bent. Ejnt mtam ti consideret, nikit ipsmn titteris in- 
dutsiste; it stvdia^ nihil oratiani impendiste judicabis. 
Iia ille in cpistoia ad Petrum Securibilem de editione 
Commenlarii in Aposlolum a Beda ex Augustini ope- 
ribus dcflorati. Utinam etiam pia h«c nieiitis agiu- 
Uu ad roultos deri? eiur Bed» eiemplo ! c«i post 
monastica exercilia id solum oordi fuit, mediuri 
Scripturas, discer^ docere ct scribere. Quanquani 
Niriusque isiius ccenobii monacbi non solis animi 
aclionibtts exerccbanlur. siquidem Biscopos abbas, 
lesleBeda in ipsius Viia, (ratrum «miffmMW oliemm, 
ventilare cnm eit et triturare, ouet wtutasque ututgere, 
in pUtrino, m karto, in coquina, in cunctit monasterii 
operibut jocundutet obedient gaud^at exerceri. Et 
Beda ipse umetsi forUsse exterioribns orOclis mi- 
Aus occopatus» umen amanuensis et exscriploris 
Uborem non defugiebat ut inferius Yidebimu» 
num. 8. 

S. NuUnm fuit artia aut diseipliom genos, in quo 
f ir discendi avidus non fuerit diligenthaime versa- 
iiis : in cujiis rci sobsidium prster Latioam, eiiam 
Crasoam lingusm comparavewt. Quod qoidem mi- 
ruro est in homine privato, et in extremis fere Bri- 
lannix reccssibus intra monastcrii parietes consi- 
siente. Omnem vero studiorom suomm rationem in 



composiiit. Neque enim^ loqo t, iomtemnenda porti- 
que pendenda e$t reptla^ eujmi ommt pam tierm r*- 
posiforci Scripturee nen mimto quam lUUrarum /i«u- 
rat monttranmr amplexl/ 

6. Piores htbuit prsecdpUires Beda, in hb Trum^ 
berhtum monachum, Ceaddae Lkxldfeideasis eplscopi 
discipulom, quem unom fuitso deiii qi^ea tii Smp- 
mrif ^mdie^mii. fatetor Beda in Hisloriae lib.iVt 
cap. S. Suot qui eum Joannis de Beveriaeo episco- 
pi Hagoslaldensls discipolum aioni, recHos loanni» 
orebicantoris Romtni fttiase dixeris. Nam Biscopot, 
tesunte Beda tum in Hist. lib. iv, cap. 48, tom in 
Ipsitts Biscopi YIU, ofdinem cantandi, ptaltendi, ol- 
que in eccle^ minitirandi juxta morem Romanm 
D tiisltftlioiiii iiio moiMiilcrio contradidU, potmtato ui- 
deUcet atque aceepia ab Agathone papa^ arddeanUHre 
eccUsiee B. o^iloli Petri et abbaumonatterii B. Mwr- 
tini Joanne, quem $ui futurum magistrum monatterii 
Britanniat, Bomanum Anglu adduceret. Qui Ifta 
peroenient, nnm totum vbm voce qua Hom<t didicit 
ecctetiatlica ditcenHbut tradidit^ sed et non pauea 
itiam iitUrU mandata reliquit, quat haclenut in fjiif 
dem monatterii bibliotheca memories gratia tervantier. 
Nec dubiom quin aliquos audierit pneceptoret a% 
diacipulis Theodori et Cantuariensis episcopi etHt- 
driani abbatis qui, iitteris tacrit nmul et taeulari^ 
tus abundanur ambo intiruca congregaia ditdpulo^ 
fHm caterva uientim tatularit quotuUe ^nuna irri^ 
gandis eorum cordibus emanabant : ita ut etiam wf 



Ift V£N. ilEDA MX)GIUM RJSTOTUCUH A MABTLLONfO SCRIPTUIf . 14 

ifkmarUM^ Mrancmkm ei arUhmeikQS, eceleiitiiiica Snein reprehenmnem $t»d'n velernmn&en conderepu- 



dkdpHnm inier wromm ttpirnm voUunina $nit ou* 
4tapn^ tonkrnderent^ \w\n\i Beda in Hbt. lib. iv» 

JU, 0nliii|i{9, 4ocH^a, rererenlia erga Pftres. 
7. Ihebno nono vUa mete amo^ inquit Beda In 
Epteaie» eUneonotnm • trieefimo gradnm prethfteni' 
f«9» iHnrffii^t jfer Mlwif«rtKi|i rmrenrftM mi epi$copl 
io$mh* inkentn Coolfrido altbnte twepi. Is eit Joan- 
oet HagiHNldefifiif priiniiin episeopus factus cirdter 
9mnm mi^cyu» prinerpio regni ilW/Wi^i Nortbtnind* 
bronioi regu, tette Beda lib. ^f, cap. 3, deinde vero 
arehlepiseopQS Eboraeensis posi Bosam anno circa 
aociv roortuuni* Porro maii<tf in rpisf^paitc, ait Be- 
da, lib. T, cap. f. «nnti iriginta tri^vs ; posti^a ordi- 



tnremr; ob)eetioni Acca facit sati^, &ubdtU|«ie : Yoln 
enim^ completo a teper Dei auxUJnm opere qnod po- 
oiulo^ hanc giami efnstolam in capite preeponi^ ta men 
ob aUam quam condeuentionis fratemce fpmtiam in 
iMJcam eeribere rogatnm : ui qui ob teneritudinem m- 
gen» sublimin nei difieiUa capere nequeunt, heeesim 
ptieiori stglo exposita faciiius apprehendanU £t post 
pauca : Credo eliam iuo mgitantissimo sindio^ tpii in 
lege Dei meditanda dies noctesque ducis permgiles^ 
nonnuttis in locit quw ab eis (Faln6tfs) intemdsta 
snntf qnid sentiri d^eat^ Auctor tucis aperiet, Jus-, 
tum namqne $atis est^ et supem/e pietaiis ntqne igqui- 
iictio moderamini conventens, ut qui negUciis ad in- 
tegrum mundi negoHis eeiernum verumque sapientiee 



ntao in epitcopntum Eboracensis Ecclesl» Wilfrido B hmen indefeesa mente persequeris ; e$ kio frncivm 



presbyiero suo seeessit ad mojiMrmNiii a se condi 
tnm in sifMr D^romm ; mortuus demum niiiie incar' 
naHonis dominiem nccxii, quo anno de ipso egirous. 
Anfium quq Beda diacooiis initiaUis esi, llligamus 
mrm Cbr(stian« anno dckoi. Presbyteralas gradum 
adepcus estaano •qcn, quo Joaiines adbuc praserat 
sedi HagttsUldensi « ad qnam monasteria Wlrerou- 
tbenso el Girwense tum pertlmiisse videntar, ante- 
^m episti^Nilus Dnnelmensls erectus esset Nam 
pneter Bedi^ ordinationem a loanne UagHitaldensl 
epifeopo factanit id suadet aueloritas Acc« episcopi 
in ips«Di Bedam, qui bortante et compellente Acea 
omiphifts kieubrationea suas agltressus est. Aeca 
nro catbedra; Hagost^ldensi prtefuit post Wilfri- 



intelUgenUte purieris ossequaris, etin fuiuro ipeum, 
m quo $nntomne$ theeanri eapien^e^ et ecienilos aks- 
eonditii Regem in deeore $uo mnndo corde anuem' 
pkris. At qula h»c in Bed e bonorem magnifieentjus 
(uti ipso sentlebat) dicta esse ridebantur ; bumiU 
epistola respondei in bunc modum : JOomino beatis- 
timo et mmUtm deMeranti$$imo Accce episoopoBeda 
kvmlis preehgter in Domino etUmo saiuiem. Hira 
vere e$t ei vorn mire doetoris egregn oententin^ quin 
eharitae omnia credit^ omnia eperai, Dati$ namque 
ad me epi$toli$, nt aliqna iibi $cr%bam rogare te di^ 
ci$ : et inter rogandum, needumque tneee con$ensiom$ 
accepto re$pon$o^ qnee$iti$ adhuc opu$cnti$ qua$i jam 
acquitiii$ ac perfecte con$nmmaU$, preefntionU etgna^ 



dom aiino ncctx defunclum, ut snpejius ad eumdem C culnm condi$. Nondnm pindamine jacto^ non aitaia 



napmt Tidimus. Miruro forsao aliquibus videatury 
quod Beda anno etatls su« iix ordlQHtus sil dia- 
coQus, ouffl eanoaes aonnm viceaimiim quinium 
prascribant. Terom nonnnnquam ob sanctipioniam 
ordinamlorom dlspensabant eplscopi« ntl In SS. €er- 
roano Parisiaes urbls eplscopo, Seqoano, aHlsque 
adveHere lieeC 

t. JK# amiporf ee^ff fr#i^mf^f , pergit Beda 
In Epilome, Msqire ni annmm miatie mern quinquage'' 
tmnm nonenm hmc in Seriptnram tttcrm mem mfio- 
rumqnt neceeninU ex opnteniie breviter adnotafe, $i' 
ve etinm ad formom $efn$n$ et interpretatitni$ ocmm 
tttperadjieere enrnvi. Hine intelligignus; Bedsm non 
anleannumetatislricesimum libris scrtbendis de 



soifem miif^ia, ip$e quati eompleto Jam ianii labarie 
«rdi/ido, c/eofs ^alhts introUu$ muniatur dirigU, ut 
pudeat non eiio $nbire opu$, quod dio $ubenndum, 
citinv explendum fides amiea prmmmnt. Et poM 
versum : l^mfe et ego mox leetis tum duhiesinue 
smiefilcfis pa^imOM, tnjim<;ff me operis tahori svppo- 
$ni : ln quo (ut inmmera monaetica s^reifMfis rt^ 
linaeula prKttream) ipse mUd d&aaior, $imni notnriuo 
et hbrarin$ exUterem. Qua in re roiranda sane 
tantl virl modestia , qiii tsntis rebus dlgnus et tam 
arduis oceupatus studiis, smptoris omomf cnsis opc • 
ram non subterfugit, nec iwufmere monosficir sem- 
fHfis retinacuta. Pergit ipse in eadem epistola: 
NomrnUa etiam qum {ut verhh tnm $anetiiatl$ loquar) 



Ulsso opersm. Qua m re Accam Hagusialdensem © mUii Auotor luci$ apemit, proprii $ndori$ indiiia, ubi 



episcopum pimlpue horutorem et inoitatorero ba- 
batt, eojus oxiial epistola Bod« inscHpta anie ip- 
slus Bedm cominentaria, in Evangeliqm Lucse boc ex- 
ordio : tUoerendittimo in Chritto fratri ei contncer- 
doH Bedm prettfgten Aeca perpetuam inDonnnoeah' 
tem. S^ qnidem tum tanctm fratemitati ei # beetit 
verihendo, ot coUofnendc prm$en$ $uggo$$i,ntpo$t ex* 
poaHonem Actnnm eposfofemtm, in J^a^Wiiriii ^wo- 
fue Ucm eeriberedifnerit. Qnod ip$o hatienu$ ww 
nmdn exemeaiiono diferre gnam faeere matuieH, at 
tmtandq ie dnat matpime ob cautat a ientando hoc 
pperc deterribtm : qnia videticei et ip$um opnt ar- 
Atum, Ha $annis$imoae doctietimo antUHU Ambrotio 
okpr^oceupatum. Bt quiaBeda reponebat iimere e. 



opporfnimm siile^ffiitr, oifjieawi, qui in bgi$ dimnce 
mediiatione, et$i non {ut ip$e ecrip^) die$ nocU$* 
qne pervigilee dueere enfficio, non pomm tamen eiadii 
me in Seripturie impenditte non dubilo. Eodem Aeca 
auetorescripsiiBeda doos commentarioruro libros 
in Hexaeineron, tum etiamlibros sex in Samnelem^ 
tum expositionem jn fisram, ex qulbus ptafatio in 
Hexaemeron» non o^^eciAcfsr, ut In editis libris, sed 
anHtHU Acca inscrlbi debent, ut pneferant ross. 
Codices, in quibus Aoca seu Accan slne Qexione 
quociinque casu exprimilur. 

9. In omnlbus ^ero lucubraiionibus suis Beda 
doctrin» SS. Patrum addictissimns fuit, ita ut non 
lam nova opera cudisse, quam ex ipsorum mon»- 



18 



AD OPERA VEN. BEDi£ PROLEGOMENA. 



16 



roentls collci^Uaen excerpsis^ ?i(te«Uir. Sic com- A immeum chca no$ ejHt benefinu pen&here^ qm U 



menl^ina lii llexaemcron ex Palrum BaiilU^ EusUi' 
UiHt Ambmil ci Au^uini operibas defloravil. Sic 
libruiD prolixiorem de leniponim Raiione per$pecHi 
Vatrum venerubUvm uriptt$ edidit, qtiod ellam 
l>r»siitittuni in libroQu.eslionuin x%x, 4iuibu$9e$tigia 
Pairum $equeu$ $alih[acere $tuduit ; ttim in expositiooo 
inCiinticuincanticorum, nt ipse in proocniio afnmiat. 
(lerte in cxposiiioiie in Liicie Evangeiiuni, a^gregati$ 
hluc inde ^Nosi ins/jyittssimif ae dignis^mi$ lanfi 
munerii artificibu$ opuscutii Patruin, quid B, Ambro' 
$in$ , quid Augu$liHU$ , quid deaique €regoriu$ $we 
genlii apoitolu$^ qUid llierongmu$ $aerm interpre$ 
kiitoria^t quid caiteri Patra in Luew verbi$ $eH$erinl^ 









teuebrie et nmbra morti» poutoe ad iuwien etientHt 
producii. Ct Infra : BeuedictiouiM inler&a ghttiam 
quam nobi$ per pr4e$eutem portitorem iua miM$ dehUa 
reUgio^ Ubenter ei hUari auimo^ ^euH ab m iiartcia 
eit^ no$ $u$cepi$$e iognouce. Opporiittii$ er§u ac dignie 
amplectendm tuee $oliieiiudiui$ petitiombu$ mtiis$ima 
devotioue fa9eitte$^ hortamur Deo diioeiam iaee reii^ 
tt/alM bonitatem^ ut quia exorti$ quibu$dam eecMa- 
$ticurum eau$arum capituU$ non $iu€ exminaiuma 
iongiu$ innoteuendi$ opus nobi$ $utti ud confereudum 
arle titteruturv imbuti; ncui decet Deo deeoium auxi' 
iiatorem$aneiamatnsunlver$aii$ Ecctetia^obedientem 
deootionem kuic nourm koriaiioni non demia$ accem- 
modure $ed ab$t(ue ediqua remoraitone reiigU^um Dei 



quhi dixeriut. diligentiu$ iu$picere $ategii. El in expo- ^^ famulum Bedamvenerabilii mona$lerii tuipreebgUrum, 



sitione iii Uarci Evangeliuni, maxiine gmr m Patrum 
veuerabUinm exempt$ inpentl, kine iude coiteela ponere 
curotit, (ectorem obsecrans, ui d kaic opuicuia tran" 
urlptioue digna duxerit^ aduotationem nominum eorum 
qutc in margine appoula $unt^ dHigen$ uriptura con- 
eer^et. Quo Inlquior In ▼Imm modestissimum Deside- 
rlus Erasmu9,qui in aJnotationibus ad Marci cap. xiv 
suggillat Bedam ob dissioiiulatuni (ot putat) Hierony- 
mi nomeiif dum locum cx Hicronymi commentariis 
in Maubsum Beda iranscrib t in Marcum, quasi novi 
coiumcntl gloriolani ex ▼eteruni scriptls suCTurarl 
▼olucrii. At longo alia mens homml, ut vidimus. 
E Patribus Augusiinus pottsslmum Bedx In deliclis 
fuii : adco ut continuam in Pauli Eplstolas exposl- 



ad limina apo$tolorum priucipum Peiri et Puuti 
amatorum tuorum ae protectorumt ad noelree medto- 
eritaii$ cou$peeium non moreriedirigere :quem faeente 
Deo iui$ precibu$ uon diffidao proepere ad to redi^ 
peracta prmmi$$orum eapiiuiorum cum auxiiio Dei 
deiiderata oolemnitaiem Erit enim^ ui cottlidimu$t eiiam 
cuucti$ tibi erediiie profuturum^ quidquid EccteiUe 
generati claruerit per eju$ pr(e$tauliam impertitum. 

Excianuil boe loco Willelmus : liajum ceiebrie 
eral Bedee fama, %t in quee$tionibu$ enodandie indige- 
rei eo $ubtimita$ Bomana. Bcdam tameu nou ▼eriisso 
patrium solom, satis IntelligilHr ex ipaivs EpHoine, 
ttbi cunctum ab infantia tempao uiim $um in md wo» 
naeterii kabiiaiione peraetum a so aflirmal. Esl eliam 



tlonem ex solis Uiitl doctoris ▼erbis composueriL q nonoibil suspiciools bi prasJicU epislola : lam qoii 



lloc se auclore luetur adversus nonnullos eonqoc- 
reiites, quwre in expontione ApoeaigpMy ubi ad ^o- 
iHor auimutia ventum e$t^ nova inierpretalkme Uat" 
ihmum in ieoue^ Marcum in komine deeignatum dixi$» 
eet : cum uonnutU contra Mattkantm komim qua$i de 
Domino $ ribere iucipiat ; Mareum leoni^ bi quo tox 
in deeerto rugienti$ audiatur^ a$iigneni. Sic eniui Ipse 
repoiiit in epistola ad Accam episcopum commeiitario 
in Liiram praiAxa : Quod vero ai$ movere quo$dam^ 
quare in Apocatgpii nova interprelalione Mattkwum 
ieonif Marcum komiui a$$ignaverim; intueri dcbue* 
raut qnicuitjque iiU $unt quo$ koc wouel, quod non in 
koe mea nova^ $cd antiqua Patrum explanaiione tra- 
ditum dixi. Neque enim miM a meip$o ita vioum^ $ed 



▼ix Beda presbyter ordiuatos esl anlo moriem Sorgii 
pap« aono mxi demortui, lum quU libris scfibeAdie 
▼acare cccplt a tempore suscepli presbyleralus,quibus 
rucium osl ul faiua ipsius ad extcros spaif erolor. 
Dignus quidem fuii Beda quein consolereiil Romani 
pontilices, sed iiilerc I certa seeerMre ab ineenis. 
Saiie Bedaiu nunquam adiiise Romaiiam orbem vel 
inde recle colligil Baronius« quod ea quae ad texen- 
dam su» gentis bisioriam Boioa expelere opus erai» 
non a se ablau, sed opera Nolheiml qui Gregorio 
papa 11 Romam peiierat» so accepisso ie»utur iu 
epistola ad CeoWulfum regem Historitt su» prseGxa. 
Quaoquam reponi poiest» Redam eo teroporis quo 
Sergii jiissu Romam adieritv nondom de 8eril>enda 



■f/v 



tla«ir.A<(^iririVio«;xpoii(tfm/'atsi«m«ini)rapt,mniirum DHigUiria cogiuuiem, de monumeiilis buic consilio 
in libro i de Coosensu evaogelisUrmn, cap« 0» ul uecesnu^iis iioa fuisse soiUcitum : nee brevisslmum 
postea probat. tempos quod insampieril in Romanam proieclioiiem 

obsiaro qttomions ▼ero did possil, cuaemm iempue 
ritm $ua in md monaoterii kakilaHone perogi$$e. Cene 
Beda tesutur io lih. ii lilsL au>naslerii sui manaekae 
exitide Bomam mi$$o$ iempore papm SergO^ a qno 
privilegiimi obtinverinL Dtut resse babeai, fabolosum 
esi id quod legiste ine memini lum in quodam roo- 
nasteriillrsicampi apograpbo, lum etlam in Glossario 
Spelmanni voce Yenerabitie^ Bedau scilieei Roasam 
profectum enodaise insertplioiiem qoanidim a ouHo 
intellecuin, qwe Portm ferrem inscotpfla eml In hone 
modum ! P. P. P. S. S. S. B. B. B. F. P. F. earo- 
qiie sic reddidisse : Paier Patrim Perdiiuo e$t. Satue 



iV. Aa IMa Romiim a Ser^io T0calus« an Eborad pr»cep- 
tor, et quos diKipulos babuorlt. 

tO. Tantam existlmaiionem ingenilsui monumeniis 
Beda obUnuiiKCtiain apud exteros« ut ipsiini Sergius 
poniifex Romanus Romain arcessivisso dicalur : 
f ujus rei episiohm a Sorgio soripiam pruferi Willcl» 
mns MH}in«sburien<«is nioiiachus iu librot de Regib. 
Aiigl., f ap. 3, sub hac fortiia. 

Sergim epiuopu$t $ervu$ $ervorum Dei^ Cetfrido 
retigio$o tibbati $aiutem^ Oiritts terbie ae motti$ cle- 
moHtiam Dei no$!ri atque iueuarrabiiem promdentiam 
p^$$Mu$u$ eguri, ei dignas gratiarum acHone$ pro 



17 StX BEDiC ELOGIUH HISTORICUM A MABILLONIO SCR1PTUM. 18 

Secum SmblMUt M. AnfC Begmim R^mm, ferro, A ut servird nViif, qnl medHllas iiUimai hanrint, fiii 
Ftmmma^ Fmm. Qua «s inlerpreUlioiie YeuerabiliM 



nonvt» leiiauii populiqiie Romanl decreto Mcruerii. 

Kus«« 

il. VeaenlMlis Beda pioriinaoi aeUtU pm p9rU*in 
trtiiiegi& Mi monaslerio $00,. nbi U)t fere dbclpulos 
bateU quot mowiclios, id ett tesoeiitot, lol eoiui in 
Wtreaiiitliemi et Girweusi coogrrcoliooo cemobitaB 
dei^elMiit, Inio eiiaf» alioe ox diversb monaaleriis 
fCHiliuenteSy ot ipaios orodiUoiio prollGeieol. Istic 
audiiores.iialHilt Kuaebiuni seo Hiiellibertuin (oam 
btiionii«ii erat« 01 |iatet ex prselaiione ad lib. nr in 
Samliclem), posloa abbaiein Wlremutbenscmv eui 
Isbrmm 4e Rdikme tmnporum et Exptematimiem in Apa* 
ciil^jMtii.-Cuibbenttm llueihberll soecessorem, cul 



tata$ co^latioHes eonsameret in Scripturarum e.vpoin- 
tiombuif Nam ut ip$e fatetur in tib. iii super Samuc' 
tem : expo$iiioHe$ $ua st mn aliud afferrent lectoribu$ 
emotununtum^ hoe $ibi non mediocriler valerent, quod 
dum hoc omm $tudio a^ebal^ tubricum iwcuti et inanes 
cogitationea po$t tergum ponebat. De[(ecatu$ ergo titiia 
$ubibat tn interiara oelanwti^ , quat intu$ acceperat 
animo [orai eferen$ $ermone ca$tigato. De ejus 
saiiciiiaie phura iuCerios. 

15. Modcsliam viri satis indicat lUier Retraclatio* 
num ah ipso edilus in Acla aposlolonim, excmplo 
exiaui doctori$ ac pontifici$ Augu$tim. Quod quidein 
prassliiil, majhne vei addendi qua: minu$ dicla, tet 
emendandi quee $ecu$ quam ptacuit dieta videbantar. 



tibrum deArte metricM nuncupavU; Conslanlinom. ad ^ ^» ^*'*' '*'«"•• *»^"'^ quwdmnqua: in Crorro $ire atiter, 



quem es&tat libellus de nom^rorum Divl^ionc ; No- 
iheliiHim primo prcsbylerum Lom1»ncnsem« deln 
episcopmn Caiituarietiaem« quo pclenie edidit tibrum 
{f«ar$tionum xxx in libros llegum ; el alios, quorum 
nufnina nolib ignota. Nec tniucn inlra roonasierii 
siii eancelloa iia sese conlinolt^ ul foras prmHerii 
iiiMiquam. Nupcr e leiicbris cruia est i|»sius epl«l la 
ad £gberlom El>oraccnsfm arebic, iscopum advorsus 
4 ormplos aul s^scculi nsores, in qua h i c pia^ralur : 
Memiui ta heeUrno dixiete anno^ eum, tecum aliquot 
diebu$ tegendi gratta iu moaosleHo /tio (feaiorarcr^ 
qued hoc etiam anUa vftte$, cum in eumdem di:venire$ 
toeum, me quoque ob comnmne lcgcndi $tudum ad 
tuum aceipere cottoquium. id intelligendum vidciur 



$eu ptu$ aut mmu$ patita vidimus, breviUr conuuamo 
rarc curanimus % qum utrum negligentia inurpreti$ 
omis$a vel atiter dieta^ un incuria tibrariorum unt 
depravala $ire relicta^ nondum $cirepolttinm$; namque 
Vrcccum exempiar fuisse fahatum suspicari non audco. 
Uude lectorem aitmoneo^ ut ha*c ubicnnque fecerimus^ 
gratia eruditionis kgat^ non in mo tamen voiumine 
vetut emeudaio$ intcrserat^ ni$i [orte ea qum in hatino 
Cadice snte editioni$ aniiqaitus slc interpretata repere- 
rit. Ek hoc modeslire affeclu Deda noa propriam tu 
exponcndb Scripluris senteniiam, stsd scila sancio- 
rum Pairum exprimere studuii. Id jam p!uribus 
demouslralum superius. lliiic iii Relraclationibus ad 
Acios apost* cap. 11, ubi de linguis aposiolorum 



ile moaasterio Eboracensis Ecclcskn, in quo Egbertus ^ •«'^«'' • ^'^'^» *»"*l"|^ ^ repreheneum quibu$dam. 



adbuc monacbus, Ceolwlfi Nortbanimbrorum rcgis 
consani^uineos» Bedam pra^plorem habuisse fertiir 
in Viu Alcwini abbatis. Hioc Alcwinus a nonnuins 
I ter Bed« numcralur discipulos, eo qitod sub Egbcrti 
Jam episcopi disciplina rueril iosiltntus, id quod in 
cf«ist4)la quadam ad Carolum Magnum leslalur« ctgus 
Iragmenlum rererl Winelmus Malmesburiensis mo- 
nacbos lu lib. 1 de Regib. Angl., cap. 5, aul forie 
Ai^iiwfii Ftaccum seu Alcwinum Caroli Magiii pne* 
eeplorem cmifundunl cum Atbino abbate^ eujus Dcda 
Hi llbtorlse ecdes. prologo meoiinil. 

V. Bedas saiictiinoota, nHxlestia. 

ii. Porro de vitm iitiu$ $anclitate^ Inquil Wiilelmus 



qjLod honc senientiam duobuo modis po$$e intetligi 
dixerim^ vel potiu$ quaUter inteltigentia $it qumnerim. 
Qnibu$ brevitcr re$pondeo^ quod omne quidquid de 
eadem sententia in prwsenti meo voiumine $cripsi, nou 
koc ex proprio $eneu protuti^ sed ex verbis sancti et 
irrepreiien$ibHi$ per omnia matji$tri^ hoc est Gregorii 
Nasiameni. 

TL Zelos pro veriuie, flde, et puritale monnn. 

U. Nec tameii hoino verilalis amanlissimus sic in 
auclorilate majorum lolus eraty ui quidquid illi 
dixissenl nullo dclcctu sibi alfirmandum esse pularei. 
Noveral prasciaram AugusUni senlcntiain in epislola 
19 ad Uierooymutn : Soii$ ei$ Seriptnrarum tibris qni 



Nalniesburiensis. lib. 1 de Regib. Angl., cap. 3, dubi- jtim cofioitid appellantur didici hunc limorem hono- 



tare quemqnam arcet itiius dicti irre[ragabilis verilaa, 
quod protulit mundo ditdnce $ophim maje$ta$ : In 
malevolam animam non Introibit sapientia, nec 
bnbitabit in corpore subilito peccatis {Sap. i, 4). 
Qttod da mmudaua aapienUa pro[ecto non dicit^ qum 
ifuiifereuter hmuiuum cordibue itiabitur, et qua cre- 
karriau pesahiu mUta$que ad extremum diem ponentes 
meiao^ $€eieribu$ pollare couspiciuntur : $ed itiam 
ompieuHam nominat qum di$ciplines efngiet ficlnm^ et 
fum $eparat$ea cogitalionibu$ quce $untune inteUactu; 
smielleetum dico bene tivendi et bene dicendi. Emun- 
dmkai ergo eceUma$ticu$ oralor priun conscientiam 
ammm, ut $ic accederrt ad rectudendam mysticoKum 
ucHptorum inteUigentiam. Quomodo eaim ficfi pctest 



remqne de^errCf ut nutium eorum auelorcm uribendo 
atiquid errasse firmissime credam. Aiios autem Hn iego% 
ut qnantaHbet $anetitate doctrinaque prepoltennt^ uon 
ideo verum pulem^ quia itailti $en$erunt, $ed quiu 
tuihi vet per iitos auctareo canontcoe^ vet probQbili 
ratione t/uod u vero nou abhorreat^ persuadera potne- 
ruut» Isidorum Uispaleosem episcopum secutua erat 
Beda» dum in Commeoiario in Acta apost. cap. 1 
scripsit, Simonem Zelotem cumdem csse qwpou 
Jacobum [ratrem DomM Hieroeolymorum rexit EcclO' 
tiam^ ae $ub Trajanocmci$ martgrio coronatum [ui$$e^ 
cum centum et viginti e$$et annorum. Quod tainen in 
retraclnticinibus suis in dubiuni revocai, tamclsi mm 
adhuc cuustauter negare audeat. Subdit dc Uicroujfml 



^-<s^ 



\9 AB OPERA V£N. ^JSbM PHOLECOSIENA. M 

Auctoritate. ScH^i tit eodtm cpere, tmnmentMrivm A kmreHeei per p^e^la decQMtiiri. Mxkumd, fine^r^ et 



Hierfmifmi iecHUu^ el de jMdafnlre JecM^ qui etiam 
Thaddeeui voeaMurf miimm eum ed Abgmtm fidae 
regem Oirtenm^ nt ecdedaitica fradiderii kiitoria. Sed 
dUigentiui posmodum ipiom kinoriam etcle^aillcam 
iHMpicieni^ reperi non iki eae icriptum qiUa Thaddeeui 
apoitotui unui ex duodecim^ ied Tkaddmui unue e% 
ieptua§inia diiciputii ad iemandmn memoramm regem 
pterii datlnatui, Tani sotNnfert in iui eKciMUonem : 
l9on autem miAt intputandum errarem reor^ ubi aucto* 
ritatem magnomm uquem doctorum^ qum in Utorum 
opveeutii ineem^ abique urupulo iUicipienda credidi. 
Si in ejiisflem libri Rttractit. ce/p. 8 rejicH libnim 
do Dormitione B. Mari« ex penona Metiianii Arim 
epUeopi seriptum, et mendacia aoctoris delegit. Hmc 



pateni percunctabar^ eujui fmteeoi mrfuerat, i|r- 
«lioiidit, quiAnegarem in eetta mtate eetcuh JhmintnK 
Satoaarem in came vetdue. Percunctari ergo ceepi 
quamodo dieeretur : utrum quod Dominue nan MMif • 
iet in eame^ cum taman eetta eaetmtai • mi quad 
Domino in eama venienu needum eexta mtm wmdratf 
tet certe mtn iopHma jam ueniieet^ emn aperta mHoac 
iextaettainonmii ab ejui pouitinemma^ne cmpiioe. 
Beprekendiqua koc^ oiH Hlnd inrimniaretur^ maki 
utroqueionmlideieteccteiiaitieetumtatiiexiitereeon' 
iortam. Deln eaoum aaamsireniie et ntrvoae agit, 
slcqiie conclodit epistolam : Obeecro eane ut kai pur^ 
gationit mem titteru retigioio ac docfiiilmo fmtri no* 
•tro David porrigoi^ guatenui eai Hta coram ren e r abi& 



idrirco commemorare curari^ inquit, ^1« iiomiiiaot B itoiiiiM ac Patre noHro WilfHda icHicet anthtHe ta^ 



m^prmfuto uotumini contn auctoritatem beati Lncm 
huauta temeritate aaemum profbere, Possant et alia 
adduct testtmooli » quibos proberous Bedam non ita 
credulum ac prftdpitia Aiisse judieii in acribenda 
Historia sua : cum etiam in scriptis Patromdelectum 
se oensuram adhibuerit. Lege Ip iua prsefationem 
Historl» ad Ceolwlfuro regem» In qua qulbos aocio- 
Hbus res a se relatas didioerit, doelarst. 

15. Ncc minor fuit in eo lelus pfO Bde caibollea« 
cigus tuend» studio eiposiiionem In Cantlca canti- 
eorum aggressus est. Audl ^erba ejos In libri primi 
exordio. Scn /minM j^rMutte i^nifie iupema in Cantiea 
eanticorumt primo admanendum putari tectorem^ ul 
opuicuta Ju iam Cetanensii epiicopi a Campania^ qum 



gerepoiut; ut quaniam ilto prenenu atqua a dianee 
iniipienUui inm priui appeUmi convi^^ ipio ctei 
nunc audiente ac d Judicante^ quam hmmeritui eadem 
conricia rim perpami appareai, eto. Is ertt Wiirridua 
sccundtts, qui post Joannem WIIIHdi seniorls Sttocca* 
sorem sedi Eboraceosi prasiutt ab aono circi -iccjmi 
ad Dccxxxn. 

16, llorum sanctiiiiooiam qoam in selpso expri« 
mere toto animo stoduit» etiam iii aliis, quoad potirfl» 
tura languentero exdtare « luro vlolaiam resardra 
cuFivit. Hujus rei argumento est epistota illa , quam 
in extremo (ot conjidmus) morbo scrlpsit Egberiito 
post Wilfridum Juniorem Bboracensl arditeplscopo 
in b»c f erba : IN/ecciifimo ac reverendUrimo antietUi 



in eumdem Ubmm confecH^ cautxtmime tegat^ neperi^ Ecberkto Beda (kmmtui Chriiti iutmtem. MemM m 



eopiam eloquenHa btandimtit in cemam inddat do^ 
etrinmnocentU : ud ut diei iotet^ ita carpat botmm^ vt 
et tjmam caveatf id at^ in dietii ejui eunoi tentus 
icmutur et eHgat, tl nem minut ritet ituanoi. Ett 
enim komo «I rhetor peritiirimut^ ita gmtim Dri pott 
Felagium impugnator aeerrimui : ut apertbu tcripta 
ejut, quihui contm ttrenuiiwnum ejutdem gmtim pm- 
pugnatorim Augutiinum iniamvit,Oitendunt.Ei infrs : 
Sed ei in aUo tibro quem ad Demelriadem virginem 
Ckriiil de Jnttituiione rirginit uriprif^ kmc eadem de 
potentia liberi arbitrii quomada tentiat pandit, Cnem 
videHcet Hbmm nannutU nattmm ttudiou teg ntei , 
iancA ei catkotici doctorit Biarongmi au lemere ar* 
biirantur : minime permdentet^ quod et tuamtat eto- 



kaUmoSan uamvt^cumtecnmatiquotdiebuitegendi 
gmtia in monatlerio tuo demorarer, quod koc ttiam 
anno veQa^ceM tn mmdem deveHiret toemm^ mequo' 
que ob commune tegendi ttintinm ad inum aecipere 
colloquinm. Quod ti ita Deo veltente pottet tmfiteri^ 
non oput aut tibi kme per tittemt icripfa dirigere, 
cum pottem tiberiut ore ad ot hquem, qumqua irn^ 
tkmneeettaria ducerem^ tecrotn tibi attoentione en^ge^ 
rere. Vemm qnia koc na fieret tnpemenient (ui natH) 
corporii mei vataluda prohibuit; agere tamen q^od 
potui, erga tmeedonem tnam fmtenut devotionit in* 
tniln curavif mittendo videticet per Uttarat quod ear- 
pomtiter veniendo per coltomtiotum nequiveram, pro» 
cofftfe U per Dominumt na hamm apica tittereimm 



quentim demulcentitt et ka^aeot pervenitat teducen* armgantim tup rritium etu iutpicerii^ ted obuqidum 



'^. 



Ui, manifaU probat hoc itHut oputeutum non etu. 
Fostea Juliani (ut putat) fragmenta refeK ac rcfulat 
Beds, vere doctoris catbolid gerens orAdum, quo 
lectoresincaulos adversos male blanda bftretid elo- 
quia pr^muniret. £x boc fidd caibolicsK stodio fa* 
dnm esi, ut cum aliquando nominis baeretid tabem 
sibi inari Sndisset, exhorruerit totus, et mox ad sui 
defeasionem calamum arripuerit Bxstat hac de re 
epistola ad Flewinam monacbum a Warso nnper 
ediu, cujus boc etordium. reitif ad me anu bien- 
niiMt, frater amantii^me^ nuntiut tum tanctitaUt , qui 
paeificm quidem eatntaaonit a u tmtitrima oerka de* 
tnUt^ ted katc tritti mox admietione confudit, addenda 
rideUeet^quoi me audtrei a letarieHtibwi mtticit inter 



potiut hMn^litotit ac pielarit verariter etu cognouau 
In eonscquentibos monetepiscopum, ut gradtmtacm» 
tatkctum tacmiancta opetatione et doctrina cenfirmet^ 
Deindo anU omnia ut ab otiotit u eonfabutatiombut^ 
oblrectation but, aeteritque lirtgum indomitm ooalofiti 
pontificati dignitate coerceat; tfnrtnti «iraait etoquHt ac 
metUtatianibut Sertpturdrum Utiguam timutet meniem 
octapet^ maxime tegendit B. Pault apottoU EpittaUt 
ad Timotkmm et ad Titttm; ud ef verbit tanctittimi 
papm QmgorU^ qutbut da rita iimul et mtUt rectamm^ 
eioein tibro Begutm patiomUt^ teu in konuliit E^* 
geUi mnttnm euriou diuemlt. PrKterea baboat aocte* 
latem eomm qui Ckritto fideU devotione famatatUur. 
Qnad non ita toquor^ inquit« ^eii te aUur facme 



ti VEN. BEDJS JIOGIUII mSTORICUll k MAHLLONIO SCraPTinf . tt 

4dm:mifm 4* ^fkutdm tpiKffU («omM widgakm A dkttQr. El cerle velittlis Mctortbtis persiiasum Ibit 

Bedain in ipio AsceMioais festo diem suprenittin ei« 
plSYisse» Dk A$€awam$, inquK VTillelinfis MalmesiMi • 
ri^nsis moiiscbiis toco Jsm citalo, €mn jmn. «nme 
fra^ilem utmm corpcfis ncota igrediquo gesHen» pal^ 
fiiorHy contra Oratorhm in quo contuiverat orare, 
ciUoio mhjocio jdeemHbea»^ iUibato $enta et kilari talm 
SpiritMM $ancti ffratiam imntabat 4i€en$ : rev gtoriot, 
elc. Bac ora^oaa finita ophritnm egiaoit, Ct Simeon 
Oiinelmeasis monscbus seo poUusTurgotos in lihroii 
de Dunelmensi Ecclesla« cap. i4: ObiU yii Kalend, 
Jumi M Cgrwe^ ibique $epultuM e$t . . tnmiiff onttfm 
jpso die Molemni Auen$ioni$ domiuica, Quo aniio ? 
Audi eumdem Turgotum. iiime oiUnn domiifir« tn- 

^ , ^ «armilienis mcxxxt, tmpml autem OoMfi vn, 

l»smliitcmR(>r«rienem,omirfmttmmoH Ethelwoldi mmo u, iUa EotUtieB 



otU fuodita ipd Ckri$io ierokmi^ ul nuiioo oecum oH* 
cujue foOponi» aut eoutiueu^irirot kakeaut. M brn, 
frie tadofm ouui opaAa locorum fii# ad pibomacula 
tum dimeooio pariiuoul^quam ut ooiuo per omnia dis* 
efiuoiu§uikm€uU$at^ a§eiUM uorbum J>ei 
e, elini auui totiuo etnouoo currieuio mi^ 
oiuo^ uoeomofium scfis «sl ul piuroo Hbi $aeri operio 
mdfuloeoo aodooaOf preok^toroo mdeUoet orSuaudo 
eitfue iuotimondo dectoeeo^ tfui in dnfuUo vicio prm- 
ificmde M uerko ei am$eerandi$ m§$Urii$ ceele tibuOt 
me maa^ pofa§eudi$ $ueri bapUemaS^ o/idio in- 
jisfmif. In f«e uideUcel preriicaUone popuU$ oxlubenda 
koc frm cmttrit oumi iuoiauHu procureui^ ut fUom 
cfum apottoiorum SymMo con^tuTf ot 



eemt; kUutao qoidem Itmc ip$a tua Uttgua dieero ac 
oeduio doeautaro fadaui. Amplius bortatur, ut pluret 
comooatt antitUtet, ot enorme pondut eecletia$iid rv- 
fimdmio dimdat in piuret. Demum itemm inculcat, ul 
pepiiffs tu/Mentet doetaret viim taiutmri» edhiboait el 
koe uas tnlsr elie diserre firlaf , ^t^s operi^as imurir 
mu Doo pimeere^ a tptibut te doboant abtUuere peeeutit ; 
fwmi ^wfueiili dffif««lie sifRMfo te domimkm erudt 
oumque omnfa mmtire; guam tduturo mt emmi Ckri' 
oUumofum generi fUoHdiauu iominid corporit ae smi- 
fuiivls pereeptiOf juxta quod Bededam CMtU per 
iiaiem, GWftem Africam, Grmdam^ ac folum Orien- 
irm toierter a§ere uoverot, Quod dddieel genut reU- 
fi e iili , ait, ac Deo deootm tancU/icationit tam Umge a 



catAoUtm tucema ad eam qum te Ulummavermt ktcem^ 
illa vena aqum taUenUt in dtam mtemam, od fontem 
dvum Deum pervenit, dofunetut anno ortatit tum ^n- 
quagodmo ttono : ox guo autem rtx Oiwaldut et au' 
tittet Aidanut pontificalem cathedram et monackorum 
habita^nem iu UntUtfamend iutuh hutitueranit 
anno ceutedmo primo ; a eon$tmctione vero mona$tern 
Petri apo$toli in Wiramuthe Lxxii; potro a Patri$ 
CuthberU trandu lxix emio. Annum moflis recte si« 
gnal Tnrgotiis, male siatero Bedtt^qui Hisioriain 
suam absoWit qilidem Cliristi anno dccxixi, sclalis 
suse anno lix , ai cum supemtes luerit ad annum 
DCGXxxv, annos Lxin vixise dicendus est. Eosdem 
assignat diem et annum Thomas Stubesius Domini* 



omcfis pette prmrindm uoOrm IdctM per incuriam ao- ^ eanus in libro de Actibus pontiAeum Eboracensium. 



eenUum faesi perefrimmi abed^ ut M qui inter Ulot 
roUgfmtioreo etteddenUur^ nmuniti in NutaU Domini et 
Epiphania et Pateku tacrotanedo mgttet^o commuui- 
emre prmtumumt : cmn $i!Ut iunumeri innocontet ei eat- 
dttimm couvertulianit pueri ue pudimt juveuet et 
-drginet, tenet et eniis» fni abcgue ullo tcrupuio can- 
trmverdm omm die damimico, stae eiiem in nolaiiltts 
8S. lyoslefemm dve marfynrm, guomado ipte in 
omucta Rouuma et apottolica Eededa fieri vuftsfi« 
tmgtterUt ctele$tibu$ communicare valeaHt. ipsi efimii 
cofsjuffllt, d ficis tibi ntenturam cantinentim attendat 
mioirtutem catUietit uidnuet^ idem et licenier pattinit 
€l H^niier fueere veUut. ?ides quos ad frequeoiem 
sanctm Cacbaristbe commimioDem adauttendoe feiit 



Ei cerle prmdieto anno pccxxxv dies Ascensionis 
dominicie locidebat in vn Kalendas Junias, cyclo lu- 
nari xi, concurrente v, epacta xvin, die dominicm 
reBnrrectlonls xv Kalendas Maias. Hinc corrigendus 
aiictor libri de Vila Alcwini abbatis qui juxta quo- 
mmdam opinionem , aifirmat Dedaro nona^enafticm 
decetdtte amno occxxzi. Nec dubiuro quin interpo- 
latio Irrepserit In Beds epistoltm ad Wichrtdam 
prethg'erum de vemo mguinacUo juxia AnatoUum : 
qua jn eptslola addaeitur •xeinplum de prmsenti auno 
daminicm iueamaHonit ncctxxvi, ad quem sine dubio 
Beda non pervenit, turo quia major centenario futs- 
aet, tum quia S. Bonifacius Naguntmus antistes anno 
ncctiv martjrlo aflectus, Bedam uti morluum laudat 



Beds, innacentet scilicet ef casfissimas fMosfVt, etiam ^ in auis «pislolis, ut infra videbimus. fit certe si Beda 



coi^ogalos, dummodo praescripiam caaiitatis conju- 
jugalis regubim servenl. 

im. Bed« obltus, sepulmm et epitaphium, saoctiUs de- 
ctarita, relfquic. 

17. Fbiem ^ivendi fecK Beda die fe$to A$centionit 
dominiem^ vn Ealend. JunU. Nam, tesle Cutbberto 
mooacho ia epistola supcrius relata» ««f'' tid diem 
Atcmidonit damhdemjd ett ceptima Kolenda$ JunU 
piiam dueebat. Ne quis vero excluso Ascensionis die 
Bedam ia vigllia ipsius fesfi obiisse dicat, oc^rrit 
«ulem epistola, in qua Beda feria guarta po$t haram 
ooaam, id esl, aub vesperam, presbTleris monasterii 
sui aedlis muauecuhi dedisse, et ad eos t erba fecisse 



diu vixissel posl annuro mxxxxi, ultra bunc annum 
pn>duxisset Historiam suaro. Non produxit vero, ul 
patet tam ex diceodis infra num. 29, tnm ex Cbro- 
nicl Fonlanellensis princlpatu Ludovici Fii scripii 
cap. 9 in hasc verba : Kmera^ilifs precbgier Beda Ht- 
sforiom eccledatiicam^ guam dr geuie tua, id e$t liii- 
glarum compotuerat, utgue in hutic anmim, quo csssiis 
Ragenfredtts, mirahiUopere perdttxit, et non multo 
patt ad cmUttta regna perrexit vii Kalend. Junii. 
\n quodam Cbronieo de sex mundi sut bus mano 
exaralo prindpatu itidem Lud .vici Augusti 1^1 b«c 
verba : Kurlut Martellns awiis xxvn dominaiiir. 
Hufut anua xxn fleda pretbgier Angloram obUt. 
18. SepuUu$ in Gyrwt, inqult Tuigotus prioi Oii« 



«3 AD OPERA VEN. RBf>yE PROLRGOMKNA. 

nelmeHslii, fn rif/iis vltielicet Bedte honoretu porticBS A mlrr, Ibi^ proeibu$ $i 
aa aqHihaalem flagam eeeUsim S. f^anli in Gycwe Vltebal porro presbyler 



t4 



coHUcrata, veHeraudam fidelibut itomimi eja$ $bidem 
prwsial memoriam, Oslendiinr eiiam locn$ kodk^ uH 
de lapide tnftnsiuncuiam habetu ab omm inquietudine 
liber $edtre, tKedilari^ legere^ dictare consHei^rat H 
iiribere. Et Witlelmiis MalmekburieMis DMMiachui : 
SepHlla esl eum eo omn\$ gestorum fOM notitin nsqste 
ad ffostra tempora. Adeo ntdln$ Anglomm sHfdiomm 
ejns cenwttts^ nutlus gratiamm ejuo sequax fiilf , 911I 
oniissiB monetw iineam persaqneremr. Pauci ^et 
mquMS amaeit Jesue^ quamrii litteris non ignobiUier 
informati, tnia tota iagratumconsnmpsemnloUentinm; 
atii f4x pritnis iabris iiias gustantes^ ignmmm confote-^ 
ruHt oiium. !la cum semper pigro suecederei psgrior^ 



t^glKi^ solebni Melero. 
ille EadmtitMlo episootN» 
DunelfoenBi, qui anno vxx elecUis esl. 

SO. U est Etfredai qoi saneil Bedae reUqoiat 
claiiculuin suffuratus, Dunelroum iraosuiliu Vmk 
smpins a suie (amiiiariter reqnintne^ nbinam fenem^ 
btUi Beda oesa requietcerenl , eertus de re inquisius 
so6ln$ trai respondae : ttoc^ ittqnii^ stemo me certiua 
naeit* Firmnmf dtUetis^mi , et proeul omni dubh 
cerinm ht^beatk, qnod eadem Ikeca qum mcroiisaitsmm 
eorpue Patris CMthberd eereaU ^H^ ^^ nenertatdi 
doetorie ei monacbi Dedet conUnetL Aimo HUVf com 
8. Colbberli corpus incorruptom loculo oslrabe* 
relort et o$sa Yenerabitis Bedm qnm stntt mo 4II ns 
corpore boepitium bahnerattt , imriler toniinebttt ette^ 



mut tempore in tota insuU $tudiomm detepnit (entor. B cnlus de lino^ ot in hisloria translationis S. Culbbenl 



Magnum ignat*im testimonintn dohunt verstu epitAphii 
iui^ padendi prorsus el tanti itiri mausoleo indigni» 

Presbgrter hic Bftfia n^quiescit earae septiKttt. 
Dous, Christc, isaiuiam iu cielts giiiilere per «niniy 
llaqee Uli sophi^: dobrlari foote, cui ]am 
fMMpiravil ovaui mienitt semper smore. 

Est et aliud genus epitapbli noo Ita ioipolltomt qood 
ex Codice Tbujineo superios retolimos posi Oitb* 
berti epistutara^ 

19. Statim ab ipso obita Veoerabllis Beda $anetu$ 
babttus est et appellaiiis. S« Boniracius in epistolis 
snts non semel candetam Ecciesim nnncopat, Lullus 
Dooiladi successor beaim memorim Bedam^ in cujus 
tenerationem hoiosericam vesiero ad ipsins reUq^iae 
ntitlil. Eunidcm vocal beatutn Patrem^ ut poiloa vi- q Herberti WiomeH^um abbatnm in Glastonien^ eeele 
debiinus. Benedictos Anianae at)bas, Bed« subpar, ex $ia baberi dicuntur. 



alias vldebimus» Qu» Bodjc ofie o emteri$ roHiptiio 
eegregata^ in ligneo ioceiio inteniebaiitnr (ocoln, biqiiiC 
TorKOtuft. Hugo Donebnensis epiKopus aono mcutt 
electus, (eretmm nimis preUoonm^ attro pnritdtno <C 
argento mnndietimo optime (abrieatnm , iapidibnotiite 
pretio$i$ opero mrifico adomatnm «enslmxlf « itt tfno 
«iri eenerabUls Bedm presbgteri et Girwensis ntostnebi 
ossa eum muitomm aiiorum sanetomm reUgHiie eaU^ 
catitf sicott In appeudice ad Turgotum legltur. JoaO« 
nes Spedtts ui Tbeatro Brilanoise, obi de eplscopalM 
Dunelmensi, scribit Beda* nionumentum marmoreom 
in occldentali tempii Dun«lnienus parte ellam 1 
eistare. Et tamen lii Monastici Anglic. tomo 1, 1 
YenerabilSs Bedm, Diecopi, S. Hesterpini^ Sig(riMei 



dictis beati B:dm ver^us quosdam refen in Coocordia 
Regularum cap. 56, | 6. Alcwinus etiam In praela' 
lione commentarii super Joannis Evangelio beatum 
Bedam pre$bgtemmhui\ni^ti in libris contra Feliceiii 
Ron semcl. IlilJulnus in epistola Areopagiticis pnn- 
fiia ad Ludovicum Angostuin, Bedam itidem soiirlum 
et tenerabilem vocat. Ilincmarus Rhemorum arcbi- 
episcopus uno post Bedain sxculo, ciimdem eancium 
scmel et iterum cognuminat, niniinim in eplstola iio- 
niine synodi Tusiacensis ad Rodulfum Bituriccnsem 
el Froieriuni Burdigalensem antistites, et iii liliro 
dc Prasdestiiiatione, cnp. 9. Motkerus Balbulus in 
Martyrologio xui Kalciid. April. Saircfffm Beiiam 
pre$bytemm laudat. Quin etiam in Fuldeusi iiiona- 
slerio ara sancto Bedae erecta (uit iof^unte sxculo ix, 
tesie Rbahano Mauro in inscriptione 59 ad aitare 
S. Benedieii in crypta occidenlalit cujiis bic versus : 

Ciitlil»onu8, Deda hie, iEquitittsque maoenL 

In Liiaiiiis ab Harlmanno Sancll-Gallenal monacbo 
inctrice eodein saecolo Gompositis, apod Canisiom 
tomo V MitriMs Beda roceoselor post S. Pacbamlum. 

Paebttinias, Bods, Atlala» ParnuUua. 
Cerlo Elfredos prediyler Donolmeiisis , refeKnlo 
Torgolo in lib. in liisL Donelin. cop. 7, admonaete^ 
rinm quod e$t m GyrMim , nhi Bedam doetorem com' 
oereatum^ de(nnctum et eepuitnm noserat ^ siHguii$ 
antti$ adeeniente annitterearia dortnUioais ejus die 



VIII. BodiD vjirls elogia, cur et (|uaodo f cnerobllii dlctua. 
il. Kemo fere veterom scriptoram aino laodo 
Bedm meniinit. Eum plurihus epistolis coaMiendal 
S. Bonifacius Maguntinns antisleSt opislola B od 
Egbertom Eboraoensem pontificom ; Pretterea nl 
tnihi de opuseniis B.dan ieetorio ollyooa Iroi^laina 
cotiscribere ei dirigere difOiris, f «em naper (nl oadli« 
viimra) iflriaa ^rolia spirltnaH inteitecttt dttmpil, d io 
veeira proeincia (kigere conee$$it : et ni ettnieta { 
vobie Oominu$ iargitu$ esl, nos quoque (mamurm I 
liabet cpisiola 9 ad lluetbertum Wiremaiboosto et 
Giiwensis monasteriorum abbatem. Sie vero opi^ 
stola 85 ad eumdem Egberlum : Jf odo loAtanlrr da» 
D $iderante$ (tagitamue, ut nobi$ ad gasMim ttoeirl 
mcerorie eo modo quo antea /sm fecisilf, ad^aam por* 
ticutam vet sdntUlam de cemdela Eicletim^ qnaim 
iltutni Spiritne $anctu$ in re§Utt^ueve$tri$^ ieeUttaea 
eure is, id eti^ de traetatibtu quoo $piritati$ preebgierel 
ineestigator sanctamm Seriptnmmm Bedn rteemnda 
cotnpotuii : maxime autem d (ore posslf , quod nobie 
prmdieatnibns habilet et maaaale, et nUUeeiatam e$$e 
tidetar^ $uptr istctionarium anniverearhtm et Prooer* 
bia StdomoHis^ qnia commeniarioe lu/ier ilia edidisoe 
aadivimue. Eodem spectat Bonifacli epislola 190 ad 
Cotbbertmn abbatem lloetberli soceessorom. Uk 
observare juvnt^ BonifaciUin ab aliis oon ab ipao Beda 
peiere ipsius lueubrationes« eumqNe tt«|ier ftilslase io 
lirovuicia NortLanimbroium : ut dubium nuo sti| 



«L SlM mifiori ffamiioiiit iUidlo tdfoeim tU 
LnUoo ftofiilofH McoeMnr adfomit Bedmn. Id tesia- 
i«r Boallidaoft UOi opiilola lOi ad CoMiam epi- 
acopom Aaf 'tmi.OlMtfro ar^fmnMei Aoram lflr»nuii 
«Tfilras, #t ao^Jf atifim dSfii^» f«o« ^fafar mmo- 
fir iSrAt prgtk§ter etpnnU^ ad imisotaHmim pere' 
§rtmmkfik Mirm. UteUtha prwmHparieM S^miuUi 
«ifar otf amrlrm Smtlh U^rBM ^irlRor, ilvtf fa EatfnMi 
e$ Heemiam Rbnn Iret « rd ia EWiyr/Nfm If drrl /1- 
krm faalaor. fiklem LoHo Caiberios iea Cudiborlof 
al4ai Wii tmo ibe tt tia |misi llooiberfam (eMjos CoUi* 
betti do Bote obiiu iaifU et»itiob videlvr omo 
firias) tltrigil epislofot doasi i|mi» ialer BoniiKJaoat 



tS VEK. BGDiB CLOGfOM niSTORICUM A MABILLONIO SOIiniJM. M 

prodfeiat BofUhdl epittolaa poal Bodm oUium terl- A modemi$ lemjiontet ibc/or admiruMh Bedapre$bifler 

4e mpe mem^raio iemplo ia Kxp^tiAone EoangeUt 
imraa it Mnlaif • ytdeumnM. Ea Bi^ Vcmembiih dictu^ 
ifotftor admfr^Hitf el Palroro nomero atcriptut et 
^ttodanmiodo pnRlaliit» PnsdiAsius nalbertus abl>ai 
Gorbeiensit in suo Ubro do EucbArtsiia, iiidem Bedae 
auctorifatem iti censiim sanclorum PAtnim refcri« H 
WalaAidvs Slrabot in Itb. de Ofllc. ecdes« cap. i2i: 
IMam Attglomm P&lrem aominat. Beoique Hiacma- 
ros Rbemorum amislet* Mlanto Frodoardo in Hisl. 
Bem. lib. iit» cap. t&. ExpodiioMem Beim la Prmter^ 
bUt Salomonii ed syaodam efbi ieferripclHl a Joanoo 
episcopo Camcracensi. 

ii. Admoneof boc l«)Co aduotare , qoo teoiiKiro 
^uavode causa Beda tit diclus Ycattobdli presbifler. 

toni ordino M oi 9S. lo priofo Culbbenut Lnilo B Mtllo labulas htc de re ploret. Si Trilhcmto credi- 

rescrlbit liit Iferbit i Cralailirr qaidem munueuUt 

auo clMimde tatmpl , tt eo f ralaMiiM • fao 1$ Aaic 

b^imo deooHoiiU ofeeto miUero €o§MOoi^ id «tt, Ma* 

tMiMPi ml rflifulat ^aarit mMorlm tedei moglttri 

tmttri^ ok reeordoHoHomei iliho tooerm^miem pdiloeo 

detHotu^. Etroelmm ftddem mlM fMcHir, ulioto fCUi 

ilafliirumla otaiti^af pratiaclii a#kvaf»« rifieni taalt 

fftfflii ^ foferonu ^bi lem aHraliiim tlrum % prm» 

dkom diwertii dotdt, iootqoe od exereenda dom ii»- 

diotam , tioiiliierqHe iu ^oaii aiort^af tlviulmi Dcao 

HHt im toa natione donatit : faia per exporimenHm 

ad podeo epit nuirimt koe food narro didiei* Ei faifra : 

/Vaatfiro fvia ro§otti aliqoid do opntenOi boaH Pa- 

Irit, eom meit poerit jaxta tiret qood potoi » laor di' 

leedoni prmporaoi, UMIot de mo Dei Cadberto meiro Willelmo Halmctburicnsi » Florentio Wigomienti, 

if pruia rompoitlif. Et in oplsL 95, librom qnem 

rltriiiimai EccUtim Dei ma^ter Beda do mdifieio 

iempB eompooidt^ ad eontola^om lum pero^rinatio* 

mt aiiaere enratt* 
9S. Huribut allit efofiit celcbrmof Beda ab tu- 

clofibut, tum tubparlbus, luiA tci|uioribmu Eum 

Ak^imis nobilit^mHm nut^tlrum Bedum proibfflemm 

in cpitiob 5 ; iuclor librl de Omciis ccdctiasticit 

Akwiao sidiicclat • taeerdotom ei do^orom ojrimium 

cap, de PurlOcalioAe; Ratramnut pm^flirum Au- 

florMm, atim^ram Ckritti non reprobum In libro do 

Naitf iuio Cbritti cap. 8 ; Lanfrattcut Cautnarionsit 

arcbicpiseopns C^mrr atii Eceletim pretbptenm ei 

Anfjfamm doetooem In episidla ad Alcxandrum pa- 



Yenerabilit dlciiit eti dum adbuc ki vivis er»l, 
Meo acflicct i|ood cmn Ip^ns bomlto eo viveMe in 
ocdetiailidt ofllciit teclilareniur, ftnffaH'em uuii- 
copabant^ quem ailbNC lu carno degeulem u«m>lum 
poioranl tmirfam appeUare. Quo fbctum til« nl no* 
mou Venerabkit pamim utu receptum apud omuet « 
baclcnut auctoritaiom rclinuerlL Certo In Lectiotia- 
rtit mooatierii Gorbeientit aute qutngemot lere 
annot umnu eiaraiit» pluret Beds bomilim astigaan- 
lur boe litulo Tulgtto t HomHia Venerabilit Bedm 
prodpteri. El Umen Meuardut notler in uotlt ad 
Couoordiam Regubu^um, cap. 86» { yi, rxislhual 
roceallorcm este Vinerabilit appcllalit»nem , ab 
Alcwino , monacbo Stncti • Gallenti « iMorauno , 



Hoiirico Uoniidonensi et Rogerio Horeietisi nequa- 
quam usurpalam. Equhlrm poat Bedie mUtem pro- 
diiste cognouieniuro islud, tatis probal tilenlium 
comparium aucioroni» quorum nullus. quem baetenut 
legerim, BeJain Yenerobilem appcHat. In volcrriiuo 
Codke Thuaiieo abanuit octingentit manu dcscripto» 
lu quo ex^tant Bedai hoinill» omnct; ubiquo praa» 
liflur» UomUia doomi Bedm. Pneierea anie quam 
Pauiut Warucfrhli, monacbut Caslnat, Lectioaarium 
eoeletiatilcum Justu Caroli Mtgni conclonaret, 
auclorum oorum quormn bomilim reciubaoiur iu 
onicllt dif inlt uomina haud pnccitt«bantur, uli Ca- 
rolus in cpisiola ad Pauhim auctor ett. Si ergo Dethe 
boiu iiaseo vivenle iii Ecclesia lect& sunt, uou laoieo 
pmu U appellauU Omuium vero Ulustrlitimum etl D prannissum Dedm VenerobHit nonien. Jam Uumo a 



ologiom, qood Patret eoocilil Aquligraoentit ii anuo 
acGcxxtvi babitl iribumil Bedm, quem tancUt Eedo- 
tte Pairibut aunmneranL Sic euhn fai pratraUono 
librl ui loqounlur : la fiue prereodontit Ubelli uot 
promliliii miariuimai t f vod la Avjat cjrardio • prtul 
^euo potte deditmif ox tonctomm Poimm ofoeulit 
bretiier otlendoremut^ tptod tetnpium Doudni quod a 
Sa t o m on o ouKficatum ei deiHcatum Domino rtl, /ifvm 
fv«ril cuiMirar Eeeleoim per mdoenum orbem diffutm; 
oi eaadiior Utiut Sulomon res pertonom fetmrit 
Ckrimi^ fvod fvldem aoi Domiao (aoento adimplero 
r tua m vr. Saloa quippo tnper kae re emieromm tan» 
eiomm ixtauoram Putrum expotidone, fvorvm dieta 
M wib if a vrali t ai ptuciida ivai ; f vid fruiraMii et 



mino tcculo YenerttbUlt nomen Bedjp. atiribal cet- 
ptum. Auulario in libris de divinit Olttciit passlm 
Bmuuat Boda^ at Ub. i, cap. 57« Yenerabilit pretbf' 
mrlMuuuucupalor, utl eliam ionae Aurelianousl 
opltcopo in lib. t de Institut. laicalt capp. 16 el 17» 
01 la». ui capp. 6 ct 7, nec non Usuardo in shicero 
Manjrokigio Nonit Aoguslit. Addunl nminotlt Pat* 
cbaslum iialbenum : al bi loco duio ei libro do 
EuehaiiHia aliter picierunl Codlcet mtt. bi qulbus 
keo bitcriptlo : Bodm prethyleri in tormouo mo, 
omiitonomhio KeacnrMlif . Addimut vero audorcm 
Chroald f onUnellensb, capp. 9 et 16 (in edilit 15), 
llildutuuni, Rtdbodum Tiaiectensem episcopuiu io 
&crmone de S. Swibeito; ei ilcricmu nmu ad i um » 



AD Omii VEN. BEUE PROiEGOMeNA. 



« 



fui in libro dtExponHane €ompmU hactenas ( ii noii A in mutus dilectionis indieiimit non renini pretivm 



Ikllor ) inndito, fi^roi di hac eadm te prtBclpue Ye- 
n^rMHt wi demmi Bedm pre$bjfUri laadai : qui 
•ttctor opus Binim aono dccgclxzx scribebait. Nec 
dnblum quin ib aliis ejusdem aelalii audoribua ea- 
dem appellatio frcquentata fuerit, tametsi non ab 
omnibus; uti nec eiiam nostro »vo, quo honoriNcum 
istud vocabulnm jampridem uso inolerit. Allttlmus 
alios sequiorum temporumsciiplares, relaturi dun- 
taxat Algerum cosnobitam Quoiacensem, a quo Ye- 
mefa^Mi Beda pre$kifier memorauir in Hbro r de 
Sacram., cap. 8, et Mattbmm Westmonasteriensem 
mona bom, oujus tempore (scribebat toiem medio 
sMulo im) Beda jampridem prommeraf ul ab Kiii- 
wenaU EceUtia dociar Angtarmn ei Paier venerabiUe 



atteodenies , sed animum. In S. Bonifaeti archiepi- 
scopi atiommqtte aeqoalinm epbtolis exempla sont id 
Soneris comptura. Sic Lellos abbaiissas Kanebade, 
puellas regiosangoineorttt, mitUt tria nmnuecuU , 
tfmri$f piperie^ et cinamoni in Bonilaciana episiola 5. 
Anonyinos qnidam Eadburgae abbatissi^ graphinm 
argenUnm , ei storiici$eteinnamomipartem ^ epist. 7. 
Bontfaeius Egberto Cantnariae arcbiepiscopo praeter 
esemplaria epuioiamm 5. Cregoril^ drrigii , ad indi* 
cium ckuritatie , corporele^ patHum et viUo$am umam 
od $ergendo$ pedi$ $ereomm Dm^ epist. 8. U uetbert^ 
abbati Wiremulhensi leciieiernia caprina^ epist 9. 
Herefrido presbytero partem Higmiamaiioeleahanum 
pro benedictione ei $igno purm ckaritaii$^ episi. iO. 



namine eenmreiur. Cur vero, lnquis« preebgtart non B Cthebaido regi accipkrem ummt, duo$ [aiconee^ dua 



ecuta^ etdna$ tanceac^ epist. 19. Egberlo jam laudato 
dua$ wini cupftiae^ epist. 85. Cynehardus autem Yen- 
isnaB civiialis episcopus inter alia mittit orerimi ei 
cocuiam et gunnam breoem. L.ege epistoiam 148. Bo» 
nilacium IV aliosque Romanos pontifioes oon raro 
peciinee^ Mpecuia^ aliaque istiusmodi iribiiisse legimns 
Uk Ipsorum epbtolis. Ci Foriunaios in epigr. lib. n 
passim gratias agit pro eologiis transmissis. (^ales 
potas eologiast olere sdlicet, caetaneu^ lacUt prwui" 
Ui. oivsi elc. Nempe ut ipse ait epigr. SS : 

Manere ia angosto eernitur amplus anor. 

Et scimos S. ?. Banedictum in Reguhe sme eap. 54 

. _ .^..^^ . ..t- .11 ^ -ii^ « 4 eulogias non prohibuisse, modo ne darentur aceipe- 

chonim insiilnio, eimonacbisillustnoribnsslgnanter ^ J . ^ . —• i.w .s m^*. -. ^. Ji 
... \. .. ^ i> renlurre eiira conscientiam abbatis. Notum est mn« 

nusculnm avari monachi« qni S. Hilarionl cti^rnt 



moMtf 4iis , si roonachos fiiit I Nimirum tania erat 
quomiam (ui par est) existimaiio sacerdotalis digni* 
latis, ut qul hoc grado Insigniti erant, missis aiils 
nominibus, presbjrteri vocilareniur.Kine Hieronymos« 
etipso (ut smpe fiitetur) monachus, ?uigp pres4ylrr 
auiit Imo etiam abbaies presbyteri (nam presbyteri 
quondam noo eraOl omnes) ob gradus dignitatem 
preebgteri^ raro abhatei dicebantur. Httc causa est 
cur SS. Carilefus, Ricbarius, G lius, Walaricus« eisi 
a^bbatiali ihgnitaie praediti, iamen pm6y.'#ri in anii- 
quis MartyrologiiB cognomhiari solent. 

i5. Jiec ah re erit obsenrare hoc loeo, f anero^iUs 
nomen ab Audoeno in Vita S. Eligii severiori 



«ttribotnm.NaiB Ba^Anseap gentiU eon»ertu$, po$iea^ 
inquit, VanembiUi^ id ett manachu$j «xsiliif , ac Fer" 
rariend cemobio prarfiiit^ lib. i, cap. iO, elTbillo 
ternacuhis Eligii» poifmodiun venermbiUm^ id e$l^ mo» 
ma iHc am iitam dum$$e dkitnr; el Eligius lanquam 
doiHfaKis honorasse ooo firi venerabiiem monacharum 
ritam arriperant Mq Viennensla episcopos in hi to» 
ria-sua de Witicario ejosdem sedis episcopo agens , 
ndkia^ inquir^ ej^opatu $n manaeterium SS. martg^ 
wnm Agaemanmnm imgm$u$^ niiam eenefabUem duxit. 
Mt m Viia S. Desiderii Cadoroornro episcopi, Artanus 
Seotlns «iio»i oemerabilem in inonasterio doxisse 
feriur. Deniqiiet o^ CKiera id genns omlitam , S. P. 
BenediGtus oir oitm oenerabUie a Gregorio Migno 
fnadioatNr. 

IX. senra iones in Bed» seoinla. 

S8. Uuc in secessnm consnlto rejecitnos obsenra- 
liooes nottBttUaSt tom In monnsonla qom Beda morti 
proximos presbfioris roooaslerii aoi diairibntt , tura 
in qumdam ipfioa opuscula* 

f7. Ad exiremam ▼iim periodnm aceedens rir 
aanctus , unt e diseipttlis s6is Cnthberto kom mona 
diait: Qumdampretioea in mea capeeiia habeo, id e$t^ 
piiprrem , ororin et ineenta. Sed eurre velodtar , et 
preebgieroe noetri mona$terii addnc adme^ ntetego 
mnmueruta gaatia Deu^ donavit , Uii$ di$tribuam. Ni- 
minim eo tempore, si unquam alias, moris eral, lii 
td genus munusuitonmi amid darciit aceiperenlquo 



(ntcem vir nti$ datuliu ieste Uieronymo. Ergo fene- 
rabilfs Beda , in mulue dilecHonis ei fraiemm eon- 
cordi» indieium, morti proxinins dat frairitws sois 
presbyteris xeniola^ ut memoriam sui haberent in 
sacris offleiis, ad «um modum quo Antonius Athana- 
sio metotem «nom, Serapioni aHeram , Aratribos cUi* 
dnmn veeUmenium iestamenio reliquit. Cur tero, 
inqiiis, iiiMitsa? Piscinius ex Gemmuli Romams Ec- 
elesiae diaconi epistola ad Bonifacium^ ordine ik$ : 
Tran$mi$imu$ per prtedictum oe$trum preebgterum 
atupiantum cociumbn , quod inceneum Domuno ofe- 
rati$ temporibu$ matuUm$ et veeperUnie^ iive dum 
mi$$arum eelebmti$ $otemma^ elc. Qnid demum om* 
Driof nempe, ut conjidmus, linieola lenuia, qnibns 
os tergi solei, qu« eabana focat Bonitacius in epi- 
siola 10. In hunc enlm sensum non raro snnti oro* 
rittM, vocabuluni alioqui urm signiOcationis, probai 
Vossius in libro iu de Viliis senn., cap. 31. 

X. Jndieiuffl de Bed« scHpUi. 

S8. His per quemdam excnrsum diciia» venien- 
dnm esl ad qnaadam animadYcrsiones» qme mfhi 
inter eToWendum Bedae acripu, tum edita« tum 
' mann exaraia, occurrenmL Primom quidem d« 
tempore acripiionnm agendum, poatea de operibw 
dubiis et subdiiitiis, posicemo de relicib. 

^. Bcda Ubrum terUum in Samueiom aggressos 
eai monoo Ccolfrido abbale, id esi, anno wxvn^vn 



VEK. BEDiE ELOGiOM HlSTORfCUM A MAIIILLONIO SCRIPTUM. 



80 



dt pmMomt Kbri iii coMtit ExptmMMncuta in A se Msumpsisse iatetur. His insuper B«ds iiiortH> tiH 



EpiMtm JoannU prina vtdetur ex ipsius luca- 
bnticiiilHis in Script«r»m sseram. Deinde Rxfoniio 
te Apoeolffp$Un^ quam froirj Mntehio seu Kuo^rto^ 
obbetisiio fiituro nuncupavil, nom binominem fuisse 
Hoetbertum, et o# amotem oindUm^ pkio io Enie- 
^mm cognominslum, paiel ei prsefatione lib. iii in 
Samoelem. Porro Boda librom Apocalypseos in 
capitnla distlnxit. Post Apocalypsim commentatus 
fst Ubmm de Aeti^t apottolomm, hortante Aeco epi- 
seopo HagosUldensi; tom eliam Lmem Evanffctium : 
et QueeiHonft triffinta de Ubrii Regum explicivit, 
petente Nbtbeimo tunc presbyie^ Londinensi, post 
Cantuarionsi arehiepiscopo, quo adjutore in sori- 
benda occleslastica Historia u»us est. Bedc Qumuio^ 



premo decumbens, patria lingua reddidit loaunis 
Evangelium, testante Cutbbcrto discipulo in epistola 
qnam de ipsius obiUi exaratit. In dubiorum classcm 
rejiciendt sunt £3tpo«if foa«t tn Mattheti Bwangeiumf 
Oommentanue in P$atmo9^ Vitm eenctorum^ exe^s 
AetieSS. FeHeis^ Cadkft#nLeMiNMiasii,qu«Bedaagno- 
scit ut sua; Hbtiinede Oficiis^Commentarktt to BoelU 
tihrum de TrimtaU^ Medita^one$, Pa$$umis, lAbfi de 
Stemeniie pfiitotopldeSt ttUber de Remediis peccatorum , 
quom Jam inttr supposititia relegsTit Spelman us 
tomo I Conc. Ai^, tametsi in coltectione csnommi 
Regino PoBnitentialem Itbrum Theodori seu Bedee 
eitat in lib i, cap. S97. Ivo etiam et Grat aoui tx 
PeenitentiaU Bedte referunt capitolum de tacetdote 



«««in«irff«^rr€«i«n^i»mcxAagyapetiKLupu5B^^«**«'*«*^*^ o«n«Jtl«. Non tamcn prvteream id 

quod in Bed« Homiliario Thuaneo Totuatisaimo Isgi 
manu recentiori ante annos quadringentos aserip« 
tnm ; Ego non peto Ukrum Kwpotitionit Bedet euper 
EvangeUa; tod peto Ubrum ExponAomt Bedm tuper 
ptatmot PioJterH^A^f^JSpiMam de £matiane 
>pcrif,ifoidileHraa^ a mente pii boml* 

nis sMnt; prolMit eplstoia nd fferenpndum pretbgte* 
rum^ |ibidlo do TonUruia b aerXAttfio verso prsifixa. 
hiik\ ^eiTiridoifpt^hafi^di fejtArMerd&rum, ad 
qoMexsUiS. Bonifacli martyris epistola 10. An* 
ctor libri deOflldis divinis scJbebat posi annum 
qoam Pascha indderat in vn Id. Apriles, ut paUt 
ex Gsp. de Pascha aanotino . quod ab anno occxxxf 
quo Beda Indioem Oporum soorum confedi, ants 



abbas VerraHeiisis» epistola62 ad AUigitum nbbatem 
Eboracensem« Postea omnia edidit Commantana in 
Smmidem^ ex quibus librum terlium, ut jam dixinos, 
afgressus cst anno accxvi ; at vero Expositkmem in 
Mareum vulgavit posi annot plurimot quam Luem 
EwaMgeHam explanaTenit. Quas omnia ex Ipsior 
Bedgfc praefatiooibos in eusdem Itbros intclligttnUif. 
Fneterea ExpoeiUonem m Epietotot PauUt itidconque 
tai Epittolat eanomcat ex dictis S. Augustini lAa^no 
Stulio contexuit ; et K^rifm de tex miaHbut abSolvit 
Leonis Isaurici anno n, Christi dccxxiv. His abso- 
iutia edl lit i7iifoita« ecclrtiatiicam gentis sws, quam 
cum JCptfome adjuncta perfecit anno i>coxxxt. Nam 
In optimo Codiee ms. qui penea nos sst, pnedieta 



Epitone ultra istum annom non cxcurrit, ut supe- C •""""' w^lxxi non accidlt. 



rins mon imos. In eadem E itome Beda oxhibet in 
dieun lucubrationum suarum, in qus annumcratur 
tpigtatn de ^guinoetw vemojuxia AnaoUum, acrip- 
U proiade anU annum occxxxi. Unde exemplum in 
cn opisioia Wichredae presbytero direcU adductum 
de anno preaenH occiixxvi, est loUrpolatio scriptoris 
nmanuensls ipso anno epistolam exsoribentis, qui 
Bedm sententiam supposito exemplo explicare voluit. 
Deniqiie Itelirffelfftionttm Ubrum, in Acta apostolorum 
post oanom accxixi scripsit jam aenex. 

30. Pneter Opem Bodse in suo Indice recensita» 
imuca sontqnas ipsl tribuere tuto possimus, excepU 
epiMa ad Egberium Eboracensem pontittcem» 



51. Scripsit quidem Beda MonUUwmm EeangeHi 
Hbrot liaoi, uiipselatetur, seu iii L^cltonoiticm oii- 
nfsrrsaWirm. ut babet S. Bonifadi epistola 9, supra 
num. 21 rclau ; at qosnam ex editis ad Bedam per- 
rineant, qumam snpposite sint, interest distingttcre. 
Sic eoim explorsbimus celcbnores dies, qui tum 
anniversaria solemniute colebantur. In bibiiolheca 
Tbuanea babentur duo pervotosti Codieos, In quibus 
Bedae homilim reperimitur. In pHmo» num. lU^ 
anto annos octingentos exarato,homiiiae 59 continua 
serie exhibentur: in alio,num. 58, qui annossexcen- 
tos pnefert, distiogountiir in duos libros prarmissls 
ad utrumqua capinr/a/iffnt^iit. Utrumque apographum 



seripu pott annot i igmtn a morte Aldfridi regit Tfj^H^ ^ «^P^^^w boc loco jovat. Sic proce^ 

Mortbammbramm, boc est mmo Christiaccxxrr. D ^'^ ^'* ^^"^- 

qoi Bedm supremos fuir. Commentaria in Evanf^tium "'^^^ CAPJTiii.ATm uaa i oa n ii«lii8 aeoie nxs 



ioffnntt, siqoidem Bedam habent auctorem. post 
anmun aocxxxt ab eo sunt ediu, qutK veUti quod* 
daas Aogustiniame Expositlonis compendium esso 
▼idootur» insertis btnc inde sententiis aliorum Pa- 
tmm, ut capite 8 agana de Reguio, verba CregorU 
Hogni adducit. CerU Jonas episcoiius Aureiiansosis, 
Ludovid Pil tequalis, in Kb. t de Inslitut. laieali 
enp. 15, oital plures vennis ex Beda in kmniUa Eoan' 
ffftti nge^ata, qui in pnedictis Commentariis legun- 
tio- enpitn i. Ondo suspicamur legendum esse apud 
lonam, bi Aoaiiaa EoangeiU teeunda. Et quldem 
Mtwinoa in pnifiitiooe Commentani sni in Joannis 
Xranfelittm, es limeHiM beati Bedm pmbgtari muiu 



arreai nouino viomTi omaQVB. 

I. Ifomtiia /ecitaJiit S. Swmsf. t^wiiftfm Larom. 
Iffttvt etf Angelut Cabrieh in primo Cod., flom«it« 
doiNfff Bedm. in uiroque sic indpit posi Svangolii 
vei*ba : Exordium nottrm redmpUomt hodiema $an 
ctiMfnmgelH lectio eommendia, otc , ut in editis ad 
dicm AnnunltatiomsB. Mnrim 

% BomeUtt leet. S. Etang. tec. Luc.^ Exaurgent 
ffnnm inc. in utroque : LeeUa tpum auditHs tancu 
EoangeUi. 

5. HomeUa Ue( S. Eo.tec. Marcum^ Fuit Joannet 
in deterta. in priori Codiee, floou7iff damm Bedm oa 
Amqintu DoMEKr. Inc. in utroque : Adeentum domi- 
uicm preidicatienit Joamet jprmteaxent^ etc. 

4. Ifomdta lecL S. Ee. sec. Joan., Joannee teetf' 
monium perhibet. Inc. : itedemiMorJt naetri preeeetrft 
tetttmonium de «pto p^Ai^mt^etc.Decst inpnori Cod. 



51 



,AD OPERA VEN. EEDM E^ROLEOOIieNA. 



3i 



S. H<mdta Etang m, Maith.^ Cum etHl Jespon- \ 
»aU. Ih priori liometia domin Bifiite i?i Yicikia Do* 
mm . liicttiit in uiriN|iic : Nathiiatem Domini et Sttl" 
ratorii Pi. J. C. qtnl mlernui unte sanula^ el4*« 

6. Uomelia S. Etang, tcc. Luc.^ Pastoret loqnt' 
buntnr. Inc : Nato in Bethieem Domino^ eic, ui in 
ediiis. Deesl in priiiio {A>d.^ ctUlttr iamen A hm^ 
Aureliaiiensi episcopo liti. ii de iiistil. laie.« cdp. JG. 

7. Homelin Er> $ec. Jo/zit., in princiiAo erat K«r- 
frf«m. In priori Cod. Ilomeiiu domni B. ly N4tali 
Dimi?!!. liic. in utrotiuc : Qnia temporaUm Meiiirttoris 
Dei et hominnm^ eiCt ui in editis. 

8. Nometin £9. iec. Joan.^ Dlxii Jeuit PetrOf 
Siqnere me^ Uicenin in Natali S. Joasik» Etano. 
Inc. in tttro(|Qe : Leetio S. Evnngetii qnee nobis modo 
tectk esi, eic. 

9. Ilom, Cv« Mc« Mntlh.^ Angebti DaMlnl appnrnit^ 
131 Natau Kxiiocc.^vtit;!!. Ine« in oiroqae : De mcrto 
pretio$a martgenm Ckri$d innocentium^ eic» ut iti 
edltis. 

10« llonu Ef* $ee. Lue,^ Potlquam consnmmati 
nnnt d\e$ octa in Octasas IKmil^i. 1 e. io utro<|iie : 
Snnctnm renerandamque prteHntis (esti niemoriam , 
ete., iil in editis. 

ttom. E9. sec. Maitb.^ Angelns Domlni nppmmli , •«-,.««. ^ * « 

dlundn is Vicilu EnnuiaiC. NnUa boiiiitin in wro- „ *• ''•we/w S. Etang. 9ec. Maltk.^Yespem aniem 
nue ;inoK. SabbaU. In prittio Cod. : Iffoni. domni Oedes w f wilia 

II. ?om.£v. sec/MinkU^ni;i*ibm^ JPamasa. . }l\»ctt.«. liie. In ulroaoe : KiiTUtM jioHf Air;if« Mrra- 
in Jord. Inpriori CKa.;itoinelw.^«i(WUJ:4bUflV*^^:<^^^^ »J« ^'K'*^.r, .,. . 

tntoMiAJMiE. Ii»c. iii ttiroque: Veclto sTE^ngehf •' ?*«« »»0"J»l»a legeiiatur In Vi^lm. Iioc est ni 
qnam modo {ratrts,<mdkimK, ctc.,.ttt m editls pro ^^^mm pmeip Pasehm. tl tamen n prlmo Cod. 
die ocinv.i. : : : : ; M * *. .: : .• •:• : : .; • • !ny!iy"[ ^ *?^> homitia S. Gregoni in dte sancio 

li. Ilom. Ei:sk: Lm.itbsmlit0treiit^ SMzfer. ^fttftf r legi soliU. Ideui obserra de VigiUa Penie- 
omnu annM. la primo Co«Im llom. dmnni *BeM -^ol/ts; Infra. 

"^ i. Hom. Ev. see. Lne.^Stelii Jemts In medio discip. 

suor. In primo Cod. : ttom. Domni Bcdff Feaia ni rn 
Pn$^a. Inc. in utro(|ue : Vloriam wm Besurrectionis 
Doadnus el Rfdcmptor nosteTf etc, ut in cdiiis. 
5. ttom. Ev. see. Maltk.. Vndeclm discipuU. In 



22. Uom, P.vang. sec. Joan.^ Descendit JesnsCa- 
pkarnanm. In primo Cod. : liom. domni H. Fenu m 
in Qnadmg. liic in ttlroque : Solei motere qnosdam 
quod in exoedio knjns lectioniSf eie. 

93. II am. Ev. sec. Mattk.f Otm appropm^nssd 
Jesus Hierosotgmis. In primo CinI. : Uom. domni 
B, i.H I^ALMts. iiic in utro«|ue : Medialor Dei e% ko- 
minnm komo Clmslns Jesns^ qni pro knmani generis 
sainte et passnrns^ itic, ut iu editis. 

%b. ttom. Ee. see. Joau.t Proximnm erai Pascka 
Jndmornm. Inc : Moris esse pmdeniimm soieif etc 
Deest in p:inio apog. Exstat in eiiltit. 

^. Ilom. Eo. sec. Joan.^ Ante diem festnm Pasekm. 
\n primo Cod. : Uom. domtd B. in Okiia Donim. 
Inc* in lUioque: Scriplnrnsteangelisla Joannes »u- 
morabite Uind Domini mgsterinm^ etc, ttt In editis. 

In posteriori Codieo post lilirttm piimttm bomiltn* 

rnm legUiir: Explidi iiomeiiamm libcr jmmns. 

numero !i5. Et tamen in Ipso Codice cxsUot nomilia» 

H diiniaxat St3. Alias ex priori snpplevimus. rergil 

Codex p«istertor. 

HeCiriT CAHTOLATIO LKCTIO.XtJII S. CVAHGEUI , • 
KVMKBO XXIT Ul UnO H UUSOCX AUCTOttlS. 



DonuiiCA PttittA posi Tkeopkania. Inc in mroque : A 
perianobisisi^fratresckar. sancii EsangclUlcetiOf etCt 
iit In e<litis. 

13. Uonu Es. ses. Joan.^ MnpHm faclm sunl. In 
primo €UNt.y ttom. domni B. Dohihiga ii posi Tkeo' 
pkania. Inc io tttroquc: Quod Dominus ac Satsalor G piimo nis. : II om. domni B. Feria vi in Pasciia. Inc. 



ttosfer ad nnptlas vocalus, etc» ut in edttts. 

U. ttom. Ev. see. Joan.^ Vidit Joannes Jesum ve- 
nientem ad se. ttom. domni B. DonimcA in posl 
T^ropAniiin. Inc : Joannes Baptista el pracursar 
iPonutu. Sic in tttroqoe Cod., nisi quod in capilula- 
lione posterioris non exsUU 

15. ilom. £•• sec. Imc.^ Posiqnam impiaii suni^ 
dicenda m PuftiFiCAtio^iB S. MAmis. Inc In utroque 
Codice : So(eniniialem nobis kodiernm ceiebrilaliSttic. , 
ut In edilis* 

10. ttom. Ev. see. Joan.^ Erat dies festns Judmo* 
nrm. Inc : Duopariter nMracuta knmanm sanationis 
kodiema nobis S. EvangeUi leclio tradit. Deest iii 
priiiio Cod. 

17. Uom. Ev. see. Joan.^ Votnit Jesn exire m 
CalitaMim^ domni Dedm post Tbbophaku. Inc : Airtfloi* 
m«s ex tectione Evangetiif fratres ckar. beniptam 
Redemploris nostri graiiamt elc Deest in posteriori 
CiMt. _^ pi 

18. tfom. Ev. see. MaUk.. Fitlns kondnis venimms i^ h 



esi in atoria Pairis sul. In primo Cod. : ttomeila dom" 
ni B. DottiKirA n in Qnadragesima. Inc in utnique : 
Quia ihminns ac Bedemptor nosier eiedos suos per 
knjns vius laborem ad iitam qnm iaborem netdi» etc 
19. Ifom. Ev. sec Matik.^ Egrems Jesns ueessii 
in paries Tgri. Inc : in Uctione S. EvangeUl qnm 
noiis modo lecta estf elc, el hiec tlecst in priuiOt 
exsiat in editis ad Domiiileain n Quadrag. 

90. Ham. Ev. sec. Joan.. PerrexU Jms in monlem 
Oliseti. In primo apof . : tfom. ifamnl B. Domuhca iit 
Qnadrag. Sabb. Inc in utroque : Prmsentii S.Evan" 
geta tectionem tanto inteniius conskteraret eic 

il. Uom. Evp sec. Joan.^ Abiii Jesns imns mare 
GnliUm. lu primo Cnd. : llom. domni B. In Qnadrag. 
Inc in Qiroque : Qni signa ei miracnta Domini ac 
Sulvatoris noslrirecte cum tegunl^ elc, ut in edilis 
nl IHmiitticaM iv (^udrag. 



iti utroque : Evangeiica lectio^ (rutres ckar.^ quam 
modo andmmuSf etc, ul in editis. 

4. Ilom. Ev. sec. Lne.. Una Sabbati vaide diiucuio. 
Inc : Aperta nobis esl, fratrts^ de Resurrectione Do^ 
mini et Redmidoris nostri teciio rcdtata^ eic Deesl 
in prinio Cod. ei in editis. 

5. II om. Ev. sec. Joan.^ Modicnm etjam non vide' 
bilis me. In priiuo apog. : 11 om. domni B. \n Doxi?ii' 
CA II posl oclabas Paschm. Iiic iu utroque: i^a 
Domtni etSolvatoris nostri pramihsa^ etc, ut in editls. 

()• Uom, Ev. s€c. Joan.^ Yado ad enmqni mlstl me. 
In priTiio Cf>d. : Hoin. domiii B. tertu Domikiga pofl 
S. Pascha. Inc in utroq. : Sicui ex ieclione evunge^ 
Uca^ fratres cbar. audivinms^ elc, ut in eilitis. 

7. Uom. Ev. sec. Joan , Si quid peiieritis Patrem. 
Ittc : Potest movere inlirmos audiiares, ctc Deesi Itt 
primo Cod. ExsUt in editis. 

8. Uom. Ev. see iMC.^ Peiite el dabitur vobis. \n 
irimo Coi. : ttom. donwi B. in Lmlania majore. Inc 
in ulroque : Donunus ef Satvator ncster cm cadesiUs 



regni aaudia^ elCv noo exsial in cdilis. 

tf. f/om. Ev. sec. Lue.^ Hmc snnt verba qnm tocutus 
snm, dicenda in Asccnsa Dottim. Inc. : Ascensurtu in 
cectnm Domioits, etc ln ulroque ms. Alia in etliiis. 

10. Uom. Ev. sec.f Joan. ilnm venerit ParacUlnSf 
dUienda Doxi.nica wsst Ascensa Dominl liic : Ex mnt^ 
tis sancli Evangelii locis invenimus^ etc In utroque 
et in editis. Haec homiiia ciutur ab Amalario lih. 1 
de Oflic, eap. 57 ; item lib. u, cap. 1« 

11. iioM. Ev. sec. Joan.^ Si diUgiiis me, m Violia 
PcNT GosTEn. Inc. : Quia Sptritus sancU liodie^ fratres 
ehariu. ceiebramns adventumt etc In «Iroque ms.et 
in edilis. 

12. ttom. Ev. sec. Joan. Erai komo ex Pkariseeit. 
In primo Cod. : Uom. domni B. m Octav. Penieeosi^ 
Ine. hi iitroq. : 6'lrMl ex lectione S. EvangeUi. fraires 
citariss.faudistiSf etc Exstat in edilis addiem Inveo^ 
ti^nis S. cnicis, ct ciuiur in epislola qttom Hmo- 



TEN. BEOiE ELOGIDM fUSTOBICi;» A MABtLI.O^ilO SCRfPTUM. 



31 



nan» Rhcmeiists archi^iscopyft sirtpfit nomine A ui probanl veterrima Usuardi eicmpbria, ci ff«- 

^. I ^j..ii-...^ D nirlus nofiler in ljl>rym Sacramenlonira S. Gregorti 

pa^. 18i; at senuo isie Dcdae siylum sapil. Deniqu«! 
sermo Bed» ascripius in Tersnm psalmt, Domhm$ de 
coifo protpexit $Hper fUioi homiHum^ etc, haudqua* 
qnam ipsios Bnke esi, cum in eo referaiur testimo* 
oiom peiitum ex Yita Gregnni Uagni, a Joannc Dia- 
cono scripta post annos ccntum et quinqoaginta a 
niorte Bed» Venerabirts. 

55. Sont qni Beil;e Expositiones In Panli Epistolas 
es liliris S. Augusiiiii excerplas cui^aui Floro, mo- 
nacho (ut Triihemius potai) Trudoniano, tribuendas 
eiisfmaut. Sic enho pr»ren egregium apographum 
Corbeletise, duobos Totumiuibtis dislinclnm : Expo* 
tiljojifi Epi$ioimnim S. pMnl$apo$lQU ex (iM« S, Ah" 
fUiHni dodorio oxiM a qnodom Fiofo eoUfClte» El 
in floe : Coiiipof liirf eot Hher i$te, Id est, scrlpius* a 
Riekero eabpriore et Joanne sho $eripiore monocntOf 
ffimt qao re$lilHla e$t eetUm S. Joanah CorbcUe^ et 
Tifroni$ e$t eecunda $ede$ Romanw Hr¥i$ (Alexandro 
papa III TuroikiH synodum agcnte) oftiio iicliiv« Ln* 
^ooico rege Francorum, Thcodorico epiuopa Ambia" 
nen^f Joanne Carbeite abbate. Verum expostliones 
islie, qitoe duobus illis voluminibiis conlinentury eae- 
deoi IpuB qnae in BedaB Operibos ex&tanly sunl Ycnis 
ac j^enulnas Deda» retiis» lum quia ^ in syllabo 
0, eruro so«.rum meminlt earum exposhlonuw, luia 
quia alia repcrilur comnieoialio» Ftari nomine pra- 
dila, non ianlum ei Aogusilni, sed et aliorum Pa* 
trum operibus cooiext^ qualls peiies Petmm Fran« 



i*oficilit Tusiact^nsis ad Rodiilfuin Bituricensem ei 
Frolartom Biirdigalcnsem aniistiies. 

15. Uom. £v. $ee. Lne.^ Fnit in diebne llerodi$^ 
dHeemi* in Vigiua S. JoAicm. inc. : FeitfifrNS yn rarittf 
Homlimi ei Hedemptar uo$ier^ etc. iu otroqoo nis. ei 
iaediiis. 

li, Hom. Ef.^fcc. Luc^ Elixnbeih impietvm e$t 
tew$pu$^ dieenda in Nativit. S. Joankis Bai*t. Im*. : 
fVaseursorfs Ihmini naticita$^ etc In utroque Cod. 
etlnoditis. 

IS. ffem. Ev. $ec. Joan.^ Duit Je$u$ Simoni 
Petro^ dleenda iH Vicii.ia ApoiL t*etri el Pauli Inc. : 
Ftriiil' m nobie perfectce dilecliunis^ etc. In oiroque 
n». el In edilis. 

10. Ifoni. Eu. $ee. Matth^, Venit Je$u$ in parte$ 
Cmoarem^ dicenda in Natalk apo$U Peiri et Pauii. 
llie. : t€cif S. EoangelU qnam mOdo^ fratre$^ audi$(i$^ 
tMo intenUnt cogiianda. eic lu utroque ms. et in , 
ednis. I 

17. Hom. £f. $ee. Mutih.^ Disat Simon Pelru$ ad 
itmm : Ecee not reUq. ommat dicenda m Natali 
S. BfCfCROtCTi, Biscopi scilicei. loc. : Audient a Do- 
aifno Petruo^ etc, tit in posicriori apog. et in ediiis. 
Deesi lu primo ros. 

18. ifoM. £t. $ec. Matlh,^ Aece$$it ad Jeuim maler 
fitiorum Zebed. w Natalb S. Jacobi apost. Ad it 
prlmus Codex Jaeobi frtitri$ Domini. fnc. in uii*oq. : 
Dmmnuo eottditor ac redemptor no$ier wlnera $uper' 
kim imtrm^ etc, oi in etliiis. 

19. Ham* E9. uc, Jlatth^ Exien$ Je$u$ de finihita 
Tgri. Inc : Surdu$ iUe^ et mulu$ ifnem mirnbiUfer cu* 
rmt$m$ a Domino^ etc, ul in editis. Deest in prtuio 
Cod. 

iO. a m. Ee. $ec. MnUh., Audmt Herodeo tetmr' 
tha^ dieenda uc Decoli.^iionk S. Joantiis Ba?t. Inc. : 
ffmtaien$^ fratre$ eharis$.^D. /ooitiiif diem celebran" 
ieo^ etc, ut in edilis. Deesl iii prhno Cod. 



ii.ilom.li:v.«c. iooii., Fociosimi «icorifltf, rfj. c ^^iscum Chilfkftium soc Jesu virttm enidilisslmum 



eendm m Dcmcationr ecclkslc. Inc. in ulrr»q. : Atc- 
ifirlnws ex iectione evangeUea^ fratre$ ehari»$,^ ifuia 
faeta ntni eneeenia^ ctc, ut in edi(i!i. lu postcriori 
CM. b»c honiiJia sequenti postpoiiiiur , pncponiiur 
hi prtori. 

zt. Hem. Eo. $ee. Matth.^ Vidit Je$n$ homiuem in 
tatmdo^ dieenda m Natalb S. Matth.ci apc$u lac. 
In ttiroqoo: Leg'mu$ apo$ioio dieente ^ qitia omue$ 
peecnemnt, etc, ut in editi^. 

C Hom. Eo. $ee* Joan.^ Stabat Joanne$ et ex di-' 
oapuRo ejne d«o, dicenda m Natalb S. Anoseje upo$t. 
Iitc in ulroque : Tantaae taH$e$t Seriplnrfe divinw 
9ubtimta$,^ eic. ut in ediiis pro vigilia Gesti. 

S4. jff • m. Eeang. $ec. Joan.^ Votuit Je$u$ enre im 
CmUteeam. i(ic. : Audimmn^ ex teciione evangdicit, 
frmtreo ekari$$.^ bemgnnm Dedempfori$ no$iri gratiam, 
elc Doesi iu primo Cod. utpote laccro. 

Sie voro desinii CU>dex posterior. Explieit Home* 
Hmmm Hber $ecundu$ Dedm pre$bgteri^ numero 2i. 

Sft. Ex bii intelligimus, homilias in tfomiitlcos dte$ 
p mt Trimtatem^ iiem in festos S. Stejthani protomar^ 
fyris, S. Schola$ticaft S. Jf art« Magdatence^ Trano^ 
figurmtioni$ Domini^ Aseumplionis B. Mariee^ S. Bar^ 
ikoimmm^ Hatimtatis B. Mrginis^ S. MichaeU$^ S. 
hmeee^ Prm$entationi$ B. Marim^ ct alias de Communi 
manymus^ elc, ani subditiiias esse, aut dubias, ant 
certe ei sincerts Bedas commeniariis in Marcum et 
Lueam expressas. Cerle homUia de S. Scholattica 
S. BerUrio abbali Casioensl iribuilur in Casinensi 
Cod. ns. et serMO hi feslo omnium omnctorum legi 
aomns aacribiiiir Rhabano Haaro in apographls non- 
millis, neseio an hene. Hlod movel, qool Feilmn om- 
tiUmi saaclonttn bstitotnm ea a Gregorlo papa 111» 



inano descrlpia haboiiir, ad eum modum qno Clau- 
dios Scotios» poiiea Taurluensls episcopuSf aliaiii 
in Pauli iUdem Eplstolas tx Augusiini aliorttmquo 
Patrum scnlentils dedoravit. Et tatnen Ratberlus 
mounchuH hi lib. de casibus monasterii S. GalK cap. 
10 memorai CoUeetmmea Flooi preebgteri de volooit- 
ttf^ S. Augasrtfii ia Epi$foiam PauU ad Bomano$ : 
€t paolo posi CoUeetmnea Fhri in Epi$t. md (U)rinth. 
seeundmm et md Mehrmtoe : denh|iie Lopos abbas Fer- 
rariensls CoUeetaneim Bedes in Apootoimm ex operi» 
btt$ Augu$tini laudat in epistola 76. 

54. Iti editis Bedm operibua desideraoiur (ni fal- 
lor) genuina ejns opera qutedam, nempo, Expimmmtio 
tn Cantieum nabacue^ qu» in apographo nostro 
D iiom. i75 hoc prsfeil exordium : CanUcum prophetas 
Uahacue quod tibi exponi pefif fi, ditecti$$ima in Chri'» 
$to ooror^ oaeramentm dominicm Pa$$ioni$ maxitne 
pronuntiat. Vnde ex eoneuelndine oaneta: et anitmo- 
ti$ Eccie$im $exta $abbati^ qua eadem pa$$io eompteta 
e$tt solet in iuudibu$ matutim$ per ^nguias hebd^a» 
da$ solemniter repeti, etc Itcro desideralur comi€it 
de duino judicio ad Aceum episropitm, ediinm a Si- 
meone Dunetmensi monacho in libro de gestis re* 
gutn Angl. qui BcJae etiatn hi ms. Cod. Tltnanco 
ascribiiur. Epistola de sexta mnndi mtate ad PtegwU 
nam. qux una cum Ui$toria abbatum monasteriorum 
Wiremmthendo et Cirven$i$ et ept$tota ad Egbertum 
Kbormeenum mntistkem a Wanso nuper volgaia est. 
Stncmim Bedm Martgroiogium \u tonio Dl HaHii 



35 AD OPERA VEN. tWA PROLECOIIENA. 36 

Bollandiani rec^i» in lucem j^roiliil : in qtio Uinen A JSxterp^o wel Expa^iiio iomjniH Hmci monachti 



an FmHmk ommum tanctorum locuni babere dcbeal« 
diibiuili tstp €um B«da quutuftr Unium annis vixeril 
post creaiioneni Gregorii p«|Ne tertli, qui bujut so- 
koHiiUlis auetor csi, Istiut Marijrrologii verba de 
S. Lupo Tricassliio episeopo adducil Herricus nonl 
aaecuU aucior in libro i de Mirac. S. Germaui epiac. 
Anltslod. oojf. 1S. Quasdam elitm rafert Amaiarius 
libro n de divin. OfT., cap. 9i, qui auclor fallitur in 
libro if, eapp. 50 et 41» in dUiido Bod« libro de 
Yiu S. Guibberli. Xa eoim verba qw memorat. in 
neutra B dtt lucubralione de & Cuthberto ; al in ea 
quam aAOnymus quida n mooaebus Undisfornensis 
Iribus libris in Mtriio BoHanciiano edilis adomatit» 
reperilur. In peranliquo et opHmo apograpbo oostro. 



illusrrando BediB commenlario inslituu, cujus Pro- 
logos sic so habel. Gifm quibuidam fratrlkui nostris 
oiotnunuiu qumdom eaieulatorim arti$ roidimonia 
commimi urmone ozpHearo coepisMWv hujasci qacfae 
mon contemnenda («f ifuc/n' arbilraniur) doctrineB ofi- 
tpiid impertirmn, quoi in arte grammaiica^ prouiiUina 
aujaHdia est munificenda , aliquatenu$ inlroduxeram ; 
mescio quo accenn desideriOt instare oekemMuHer fON 
psnuu, f««l«it«sea^it vtM ooco deprompseram^ mui- 
fonrm ulilitati profulMra ^aliiercttnque seripto edo- 
rem. Quibus obnijcivs rettitenSf id quod ostenderam 

superetu Kbros de kac eadem ro pi^pue •nMrs* 

biHs viridomni Bedas presb, , elc. Sub finem esposl- 
lionis aoctor seribere se indieat anno occccuLxtf, 



num. d4G, in quoBedc opos de oompulo habetur, p indiet, vim ot pfoinde alius slt ab Herrico monacbo 
leguntor aersai demiii Dedm ad componeMdum horo- 
togium^ boc ioilio : 



Omss ofcrsns solis Jungant sua tompora menses, 
CarmlAe nnae, lector. paoeis sdverte, doeebo. 

Yenim bl versus non Bedae, sed Wandalberto dia- 
coiio Pnimletisi iribneudi f oni. In eodem Cod. ms. 
exsunt etiam plures scriptiones de ComputOt in his 



Antisiodorensi« qni integro ssculo fnil soperior. An 
vero Helpericus ccanobii S. Galli monacfaus, qui 
librum de Compulo scripsi(, te tanU T.ithemio lib. 
II de Yir. Illust ord. S. Bened., cap. 11, Lege cor- 
men de psalmo cxxit in lomo VI antiq. Lect. Cani- 
sii, pag. 619, Bedse Yenerabilr ascHpluro, si unti 
est. 



VITA BEDiE VENERABILIS 

PRESBYTgRf £T MONAGHI GIRWBVSIS, 
Setripta peiriim o GuTBBBnTo tpsnii diicipulo^ partim ab alio qui smeulo &i vixii. 



(Es llbris editis el ms. Cod. Tbuaneo.) 



i. Fuere Bedm tres ^ haud Un§o lempore abinmcem summoti. Major Beda presbyler «f monecAifs £|iii^i«. 

aii^iisis laudaiur a Beda YenerabtU in ^ro de Vita S, Cutkberti^ ean. 37. Alterum Be laqi mojiacAir» fanctiriff , 
roli Magni mqualem , celekranl Genuenses^ de quo agemus satculo insequenti, Medius inter utrumque^ sed 
mtrofue ittuatrior fuit Bcda Venerabilis preok^er et monackus CirwensU , Beda uu Bedan antiqms tibsque 
witeaMi fiextone dicius, euius gesta kic reprmsentare euranms. 

S. Tamclsi Beda Yenereiills jflures hatnut laudatores et nrmeona^ tamen dHiffentem gsitorum snorum serip- 
torem kahuil neminem inter antiiquos, Nam ea quam exhiiemus ipsiui Vitu^ recHusBedm hrei^ eammendatiQ 
dieenda esl, q«Nim aaeurata et absoluta narraHo. Certein apograpko (Meminionensi hane frctfert uueHfPfionem : 
Brevis commemoralio de Venerabili B da prcsbyiero et monacbo , catholiCQ doctore saoctm ficciesim el 
Scriplurarom expositore. Kt in finc : Kxplicii brevis commemoratlo de Beda prcsbytero , quam edidil 
Antonius ejiis discipulus. Forsen tegendum Cuthberius« Bedm reoera discifuius , etpoH Huethbertum obbaM 
(gktoenms^ eujus Cutkberti epLstotadepneeeptorissmohHu kicrefertur. Si^idem auetor idequicmlara saperad' 
didit^ longo post Bedam tempore frisUt utqni meniionem facit Bedm trattsiationis IhtnelmMm^ qum proiedente 
smcuio XI facla ctf. Edwardm Maibew in Martyrologio Bmiedielino-Anglieano citat anongmnm quemdam per^ 
antiquum , ex eujui huubratiane mi. refert nonnuUo fragrneraa, qum Bedm res gestasparum ilimirant, Potiara 
sunt qum lemmlur lam apnd Simeonem Dunelmemem prmeeniorem , sni pottui Turgotum priarem Dun^t^ 
mmsem jn tibro n de Eedesia Dunehn, , eapp. U ef 15, omnhio mii# Aiitc Vitm a nobis reiatm oonsanantia , 
liMi apud Willelmum Mdtmeshuriensem^ tib. n de regih, Angt. cap. 4, fimi opicd MaUhmum Weslmonaiterieniem 
monaehoi ad annum 754 , ex auibus eHiisque scriptorihus Britamtieii et Bedm ipsiiis scriptis confidemni ejue 
Aooinm, qwod oice commentarit Vitm iequenti ^uhjidemus, Legesii Edwardum Ma h; w ud diem 27 Man ,et 
Joannem Capgrofium in legenda ianetorum Anglim. 

VITA BEDiC VENERABILIS PRESBTTRRL C qtii esl anous secundus solitaris vite S. Guibberti. 



%. Venerabilis el Deo dilectus pretibyier Beda 
nains esl In provincia Nortbanlmbroram , in terri* 
torio monasterii aposlolonim PerleiPaali quod 
esl ad Wiramutha et In Ghrvum , anno • dominicm 
Incamationis sexcenlesiroo sepioageaimo septlmo , 

• Annus dominic» incamatWmls bic non exorimitur 
10 Godiee Tbuaneo : sed cum bac editoram leclioiie 
eoavenil.iHini. t, dum Bedc leutis annoa undedm 



In qood monasleriom cura propinquorum, cum essel 
sepiem annoraro, datos ea educandns revereadUsimo 
abbaU Benedlcto» ac dcinde Ceolfrido , anno seillcel 
deoimo poskquam idem monasleriuro S. Pelff apo- 
stoli fundalum esi : es qoo aulem 8. PauU moua- 

componit cum anno oblttts S. Gulhberti , qiii ooeidil 
anno 6R7. Ai lege elogiam nom. 2. 



57 



YITA V£N. R£Dif: A CUTIIBERTO SCRlpTA. 3& 

fticnil incepium »nno leriio. Quas uiraqiie A «inno duicoRalum « iricesiino gradom pro^yimius , 



HMmasUtrui UiUa pace et cniicordia ei eadein faroi- 
Kaniate el rrsienia societaie fuerant coiguncia , ul 
SiOii Jp&e Beda poslea describii , pro uno in duobus 
ioM posilo baberentur monaslerio. Uude ipse iii 
bialoria AiiKiorum iiniiis meniionem hcttng^ mona- 
Bicrium, inquit, Petri el Pauli, qtUHl esl ad oslium 
Wirf aoinis el juata amnem Tina, in loco qui Tocatur 
iu-Gynrum. 

S. Hic itaqoe inraniulns bonsB spei » tt divina «t 
saecnlart Ktteralura dilifenter imbuitur » quandoqiie 
sancti Spirilus organum futurus: quo ejujtpraecordia 
imJiante, in sanoUe uniTersalis Ecelesi» rouni- 
meiitiin pUirimos in Novi et Yeteris Te. tanienti ax- 
pasilionen libros erat compositurtts. Et cum in 
Lalim erudiretur liiigua , Grmc» quoque peritiam JB 
MMi mediocriter percepit. Quiiipe per id temporis in 
Bnoiitsiefio pracfaio deditus eral sludio « quand«i 
Hieodoms arcliiepiscopos et lladriantts abbas » qui 
lilleris sacrk simol el saecularibus abundanter ambo 
oiidiii eranl, peragrala tou Briuonia congregaotes 
discipalorora ealenram , scienti» saluiaris quoridie 
iumina irrigaadis eoruni cordibus emanabanl» iU ut 
etiara metricac ariis, aslrononii^e , et arithmeticae 
diselpliaam inter sacrorom aplcum volumina suia 
aodiioribos conlraderent. [• Sic enim de his ipse 
Beda loquitur « deindo et istud subjongit ( Hiu. 
fi^. IT , cap, 2 ) : f ludiclo est , inqiti|, qiiod iisque 
iM)die supersunt de eororo discipulis , qui [jitinam 
Craecaiuqoe Imguam aeqoe ul propriani in qoa nati 
s«Dt noranl. • Transeonle aiitem ad eoelesiia palre 
€odiborlo» iile Tilge ipsius egrcgius quandoque 
scriplor fotutos Beda aetaiis jam tunc undcciin, sludii 
wo In monasterio quatuor habebat annos.) 

3. Hic igiliir Beda in eatremo quidem mundi an- 
fttlo vivcBs laloit , sed post mortem per unlversas 
raufidl parles omnibus in libris suis vivens innotuiu 
In quibus lerrarum regiomimque dlversarum silus , 
oatttjras , qualiutes , subtiliier , ac si cunola ipse 
peragrasset , plerumqoo describil : cum ab infantia 
in monasterio nulriius toUm ibidero usque evo* 
cafionis soie diem vilam transcgorit ,• licet quiilam 
eora fuisse RomiB asserore velini. Ne vero quiaquam 
aliud quaro esi de illo nos dieere suspicetur , 
ipsiiis de semelipso dicU congruum subjuugere «. 
fkktor. 

4w «£go, inquii, Beda famoius Ghrisii, et presbyter 
fnoiiasttrii beatorum aposlolorum Petri el Pauti, 
qood est ad Wiramutha et In-Gyrvum , natus in ter- 
ritorio ejusdem monasterii , cum jcsscm annonim 
septen , cura proptiiquonim datus siim educandus 
fevorendlssiMO abbatl Benedido , ac deinde Ceol- 
Mlo : cunctomque ex eo tempus vit« in e)usdem 
monasierii babiUlione peragens, omnem mediundis 
Seriptiifis operam dedi, atqoe inter observantnmi 
disdplioae regolarb el quoiidianam canlandi in ec- 
dearia euram semper aut discere , aui docero , aut 
scriboro doke babui. Nooo decimo aulem vitai mm 

• liKliisa poroBtbesi desideraiitur io editis libris. 



otrmnque per minisierium revereodissimi episcopl 
Joauuis Jubente Ceelfrido abbaie suscepi. E% quo 
tempore accepti presbyUralos » usque ad annum 
aeUtls mese quinquageslmum nonum h«c iu Scriptu- 
ram sancUm meie meoruroque nacessiiatl ex opiis- 
colis venerabilium Pairum brevitor adooUro , dve 
etiam ad Ibmam «ensos et inUrpreUiioois eorum 
snperadjiccro curavi. 
c InpriucipiuroGeiiesis usque ad naiivitaUmlMac 

ei ejeciionem IsmaeHa Ifbros Ires. 
De tabeisiaculo ei vasis qjus ac vestibus sacer» 

dotum Kbros tres. 
In primam partem Samuolis , id est, usqoe ad 

mortcm Saulis, libros qiiatuor. 
Be aedificatione Umpli allegoric» exposttionb, 

sicot et cniera, libros duos. 
Item in Regum, librum triginU qoisstlonum. 
in Proverbia Salomonls libros tres. 
In Esdram et Neomiam libros tres. 
In Caotica. canticonim libros sex. . 
In Canllcum Abacoc librum ununu 
In librum B. Patris Tobise expUnationis alle- 

gorici^ de Chrisio et £cGlesia librura unum. 
Item Capitula lectionum ia PeolaUnchum Moyti, 

Josoe , lodicum. 
In bbros Regum et verba diemm. 
In llbnim B. Patris Job. 
In ParaboUs» Eccleslasten , ei Caotica caoti» 

corum. 
in Esaiam propheUm , Esdra» quoque , et Meo« 

miam. 
InEvangelioraMarel Kbros quaiuor. 
In EvaDgeliom Lucie sex. 
Homeliarum Evangelii libros duof • 
lo Aposiolom qwecunque in Opuscolis S. Augu«> 
siini exposiu inveni, cniicU perordioero trao« 
scribero curavi. 
In Actus apostolorum libros daos. 
In JSpiiftoias septem canonicas libros sbiguloa. 
In Apocalypsim S. Joaniiis iibros tres. 
item Capitula lectionum in totura Novum Teslv 

rocntum ejicepto Evangelio. 
Item librum Kpistolarum ad diversos , quarom de 

aex setaiibus sseculi una est 
De mansiouikMs fiiiorum Israel una, 
Una de eo quod ait Esaias : £t ^lmuUnhtr iK tii 

cawrm , €i po$t Jm mulioi wsiro#Niitur. 
De rationo bissexti una. 
De squinoctio juxu Auatolium una. 
lUm de Hisiorils sanctorum. Llbrimi vit» et pao^ 
sionis S. Friicis coofesfioris de meirico Paulioi 
opere in proum translull. 
Ubrum vitie et passionls S. Aoasiasii male de 
Crseco translaium , et pejus a quodam im- 
periio emendalum, prout poiui ad sensum 
eorrexi. 
Yitam S. Patris mofiachi simul ot aolistitis Cotli- 



39 



AD OPERA VEN. BCD.E IilOLEG01ieN&. 



40 



herli|Ct priuj; heroieo mciro , el |»oiilm(Hlum A keliUa et graHarimi aclione |MTri|it ducobtt* nisi 



plano sermoiie descrtpsi. 

lUsUMriam abbatmu moiiaiterti liiijos, In qiio so- 
pera» pietati dcsenrire gaudeOv Benodictif 
Ceoirridl el Huetlienl in libellis duobus. 

Ilislorlam ecdesiiisticnm nostr» insulae ae gentls 
iu librts i|oinqne« 

Hartyrologium de natalitiis sanctonim martyrum 
diebus» In qoo omiics quos inveiiire potui non 
solumqoa dif, Tcrtiin etiam quogenero ceria- 
minis, vel sub qito jtidice mondum ?iceriot« di- 
Ugenter adiiotare aiudui. 

Librum bymnoruni de diverso metro slve rbytbmo« 

I«ibrum Elpigrammatum beroico nietro sive ele« 
giaco. 



qnaninm modieus somnns Impedlfct. Ev igilans ^ 
lem staUin consueu repelivit » ei eipansU manilma 
Deo graUas agere non deslrit. vere beatns vlr ! 
Caiietiai sententiam beaii rauU apostoU : Uorrfn^m 
e$l incidere in manu9 Dei «iaf mii , et niulta alta ile 
snncta Scriptura, qme lo nosira quoque Ungna, boe 
est AngUca, ut erat doctus in nostris carmintbtts, 
nonnulla dixit •« Caiitabat etlam AnUpbonas secun* 
d<im nostram consue udtnem ^ et sui, quarum una 
e^l ; Ilex ^ariaf^ Oomlne virtHlum, qui IriumpluHie 
hodie iuper omne$ eettot a$eendi»li^ne dereiinquoi nos 
orphanoi^ oedmilie promi$$um Vairie in no$ Spirimm 
veriMis. AUelida.JLt eum Teiiisset ndUlud verbum,n« 
dereiinqua» noiorpkano$^ prorupitln lacrymast et 



De naturareiom ei de iemporibus libroe slo- Bmultuin flevit. Ei post boram ccepli repetore qus 



gulos. 
Iiem de temporibus libmm unum majorem. 
Librum de orthograpltia alpbabcU ordine dlslbi- 

cium. 

Item Uhruin de metrlea arte,etbuic additum altnm 

ile scbematU)tt8 slveiropis iibellbm; hoc eat 

de figoris modisqoe loeullonum, qnibua Scrip- 

lura sancta cooteita esi. t 

5. Cum ergo libros bos pervlgni studlo edidlssei» 

obiii aepUino Kaleudas iunii In Gyrwe, iblque se- 

puhus est. Sed post moUa annoram currieida ossa 

lUius Inde tranaUila» ei tm ineorrupto anctissiini 

Pairb Cuthberti corpore suiil eolloeata. TransUi ao* 

lem IpM die solemnl Ascensioiili domlnlcm. ChIus 



incboaveraL El nos audlenles luxiinus cum illo. 
Altera viceleglmus, aliera ploravlmus, imo sem- 
per cumlleltt legimus. In tali laeUtia qulnqoageslma* 
les dics naqoe ad diem prsfliitum dedoxbnus, el ine 
mnllHm gaudebat, Deoqye graUas ngebat » quia sie 
memissel Infirmari. Rdfeiebat , ei snspe dtcebai : 
Fla^ai Deu» omnem fiRum quem recipit^ et mulu 
alia de saneia Scriptnra. SenienUam quoqoe S. Am- 
brosU : Non »k vijd«nf me pudeal iaier ros vivere; $ed 
nee mari timeo^ qula bonum Dondnum habemu$. \a 
istls ouiem dlebos doo opusenla mnUttm memoria di* 
gna, exeepUs lectionUius qu^ acceplmus ab eo, ei 
canio psaUn^rttm» facere sludcbat. Evangelium scUi* 
eei sancU ioannls In noslram linguam ad uUIUalem 



tNMiratislittmmelios verMsHisins scribendum poia. G Ecdesl» eonveriti, ei de Ubris Nolarum Isidorl 



mus, cul ctitts diselpnlus voeabolo Cnibberltts pno-* 
sens rnlt, ad condb eipttlufn laliler seribens. 

c Dlleaisslmo in airisto collfctori Cothvrioo Cuth* 
bertus condlscipnlns in Deo fftemam saluf em. 

f Munusculum qupd misi&it lilienter accepl, miii- 
iiuiique gr4tanter litieras Um devoide erudiUonls legi, 
Ui qnibns maxlme qnod dsiderabain* Hissas vMeU- 
cei el orationes sacrosanelas pro Deo dileeto P^tre 
ac maglsiro nostro Beda a vobls diUgcnier eelebrari 
reperi. Unde delerUi magis proejns cliaritate^qoaii- 
tnm firuor Ingenio, paucls sermonibus dkere» quo 
ordine migrarii e saM^ulo, eum eUam lioe te deside- 
rasse ei poscere loiellexl. Cravatus qnidem csi in- 
llnnliaie maxiina ereberriml anheliius, siiio dolore 



episcopi Excepilones qnasdam, dieena : c Nolo m 
c disdpuU mel mendacinm legani, ei bi hoe poii 
c obitom meumslne frucitt Uiborent.» Cum venissei 
antem terUa ferUi ante Ascensionem Dominl , ecnpii 
vehemenUus «grotaro Ui aobeUltt, ei modlcus Mi* 
mor la pedlbtts appamii. Tol«m aot^ lUom diem 
doeebat eibllariler dicubai,eiBonounquam hHer alia 
dixii : Dtseilecum resiUiaiione*; nesdoqttandltt subsl* 
aiam, et sl posimodicttm loUai nm Faclor meus. Nobis 
aiitem vidd>atur quod aonm exUnm bene aeiret. Ei 
bie noctem In graUaram aellone pervigU dttxli. Et 
nisiie lUucescente» bl est quarU reria, prgeeeplt dili- 
genter scrilii qnae cmperamus. Ei boc (acto, «sque ad 
ieniam boram ambulavlmus deinde cnm reliquiia 



Umen, aiite diem iiesurreeUonb domlnleae, bl esi sanciommv ul eoiistteiodo dlei lliins posediai. Uotts 



leredttabtts hebdomadibtts : ei sleposlea betns ei 
gandens graiiasque agens omnipotenU Deo ouml die 
ct nooie* loio horis omnlbus ttsqne ad diem Ascen- 
sionls dotninic», Id esi, sepUmoKalendas itttiU viUm 
ducebat, ei nobis suis dbcipiilis quotldie lecilones 
dabut, eiquidquid reliquum en^l did In psalmnram 
decanuUoiio oceupabai : loum quoque nociem In 

** NonottUos versus Saxonica lingna reTerl Sinieon 
Duiieloiensis seu Turgotus, quorom iia senteniistn 
reildit : Ante neee»$arium eximm prudentior quam 
opu» fferit^ nemo exiotit ad eogilandum^ videlicet 
emlequam hine profideemur anima, quid honi oel moti 
egerit, qualiter po»t ejntum judicamla fufrif. Cmilo^ol 
eiiam Antiphona»^ ei csiKra in Hist. DuneUnensto 
lcb. u, cap. I5| ubi b»c epistob, imo hsee Ylta iulcgm 



vem erai ex nobis cum Ulo, qul disU lUi : Adhtttf 
aaagister dileciissime, capitnlum onHni deest, vide- 
Ittrne Ubl diincile plus U interrogari ? At Ulo : Fa- 
cile est, inquit, acclpe tuuin calainuro el tempera, 
et resUnanler scribc. Quod ille recit. Nona antcm 
bora dixU mihi : « Curre velociter, el presbyleros 
noitri monasleril adduc ad me, ui el ego mootts* 

rere legitar. 

^ llinc manirestum est, sequentem AnUphonam a 
B^ non roisse romposium, ut puUvit coiidllor 
Vilaa Alcwini ei alU noonulli posi eum. 

c Hoe loeo in^erii eiUiio Simeonis Dunelmenals 
Qneedam preHo$a in mea eapeellakahco^ id etf , piperem 
«rtrbi, «t incenea. Sed t «nr, currm oeioritert «lc« 



^^ VITA YEJi. BEDJ: 

tiilA«qtttna Deos flAtiAvii, illts liistribuaiu. Diviies 
avUm in boc saiculo aunim et argentum et alia 
qoaBqiM pretiosa student dare : ef o -autem cum 
malu diarltate et f audio fratribus meiH dabo quod 
Deot ^Sederat. Et allocntas est uuumqucoiqQe» mo- 
mm el ohsecraas pro eo missas eelebrare el ora- 
tionea dlligeoter facere : quod illi libenter «popou- 
deniAt. Logebanl autem et flebaat omnes, niavme 
qood dlxaralv quia amplius faclem ejas iu ssculo 
boc DOQ Oiseiit Yisori. Gaodebaai aulem qaia dizit : 
Tempns etl at rererlar ad eum qnl me fecit» qui 
ina creaTlt, qui oie ex nibilo formavlt. Muluun 
lcmpus viii, beoe, roibl pius ludex vitam meam 
praavTdlt» tempns resolulionis mess iostat, quia 
capio dlsBolvi ei esse cum Cbristo. Sic et alia mulu 
lf«ciili«s esi in laetitia. Diem usquc ad vesperam 
daxil» ei praefatus puer dixil : Adboc ima senten* 
tia, naglster dilecte, oon esl descrlpu. AtiUe:. 
Scribe» inquit, cito, Post modicum dizit puer : Modo 
seatentia descripu est. At ille : Bene, inquii, veri- 
latem disisti : coasammaiom est, accipe caput 
meQm ii| maQos luas, quia muUum ma deledat se- 
ilere cz adverso loco sancto meOy in quo orare 
aplebamy ut d ego sedeos Patrem meum invocare 
pofislm, Bl slc in pavimenlo suae casulae («) decan- 
lans C/orta Paa^, g$ Filio, «I 5ptrimi smtcto, cum 
Splritum sanctum nominassel, spiritum e corpore 
axbabvii olrimuin, ac slc regna migravit ademlestia* 

(ff) Id esi cellulae. in qua ciHcio tubjeeto decumhm. 
Inqoil WillehnuB Malmesbgriensis monacbus, extre* 
niQoi mritum egii vu Kalend. iunu, anno dccxxxv, 
lofia. Certe viri pU lo cilicio orare solebanl. 

(h) lilc Baronios, el pluribus mss., babei baoc 



AB ANOKTMO SCRIPTA. 4^ 

A Omues auieni qni videre beati Patrls obiium , oun- 
quam se vidisse uiium alium in Um magiu devotiono 
alque tranquUliUte vitam fiaisse dicebant : quia sicut 
aadisti, quousque anima in corpore fuit , Gloria 
Patri^ et aiia quaedam spiriiualia expansis manibus 
Deo vivo el vero gratias agere non cessabaL Scito 
autem, frater cbarissime, quod mulUpossem narrare 
de eo ; sed breviUtem sermonis ineruditio linguse 
facit(#).i 

CrysUllus patrias, gregls astrum, lumen avorami 

Laus juris, bajulus legis, bonorque Jaeel. 
Beda da|as san-b, graviute senez, puer annis, 

Devotc meotis »tbera tbure repkt. 
Discit, scruUtar divina, docct« roediutar: 
^ Hujus cura Deo reddere vou fuit. 
JusClti» sedeSy virtolum regia, casus 

lilecebraB, gladius lubrica camis arans. 
Ense pio verbi confratruni eastra tuetur, 

Ne Cbristi miles bosU ruenu ruat, 
Non iovasit eo pracscnu peuuria meates: 

£surie besis pascua IxU fuit. 
Hujus Uk Ecclesia nardos respirat odorem, 

£l circomfusos mulcet odore bono. 
Hlcdam sobirabitur caeco carbunculus orbi, 

Orbis damna lerens munere lucis eget. 
Teliere deposlto superum comiUtur ovile» 

Coi merces operis viu beau Deus. 

^ . AUamen ccgttOf Deo adjifaaaie, ox tem- 
pote i^uiM do eo tcribere^ qne oeu^t tidi et tmrilme 
tmiim. Sed in Aniudibu$ pneicrmissi sunl vcrsus se» 
qaentds. Emt. 



VITA BEDiE VENERABILIS, 

AUGTORB ANONYMO PERVETDSTO. 

(Bz edil. Opp. V. Bedc auper a GUes Load. daU.) 



iMer callMUcos sacra Scripiorae ezposilores qai C 
aoeando poel aposlolos loco refulserunt moodl lomi- 
aaria, aacrae emdiiionis presbyter ac bnitabilis vitae 
flMfiacbas Beda nomen bonoris excellcniis tenet el 
iootim. Nec Imaierito eum inlra naroenim doctorum 
•ancu admiltil Ecdosia ; quoram in sacris ScriptQ- 
rlailodUm, dyigentiam, inteatlonem imiUns, dum 
mediUodo acfcribeodo proseqaitur, io roaiiimcQ et 
deoorem domosDei magnam muneris' sacri portio- 
oem vecQS Isiraeliu obtoUt Edidil pamque noo paoca 
iD.oxpUmatlooem divinonim eloquiorMm apostoUco 
sale eowDU volomioa ;> qusR supor iRviolabills ddei 
|N5tfani solidau, porurum iQfemalium nullopole' 
ntni impolso labe&curi. Cujus viri ante mortein qul- 
dem, utpole exlra orbem degeotis in tosula Oreani, 
mnoen In ohacuro btull : post mortem vero Deo, d 
\A ScriptQra ait, edacenu nubes ab extreroo terrae, 
qoonioque pervenit aposioioram soous, ipse libris 
suis in memoria lidelium vivit, et locerna supra can- 
Patqol. XC. 



delabrum Ecclesias posiu omnibus qai in domo Der 
sool iocei, ut matrem Ecclesiam quas se in Cbristo 
Jesa regeoerans Ulmninaverat, ipse eooperaote Dei 
gratia scripUs Ulaminarel. Cum ergo Um sublimlter 
merito doctriose cum principibus Eoctesiarom se« 
deat, et inter eos soUum glorlas teneat, ubique geo- 
lium cam iis damans, et quasi luba vocem Evan- 
gcHi exalUns; lanU Um iUustris viri claritudo qao- 
dam Tidetur obscorari dejectionis nubilo, si unde 
vel quis quaeve iUios viu. aut quaUs ejus vilaa foeril 
lerminus» aures Ecclesias silentio praetereat, qaasi 
videltoet inQtlie qaidpiam vel etiam indignum» quod 
nesciri polius expediat. Procul sit conUgium bujusee 
sospicloois de ilio vase electionls el orgaoo sancti 
SpbntuSt cuJQS, sicQt doctrbia fides roboraur, sic ei 
exemplo vit» dommodoioaotescat, oibilomioas fidel 
ardeollQS amor infiammaiur. Ab ipsis siquidem cu- 
nabidis in domo Domini planutus, gratia provebenU 
ul pakna excrescens Justitifs fiores emisit, Jogiur 



15 AD OPERA VEN. BEDAS PBOLECWIEWA. «* 

.nfifmtlm mliwicordlam M eiTeniaiem io pttl- A *«• conma eoelot liilfttti- lo c^j« frtlre O»wlo te 



terio decem diordaniro, com eanlico Terbormn jmi- 
gens ciibaram opemm bonoram. Qfitppe liiler aan* 
f los et a aanclis sob roonaslerlalibna disciplinia enu* 
triias. el niieris liberalller Institnliis. sancios cum 
sanctis el innocens cnm innocentibos peragens cor- 
snm wialia inslsiebal conamine lolo Iroroaculatoro 
se cosiodire ab boc sseculo. Cojus rei Bdem liMsluro 
Indnbiam. Um sua de se quam aliorum scripU quia 
^ediversiscoUegimus. quasl collecils lounam cor- 
porls compagero hinc inde merobrorom parUcolis. 
perfcctum In Chrislo Virum describendo compinxi- 
rous. Scriplorum namque series, qu« per Yolumlna 
diversorom sparsim inlerrupU meroorabiris flri no- 
titiam legeoli pf»ciderat, coollnuaU siculgeslorum 



his domns Dei exardescens, quidquid siaantorum per 
erroneos el sehlsmallcos super bonum semen ETan- 
gelii inimicus snpersemlnaTeral, calhoUcs TeriUlia 
falce priBclsum, de regno suo fondiios eradtcalum 
propuHi.Taceo filil cjus Egfridl Indotlriam; pnrier- 
00 coDsiliuro ei faTorem conslruendis per loca ro* 
gnl ani monasleriia impensnm. Piisslmum eum ac 
Deo dileclon acHpU lide digna lesianlur^ Ul alla 
pnelermiium» boc Tol maximum cjua Uudes occn- 
mulal qood Tirum Tirtulia el angelicum coOTeraa* 
Uone beatum Culhberlum promoTcri ia episoopalum 
feceral 

Fdicem el non Imroeriui bealiiro diserim iUios 
per id lempos proTincitt SUlom, cnl sacerdolum 



orao expem, «q» «B " _ " ,. ^. ... j^.^.. „..»* AmaniMita Aim bc moniaitaii. rum 



cacia «preMlos toform». E4 certe h«Jw negoUI 
dimculiM <|o«m qoidem peritoram streoua •edolUu 
rtdleadmiuit. nortr»» qoi aee fert» aee •eleml» 
aliqoid digoe wlemus, tlres transcefldiu Vemm qula 
omnia possibiHa credeoU, non dellclemosTertio qm 
credimos in TertHim, Christdm dlco Dei tlrtulem et 
J)eisaptenliam; qoem ol nostri operis «t sermools 
priflcipiom habere mereamor et fiflea», ^ mlse- 
ricordia qoldqokl rel dleturi somos *el feelori , 
et aspirondo pnevenire, el •djowndo proseqnl 
difoetar. 

rndjril tiU rmroWK» Bito pr«»iM*« «nwosto 
moaocAi. 



BuroaMB saluiis auclore Cbrlslo iosu In 
eredHorae multiludinb miitenie operarioa aandis 
priBdicaUonls. iamque per mundum uniTersum omnl 
creainras coruscanU ETangelii graliap proTincla quo- 
que Norlbanhymbrororo qoanquaro eilreroo pene 
sltu aboriJe seclosa dlTin^i agniUonis parUceps. in 
rrigida plaga Aqulloois sacro iocanduil igne Salva- 
loris. Ignem namque sancd Splrilus Tcnil Donilnos 
miuere in lerram ; el qula non esl qui se abscondal 
a calore ejust etiam exlreroa nalionDm penelrans, 
flamroas suac dileclionis operalur tn cordibus huroa- 
nis, ul a velusute Tiia discedenies, nova in Chrisio 
aaol creaiora. Denlqoe percepu flde. ex infidelibus 
qui juxu Scripiuram aunl lalera iUius aposUlid 
Aquilonis, fundalur ibi dTitas magni Regis, qo« in 



doctrina roagno omamenlo Aiero ac mnnimini. Nam 
praHermiasis bia quos anle Td posl regio ipsa exi- 
miae sanciiuUs haboeral prassules, magnillcoa au« 
UlufflinaiioDis el saluiis palres, Wilfridum dico, Ea- 
Um, Cuihberlum« Joannem, exooluii contempora- 
neos, pTttdaros uUqne el ineomparabiiis meriii pon- 
UOces. Sub his geminis reipubricae ei Ecdesiae rcclo- 
ribus cum sacrosanclaa rdlgionis in dles lenrerel 
aludiuro, eedesue nbique licenler conslroebantur el 
moaasleria , in quibua adunaU dTCs fuluri saiiclo- 
nim ei domesUd Dd, ul spiritualiier In came tIto- 
renl, aoa pariur el seipsos abnegantes crucem Sal- 
Taioris sua conTersailone porurunt, tolosque sesa 
per eupemi amoria ignem io bolocauslum suaTiasbni 
C odorls Domino concremarunl. 

Inler islos in mlUiiam ChrisU coniuralos conira 
mundum el mundi prindpero diroicanles, coospicois 
Talde in Cbristo acUbos eroinebai abbas BesedictuSt 
eam nimiram quam indido praeienderal noasiniaf 
conseculus a Domino graUam benedicUonb. Cllenbn 
qoandoqoe in gaudiom Domini sui intralurus crediu 
Mbi UlenU roulilplicarel, duo quidem monasteria 
quae lamcn indiasolobili pacia el charluiis Tinculo 
unum essenl oondklil ; quorum alterum «d osUum 
Wiri Ouniinis In beaU prindpb apouolorum Petri, 
alleruro in Gyrmro in honorero doctoris genUum 
Pauli, fecil ordlnari. Quid plura? BeaU palriarcbae 
Ab aham exeroplo, exeunies de tcrra el de cogna* 



Aquilonls,fundaluribi «^'^ ~*«"* "^«"^ J"^ "^ ^ Uone TCleris d mundlalfe yiim iui Dei qul erani 
laudem sni fundaloris gralulabunda c«m ei.ulu- D J^? ^^.^^ congreganlur in unu», oi 



Uone uniTcrsae lerrae prodaroal : Magnus Dominus 
el laudabilis nimis in ciTiule Dd noslri. Cl enlm a 
summis Inceperim, ipd eUam iprius proTincw reges 
agnilo Croalore eo Tcrius regnabanl, quo regi saccu- 
Inrum Cbrisio deToiius serTire gaudebant, clTesque 
rmuri cmlesfis lerusalem pubTicae admintoiraUoois 
tolerando sardnas in sola angaria aerTiemnl Baby- 
tonise. TesUlur boc ferTona in Bdwino rege el pia 
in rdlgionem dcTOlio ; losUlur hoc el inexpugnabi- 
tis in Oswaldo tldd cmiaUnUf , qui cum non gloria- 
relur nbi in crace Domlni ooalri leso Cbristf , in 
cruee de sandae cruda inimids Tldor iriumphaTlu 
opibusquc rogni in aub^ldia panpemm dlslriboUs, 
duplid roisericordias TlddicK cl roarlyrii gloriflcan- 



dispcrsi, plores ibidero congreganlor in unum, oi 
eTaiigelicae perreclionis lurrimTiU sua aBdificalurU 
renonliaUa omnlbus, TolunUrii pauperes pauperem 
secuU sunt Chrislum. lu rrequens el noblle aMma- 
diomm examen brcTl ulroblque coaloil, ubl Juciai- 
damiHlos bcataa aodelaUs dolcedincm qoampsd* 
mus pmnnnUal, experimenio didldl, acillcel qoom 
bonum dl el quam {ucundum habilaro fralrea ln 
onum* 

Rdigioaa eliam paronlum eora bon« spei auat 
sobolea Doo noirtendas commendaTil Benodido , «t 
sacrosanciis fnstiUiUooibmi informalae obliTiaoeraQ- 
iur popoli sui el domos pauis soi : dcquo cum ir 
tenero hoslia Tira, sancU, Deo placens, exhibero»- 



15 mk VEIf. BEDifi AB ANONYIIO SCRIPTA. 46 

MTt anle tpiriltii lenrm laeipereBt, qstm et ^ A bus ubiqiie pneseBtem aflroMU , eiijiis omiiipoiestie 



siiiit esrnis ei ssngainis seire poinissenu Henim 
imas imo prae aliis sohis bon« indolis inlsnliiliis 
Bednjsm seplennis memorsto sanctitstis ?iro» ut 
minlslerio soHos Diviniisils adsptetar, s psrentibns 
io monasterinm trsdltar Erat aotem territorHGyr- 
wsnsls hiiod grsndi oria»dos vleulo» qoem non 
loBgeinde lapsunis in Oeesnam perpete prorondo 
amnis Tina prsterflult. 

Nativiuiis Tero ipsius annuf, ot chronica suppo* 
tiKone eollifitur, ineamali Verbl sexcentesimus 
seplmigesimus septimtts invenitnr; qui imperil regis 
Tnmsfaumbraaae gestis Egfridi habetur septimus, a 
jnrsdicto autem iocepto beati Petri monaslerio quar* 
tns, Et In hoc qoidem primam, postmodum Toro in 



obi Tohierii su« insplrationisgratiam pr»stat:cQao« 
inquil, Ibo a spiriui tuo, el qoo a Ctcie lua fu- 
giam ? > 

Diyerim ergo bre?iter, quorum mUiisterio In hme 
extrema Oceani llttora su« bonilalis dlTltb» saneli 
Spirlius aflbf erit aura : nt obl nihll sliud qusm bsr- 
barum frendere noveranl, ibl mirabilia lesllnMmia 
Domini perBcroiantes, In lahils sois onmia Jodicia oris 
Dei pronuntlareat. Yir vittt venerabilis, de quo suprii 
dictum est gratia Benediaos ei nomiiie, cum ecdesias 
swe impiger provisor crebro recurreret Romsm ; 
qQinqules eolm illuc pro monasterii utilitaie peregri- 
naltts est ; ioter plurima qme hi decorem domus Dei 
omamenu aituleratt etiam Ubroruoi iimumerabilem. 



monasterio apostoli Pauli aeus inrsotilis sob disci- B ollegItur,omnisgeneriscopiaro dorooin comporuvllt 



plmm lirenis educaior, atqoe e&eroplo beati qoon- 
dam Sarouelis accomroodatus Domino, In tempto 
Dei puer convcrsatur ul in aure cordis sibi revelau 
quandoque populis sermononi Dei manireslet arcana. 
Yerum ut hocaUtis processu posset» ne siudii libe- 
Tslis cut deditus erat, parva vel uulla in pucro esset 
eflleacbt etlam in iUam aeutein ex vi natoralis in- 
genli magna Deo auctore sciniillavit inteliigentia. 
Postqusm vero adepU liberalium ariium soieniiay 
UBO exercttii allloribns eapiendis ingenlom expolie- 
rai, diam profunda MncUrum Scripturarum pene» 
traoda ingredieontendit« hisque luteiligendis quid- 
quid TOium haboerat insuinit» desiderio ac labore 
preieoo adliuogens PsaUnlstse preclbus, RevelSy inquit. 



Quidquid enim uliliutis eccleslasticssc decoris Anglia 
sibl mious prfistitit, id Gallia vel Roroa aot sponie ab 
amleis dandum, aut ptadto pretio eoroparaodum pio 
negotiatod obtallt. Slquidem et gioriosorum aposio- 
licm sedes pootiflcum Viuliani et poslea Agathonls non 
mlnimam io niouasterii qood exslruxerat muniioen* 
lum et magnificos eocleslm eultus expeHus e)>l rouni^ 
ficentiam. Qui eUamt Jubcntepapa Yiuliano, Tlieodo- 
nun archiepiscopum et ejus collegam Hadrianura 
ahbalem Britannlas perduxil» vlros certe apostolicoo 
valdeque idoneos verbi Dei roinistHMy utpou utrius* 
que, sscuUris scllieet et ecdeslaslic» philosophi» 
sdentUsunicieuler Instroctosethochi ulraquelingua, 
Graica rideUcet el Lallna. Qui, peragraU msula tou 



oculos meos , el considerabo mirahilia de lege tua. (• quaquaversum Anglorarogenies roorahantar, coogre- 



Bl qiioel^m postobvit in fide» olhil hsHiuns, daiur 
d a |iaire luminum datom optimum et donum per* 
fectimi fopientis, non autem sapienlNS hujus ssculi 
q^ destruluur, sed quam Apostolus prmdlcat Dd 
sapioniiam lu mysterib abscondltam. Accepli nam- 
qoo in sludium conlioum in lego Domioi mediutio- 
nis, Tigitonlom oculum perspicscissunl sensus ; cui 
cum aoeronus volomhiom eopia» magistrorum quo- 
quo nccessil probau In Utieris eedesUistlds sedola 
et IreqoeM dUigenlls. lu illls in spem boui fructus 
plantantibus atqoe rigantUius memorabilis viri ado- 
loioefitia exeoUior. Deo autem Incfemeotum danu 
oivo IruclUhra hi domo Del, id esi Ecdesia, prcpa- 
rator. 



gantes disclpotorum catervas, sdenttm Mlutaris qno- 
Udie flumina hiigandls eorum cordibus emanabant, iu 
ul etlam metricas anis , astronomiae et arithmetlcm 
eccleslastlcae disdplmam hiier sacrorura apicum vo- 
lumina suls audltoribus contraderent. Et quicunquo 
lecaonibtts sseris erudki onperent, haberent in prom- 
plu maglslros qoi doeereni. lodicio estqood posl U- 
los mulii dlu supereraut de eorum disdpulls » qu! 
Latinam Grxcamque Ilnguam aeque ut propriam ui 
qua nall saot uoverant. UaHS pauds dicu sint, ne per 
extremas mundi hilebras in uostro Iheologo Beda 
incredUiills vyeatur Scriptorarum sdeothi, cui msti- 
toendo ceBlestis magislerii providenlia el lUirorum 
sacrorum cootraxerat snffieientlam, et insignittm In 



8ed IsU fhraan aUquis non Hidle ccedens sigre D omnl sdentla magislrorom hidttstriam. Per kl qolppo 

admlttil, qoonbm, ut eiiam aoctor doquentim sae- 

cuhirb lesutur, qos qulsque sibl HmIu ladlia puut, 
mquo aoimo aedpit : supra ea vdntl ficU pro iilsis 
dodl. Qnlsenim non obsiopescat, vel eliam sapra 

> arguat, tauU in extremo mundi angulo 

^lriiualhim exohorare charismau ; ol ibl 
iSeripliirmnonmodolegerentur« verumeliam 
I mysleria per inundl laaiudinem inde diflun- 
desda explanareolur ? Ubi eisi nomeo Christi ottdi- 
tam noo foisset» protseto mirandom non easet, qoo, 
ttt poeiiee loqttar« Boreas penna defidente venli. 
8od hinc dttbiunli saiislbeerit plotas fidd» qose spf- 
ritos onuiipoletttis majeautem oullis spaliis kicali- 
busfisiunum, BttRfo angostlis Indusam, sed omni- 




lemporis qoo prmiUctis doctoribos oi eorom post U- 
los disdpulls Anglorom ecdesias periustranUbttS» 
tttrittsque liiteraturm florueranl siudia, doeUdlis ado« 
lescens in amorem traosfttstts scientlarttm, acrilor 
dsdem stttdiis msudans exercebatur. Cnmqtte Lailna 
aeqoe ut vemaenhe linguae in qua nalus eM pereepis- 
set notiUam, Gnccae quoque non parva ex pone 
auigit sdentiam. Prasterea et archieanutorem sau- 
ctae Romanae Ecdeslae ioannem abhatem, um Ule 
qoam ecdeshi apostolorum in qua eonversatus est le- 
gendi el naodttlandl pnsceplorem haboil, nd boc 
ipsum ah Agathone papa impetrante Beoediclo ac 
doeenu Utnc direetttm. Sed el monachttm quemdam 
sub magisterlo aailsUiis Csttddas, virl revera saoeU 



47 AD OPBRA V£N. DEOi£ FROLBOOIIENA. M 

6t neris Scriptiiris tiincieDter ioftrocU edocaltim, A eedit, «bi diim tacrameiitorun ^iecvlu rioiiiiir, eum 



voceboloToinberiaai, suum in saeris pagiois ipse 
tesuior erodttorem. Ilabuit et alios eoroplures io 
calle Scripiuraruro pnevios, qoippe qui inter sexcen- 
tos saocisc monacbilis miiitiaB commtlilones degens 
(hunceiiiffl nmneroni frairum legitur habiiisse supra- 
dicinni aposiolorum Petri et Pauli monasterium), in 
siogulis smulabatur charismau meliora ; ni qood 
quisqtte illorum spiriinalis scienlia aeceplsset, illo 
totum ex singulis perdiscendo combiberet, qua- 
leiius inebriaretur ab oberUie domos Del , et ior- 
rente ToiopuUs su« poUrei eum Dominos. Sic- 
que prodentissima Ecclesi» apes grat« Deo dul- 
cedinis avida/ agri pleni quem beuedixil Dominus 
biiic el inde flosculos collegii, qoibos ariificio sapieo- 



Moyso quodammodo in nobem el caliginem logredi* 
iur. Ejus scilicei Moysis voitas clartiaiem« quam lo 
iiiiellectu legis hrael camalis respioere non poiuic, 
noster spiriiualis IsraeliU, al»laio qnod super iottde« 
tium eor pusiium esi, Telamioe ignoraniiaB» ioieUe- 
cioali oculo libere altendii. Ubi enhn spiritos Domuy» 
ibi libertas inielligeoiix. Quam cnm in lege perrectai 
liberUUs perspexii» sermo ejos ei docirina secoudum 
Aposiolum erat non in dociis haman« sapienike f or* 
bis, sed in Terbis fldei spiriloalibus spiriiualia coni« 
paraos, ol abyssus Veteris TesiamenU abyssum io- 
\ocei evaogelicam in toce caiaracurum , id «sl in 
Toce piopheUrum ei aposiulorum. 

Cnm igiinr Um soblimiter Dei in eo graUa eroino- 



Uae qoasi melUflcans» eloquia super mel oi favom B rei, nomen viri celebris circomquaque lama ferebat. 



duleia coroponerei. In haec sacrosaocttfe phitosof^hi» 
studia flagranti, cum incremento annorom creril el 
graUa spiritaaliom donornm , ol cum spirilo sapiea- 
Ufo el Iniellecios acdperel eUam splritom Umorb 
Domloi, qoo casUgans corpos suum et lu serviiulto 
redigens, scirei secundnm Aposiolum vas soum 
possidere in sancUficaUone el bonore. 

Unde nonum decimum aeuUs adhue agens aonum, 
quasi de csuris tribubuselectus in mlnisteria sacro- 
rum saeer assumilur leviies; ui minislrans alurl 
Domioi , Dominum menm cum veris veri sanciuarii 
leviiis sortem haberei ei parlem haerediUUs, qoam 
cuni Psahiiisu desiderando siispirans el suspirando 
clamans; Dominos, ioqail, pars liaerediuUs me», 



qott illius in Scripturis excelleniiam Ecclesiae aoribos 
iorundebai. Yideres lllico reginaeSabse multb inesao 
sludrum, qu» venii a finibns ierrae audiro^apienliam 
Saloraonis, qoia veri Salomonis, Id est nosiri pactflei 
qoi fedi utraquo oouin, per inierprelem suom audi- 
turi sapientiam piurirol eUam de longinquo confloxe- 
ront. Ui indlvidoa ei cobabiUUone adbasrenies, au« 
tbenUcum observant magisirum ; alii qoi praesentei 
esse nequibanl, direcUs epistolls qossiiones super 
capiuila Scripturarum nodosas eoodari « el obscoras 
sibi exposlolaoi diiocidari. luiegros eiiam quosdam 
divinae aoetoriutis Ubros nonnuUis peienUbus Palrmn 
perseiiuens vesUgia dum planius iracUndo dissoroil, 
'a vertice, ul aiuot| nsqoe ad exiremoin nnguem expo- 



spes mea ei poriio roea In ierra vivenUum. luque C «ittii. Cnde ei inier aUa el In EvangeUum Luc» sex 



diaconus solenniter Evaiigelium legebat ; atque ai 
evangelicae lecUoni coiigruerei, evaDgelicis insUlutis 
vitam inforroabai, succioctus himbos meniis et cal* 
ceatus pedes In preparaUone kvangelH pacis. Jam 
vero iricenarius eAlcaciur tlieoriae studiis vir lieatus 
fnsisiebai,cum eccegrido altiori sacris allarU)os 
admovelur, ubi com saeriflcio spiriios coniribuUU 
et cordis contriU Filius Patri bosUa placationis quo* 
Udie ei recouciUaUonis Immolaiur. A quo videUcel 
soscepU presbyleraios Umpore in Scripturarom sa- 
crarum explanaUonem ingenai soi bxal acumina ; plu- 
resque caUiolicae libros erudiUonb confldens, qold- 
quid eatenusdlscendo,legendb elmediUndomundum 
scilicel aniroal mminaveral, lotom in divmos usiis 



expboationb libros luculenier edidif, ppsiuUtus a 
reverendisslmo Hagobudensi episcopo Aocai ctijnt 
exhorUtoria io hoc opus ad eoro epistola lu inctpil. 
f Saepe quidem iuse sanclae iraUmiUU el absens scri 
bendo ei praesens coUoquendo suggeasi , oi poii Ex- 
posiUonem Aduum aposlolorum, lo Evangeiium 
quoque Lucae acribero digoeris. Quod Ipae hadenut 
verecunda excusaUone differre qoam DMere ma- 
lubU. > El hi processu episiola : c Beaium Lncam 
luculento sermone expone. Ei qub saiiclus Ambro- 
aina qasedam indiseussa praeieriiif qmo Ub quasi 
sumnue erailltionb viro plana nee quaesiiu d^tia vl- 
debanlur, haec quoque perspeetis aliorum Patrum 
opusculis, diligeoiius tuis vel eoram dicib explanaro 



scribeiido ac doceodo erocioat. Crescii quoUdie in ^ ««~^<^- ^redo eUam luo vigibnUsaimo studio, qui In 



i^>; 



niyslicos intelleetos proflciens, in Untum ut ei Ipsos 
quos in Scripturaram semitas habufrai duces, ple- 
rosque iu inielligentiae altioris abyssum, graUa ma- 
gislraiiU, ducerei ipse peritior. lu paiefacUs mysie- 
rioram peitetralibos, mundi cordb ocolo spcculatur 
saocta saoeiorum» iUo niminim in quo sanl omnes 
ibesanri sapientlae et scienUae abscondiU inceru et 
ocealu sapienUae suae ei manifeiiUnte ; ut videlicel 
quod in Unebris didicerat, dioerei in lumine, ei quod 
in aure audierai, pnBdiearei per lecu ecclesiae. 
Cojiis secundum Psalmislam igniium oloqQium ve- 
he.ndenter qoia SQblimiier inieUigere appelit, quasi ad 
monteni igneom in quo lex digito Det scripU est ac- 



lego Domioi modiundo diea noctesque ducis pervi- 
giles, nonnuUb in loeb qu» ab ob intermissa sonl 
quid sentiri debeai audor Incb aperiai. Jusiuni nam 
que satb esl, et supenue pieutb atque aeqiiiulbmo- 
deramini coovenieits, ui qui, neglecUs ad iniegrum 
mundi negoUb, aeiernum vorumquo sapieiiilae luntoa 
indelessa meote persequeria, el hic fraetum inielU- 
geniiae purioris asaequaris, el in fuiuro ipsam in quo 
soni omnos Ihesauri sapieoUm el adentiae afaseoo- 
diU, regem in docore suo mondo eorde conUmple- 
rb. I His verbb rir sancius ul aancUiatem nobU 
▼eneraodi docUrb innueret, eum ei a mundi oeeu* 
paUonUms Uberum, ei in conlempUUone veno 8eier> 



4» VITA VEN. BEDifi AB ANONYMO SCRIPTA. SO 

iiJM|«e ttpieiili» negoUoiis semper oUis iiidicat A aiiit Mdolua aderat : * QaoUdie, i inqoii, < noiils di- 

sdpolb sois Scripiuras saeras legebat, et earimi my- 



dedltom, 

Deniqoe» ol et Ipse de se Beda scribit, conctum 
lempus vitae in sa^pe dicti beatoruro apostolomm Pe- 
tri ct Pauli monasteYii habiuUone peragens, omnem, 
ut jam soperiora demonstrant, meditandis Scripturis 
operam dedit» atqne inter obsertantiara disclplintt 
regolaris et quotidiaoam canlandl in ecdfsiie coram^ 
atmper ant discere, aut docere ant scribere dolee 
liabvit Sommo Itaqoe studio Kbris suis irrepreben- 
a^li per yiginU novem annos opere conrecUs, san- 
cis conversaUonis el pii in Ecclesia laboris pfmmlo 
dooandos, ingeroisdt graratus in corpore morUs bu- 
jiis^ cupieos nl, domo soae terrenm inhabhaUonis dis- 
aoloia, «dillcaUonem ex Deo domuro non manu* 



stioos sensus pandebat PoU lecUonem aulem quaiitum 
diurni lemporis supejfuit, psallens spiritu psatlens et 
mente transegit. BeaU qoippe D&vld magisterio edo- 
cios laudans inv ocabat Dominum, ut ab inimids suis 
salTus Qeret, qnia prope est Dominus omnibus invo* 
canUbus eum In veritate, ut voluoutem UmeoUum 
se fociat, el deprecationem eonim exavdiat» et salvos 
iiM^at illos. Jain roulto ante sna opuscula. graodi stu- 
dio einendaverat; nunc quoque lasso licet anbditn 
Indefldeoter deflcsret qusdam quidem miuima qo» 
majorum Aierant occupaUooe oeglecU ssphiseiDeo- 
dando eadem repetebat» ut cum amodo requiesceos 
a bboribos suis in pace faclus fuerit locus ejus, et 



ftciam aetemam mereretur babere In coslis. Onde in B in Sion habltatio lllius, ejns non solum non seoteo- 



aetemam sui memoriam praenoutis omuibus soorum 
quos conlecerat nominibus librorum, com Jam depo- 
aiUo Uberoacoll sul Immineret , incredibilis ardoro 
desiderii ^nbdans ad fontem aqn» salienUs hi vlum 
«temam, banc oraUunculam snbcgit « 

€ Te, > inqult, c deprecor» bone Jcso, nt cui pro- 
piiios donasU verba tuao scieniis duldter hanrire , 
dones etiam bofilgnus aliquando ad te Ibntem omnis 
sdenUae pervenire, et parere semper ante fadem 



mCiriT LliELLOS SECUMMIS. 

lu venerabilis viri Deom sospirans anima» sancU 
arooris igne llqueracU concupivit, et defecit in atria 
Uoralni» oi vldens Deum deorum in Sion, evacnato 



fia ecclesiasticum lectorem offendat, sed nec oraUo 
aut biulca vocalibus« aut aspera consonanUbos 
dodbllem grammaUcuro rooveat. Qoamvls enho» os 
aH quidamy elegans sit exerdutumque Ingeniura» ei 
longo usu triu corral oraUo. umeo nisi auctoris 
mano coraU fiierit et expoliu, redolet sordes oegU- 
gentic 

Inter haec doctor meinorabilis vchemcnUoribns 
auspbUs concoUtur; Jamqne beaU post mortem vi- 
cturuSy iu debitum roortis spirttu coarctanu acriter 
orgeur, lethali qoodaro luroore loleriora corporis 
Jam occupaote. Qui utique paUnes lo vite Christo 
manens Ucet Jaro thicUflcassct ^vltatem odoris, 
Umen hunc ut salnUferi Ihictus plus ailerot, acrius 



qood ei parte esi, id quod perfectum esi apprdien- C flagdiaodo Deiis agricola eipurgat. Me vero contro 



dal, quodquehic per speculum In senigmata viderat^ 
M lade ad fadem videat. Aderat propiUa Divinftas 
▼olb el vodbussupplicis servi,eoroqae in rolsericor- 
dia el In miseraUonibuscoronandum/nemacula in il* 
lo vel niga resideret peccaU » dlsciplinis piecasUga- 
tioois volttit eipurgari, ut camino diuUiiae Infirroita- 
lia aoro purior purisslroo In ccdesUs Jerusalero quse 
sedlflcator ol dvitas ruUlus coroscaret oroarosnto. 

Denlqoe repeoto eorripitur aogusti pectoris gravi 
lneommodo, ut dlfficili arteriarom roeato toi ei ad- 
flaodom teooistplrito coarcUretur anhelo. Qua pene 
iolereepU anhditos molesUa multis, id est quinqua- 
ginu fere tribus diebus, laboravit; sed ot vlrtus in 
ioflnoHaU perficeretur, llbeoter com Apostolo In in- 



volunUtom Dominl soi murmoraodo In fiiden Deo 
benedical, ei propitialorio divini sermoois senlenUas 
consoiit io arguroenUuo spei et eisultaiionis , ot 
illam : < Fiii, noli esse pusillanimls in discipUna Dd« 
neque deflcies correpius ab iUo. Quem enim diligil 
Doroious, corripil ; flagdlat omnem flUum quem 
redpii. Mullus est enim, t loquit Apostolus, t fillus, 
qui com peccaveril, oon flageUetor a patre. • Ei ite- 
rum de ipsis in regnum Dei praedesUnaUs : i Qui 
proprio, » inquily t filio non peperdt, sed pro nobis 
oomibus tradidit iUum, quomodo non et cum illo 
omnia oobia donabit? • Com h«c ait, promlsslo 
complebitur, quid erirous, qoales erirous, qu» booa 
lo Ulo regoo acceptori soroos, qoandoqoideni Chrislo 



llrmiuUbos glorlabatar. Nam nlsl quando iasshudo D moriente pro nobls Uie jam pignus accepimus. At 



pooUsper Ui soiooam compulit, eum nec sol per diem 
nec lona per ooctem a Del laudibus cessaotem vidlt, 
ttl ei tom soper lectum doloris io voces eromllerel 
exsolutionis et confesslonis : Confitebor Ubl , Domi- 
oe, ail, io direcUooe eordb md, qol casligaos casUgas 
ne ol BMMtl Doo Iradas me» ot iogreisos portas Josti- 
te cum beatls qoi babitanl lo domo toa io smcola sm- 
coloromraerearlaodareu Salotarlaqooqoedoctrina 
viddicet flomiols impetos qoi laeUflcare dvlutemDd, 
boe cst saodam Eodesiaio, coosoevit , oec tuoc U- 
meUi laogoert:t ab iUios ore sdUeet aqme viv« Cs- 
lula. profloeie desUUu 

To Utor hocscribens ad eondisdpnlum CuthwuNim 
Cothbcfius, qni mifistro «aroiaoU et morienU cnm 



contra nihil repuubat infeirdos feliduu peccanUom 
qul ducoot ui bonis dies suo^, et io puocto ad iuferoa 
descendont, qui lo hbore hominura non sont, et caro 
bominibus non flagdianiur, ut in »temum cum d«- 
tnonibus puniantur. Nimirum tales divina severius 
qoia alto josioqoe Jodtdo reprobat, io desideria cor- 
dis Ulorum sine obstaculo laial. In quos in personam 
perdit» ac desperat» Jerusaiem Ub metoenda a 
Deo deserenu prolertur sententia : iam non irasear 
Ubl, adus raeos recessit a te. Qoos aotem prsedesU 
qavit vasa rahierlcordiae, vidut lo vhrga iolqoiutei 
eorom et io verberibus peccau eorom, qdbos pne- 
desUnat» hsredlutis cooierel booum, cuui d<Hle- 
rit, ut ait Scripturat dilectis sois somoum. JUud 






U AH 0?ERA T£{f. BfiDjC PROLEGOMENA. «t 

qiioqit beati Ambro ii dictem : t Non il€, > kiquiu A anieluni pids, ouus circumseptus lutela min con- 

I f Ixi, m me pudeat iuter ▼o^Tixisso, sed nec morl fundar cum loqoar inimlci& oieis in porla. 

limeo. > BreWs qoidem laos, sed viro perfeoim con- 

forsattonis sullidens. Nec anof antiR debel aicrilN» 

quod imiultile omnlbns de se nt glorificarenl Patrem 

noslmm qui in ccetis est, audieniium prolulit nlUilati. 

El hoc sob exlremi pene spiritus articulo, qoando 

el laos Tirtutis cor laudati In superbism non exlollilf 

el audieotes ad virtutis sludium oo Tebemeutius ac^ 

cendlt, qno camis condiUo ipsam mortls oecessila- 

tem ocolis opponit. Umle et Apostoios (qui anle di- 

xerat : E|o som minitnus apostolorom, qui non sum 

dignus tocari aposloloSy quonlam persccutus sum 

Ecdeaiam Uel) dum teiupus suas resoiotionis instarot, 

se qaidero sed in Domino landans« ul qul gloriatnr in 

Domino glorielur, boonrn» inquH, certaasen eerUvi, B omnia vivunt congaodenda cobabiuiio. 



fundar com loqoar inimlci& oieis in porU. Pla<«e 
cupio dissolTi el esse cum CbristOt ci^us morle per* 
empu, de moru ad Tium me transiturum confldo. 
Si quid aolem Tobis laboroTli ai quantulumcoiique 
Ecdesiae firodilcaTi» Id beneficii quaeso mihi repen- 
datts, uiibi posl moriem md memio^ritU, ubl qnotid.^e 
Christua esi sacerdos el sacrlfidom placaiioois. t Moin 
se poierat ulteriuscohibere a lacrjmis pielas moU fta 
lemi pectoris, qnas qiiidem hinc gandii, IUinc ma- 
fnitttdo eUcuit mcerorh(. Gaodebant natoque quol 
hunc jam codis Inferendum enttlriefaol : dolcbanl 
qood in illo lumeo Ecclesfae amissuri erani. Sed qula 
ides non aliquando aentil quamcnnquo Jacluram« 
lUius noo est plaogenda amisaio, sed cnm Ihm cui 



oorsum eoosommaTl, idem sorTaTi, de cmiero rapo" 
8iU osl mihi corooa Jusiiiha. 

Hts el horam simihbos Scriploriram leslhnonlis, 
seso hi hifirmluiibos quodammodo efleceralaliooum 
doloris» quippe lacrymis loiios amoris hispiraiis ma« 
goam iRam mollHudiiiem ina^ Oomuie, dnlcedhiis, 
qoam abscondlsti Ihnentibus le, perfecisli aolem eis 
qni speranl m le. Cospit interea annuns ordo lem- 
porom diem reTolTera Eedcaim fesliTum» quo Dd 
Fjlios hi alu eodomm poieoter ascendens captivha- 
lem noslram sua duxii TirtuU capliTam : diem» io- 
quam, Bedm exopuhilem, qoi d Uansoonlis did ler- 
minom, ei permanenlls In saBCofaMi saecuH pnBberel 
inilinm. Vnde illo oi Tkkbaior, praBsdos hons soi 



Interea cum horam monis Inio ingreMum vibs 
perennis belus exspecuret»quiddam de Scripluria 
resubat, super qno dicdpuiis oiagisiri senienlituD 
andire necesse fuerat Qua percepU ab iUo ah|iie 
descripU, dicente scriptora CensiiinHioittm ssl, illo 
hilarior Tcrbo consummatlonis aggaudens, t Beoe^ » 
aii, « ac Tcra dixlsti ; eonsummatom esl. » Mec mera» 
jobei aese hi paTimentom casol», qua scribere, 4icU- 
ra, legera ac docera consoeTenl, depool, obi ereclo 
paulolum capiie manibos snorum snpinator» oi o 
regione oratorii qoo solitus foerai aecretios orare» 
cujos eCiam nonc hituitu delectabatur, adorarai ad 
lempium sanctum tmim, ei confiterdur nomini Inot 
Domioe. TaliUr so pneparaoa ad iur ccdesi^ aiqoo 



atitus,pridieqnamlnnsirat,diadpotospropeadesse^ad Uemn ibniemTiTom sitiens perTenira : c Tibi, t 



mandat, vl quidqiiid dnbii adhuc animis resedisaei, 
haod aegoltor ab lUo perqoirantt el perqnldu ne 
obliTio deleat, litteris tradanl. Fil ilaqoe mlxu fio- 
iibos interrogatio discentinm, hno pfmpodionUr shn 
gnliibos Toces diseera eopieotittm. Domqoo sese do- 
lor inunoderatus nec laaTmla satUi, in Ipso moaio 
iaudnm progredi splrliom eoaraUL Nee immeriio ; 
talis euim magislri anteio, erit eia pai ia magisleril 
«Uroa desiitotio. 

Propo aolem dehide ad exitum dcToU firalrum dr- 
cumaui eorooa, qoos hortaior ot, eorum qoe reiro 
obliti, ei m ea qnae sont priora se exteodentes, pd- 
mam sopernae Tocationia Od asseqnantnr : memme- 
rintqoe exemplo loseph iEgjpiige domiom. Tidellcei 



inquii, f Domuie, dixit cor meom, quaeshri Tollom 
tuum, Domine. requiram, ne aTortas iadem Inam a 
me, m quam cuncupiscunl angeli prospicera. t 

Jam uistabal dies memoratae solemniutis CestiTos, 
quo scilicei in emlom ol inoc suoram nMmbra fido* 
Uum sequerentur, caput noalmm priocipiomqoe pna* 
ces»it ; cum Tir bealus lesnm * quasi jam ascenden^ 
iem Iniueretur totos soqui sospirat, jam spirilu m 
manibi!!( anhdanle, expansis manibuis in laudem aa- 
censioois ejusdem Jesu Christi mox et ipse aseeoso» 
rus exchunat: c rex gloriae, Domine Tirloumi^ 
qot triumphator hodie soper omnes cedos asceodisli; 
ne derdinquas nos orphaoos, sed mille promissum 
Patria in noa, Spiritom Tcriutis. AHduhi. » AdjmH 



mundiali coocuplscenti» palllom, id esl reihiacnhiI^ctaquelaudesanclaeetindiTidu9BTriniutis,gIoriaPatH 



rermo laeeularinm raluiqQeoda; ot, com ejus obsceooa 
amplexna fogieodo Tuicani, redacu hi aerTitutem 
carne peccati» regnum JEgypti, hoc esi Tilkimmy sibi 
subjadani. Docel eos non posse aliter dara experi- 
meoinm Christi in se habiuntia, nisi per spiriinm 
sanclss ae hidiTidam chariutb. Uiqoi communhmo 
emlesiis panis mimu ChrisU corpns elfidnotnr, ab 
oniUU ipshnt corporia spirito dissendonis noo sepa- 
ranlur. Ei, c Obl > ioquii, c€iiariaslml,quoniam tem- 
pos eat persolTendl dcbltttm condilhml, rago Tost 
rogate Pairem Domhii noslri iesn Chriati, Pairem 
miaetieocifianmi, oi per oim iL qod prioeepa moodi 
hu|na oihfl hivenH. f n occnrsnm sahtiia mihl dh>igai 



ei Filio ei Spiritni sancto com iiominailono aancli 
Spiriins ejus spirilus carao aolTilor, moxqne beaiiOeo 
apiriioum aaoctoram comiuiocmlis hiTehitnr; nbl 
Jemsalem ccelesti hymnidicos adniiscens eoneenius, 
Regem saecnUiram Deum sabaoth unuia anbstanlla- 
llier trhiiim pononaliier perpetuo collaiidat beatna. 
Taliler Eedeaiae eolnmna ei doctora Veocrabili 
Beda Tuun Patram iogresso, pietaa Iralmm deroU 
fleto miseiau casnm eonditkmla, gandiom lesUU spo 
resorreelioois, resonantibna hlno indo psahnis exs^ 
qoiaa riu odebraTii, auiqne nlomni pariior ei doeioria 
eorpoa aolemoiter sepoltorm eonlradhlli. Gnjns in 
flBloma pace dormitb oxsiiili rsgnanU Cedwulfi» 



« Jcsimi pra iHim kct Tulg. exhlhol lls. Mua. Brit., qnem lotnm cnm Uxtn Smiih. conuili. 



53 VCN. KUM mk k TURGOTO. 54 

%mm tocinmtoaic doaioiee sqiUngenieilmo iriee- A AiiidaU est Ecdesia Ctirisd el instiUiU : quae liodiA* 
afno qniaUi» dalis wo tw qniiiqQfigeaiao nono» qoe 10 fide cailioliea Tivii et exaoltat« auetore ae fa^ 
q«i ea 9mtm centeaiaiiia primiia ex qoo perdariaai* bematore Deo Dei FiliO Domloo Jeiu Clirlato, qtiero 
mos el sanctiaiimoa regem ei pootificem, Oswaldom cam Patre et Splritu sancto lifentem et r^piantem 
dieo ci AidaQum In proYinda Bemiciorttm priimim per sMuia omnls splriUis laudal el adorat Ooininum, 



VENERABILIS BEDiE VITA 

ANONIMO AOCTORE. 

(Bi Ca. edlt.) 

Bcda praDylar, Chrtoti fcm^Katioiie AngUcw, B p«nr«Discet, diidiHitaB ei Bnd«r» «oapil qwid mf 

tpod ecdcaian On moMSMrium apertoloran Polri gmic essot ibi popnli» coiicregaiiu q« awmna aisc- 

ct Fauli. «tte to dviuie Caulls io Aoglia coortmcU lioBe et sil«otio iptim pradicationom «xspectabaol. 

cst, ctarait lempore Jostinlairi secondi : hic a se- Gomqoe saiwlae krmM spiriw elcgantiisimum 

ptaiido sab Denedido ipsiaa monasterii abbale, et sermonem tsclsset, et eoadasiasel Ptr •mO* umU 

pom sob CeoHHdo, in divinis eloqoiis apprime era- tmoAcnm, lapides respondenmt : AmM, VmtrM- 

diiw, <Hvino stndio operam prsebens, sacris Uttetis «s frakyttr, Secondo, qoia dum alios disdpoioa 

pleoios imbutos, lapieotia et viiae sanctiiate adrai- ejos, Ipso defuncto, titulum sepulcro bcere dispo- 

raoda profedU Aooo autem eiatis siue i4, diacooa- MiMet, onico carmine Leonioo sic indpiens : Haa 

twn, et SO prasbytenlom a Joanne episcopo suscepit, •«mt in fOBsa, et »dlet finire Beda sancti Td presby- 

iade vsqoe ad annoe 70 riw snae scriptarU et divi- teri osw, nec melrum sUce possei, ei noUum aliud 

nas sapienibe opascnlb inlendens, roalta pectorit sui Tocabulum eidero occarreret , alimdiains Undem 

Tiria scbolattidt conlulit monumentt. Nam xixvi Wi dormilaro. Ei ecce maue 1« lamule manibos an- 

?olumina edidit, qoae la lsxtiii libros divlsil. Diem Selids reperit sculplam : 

aalem oUius aai per aeplem pnecedentes bebdomaiJas Hae suni iu (om Beds VeneraUUs esss 

«vina raveUtione prassdvlt. Oie autem ascensionis C ^^.^ ^^^ .^ ^^^ ^ ^,^ ^^ ^ ,^^ 

DomiAl. 40» lanc illo anno vi Kalend. Junii cvcnit, y^j^j ^^ q,^ ,^ ^„ (,^ j„„„ »„„,,,, 

dmn vesperas com casieris clericis in ecclesia cele- ^^^ jig,„ ^eratione colitur. Serip^t vir Dmnini. 

brarel, nalla alia infirmiute detentus, sed oorporis j,^,,,, wperGeo, lib. unum ; de taberaaculoMoysi. 

compoe ae mentia. cnm antiphonam Ulam, rtx ^^^ „,. ,„^r Saroo«lem, librus iv; d« umplo Salo- 

fferi» dccanure^ ipsa flniu in suo appodistus sUllo ,^.|,^ ,4^. „„„« ; tnper Esdnm et Neemiam, lili. 11 ; 

spirftom emitit ; sutimque mirus odor de ejos cor- ^^ Tobi»m,lib. unam ; soper Pawbolas Salomon». 

pora fragfara cmpii : sepolios «I in moiiasUrio soo. ,j,,. „ . ^^ tamica caniicoram, lib. v ; soper Episi. 

Hie eun saactiseimus ab ecdesia reputetor. el in tMmn., Ub. vh ; super Mareum, Kb. « ; super Lacam 

eonleasonim caulogo nameretor. soios inUr sandos ,jb „. ,^ Aelus aposl., lib. unum ; super Apo- 

■00 sanclns, sed VeoenbilisappdUtar. et hoc pro- ealypdm, Ub. annm ; de quieal. lib. iWgvro ad No- 

pler doas rationes sive miracala. qoK de ipso contl- uidmam, IU>. unum ; de Scbisraatib., Ub. unnro ; d« 

geroai. Primo, quia cum ex nimia seneclate ocuUs g^,,, A„g,„.„ |„,igo. «t egregimn volameu. in 

cafigane^ et disdpah» doce ad lapidom ceng eriem ,„0 et Cbronica d« Umporibua eontinetur. 

(«) lU ia EiUt. Basil. legilur; Genuau Mribi debel. 



GOMMEMTARIUS PIUByiUS 

DE S. ET VEN. BKDA MONACBO PBESBrigRO IN ARGUA 

Ff/ d* tjw mtatt, Yitm « TimeoTO cotteeta, eullu taero AHliquorum ti atttttantium 

tentenliie. 



(Ex BoiUnd. Act. Haii t. VI ) 



!. Du» Uiualria tmeah» Chriati aeptimo canstruxit D Priut ad honerMU taneti Pelri aposloU sanrextl 
meuasieiis •anetua Benedictua Biscopioa abbas, prape oeiium Tedn» luminit, AngUs F. Kerre; nnde 
■traqun fai aaiiqua Moitiianbymbroram regione, ea> ci V. Vhamtitha, lesu Carobdeno, nunc ifoitcis Y. 
que porle qum epitcopatui DanelHsend subiaoel. Vetemitk didlur, id esl, Yeirm Mikm, »tl mtmtclMt 



55 



AD OPERA ^Err. BEDvE PHOLEGOMEMA. 



S6 



fptcians. Allenini in Lonorem sancti Pauli aedSfica- A ff^ati Bedw preib^UrU Eodetn modo in ms. Marly» 



tum est ad osCium Tmoa fluvii, Ingijrtum aive Gym^ 
nuncJafrovdictnmyin cujus vicinlanatus esteanctus 
Beda anno Christi 677; natusque aetati» annos sep- 
tcm, in eodem monosterio coepit babitare. Hic ille* 
factus Ang^ia) spleudor singularis, pielate et erudi- 
tione cognomen YenerttbiUM est adeptus ; co potissi- 
nium quod ipsius bomilitt in Ecdesia recitarentur, 
cum aut adhuc viveret, aiit certe necdum esset Ca* 
talogo Sanctorum inscriplns. Si tamen antiquus iste 
titnhis est, de quo propter Tetostiorom scriptorum 
silentinm merito dubilat Baronius» m^ori etiam 
merito rejiclens aniles fabellast qw tall appella- 
tioni occasionera dedisse finguntur, nec digna sont 
hoc loco referri. Appellationem tamen in Ecdeaia 
tisitatiaBlauiRi, etln Romano Martjrologio probatam, 
libentcr usorpamus eUam hic. De<»ssit h, ad laborom 
Buorom aetemam requiem erocatus, In festo Ascen- 
sionb Cbrisli , tn Kalendas Junii, siTe die i6 Maii, 
uii scripsitCutbbertusejusdlscipultts, quimoribundo 
astitit. Annusergoerat Cbnsti aeptingentesimus trlge- 
Sf roua quintus, quando Cyclo Lome 14, Solis 1 6, littera 
domlnicali ^, Pascba incidit, in diem 1 7 Aprilis, festom 
Ascenslonis in dictum 26 Maii. In Chrouologia Saxo- 
nica, post Historiam ecdesiasticam Yenerabilis Be- 
de Cantabrigiae anno 1643 excusam, obitus ejus ad 
annum prscedentem 754 refertur, quod roodeste re« 
jicit Florcatius Wigorniensis in Cbronico suo, ad di- 
ctum annum 754, ubi ista hBhei: Sacerdoi venerabili$^ 
monaekue per omnia laudabUis, computator mhabilie^ 



rologio roonasleriisanctiCyriaci, quo plurlmum laiB 
est Bacpnius, et in ros. Patriciano, qood NeapdU 
In Cedice membranaceo Anlonii CaraccioU clerid 
reguiaris reperimiis, is(:i conjunguntur : In Briiannh 
eaned Auguttinif primi Angtomm episcopi; et Bedm 
presbyterif tAriindivinistcripturii erutUHuimi, Simiiia 
leguntur in ms. Centulensi saneti Ricbarii, et in 
appendice Adonis apud Mosandrum et Rosweyduro ; 
item in Martyrol. Bellini, secondum morem coris 
Roman» ancto, et Parisiis sub annum 1821 excoso; 
item Ancurio Usoardi per GreTenum et Molanom 
idomato aliisque. Solius autem Bedm niemoria, ad 
eomdem36 Maii, celebiraturinKalendarioperanti ui 
Breviarii ms. cujus usus fuit ad partes Rheni. 
B 5. Verum quod solemnitas sanctl Augusti^i impe* 
diret venerationem sancti Bedse, haictranslata esi in 
diem hunc i7 Maii, uti patet ex Kalendario Encbiridii 
Ecclesi» Sarisbttriensis,quod habemus in pergamento 
conscripuim; et consentiant aliquot mss. Martyrolo» 
gia. Usuardi, ad usum Ecclesiaruffl Belgii drct an- 
num UQO aut etiam seriusancta, et cum ibflora- 
rium ms. (temMartyrologiaexcusa Lubecaean.1475, 
et Coloni» atque Lubecae an. 1490, cum Mi.s6ali et 
Breviariis Ambrosianis excnsis an. 15^2, iSSO et 
1560. Ideui seciuuntur Martyrologia monastica Wio« 
nis, Dorganii, Menardi, Bucerini, et Anglicaiium 
Wilsoni. Illam porro diei mutationem aoo cakulo 
comprobavit Bom.ina Ecciesia, in rccognitione Mar^ 
tyroiogiidemandatoCregoriiXIll corala; quapropter 



Beda tanciitsimu$^$ecundumAngUeas Chronicoi^anno^ nos quoque distulimus de eo agere, ne, si quando 



preBsenlit seeundum vero saum disciputum Cuthbertum^ 
qui ejus obilum deseripsU^ suesque decessioni cum aliis 
quamplurimis interfuit^ anno eequenA, ante Ascensio» 
nem dominicam quarta feria^ idest vivi Kalendas Juniis 
cirea horam deeimam^ in magna mentis devotione et 
tranguilUtaU uitimum e eorpore spiritum efUmiy sicque 
gaudens ad regna cettesiiM migraeit. Hxc ibi. Yeruin 
quia festum Ascensionis t primls sub Yesperis ceii- 
setMtur cceptum, Cuthbertus iilam horam dedmam 
noctumam, adnomeraTit Ipsi festo, afilgens obitom 
ad diem Tn Katendas Junii, quo etiam die ex hac Tita 
migraTit Angloruro aposiolus Augustinos episcopus 
Cantuarien^is, uti supra ex ejus actis liquet. 
i. Ad istum autem vii Ralendas, siv^ i6 Maii 



S.inctorom cultus restiiualur in Anglia (quod ntinam 
fiatcito!), a populari usu in hoc opere discrepemus. 
Porro deposiiio venerabiUs Beda presbgteri^ ad diem 
iO Maii (quod miramur) assigiiatur In Mss. Leodieiv 
Hibus ecclesiae sancti Lamberti et monasterii sancti 
lifturcntii ; et hoc secutus est Motanus in Auctario 
Usuardi, atque huoc Caniaius in Martyrologio Ger« 
roanico. Wilsonus in Martyrologio Anglicano, loco 
depositionis, reposuit transtalionem eorporis DunM' 
nmm : sed nosquaro legirous ad hunc diem este eam 
referendam. 

4. Yiiam damua ex Ms. Longipontaoo Domini 
Bellbrtii, coUatam cum ea qoae exstat ante Historiam 
ecclesiasticam ejus, Latine ei Saxonice Gantabrigiaa 



iitrumque referont antiquiora Martyrologia mas. e ^ editam anno 1645 ex Codice ma. oollegii BeoedictinS : 



quibus aliqAod baberoos in Anglia ante annos mini 
inom sezcentos in pergaroeno exaratum, ubi primo 
loco roemorator elogium dicti sancti Augustinit et im- 
medbte ista subjunguntur : Item in eadem Britanmm 
insuta deposiUo beaU Bedm presbgteri^ doetoris Am* 
glorum sagadssimi : cujus quanta exi$tunt meriiaf ei 
docirinmfHenia^ meUita bonorum operum testaniur 
exempta. Dein leguntor qo» apod Usoardum praapone- 
bantur. Eodem modo primo loco sanctut AugusUnus 
et Beda celcbrantor m Ms. TreTirensi aaacii Martlni. 
Ast oltimo loco apud Usuardum eollocator aanctus 
Augustious; cui inMs. Uttrajectino occlesiae colle- 
Ciat^ sanctae Mariae, circa annum 1146 conscripio, 
ista adQaoguntur ! Item in eeedem Britanmee intuia 



Ifon eat antem ea aliud quam perbreTis relatlo, o 
nobis in tria capita distiocia. Primum desumptom fuit 
et historia Ecclesiae Dunelmensis, aoctore Torgolo 
(qoi prior Donelmensia floroit circa annom 1 100), sob 
nomine Simeonia Donelmeoshi perperam interdecem 
HistorisB Anglicanae scriptorea excosa, ubi hic narrato 
legoDtor lib* i, cap. 8, el reliqoa omnia relerontur 
cap. 14 et 15.Gapotaecundomrefenor Terbls Ipsioa 
Bedae* TerUom, qoo obitos ejus narrator, babetor 
ex epislola aopra memorati Guthbenl diacipoli, qui 
moribondo astitit, et proposltom baboil de Tiu ejus 
proiixiusacribere; sed, qnod Talde dolendom esi, 
bene cogltata ad eflectuffl nonqoaro perdoxii. Addi« 
Rios nos qoftrtum ex capite 7 llbri iii, ejusdem Tur* 



97 l^. WS>X VITA A TURGOTO. s^ 

gQti, ubi Iransbtio corporis Dunelmunl indic^tnr. A sed etiam infirmlaUs ncttra, likroi Qbeatm memoria 



Aliqiin hajtis Vit« coinpendia continentnr in epistola 
SioMonis Dnnelmcn&is» ad Hugonem Bceanom Ebo* 
raeensem, et latius apud Joannem Stubbs in Cbroiiico 
sive Actis pontiGcum Bboracenslum : ubi dicitur : 
Beda naiue anno 677, fnorftitfs anno 755, tepuHu» $n 
»0 monatterU Infiyrvo : eed poOea dicuntor ofia 
iUm$ ad eorpu» tanai Qithberti trantUtta. 

5. AUa qusedam Acta sancti Bed» habemos ex bi- 
bliotlieca Bodecensis cosnobii canonicorum regula- 
riiim in dioecesi Paderbomenai descripta, sed qua 
£ibulis referta noIninMis in locem proferre; Atia a 
Joanne Cagravio in legenda AnglisB excusa sunt, 
sed etiam in his varia displicent , qua ibldem lcgi 
poesuiit Istorum aotero loco malumos colligere ali- 



Beda e»ponto% mittere digneri» de tedificatione tempii, 
vH tfi Conlica eanticorum,»iife epigrammatum heroico 
metro »ive elegiaco compo»ilorum »i fieri pote»l omne»; 
»\n autem de aedificatione lempti Hbro» tre». Forta»»i» 
difficiU» petitiOf »ed nikil arbUror eue di^cile vera 
charitati» Hxc sanctos LniluSf cui respondit Cuthber- 
ttts abbas, epistola numero 89 relatx, istis ▼erbis : 
Cra/an/er^'iiem inttniifai^a tumcharitati» »u»cepi,eteo 
gratantiu»^ qu» te heec intimo devotioni» afectu miitere 
cognom^ id esl, paltam hoto»ericttm ad reliquia» beate» 
memorim Bede» magi»tri no»trij ob recordaUonem el 
iiUu» wenerationem, deUinaeU. Et rectum quidem mM 
widetur^ ut tota gen» Anglorum in ommbu» prowndts, 
ubicunque reperH tunt^ gratia» Deo referant : qui tam 



qttot f Irorum illostrium lestimonia de ejos vita et B miro^i^ Ttram, preediium diver»i» doni»^ tamque ad 



doctrina. Primos sit sanctus fionifaclos, martyr et 
archiepiscopos Moguniinus, qui eodem tempore da- 
mit. Hic episiola 9 ad Hoeibertum abbatero , sub 
cnjus regimine sanctus Beda e Yivis decesserat, inter 
alia scribit : Rogamu» «I oltfiMi de opu»€uli» »agaei»- 
mttd inuiligatori» Scripturarum Bedm monacld^ quem 
Miper t» doma Dei apud sos» tiea candelm eccte^ia»- 
ticm »cientict Scripturarum fui»i»»e audivinmt eon- 
acrinta nobi» tran»mitt€re dignemini. Idem sanctus 
Bonifachis ad Egbertum archiepiscopuni Eboracen- 
sen, qui eUain vIto adbuc sancto Beda eam digni* 
Utem obtUiuit, epistola 8 rogat istis verhis : C/f miAi 
4e opu»euii» Bedcs lectori» aliquo» tractatu» con^cri" 
bere et dirigert digneri» : quem nuper^ ut autBv\mu»f 



exercenda dona »tudio»um , »imiUterqiie in boni» mo^ 
^bu» mentem , Deu» illi» in iua natione donamt , 
quia per experimentum , ad pede» eju» uMlritu» , hoc 

quod narro didici Itunc cero qttia ro- 

ga»ti aHquid de opu»culi» beati Patri»^ cum mei» pueri» 
justa vire»^ quod potuiy tuce dilectioni profparavi : libel' 
U» de viro Dei Cuthberto metro etpro»a compo»ito» 
tum 9oluntii^ direxi^ et »i ptu» potui»»emt libenter vo- 
lui»»em: quia pret»eniia prteterittB iuemi» multum hor- 
ribiUter tasn/am no»tr<e genti» in frigore et geiu , et 
ventorum ethnbrium procelli»^ dm lateque depre»»ii^ 
ideoque »criptori» manu»^ na in plurimorum Ubrorum 

uumerum pereeniret , retardata e»t De 

opu»cuii» beatm recordatiom» Beda , quet adkuc de» 



iRuineB gratiee epirituaii inUllectu ditattit^ et in teetra C uripta non habe» » promttto me , si wxerimu» , kiet 



pramneia fWgere conceuit^ ut candeta qttam vobi» Do* 
mimM» largitu» e»l no» quoque fruamur, Iterum idem 
saoctus Bonifoclus, cum aliquos tractatus accepisset* 
ita eidera archiepiscopo epistola 80 scripsit : Dona 
at HbeUo» duld»»imm beatitudini» veetree^ a vobi» di» 
reetMt grutanA ammo gaudente» »u»eepimu»: »u»pen- 
siifsa ad mthera palmi» mtpemum Begem obeeerari' 
■wi, ul vobia hi mtarnM emgeiorum cnria (lorentia 
weereedia prasmia re»muat..^,. Modo inlUanter detida- 
raMta» flaptaum» ut nobi» adgau^m noslri monrorfSy 
00 wtodo quo amteajam fedeti»^ atiquam partietUam 
uei i dmitfam decaudeiaEeeieum^ quam iUuxit Spfri- 
tu» aattetua im regiombu» ocslrts, de»tittttre eitreti»; 
a aeti da traettdibu»^ quo» »piritaB» pretbgter et 



volnntati adfnturum. Ilaec Cuthbertus saneti Bedm 
discipulus, ad sancturo LuHum. 

7. Tertius succedat Alchiivinus, magister Caroli 
Magiii imperatoriSt et ipse naiione AngluSt ^nb supra 
lauilato Egberto archiepiscopo Eboracensi , ab obito 
sancli Bedae educatus, qni epistola 49 ad fralres 
Yireusis et Cirvensis ecclesise , inter alia scrihit bta : 
Becordamini quam nobile» habui»ti» Patre» , et nou 
»iti»tanU» progemtoribu» degenere» filii. ••••.•• 
Becogitate nobili»»imum noUri tempori» magi»lrum , 
Bedam pra»bgterum , quale habet in juoentute diuendi 
etu^um , quaiem nune habet inter homine» laudemf ei 
tnulto majorem apud Deum remunerationi» gioriam. 
Iltitt» igitur, exemplo domdente» excitate animo»f 



Uueatigator umetarum Scripturarum Beda reeeramdo D «^^|,,„-, „^1^^^^ ^ ^^i^ utro» , perepUUe Huera» , 



r o m poii ril y perMi quaUmeunque trantmittere digtie- 
mtd : tmaxitna emtem^ d fieri poeeit^ quod nobi» pret^ 
dkiemAbuM kabHe et manuale et ulHi»»imum e»»e videtur^ 
»uperl^ee6o»tariumamiioer»ariumet ProverbtaSalomO" 

6. Batc sanctus Boniradus : cujus pius erga san- 
dui Bedam aflectus transiii etiam ad svceessorem 
e}ut sanctum Lullum, qui simiUier ut ille ex Anglia 
1n Germanlaiii profoaus, eidem Sedl Mogontinx fa- 
clus archiepiscopus, inter epistolas sanctl Bonifacil 
nnmero exi, ista CuthbeHo abbati , et olim sancto 
Bed» dlscipulo, scripsit : Iftflmns tum dilectioni 
parua mumteeula, unam paXlam holo»ericam, Petimu» 
atiam ut ad comoialienem^ non »olum pfregriinatiem»f 



imelligite lensus iltarum , ui et vo»meHp»o» paeeere et 
alH» »piritali» vitm prmbere oaleati» deeu». Idem epi- 
stola ad Davidero regem , agens de cursu lunm per 
singula signa, ista subjungit : Quid de eonconUa »6lari» 
lunari»queair»u» per »igna io^d lucidiu» did poterit^ 
quam quod talium inquieitor quet»tionum Beda magiater 
in »cripli» stils nobi» retiquit ? Eorodem paulo luferias 
eodem modo laodat : et in poemate 178 ejos versus 
de Vita sancti Cuthberii his disiichis exornat : 

Msgoos et ipse Pater, prs^ul, psstorqiie, sseerdos 
Cvthherlus, vestra Jain decus Ecclesiae, 

t)U40la piis precibos, Domino donaote, peregil. 
Noii (K>n9 est nostris dieere versicoHs : 

Duai prius lieroicis pr«clsrus Beda magister. 
Yersibus explicail ioclyu gesu Palr&u 



59 AD OPBRA VEM. BEDJB PROLBGCMICNA. M 

& Nolaimliic, «x ?iu micU Bete anteopera A ftbeaio UifraiMO ardiiepiscopo CaaCnariesilAfiff»- 



ojys exom « tfiadpaloa quot reliqall onidiii«iflMs 
enamerare. Inier eoa ibidem diciiDliir, iwtfyfwf prar- 
«ifltiM RkiAmmt Atbitm$ Akkmmtm^ ClmUkM» H 
Jmmnfi Scpm « pdfHmi UMim d^eusnmt^ ef C^^' 
amn .kMk «riitof nftmrutu. Vium beali Rabani 
dedimus 4 Februarii , emqoe { 6 in eoanoieiiUrio 
pra^rio oateAdimoa mitum fuiase amio 785« id eaC, 
aimit omnioo qoiMioaginU posiobiiom saocli Bedae, 
aique istam rabolam, etiam a Vineentio Beilovaeenai 
lib. xxui SpecuU Hislorialia, eap.173, ex Clironiets 
relatam* rejielmos, | i, num. 7. Teaspore dkli Ra- 
bani cum eisel adhue abbas Foldensls, habilum eal 
anoo 836 Goncilium Aquisfranense, Kbria Iribua 
dlstiflctnm. Ibl cum in tertio libro essei osiendeti- 



m» 4§€$w appeUator , episioU 5 ad Aleiandrum D 
papam, amio f OM creatnm. Secoll deinde imilTor- 
(ottts prlor Dunolmenais , el Florentlos iiioooeboa 
V. Vlgomiensls : ex priore damua yium aaneli Bedm» 
poatenoris eloglam sopra reUtum esi. 
Islis GulUebnm Malniesburiensn , Uenricoa 
lindoniensis , Rogerus HoTodenus, Maltbieua Weal- 
monaaterienais, et alii scriplores An(ll, qol enaidem 
eslmiis laodibos celebrant : iater boa Tero Malmeabu- 
riensis et Westmonasteriensls referunt episiolam 
Sergii papm ad CeolMdnm abbatem : qoem Ule borUlor 
nl, fvta, csarfii ^hiidem iceMMHemnm emummi 

apt$ aiml od eamftrendmn arte /lHerafnrar iMall;ofo» 



dam^ ot in pndatione legitur, ^Kod Irmp/om ihmini^ B qoa efiymramorol i aa afffff l a i am Dei femolam 



a Salmaeae eedificaiMm ei Mleatam , figara (aerii 
eatholiem Eccieeim^ per tmlaeraam arkem digaam; 
ei condHar iilioi Salamaa rem permaam §e»»erH 
iMsH. . . . Salva qmppeeaper kaere cmieraram «ri* 
miaram Pairam expoeiiioae ^ 4pM aeaerakUie m am* 
derai» lemporiku» adadrakiU» Beda pr e e bffler , da me» 
oiaraio leai|ao fa «qmstUaiiaCaaafaffi Jooaafa sanliol, 
mdaaami. Rellqua ibldem lale dedacU lefl poiaanL 
Porro qoi bie viotraMfia al miraMffs acr^ dicllar. 



afoaniMlif mii meaMifrii wre^hmierMm.. ed^fiaitaa 

ooaamrslar M§era. Verom, qoU Sergiaa popa riu 
ioaclaa esl 9 Septembris amu 761 , Idosl, qoiaqoe 
annla aiMoqaam Beda consecraretor aaeerdoa, ol 
aliqood opoa ex sois elucabrationibua Tolgaral; Ma 
lUa episloU, aatlquiorlbua aeriptoribaaigooU, oobia 
ftelOa appareu OmiiUmos TritheHiiam et aUoo rt* 
contlorea eumiierare. 



VEN- BEDiE VITA 

AUCTORE, ET COLLECTORE TURGOTO, PRIORE BOflELMENSL 



(Et Bolland. Act. Mtti t. VL) 



CAPUT PRIMUM. 
Orittt, tdocalio la oioaatltrio, Meripla , obila». 
I . Venerabilis Oomlni ftmulns Beda , presby ter el 
monacbua, natua est in proYincia Mortbanbymbro- 
rum , in territorio monasierii aposlolorum Petri el 
Pauli, qoodestad Weremutbeet Ingyrium, anno 
dominicas Incamationis sexceniesimo septuageaimo 
aeptlmo, qui esl annua aecuudus (a) solitarle vilc 
beatlsslml Patria Cmbberti. In quod monaaterium , 
cura propioquorum, eum easd annorum seplem, da- 
lus esl ediicandus reterendissimo abbatl {h) Beae> 
dicto, ac deinde (e) Ceolfrido anno adlicel (d) de- 
cimo postquam blem monasterium sancti PeUri apo* 
Stoii fundatum esl-, ex qoo aulem aancll Panll mooaa- 
lerinm f^i Incespiam mmo tonlo. Qnta alnqno 
monaaterialanupaeeeleonoonlia, fbmlliariutoel 
frauma aodeUU fuerani eoajoocu, ol (aicat ipao 
Beda posiea deacribii) pro aoo doobua la loda poaUo 

(a\ Catbbertum aceemtmead rium aolltariam lu 
iiiaala Fome, aooo 676, docuimna ex Torgoio ad 
capul6 ViiieuncliCmbbeni;aacloroBeaaedlUad 
diem iO Manil. 

ih) Hie eat sanclas Bfnedklos episeopaa, el eoli- 
tur 13 iannarii , obi odidlmas Vltam ex bomiiia Bo- 
dm« qoi et alUm acripali, a Joeobo WaitBO eruum 
el Pariaiia auoo 1666 oxcasam. 

(e) CooUridus monuiia est In GalUa , apud Lin- 



C monasUrio baberenur. Unde Ipse in bislona Ao* 
glorum , oniua meniionem fcclens , dicil (e) monaa- 
lerium Petri el PauU, qood est ad oatium Wiri am- 
nis, et JnxU amnem Tyna^ in looo qul voealar 
logyrom. . 

B. Hic Itaqne iufiaulas bonm spd dirina el smco- 
lari Utteratuni diUgenler imbuitur : qaandoqoe aandS 
Spirilua organura fbUrus , qbo cjos pimeonUa Irra- 
diant^ In atnctie oni?enalla Eceletim monlaMotum, 
plurimoa in Nori ei Veteria TetUmenti expodUonem 
Kbros eral compodlnrua. Et cum In Lmlna erodire- 
Inr Ibigua , Grtecm qooqno periUam noo modlocrilef 
pereaplL Per Id namquo lemporis in pntfido monaa* 
lerio alodebat, qoo (f) Tbeodoros areblepiseopaa 
01 (f ) Adriaous abbaa , quT in aaeria aimal ac smcu* 

^ loribas Utleris abmidaater ambo eraol iaslnieU,peia. 
grau lou BriUnolo, eongreganlea diadpolorom ea« 
lerram. adenllm aalouria qoolidte ioaiUa irrigaadia 



t8aepiembrla« 0000 716, com iler Romam 



(d) iBdUkatom ea, lesUBeda, aono 674, eigo 
IriboaaoU nalum Badam annit. 

(#) Legontor Itu verba Inepilogo qol poai epilo- 
aaen aolet excadi. 

(() Sanctua Tbeodorot . arehiepiacopaa, morluus 
etl anoo 690, 49 Seplembns. 

(f ) Soactos Adriani», abbos nMNtuusest anno 169 
9 Jauuarii» ad qoem diem AcU dus Hlusiririmus. 



61 



VEN. KSfJE YITA A TURGOTO 



62 



eonun eordibiis eQianabanl » iia «t iatar ucroram A ptmris operam dedi, atque inter olisenraQUam diKi 



apleom doeirinam. eliam melricaB artis, aritlimeUcaB 
ecderiaaUeoe et astroiiomiem dlsciplinas sai» aodilo* 
rflNfs contraderont, sicut de bts jpse qooque («) Beda 
loqniiitr ; doiade vere et istnd snbjungit : Vifi$ Mk^ 
Inquit» sujKrsiwl i$ i$rnm lifscipalis, fal Lollanai 
GnMmfM Um§nam , «9«« sl fN^prto» fii fva aoit 
snst t noranl. Transeunte aatem ad eoplestla Paire 
Gutbberto {b) , iHe Vite Ipsius egreiius quandoque 
scriptor futuras Beda. seuiis jsm tune undedm, 
alo^ vero tn monasterio quaiuor annos babebaL 

S, Anno aatem dootinicae Inearnationis seplingen- 
tasioio trigeslmo qnano«.imperii autem (c) CeolvuiO 
asptioMH opisoopatos vero EtbelwoMi anno undeeimoy 



plinaa rcgolaris et quotidianam eantandi iii ecclesia 
coram 9 semperaut discere, aul docere, autacribero 
dalee babuL ($) Mono decimo autem vitae nieie anoo 
diaeonalum (/)# iricesimo gradum presbyteratus , 
nirauiqueper mlnisterittm reverendimimi episcopi (g) 
Joannis, jubente Coolfrido abbato, suscepi. Es quo 
lompore aceepti presbyteratas . nsqoe ad annum 
rntatis mes quinqoagosimam (k) nonum» iute.in 
Scripturam saactam« mcmmeornmqne neecssiutlt 
ei opusculis venerabilium Patrum breriter annotaro, 
sivo etiam ad Ibrmam sensus et interpretationis eo- 
mm soperadjioere» cnravi. 
5. (i) In principinm Genesis naqne ad nativitatem 



illa EedosLe catbolicse lucerna , ad eam qme se iliu- |Mae et ejealonem Ismaelis , libros tres. De Uber 
ndnairerat hieem ; llla vena aquoe salientia in vitam '' i^ieulo et vasis ejus ac vcstibus sacerdotom , libros 



aeieniam , ad fontem vivom Deum pervenit : sacro 
mmadlieetlibrorumcompositor, Yenerabilia proa- 
btter et monacbus Beda, defiinctua anno seUtis snm 
qulMiaageslflso none, ex quo autem rex {4) Oswaldus 
etanftiatea Aidanus pontificalem catbedram et mona- 
cbonsm babiiatiooem in Lindisflimensi insula Instl- 
toerMt arnio ceniesimo pffirao, a eottatroctionoTero 
monMlerii Petri aposloli in Wiramutbe sexagesimo 
secoodo, porro a Patris Cotbberli transitu quadra- 
gcsino Dooo. Qui videlieet Beda, in exlremo qui- 
dem maodl angulo vivens latuit ; sed post mortem 
por «niversas mandi partes , in iibris sma vivens , 
omnllMis innotuit: in quibos profccto terraram regio- 



tras. In priBMm partem Samuelis, id est, usque ad 
mortem Saolis, libros qoatuor. De «dlAcatione lem- 
plialtogoric» exposliionSs , sicot et rsetera , hbroa 
duos* Item In libros Rcgunl, libram triginUQosestio- 
nom in Proverbla Salomonis, libros tres. In Cantlca 
canticornm, libros sex. In Esdram et Neemlam, tres. 
In eanticum Habacue , unum. In librum beati Patris 
Tobim, explanaUonis allegoricm de Cbristo et Eccle- 
sla , librum unum. Item capitula kctioniim in Pen» 
Uiencbum lloysi, iosoe, iudicam. In libros itegum 
et Yerba dieram. In librum beati Patris Job. In Pa- 
rabolaa , Ecclesiasten , et Cantica cantieorum. In 
Isaiam propbeum • Eadram quoque el Neemiam. In 



numqnediversarumsitas,naturas,qualiutessubti- gYangeUum Marci libros qnaluor. In Evangelium 



llter, quasi ipse cuncUs peragrasset , plerumque de- 

scribat, cum Umen abinfantia in monaaterio nuUitus, 

UUOi iM • asqoo ad evocationis suae diem, vium 

tranacgeriu Me vero quisquam aliod quaui res est 

do illo noa diccre suspiceiur , ipsius de se ipso dicu 

s^ttugere congraum vidctur. 

CAPUT 11. 

Bfllin virsmb' ef $enpta umcil Bedm vtrbit nUUa. 

4. Ego, inquit, Beda famulus CbrisU et presbyter 

■moasierii beatorum apostolorum Petri et Panli , 

qiod oa ad WiremuUi et Ingyrvum , natus in terri- 

torin e|usdem mooasterii, cum essem annorain sep- 

um, cora propinqiioram datos som edueandus reve« 

tmMUsslmo abbaU Beoedieto, acdeiude Ceolfrido ; 



Loce, libros sex. HomiUarnm EvaogeUi, librosdoos. 
In Aposlolum qwecunque in oposculis sancU Augu- 
sUni exposila inveni, cuncu per ordinem iranscribera 
eurari. In Actns apostoloium, Ubros doos. In Epi- 
stolas septem canonicas, libros singulos. In Apocaly-* 
psbn aancti Joannb, iibros tres. Item capitula lecllo- 
num in totom Novam Tesumentum , excepto Evan- 
gelio. Itero libram Eplstolarum ad diversos, quarum 
de sex suUbus saecuU una est ; de mansionibos filio- 
rum Israel, una ; nna de eo quod ait Isaias, £l ctmMn" 
mr m in carcertm^ €t foUSu nmUoi risiiolMnlier. 
Be raUone bissexU, ana ; de aequinoclio iuxu Anato- 
lium , ana. Item de bistoriis sanctorain libram (;) 
Yli« et passionis saucU FeUciscoufesspris de metrico 



_ „ _ ox eo tempos viiie in ejusdem monas-DPaoibiiopere, inprosam transtuU. LUiram (lj)Vii» 
tertt habitaUooe peragens, omoeiu luediUndis Scri- et pasaiouis saneli AnasUsU, male de Gr«co transla- 



lib. IV. Hist. ecdes. Angloram, eap. 4. 
Monuas est sandos Cuthbertus anno oS7, feria 

qm»ta»MarUi. , ^^^ 

(c) AcU sanctl Ceolvulflregis, eoi Beda suam Hh 

lUriam bM^lpsit, dedimus 15 Janoarii« cni plnra ex 

Tortolo nddi poosuut. 
(JTCotantor Oswaldos 5 AugusU, et Aidanus 31 

ejoadem 



(f ) Anno m 

(n) Hidest sanclns Joannos BeveriaMmsis, eonse- 
cr>tns episeopoa Hagolsladensla anno 6S6. dein ar- 
cbieplscopaa Eboraoeiisis anno 700, qui uudem 
Beveriaci degena ox riu decessit anno W , 7 Maii , 
nd (piom dlem AcU Ulnstrarimas. 



ih) Hlnc coliigimua aut sanclum Bedam natuiii 
sub IniUnm anni 077 , emuque isu scripsisse , non 
diu anu obitum , anno 735 , enm caepisset dictom 
aeUUs annnm 50; aut certe annoa cbronicaleasami, 
ut primas annus, qnocunque mense natuafiieni 
liiriatttr cum anno 677. 

(t) De bis scripUs videri posaunt TriUiemios, Sixtoa 
Senensis, Possevinns, Bellarminas, Labbms, Mi- 
neus, Vossios et sbnilea. Neqoe enun nostri instituti 
ease arbttramnr singula discutere, et actuin ab auis 
igere. 

(i) Hanc tium sancti feUcls Ulnstrarimas ad 
diem 14 JanuarU. 

(Je) Consttle quae de bac Viu dixhnos ad diem tt 
Jaiiaarii in commenUrio prmvio, num. 5. 



AD OPERA VEN. BEJbM PROIiEGOMENA. 



6« 



mm H pejns a qsodam iinpeirito emendaluni , prout A sionls doroinica, id est, septimo Kalendas Juoil» 



potui ad sentum correxi. («) Vitam sancii Patria , 
monaclii simol et antistitla Cnthl>erti ; et prios be* 
roico meiro et postmodom plano serroonc de- 
scripsi. {k) Hisloriaro abbatum monasterii hojus (in 
quo supemie pietati deservire faodeo) BenedicU, 
Ceolfridi et Huelberti, in libellis doobus. Ifittoriam 
ecclesiasticam noslne insnlai ac fentis» in libris 
qoinque. (c) Martyrologium de natalitiis sanctorom 
Martyrom diebos, in qno omnes quos intenire polui, 
Don solom qoa die , ▼erom etiam qoo f enere certa* 
mlnis» vel sub quo judice mundum vicerunt « dili* 
gf nter annotare stndui. Llbrum Hjnnnomm diverso 
metro sl?e rbytbmo*Librom eplgranimatum tbeorieo 
metro sive elegiaco. Oe natora rerom et de tempo- 



▼ilam ducebat; et nobis suls disclpulis qwitidid Jo- 
ctiones dabat, et qoidquid reliqoum fuit diei, fai paal* 
morum eanio proiit potuit se occopabat : toum ve ro 
Doctem in Istitia et gratiarom aetiode per?igil doeere 
sUidebat» nisi quantnm modicas somnus impediret 
ETigilans autem suiim eonsoeta Seripturaram mo- 
dulamina repeliyit, expansisque manibus Deo gratias 
agere non desif it Vere lateor quia neminem unqutm 
oculis meis vidi, nee auribus aadifi , tam diligonier 
gratias Deo vivo refbrre. vere beatoa vir! canebat 
aolem el senlentiam beatl Paoli apostoli, B^tfewiwm 
M inddere ln nmmu Dd Mtmcls, et mulla alia de 
sancta Scriptura. in qnibos ftos a aomao aniiBae 
eisorgere, praecogitando nillmara boram, adtnone- 



ribuf, libnim unummajorem. Ubrum deOrtbogra- B bat; et in nostra qooqoe lingoa, boc esl Anglicana, 



phia , alphabeli ordine distinctunu Item librum de 
roelrica Arie ; et huic adjectum alium de Schemati- 
bus sive Tropis libellum ; boc esl» de flguris modisque 
loeutlonam, quibus Scriplurasancta conleita est (tf). 
6. Com ergo iibros hos pervigill stodio edidisset« 
obiit septimo Kalendas Juuil Ingynrae, ibique sepul- 
lusest. Sed post mulla annorom curricula, ossa illius 
inde iranslata, et cum incorropto sanctisBimi Patris 
Cuthberti corpore sunt collocata. In cojus videltcet 
Bed» bonorem porticus ad Aqoilooalem plagam cc- 
clesitt saneti Pauli Ingyrv» consecrata, venerandam 
Odelibus nominis ejos ibidem prsBstat merooriam. 
Ostenditor etiam locoa bodie, ubi de lapide mansinn- 
cutam habens , ab omni iuquietodine liber , sedere , 



ot eral doclus io nostrb carroinlbost oonnulla diiit. 
Nam 61 tunchoc dictum Anglieo sermone componens, 
mukum compunclus aiebal : Anie nue$$arium esatHm 
pmdendor ^fnnm ojm9 fnerit nemc exeUHi ed eogium" 
ilKm; videlieet hine antequam proflciscator anima, 
quid bonl vd mali egerit, qualiler post ekitnm jodi- 
canda fueriL Canubat etlam anliphonas, seciindum 
nostram consuetudinem et suam : quoram una est : 
rtxgUrite^ Damine vtrinmm, qni trinmpkatcr ho^ 
euper mnet cetloi eeeendieti^ ne dereHnqtiai nee 
erphtmoi, ted ndtu jrromiemm Patris in no$ Spiritnm 
veritatitf eUehiin. Et cum venissel ad illud, ne dere* 
IbufHoe no$ orfthanot^ pronipit in lacrymas, multuro« 
que (levit; et post horam ceopit repetere qu» ineho- 



meditari, legere , dicUre consoeverat el scribere! ^ Averat, et sic toU die faciebat; et nos qnidera 



Transiit autem ipsa die solemnl Aseensionis Domi« 
oics ; cojus nos transitum mellus Terbia ipslus scri* 
bendum putamus qui ejusdiscipuius, vocabolo Gotb- 
bertos, pmens adfoit» ad condiscipulum laliier 
scribena. 

CAPDT ni. 
Jfor^Ks et obitue a Cutkberto ^^pulo rdaJta$. 

I. Dilectissimo , inqoil, in Chrislo colksctorl 
Cothwino, Cuthbertus condisclpolua in Domino, 
mternam salulem. Mnnusculum quod misisti multum 
libenter accepi * multumque graUnter litteraa tue 
devotse eruditionis legi. In qoibus maxime quod de« 
siderabam, missas videlicet et orationes saerosaocias, 
pro Deo dilecto Patre ac nostro magistro Beda, a 



aadientesbaec,luiimuscum illo. AHera vice legimos, 
ahera plontvimos : imo aemper cum DeUi legimus. 

5. In tali be itia quioquagesimales dies usque ad 
diem praefiUum dedniimus : et llle multuro gaudebat, 
Deoqoe gratias agebat, quia sic roeruisset infirmari. 
Referebat, et s«pe dicebat : PlagtUal Deu$ omnem 
pUum quem redpti, et multa alia de sacra Seriptura ; 
seNtenUam qnoque sanctl Ambrosii : Non de dtd ut 
me pudeat inter vo$ dvere^ $ed nec mori limeo, qaia 
^ofivm Domlmtai habenme. In istis aotem dlebos duo 
oposcota, multum memoria digna (eioeptis leotioni- 
bns, quas accepimus ab eo, et eantu psalmorom), 
facere studuil, ki est, a capite Evangelii sancti Joan- 
nis« usque ad eum locum in qno dicitor, $ed heu tjuid 



vobis diligeotercelcbrarireperi. Unde delectat magis ^ ««"^ <»^ ^^- *" nosiram Ungnaro ad uUIHatem 



pro ejus chariuie, quantum fruor ingenio, pauds 
aermonibos diccre, quo ordine mlgravil a saecolo : 
cum etiam hoc te desiderasse et poposcisse lnlel- 
lexerim. 

2. GravaHis quldem est iofirmlute maxiroa cre* 
l>errfmi anhelitus, et lamen peae sine dolore allqoo 
aiile diem Resnrrectionis dominicc, id est, fere 
duabus hebdomadibus. Et sic postea bstns et gau- 
dens, gratiasque agens omnipotenti Beo, omni die 
et oocte» imo boris omoibos uaqoe ad diem Ascen- 



Ecdesim convertit; et de libris noUrum iddori 
episcopi exceptiones qaasdam, dicena : A'ole u$ 
Stdputi md mendadum legant^ etin hoc poti obimm 
meum dne (ruetu laborent. 

4. Com venisset aulem tertU feria. ante Ascensio- 
nem Dominl, cespit vehemeotiua «groUro in aoheiiin, 
et modlcus tumor U pedibua apparuit. Totum aniem 
illum diem docebal, et hiUriier dicubat; et noonun- 
quam inter aUa diiil : Diedte eum feetinaHonet needa 
guandin tub$i$tam^ et d po$t modicum toUat me faetor 



^^<: 



ia) Hanc illuslramus ad M Nartil. 

ifif) Hanc cdUam a iaeobo Warmo supra diximua. 

{e\ Boc noa ex viii Mss. edidiroos ante tomnm II 



Adorum IfarUI. 

(d) Huc n qoeBeda, rdlqua hujus eapitis attexuit 
Turgoiuis. 



VBN. BEUiE VITA A TORGOTO. 



6« 



Nobis «otem riJeUatur quofl saain exituni bene A Uialia, expansis manibus Deo tivo ei vcro offerret 



seiret ; ei sie noetem in gmtiarun] acttune pervigil 
duxU. Mane lllueeicente, id esl, feria quarla, prx- 
eepit diligeater seribi qwe ettperainua; et hoe feci* 
mat usqne ad tertiam horaro. A tertia autem bora 
aonHilavtmus eom reliquiis sancloruroy ut coosuetudo 
diei lUittS poscebai : anus vero erat ex nobis eum 
illo, qai dixit llli : Adhue, magister dilectissime, 
capiittiom onam de libro quem diclasti, deest : vide* 
tttmt tibi dilBcile plos te iiiterrogari ? At ille : Facile 
cst, inqoit, accipe tuum calamum, et tempera, et 
festiaaDler soribe. Qnod ille fecii. 

S. Nooa autem faora dixii iribi : Qusedam pretiosa 
in mea eapsella habeo, Id esl, piper, oraria et in- 
eeoaa; curre Telociter* et presbyteros nostri mona- 
iferii addoc ad me nt et ego monuscula, qiialia Deus B nom slodio a&siduus» lascivis et impodicis terribilis» 



gratias agens, noii ceasabat. Scio autem, fiater cha- 
rissime, quud inultu possem .narrare de eo; sed nuoc 
brevitatem sermonis ioeruditio lingoao facit. Attamefi 
cogito (Dffo adjuvantc) plenius de eo scribere, qoae 
oculis vidi et auribus aodivi. 

cApm IV. 

Corpiff aaii^fi Bedm UuMlmum trtmtlatnm et difst- 
patum, ex hi$toHa Twrgoti tt Wodi. An Romm 
reliquim, 

I. Sub(«) Eadrouodo antislite in Ecclesia Dunel« 
mcnsi claruit quidem Presbyter, vocabulo EUredus» 
filius Westoo, qui usque tempus (b) Egetvinl eplscopi 
perroanait. Erat inomnibussancio Cutbberlodevotiis, 
vir muitum sobrius, eleemosynis deditus» iu oralio- 



doaavit, Ulis distriboam. Divitesia hoc saeculo» aurum 
el argeniom, et alia quaeque pretiosa student dare: 
ef aotem, cum charitalc mulla et gaodio, (ratribus 
aaeis daho qood Deoa ded«rat. £t pneseotibos Ulis 
loeslos est ad eos aoomqoemqoe monens et obse* 
cfaof pro Ipso mlssaa cetebrare, et oraliooes dili« 
f emer facere, qood ilU libeuter spopooderoot. Lo- 
gebant aotem el fiebant omnes, maxime quod dixerst 
quia se^timaretqiiod faciem ejos amplius noo multnm 
io boe saeculo essent visori. Gaudebant antem de eo 
^ood dixit : Tempus eei (H tic factori meo tidetar) tU 
rctertar ad eum qm me fecit^ qui me creavit^ qui me^ 
qaando noneram^ ex nihih formavit. JiiuUnm iempu$ 
w^ bene mihi piu$judex vitam meam prmvidit : tem* 



honestis vero et Deum timeotibos venerabiiis, custos 
Ecdesiae fidelissimus... Gum ergo presbyter pr»fatiis 
honestam ao religiosamageret vitam, jusses per visio- 
nem perantiqoa monasteriorum etecclesiarum loca iu 
proviadaNonhaDymbrorumdiscurrerey ossasaocto* 
rom, qoae io UUs sepulta^noverai, de terra levavit» 
ac declarandt populis ac veneranda supra humum 
lecala reiiquit.... Ad mouastertum quoqoe, quod est 
Ingyrvom, ubi Bedam doctoremconversatum, defun- 
ctum et sepultum noverat, singolls annis adveniente 
auniversaria dormitionls , cjos die veoire» ibiqoo 
precibus et vlgliUs solebat insisterc. Quodam tem* 
pore Juxta morem illo pergens* cum allquut ibidein 
dies solos in ecclesia oraodo et vigilando transegisset, 



fu$ resoAffioius m^oi iiutol, quia cupio di$»olvi ete$uC nescicntibos soeils, sommo dUuculo solus , qiiod ante 

nunquam consueverat» Dunelmum redlit, sm sdlicet 
secreti nullura volens lestem habere. I(am eum 
multis postea vixisset aNois, ad prxfatum monaste- 
rium, tanquam jam adeptns Id quod concuplerai, 
amplius venire non curavU. Uode ssepius a suis fami^ 
liariter requisilus, ubioam Venerabilis Bedac ossa 
requiescerenl» eerlus de re inqu'sita, sic erat solitus 
respoiutere : Hoc, inquii, nemo me cerlius uovit. 
Firmum^ o i/liec/tifiml, et procul omni dubio certum 
habeatis, quod eadem theca qum $acratis$imum corpu$ 
Patris CuthberU servaf , etiam o$$a venerandi doctorio 
et mouaehi Bedm confineof. Extra huju$ tocuH ho$pi' 
fjtffif nemo qumrat portionem eju$ retiquiamm. Hxe 
diceus famiiiares suos silentio praecepit legere, ne 



1 Chri$to; etemm aitima mea de$iderat regem meum 
Ckrhtmm in decore euo videre. Sei el alia muita ad 
aedifimiiooem nostram locuiusy in letitia diem usqoe 
od Tosperam doxit. 

U. Et prxfatus poer Wiberth adhuc dixit : Magi$' 
ter ditecte^ ndhue una $ententia non e$t re$cripta, At 
ille : Scribef inqult, ctfo. Post modicom dixit puer : 
Jlodo fenleiifta de$eripta e$t, llle autem : Bene, ait, 
oeriimtem dixieti; con$ummatum e$t. Accipe caput 
mietun h$ mantu tua$^ quia muitum me deiectat eedere 
ex advereo loH $ancti mei^ in quo orare $olebam, ut ei 
ego tedene Patrem memn invocare pouim. Et sic in 
pavimento suae casol» decanlans, Ciorin Puiri et 
FiUo et Spirimi eanao^ cum Spiriium sanclum oomr 



oasset, spirituiii e corpore exhalavU ultimum; atque ^ scilicet extranei, qul tiinc in ecdesia Ipsa oonversa 



(ot sHie dobio credendum esl) pro eoquod bic scm- 
per devoUssimus lu Dei Uudibos laboraverat, ad 
gaudia destderlorom coslestiom migravit. Omnes au- 
tem qul audire vel videre obitum Beda pauris noslri 
valelHiot, Buoquam se vidisse ullum alium io tam 
magoa de? otione atque tmnquUlitale vilam finiisse 
Seeknn^. Quia, sicot audhiit quo usque aoima ejus 
fai eorpore foit» Chria P«lri, et alia quasdam spiri- 

(«) Eadmoodtts eleettts est anno 1020, ai post 
f«ioi|oeonimocoosecraius, mortuus anno 1048. 

ifj} Com postEadmaiidom pnefuisset inensibus x, 
oNm^tos eat Egilrieos qoi abdicavit anno 1058, el 
IttMC •octessorom Egeminum 

(e) lotelUgitur liiigoa Aojio-Saxeoica, qu« viguit 



banlur. injurias aUquas madiinarentur ; quorum 
summum siuJium erai reliquias saiictorum, et ma« 
xiine Bcds, si quas possent, aoferre. Unde curo ipae 
sanctonim ossa cttm sancli Cuthberti corpore, ^t 
supra dictmii est, locaret; id oniniiio occulte facere 
siudebat. Cujus de Beda sentenlias concordat rtiam 
U!ud (c) Anglico sermone compositum (d) carmen : 
ubi cumde statu bujus loci et de sanctorum rdlquiis, 

usqiie ad lempora Normannontro, qoando paolatim 
lingua hodiema Aogticana iotroducu esi. 

(«) Exslat boc carineu cbaraclere siiH)il et senoone 
AnglivSaxonicu post bi^loriam Turgoti, columna 76, 
et aliquod non absimile exstet, png. 76. 



67 



AD OPERA VEN. BEDj; PROLEGOHENA. 



68 



i|Qaa In eo eonliiieiiiar, agttar, eUam rdiqmciim A fre$k^ttr , ^ fitii k^m^H^s; H ejK$ ek nmentlmtt 



Met QM cnm caeteris ibidom mentio hibelttr. Co- 
jos nimiruro ee osse Aiifse noscuDtur qna moltis 
post tnnis cam loeomipto Patris Cuthbertl eorpore 
a e«terit reliipiiie segregtui^ In («) liiieo iaeeelio in- 
ToniebintQr loeou. 

f. Antonios a Wod, lib. n bislori», et Aniiquila- 
tom UnlTersitalis Osoniensis , pag. 61 : Sanetu$ 
BeHa^ ait, iii Cenieenei mona$ierio repiiemi. Reiupiiee 
d9in eJH$ Dunelmum iran$d>*am $unt, ecrinioque ho- 
norifiee inciuem, atque $uk iniiia regni reginm Elisa" 
beikm ulo^anatico correptu$ Wkiitin§hamu$^ deeanue 
iM§nn$ Buneinteme, eaedem tempio detraxii et pror- 
9M$ dimpamt. 

5. In basilicae TOteris Yatlcanar descrlptlone « « 



antUpn naeiri pemln$ non tran$ikant per eem, ned nno 
iraneire permittehant. Ubi Paolus annotaTit isia : 
ilownfiia pre$kyter auetor no$ier in kae $ua kujna 
baaiiicm aancii Peiri deuriplionet merito adnolaeU 
eepuUuram Venerakiiie Bedm in kac kanlicd poiiiawt. 
Yerom baec aeceptio a majoribus adeo lemiis Tisa 
est posieris, ut in enumerandis reliquiis hujos eede- 
sia mentionem Venerabilis Bed» oon Toloerint facero 
Onaphritt»» de Tn Urbis Ecclesiis, pag. 54 et 55, 
Pomptius Ugonius, in Historia slatlonum, pag. 105 
et sequent, et passim slii. Nulla eliam fit ejus meoiio 
in ordine dlTini ofVcli, io quo praescribitur Tenerado 
aliomm sanctorum» quomni ibi saera corpora acl 
nof ablles reliqai» assenrantar. Nempe ut orbs Genua 



RomanoejosdemEcdesiascanonico.lemporeEageoii Biuam mallo Janiorem fiedam eamdemqae sandH 
papoBlll, composiu, et a Paalo de Angelb lllaslrata, babalt» do quo egimos die z Aprilit, et cum Aogto» 
pag. il7, ipse Romanus iu loqoiiar : Re^pdeecii eliam rom dodore perperam confadlt ; slc etiam Tidetor 
anu portam argenteam^ $uk rota $dlieet porpkfretiea^ hxMm Roomb, oecasione tUeoJat Bed«, Ibtdem post 
nf « no$tri$ majoriku$ aeupimue^ Venerakiiie Beda plara ibrtan taecola sepaltl. 

(o) Malmesbarienttt, lib. ni de Gettis poniificara 
Angloram« asserit ossa sanctoram Bed« d CeolTolfl 
in singults taccit liiieis refcrto. In historia tranda- 
llonis eorporis sandi Cathbertl in noTom tambtro 
anno 1054, a nobis ez mano tcrlptit relau 10 Mariii, 



nom. 6, ista leguntar : Osao VananMUe Bedmt ^ 
Vitam eaneti Cuthkerti Mueide eon$erip$orait una enm 
Uiiu$ eorporekoopitiumfuiotU knkuarant^ fum pariiar 
cotttinekai $aeeuin$ de Imo. 



DISQUISITIO 



DB VEN. BEDA! ET FLORl DlACONl LUGDUNBNSIS COIiHBNTARIlS 
IN PAULUM EX DICTIS S. AUGUSTINI. 



(MablH. TH. Analect.) 



Tres ioTenio anliqaot aactoret qol commeotartot C 
in Episiob» Paali aposioli ez meris sancti Aagostinl 
eentonibut contezaerant. Prtimu e$i Petm$ akka$ 
TripoUtanm pfomncim^ qui «omrft PauH Epi$lola$ es 
eapimUe opu$euiorum keaU Auguetini $uknota$$e nar- 
ratur^ ui per o$ alienum $ui cordi$ dularet arcanum^ 
inqoit CassiodoraH in lib. de dlTinis Lectionibos, 
cap. 8. Alier tii Tenerabilis Beda, cojot h«c Tcrba 
tuiil In fine Epitomet bistoris : /n Apo$tolo qumcnn' 
que tn opu$euU$ $aneti Au§u$tini inveni dieta^ per or- 
dtnem tranoeribere enram. Tertius est Florus diaco* 
nos« teu (ut Wandalberlo roonacbo Promiensl qjttt 
seqaali Titom ett) tubdiaeonut Ecclesuc Lagdones- 
tit, TMT too ieuipore doclrina et eruditlooe cltrot. 

£x hit tribot eonmieotariit unicam habemus ly- 
pis editam inier opera Yenerabills Bods, ipsiasqae D 
AomlM praMiotatam ; sed an Tcra Bed« Iribui do- 
beat, jam dadam magna lit ett Inter ttodiosos. Id 
letlatar Rohetiat de Torinoeio abbat in monle 
ttoctiMiehaellt» in prologo qoem pnefeil AbbreTia- 
Uoni oipotilioiiit Bpislolaram Aposloii tecondam 
Aogttttinam» qoo hi prologo, apod Acheriom no- 
ttrom» in appeodieo ad Galherlam edito» ccntel 
Baberiot, prettxum iBam Gommenttriam (qoem ip- 
tom ette qai ioler operaBedse modo exttal non da- 
hito) potius tribaendam esse Pelro abbati Tripoli- 



laoo^ qoamBeds, eoi allom IribaithreTiofem, ilhrlt 
itidem taocti Aogatllni oxeerplum» fiii Hker $otu$. 
inqait» non adesfiatur moffidmdine medietati $otin$ 
axpo$iAotii$ Eniototmad Bm$umo$, quae io alio eom- 
menlario tiabetttr. 

Magno post Bobertnm ioierTallo IIIastritsiaMks 
cardioalis fiarooias» ad annum Chritti SCS exitllmal 
coromentaria illa typit ediia non etto Bedc» tedPo* 
tri abhails, qua io re cum Roberto conteniil. Sed tn 
hoc recedit ab eodem, qood neget oilam hn| atm o d i 
comtnentationem in Paulum a Beda eonditam oste; 
aiique Torha ilia Bedss qu« tuperiat retali, in ipthit 
Epitomen ex alioram addiMoienio irreptisae. 

A Baronlo disseniit Bellarminos in lihro de Scri- 
ptoribut ecdetiasticlt» ailquo nihii impedlre qoomi- 
not 4tto aadoret, Pelrat abbat ct Beda preshyter* 
dirertltlemporihttt el lodsinl^alo ex Aagosiiai 
teriptlt explicando detadaTeriol. laao eene aihiliai> 
pedll ^oomhmt hlt daohot lor( 
florom ditoonom La g d an ea to m, al po t toa ( 
tiraho. 

Hiec cnm iu thil, maaenl im 
diioram toflraghi drea Tolgaiam < 
qoem Bed» alii triliaendam eenaenl, alii delrahonU 
El mibi quidem allqnando, enm Iptiat Bedm elogioa 
letorem in tmcolo terlio Bcnedlctino, Tisas fuli Bo- 



tiadiMacreeoaietas 



9 DISQUlSITiO 0B Y£(i BEBif^ BT FLORI CCWllEMTARnS. 70 

teMriiiMisfcUis;ied»ortet d6pi«iwiisoliiiiws.Acemp^ l»e seliscrlpiio ie- 

» Bete eommettterlo, t seaUn- giiar : CempofllKt, kl eil scriplv^, esf liker hte a Ri^ 

€kerp pnbfmn^ ft Jeeniif we uripiwe et motioai/e, 
mmo fio rttfiliile et< recdsie seiicfi JonnmiCorheicf, 
#f 7iir»m't mftfnmie tMlet iiomaiim Mrbiiftmno 
1164^ Lmlo»iM rtft Francorum, Theodorieo epiecopo 
ArMoMndJaormo okhMtoCorheimui. Insignem hene 
loeom }em adferlli IUu6ira¥iU|oe erodtdssimtts vir 
Siephsnufi Balozios in noUllone ad Lupi episiolam 
76, obi obsenral scripioremistum lioe loeo respicere 
ad sjnodum in «rhcTuronica ab Ateiandro lU lune 
tcmporis edebraum : qoam orbem scrlplor, eo quod 
tnm ibi sederet Alexaoder, vocal secondam sedein 
Roman» orbis. ApposKe quidem ad hone loeom Ba- 
lozlos. Non prmceream tamen quod legime me me« 
g mioi in Trefirensiam Broweri Annalium lib. znr, 
obi refertor ItooIs cardlnalis et legatl apod Trefi. 
roe aepulii epiupbiom, eojos oltimom distieben $ie 
babel: 

Sole doodenm Julii Yertenle Kaleadas, 
Roma see«nda iLlhi exsequiat ? enerandis. 

obi Tidea Trofirorom eiTlUlem appellari H^mm et- 
euodom^ fcrsan ob eopiam aacrarom rsiiquianmi 
qo9ws abondat orbs Uta, tcI ob freqofatiam bomi- 
nomeofoii caosa confioeniiom. Obeam siqoidem 
caosam ellam hoenomine affeeum legoCorbeiam 
noslram a Gerardo fai llbro de MiraMis sancii Adel- 
hardl, eap. 4, nbi, relatis Adelha«| miracolis. hcc 
aobdit: K^ie kojoiceniod» fmnr Uo langa leiiqim 
eeepU fmt§ori^n$ CorMm OMri^ iooeremf altbba 



Commemariom aHqoem In Paolnm ez dietla 4o* 
gaatinl n Beda conurdnatam rol8ae« conalaM debet 
eaae omniom persoaslo, tom qoia id diaerie Beda le- 
aMsrinEpltomesoa, probantftoa fibrla lam cditia 
qnam mas., Inm qohi Hincmaros , Rhemorom archi- 
episcopas, ae Lnpoa, Ferrarieosls abbas, hoe Bedas 
eollecuneom laodant. Hlocmaros qoidem In posie- 
riori opeie adfersQsGolhescalchum, cap. 1 : Si ^ 
iomon^ Inqolt, totifrm iikroe non AaM, iMeot im caf « 
Ut^mo wenerokilk Bedm freek^Uri de opoeeoUeeoMcti 
AafMlini snptr Ajrotlolimt et ihi dieeere poUrit qvod 
MfMipnorMif. Upoa Tcro in eplstohi 76 ad eom- 
dem Hinemamm : Coltoetmmm Bedm in ApesUlMm 
oxoporiHo Avsfottfni eoriou oom M§ore, preptereo 
^tmiioMeetHher.utnoeekmeeM, moepermpoe' 
oeteotie eommodo roniinerL 

liaqoe nemo Jam in doWom refoeare poteat, an 
t eollectanemn ediderit In Apeololnm ; neeBa- 
dnbitassel, si ad ea qoaa mox protull arg«> 
anlmom iniendlsaet. At videndnm porro eat 
qnalia slt ille Bedae eomaMntarios. 

n. 

Dnos hifenl Codlcea membraaeoa ejnsmisdi eol- 
keUnenm aob Bedm nomine eontlnentes : nnom 
i fere oeihigenlorom, aUerom sepllngenUH 
Primns eodez hone pnefbrt litnlnm : CoUacfe- 



Redmitt Apotlo/hm ex oporikoe beotiAM§Mtta. C Booa oppettori. 



Tom eonsmeniarius fai haec forba, Pmilas eormeio* 
om CMeA fOMfns opoetoioe, eie., faiclpit in hone mo- 
dnm : EMHho eotUfo qtdoqoe kmreeee. Ordoieuee* 
qooodme etf, nl lofuoe do Eeom§eUo^ mom dteom de 
propkoHe^ ete., Hie codexdesUiit faiEpisiolaad Thes- 
aahmlcenaas, aliis ioliis afolsls. 

AllerCodez iU faiacribltor: Inclpii liber colleciio- 

nmn Yeoerabilia Bedae preabjierl ez scriplis beaii 

ni episcDpl, in Epblias beati Panll apoatoli 

elaboratus. Idem habet exordiom ae primns, sic 

f ero desuiit : Esplicit eoUecHo Bedm preek§teri em 

ofmeooBe keoH AM§metimi im Epeetoke PouU opoeloii. 

Gennfad biuna Bedm eommenUril needom tjpls 
ndlticopiam habemns, qnem Deo danU allquando 



Vemm nt ad propositum reverUr, non solom 
Cerbeiensia Codez, aedeiaiii plures praadictmn 
commeoUriomFlorodiacoio triboont: quosinter 
nomerandtts est ille qnl omI foit Trlihemio. Qoem 
Codieem Ibrsan qnla riperil In monasurio sancll 
Tmdoijft, Flommillomtflecoonm, eojosnomeopioe- 
k at Codex, monacbom Tmdooianom foisse Tri- 
themios exislimaf il. Hi» Codlcibos adjungo Aqoi- 
cfaiclensem, in qoo prima pars exposillonis Episto- 
larnm beaU Panli ex libris S. AugDsUnl ^ fmdom 
floro eoUecto didtmrt ea nfaniram qoae l^ltor apud 
Bedam. 

Praeierea prolfatios istod collecuneum- Floro tri- 

boiior io Telerrima eanonom coilecifame, qoas snb 

aliis ^ioamodi monomentis fai Incem pmfere* D finem smculi nonl, id esl ipso Flori samlo, scripu 

fideinr, assenrau in AnlissfaNiorensl monasleric 
HL aancli Mariani. Nam in illa collecli(»ne h»c refemn* 

mr : Ex Liano ssrcti AoeosTuci a dohno Flooo em^ 
LBCTA : Qni fetlirt eet etexeemine Herid tsmimfnm 
cerfifm. Oned pr e p k el m premdoremi et prettUmermnt^ 
koe m p o ei e U oidortmt et preedieooermmt. Qmi oroi fe- 
cint asf, Oasd erof , Qfnd fmeime f Verkmm ermi^ eoro 
fmetme ml, etc. Qma qoidem legnnlor fai Tolgalo 
Bedae cmnmeourio fai Epialolam od Roasanea. Ilem 
in prasdicli apographipag. 17 addocilor IMtmm 4tm» 
mi Flori in haec Tcrbe : ^nefAroM asf mel e d i ri i o, do* 
oelelfe; iltm i^jimlannefnt, dtftsle^ilit, okoonmokiUe^ 
oUemome^ ete. liemaKod: 51 qnit nen emei Hemi» 
mim Jeeum Ckrittmm^ eit onmikeme muronmtko. 51- 



Hanc 



eal, eoi anctori Iriboeudnm sit 
> Bedm nomine haclenns f olgaimn. 
I fc m p e Fleiti diaeonoKccieshft l^donensis, ni fidem 
• i cl m n oMiia Godicaamss. qooram nonoolii in ma- 
nnn mena perfoneranl» 

In prfania Id prabem doo TolomfaM BNmbranen 
BMo dia cB Cerbeienaia, bi qnoram priori eiaifan 
nbhrfciohaKlagoBlnr:CsnfhMnlnr inAoc aefhmlne 
ffpmhi tn it apit iel i f nm Aemi Penli mpoetoU ox H* 
kr§emmoAAm§metMdoetorie esumH, m §modmm Floro 
eoUoe^ Tom fai fine e^Josiibel Eptsiolai, nomen 
Fiori andoris repeilior, ei iniiio seqoeniis. Ad cal- 



71 



AD OPERA VEN. UtOM rROLKGOMENA. 



79 



muY Syro et CracQ ulitnr vertro. Si qm$ fiM mnat, A VenerakUi Beda fre^ytm ex dictit MJielf >ltt((fitrfiti\ 



efe: Anathema Qrwca sermone dtait C(mdemn4au$ ; 
maranatha definitit^ donec DQminus redeat. Qiuedao 
loca retieriuntar ici vulgato coilectaneo apud Bedain, 
priittoro qiiideni initio coroineBtarii EpistoJxadGa* 
Fata?» alieruni vero in line Epistolas prioKe ad Corin- 
thios. Denique Sigebertus, in lib. de Scriptoribua 
ecclesiastlds, cap. 92, roeroinit cororoentarti aFloro 
consarcinatl in Pauli Eoistolas ex libris aaiicti Au- 
gQSiini. 

Et hls mantresie, ni fallor» conftdtiir istum com- 
meniariom non esse Dedx, sed Fiorl diacoui Lug- 
duAonsis. Non negaverim tamen eom in nonnoiiis 
Codicibuft mss. Bedx tribuiy aed Tere semper addito 
nomine Florl ; quall ("lonis oon esset nomen pro« 



Ubi vides Beds nomen huic collectaneo appoul cum 
nomiiie Fleri« qood pro florilegio usurpator. Ex 
quo intelligltur eam collectionem antlquitos Floro 
ascrlptam fuis e. 

His unum objid potest, nempe Florom alism com- 
posulsse collectionem in Paulum ex Patribus« nec 
Teri esse slmile aiiam ex scriptis sancti Augoslinl 
abipso conditam fuisse. Imo vero id maxime ladt 
prosentenUa nostra. Qoandoquidem Florasposte- 
riorem hanccollectionem ex daodedm Patnim opus- 
colis eruit, praeiermisso Augustino, quem sane iion 
praelernilslssely nisi aliam separatim prius edidisset 
Posterlorem bane coHectionem ex Codice ms. ma- 
jorls Carthusis dcscriptam Petrus Frandscos Chlf- 



priam, sedcommane, florilegium sigoiacaiis. Aodi B fleUus, sodetaiis lcsa prcsbyf«r eruditus, Aeherio 



Bobertum de Torrinndo, in prologo superius citato, 
de Isto commenlario agentem : Hoc opu$ a quiku$' 
ftam fsocaiur Floru$^ quia es differ$i$ ofu$cuU$ beali 
Avgu^dni excerfftue^ et ^cuisl deporaiue e$t; a quo 
autem *^^d ofm$ cotteclum et oriUfUilum eit^ pturM 
du^Uant Qnidam amlem hune Bedm frttkytero a$cri* 
hfiU, et koc ideo qma in fine Atsforla? iliiDrton<m «im- 
meriifii opuTcuta $ua^ biter aUa hoe ad verkum jfotuit: 
fl /n Apoetolujn qumcunque in Operibue eancti Augu^ 
$tini inveni dictUf per ordinem tranecribere curam. » 
Unde el quidam prefdictM verha^ et alia nonnulta in 
eadem Hietoria $ibi eonnexa a$$ununti$, loeo protogi 
prmdictm cotteeHoni eenlentimrum $aneH Augu$thd 
ponuntf ex eo volentee probare Bedam auetorem An- 



nostro transmlslt ac dono dedit, observalque staiiui 
in limine collectionem istam ddibafam esse, noa 
tantam ex decem, ut Sirmondus scripslt In notls ad* 
Avitom, sed ex duodedm Patribus, nimlram ex Cy- 
prianoCarthaglaensi, ex Hilarlo Plotavleosi, ex Am* 
brosio Medlolanensit ex Paciano Bardiionensi, ex 
Theophllo Alexandrino» ex Gregorio Maxlanxeno 
episcopls; ex Ephrem diacono, ex Leone papa, ex 
Cyrillo Alexandrinoy variisque Roroanoram pontifl- 
cam et condliomm canonibus ae decretls, ex Ful- 
geutlo Raspensi, ex PauUno Nolensi» ac demom ex 
Avito Yiennensi episcopls. In duodedm libros pro 
totidem Patribas partitus est Florus collectioiiein 
suam iino volumine contentam ; tertium decimam 



jMS operie, Cerce quod diciiRobertus ita esse depre- C ^^ Augustioo contexuit, quem imo volamine, qoia 



hendl tn Ms. Collectaneo Claromariscend dnobus 
volominibos cdotento, in cuuus priori apponitur h«c 
inscrlptio: In hoc volumrn'e eontinetur expo^Ho Epi^ 
$ioleamm beaA Pauli apoetoti a yenerabili Beda pree^ 
bglerot ut ge$ta Angtorum teetantur^ eoUecUexti^ 
bri$ vaneU Augu$tini ejnocofiif doctorie «simii et fide" 
UuinU, $icut in ^nguU$ toci$ ateripli stmf, etc. Kt in 
fine stcondi volaroinls huBC subjiduiitur : Expiieit 
Epittota ad Bebrmoe^ et lerHa par$ Flori coUecti a 



majoris enit moUs, separatim inclusiL 
lY. 
Hsc de Bed« ac Flori eommentarib in Paalom 
fusitts dicenda kertt ht nemo In posterom qiiis cor 
]«s sit ambigaL De Petri abbaiis Trlpolitaol com- 
meotario dicere superseJeo, de qao nihil mihi ob- 
servare llcuiL Et fortasse qaidem exddit, aut In 
partes nostras non pervenit. 



DISSERTATIO 

DE SCRIPTIS VENERABILIS BED* IRESBYTERl ET MONACm. 
AUCTORE CAS. OUDINO. 



(Ex Oudln. Cooimeotario de Script. oed. t I.) 



Bcda, In BriUunla et Anglo-Saxonuro genere 
oriundus, in Ginrensi territorio non kmge a Tiiu» 
fluminls ostiia naiua est anoo 675. Amplexusa pucro 
vitam monasticam, In ea per inultos aonos perseve- 
ravit sub Benedicio et Ceolfrido monasterii sancto- 
mm Petri et PaoU ad Tinam abbatUras, In dicscesi 
Bunetmensi. Yulgo appdlatos predyter Angbu ac 
Vex^ii^Vis, qnamv» esset monastlco Instltuto addi- 
ctus. Ex Sixto Scnensi in Bibliotheca sancu observa 
lactom Ittum aono aetatis sum 30, Oomini 705, 



Dpresbyterum a Joanne eplscopo, hortata Accs 
Eboracensis arcbiepjscopi ae fratruin multnmnn: 
aggressum esse scribere in onlversnm Scriptdiam 
diversa explanationum volamina in qiuitaor ordinea 
dlstincU, videUcet In rapsodias, qoaestiooes cfim- 
mentarioset bomitiu; In rapsodUs,sive stromatihos, 
vel collectaneis , myslicas rolgis quam historicas 
exppsitiones congregasse ex probatissiR|ls Bodesls 
doctorum sententlis, etc; in eomnieourii» vero. 
qusestiootbus et homltiis, In qeihi» frequeotida et 



n 



DISSEnTATIO DE SCRIPTIS VEN. DEDiE. 74 

w» miior» tlyiiim babera nec A finem Histori» %w^ Aitglorum. Unde qasmvia atHme 



fNnMfieiiielefmile»t Me affect^t» eloqnemiaB cq* 
vioMH», 8e4 tempcratiim el mediam. Oblil mmo «35, 
4m tS Maii» sive ▼n Kalendat Junii, quo Aseensionis 
celebrabaiur. De illo appendix 
ayay ad ece^faiaaticam Anglorum Historlam»ab 
eo ad tnnimi 731, mtatls 59, perdactam, ae Ceol- 
wullb Nortbombforum regl dlcatam; ejos epita- 
pbinm* Aleulnna ^istola 5, ubi fie^*iMffmam firl 
Kmperia aie^talrMn appeilat; Honoriu$ Aogustodn- 
Mnma lailio libelli ir de Lomlnaribns Eoclesiae, obi 
iUmm mortoom Ibldemqoe esse sepultnm falso aase- 
fil; Sifebertos Gemblacensis, de Scriptoribus eccle- 
aiaaiicis, cap. (i8, qui minQS aecorate mortem ejos 
> 654 asaignat, ut ex die asceosionis cum 3G llaii 



aliqua postmoJum scri|>seritf potlsslma umen in boc 
indicolo continentur. Hujos iiiriusque de quibos lo- 
quimur Bcda non roeminit in suo indiculo; nilill 
lamen In iis esl quo Hede dcoegeutor. 

De Aru metrka iiber, ^. 

De SckemaHbni ucrm Scriptvrw^ ii. 

De Tropi» $acrm Scripmrmy 47. 

De Orihograpftia Uber^ 53. 11 orum omniuin meminil 
Beda in uUimts IndicuU sui liis Tcrbis : Librum de 
Qrthograpkia^ atphabed ardine digssfum; iiem librum 
de metricaArie, eiknie adjectum olium de Schematibu»^ 
me Tropii (ibeliumt hoe esl, de figurii modisgue lo* 
cu6onum^ ^ibut Scripiura taera coiUenia e$i. Bedtt 
Mcerdo» de Ortkographia ex Ms. Dongar^ii editus 



concorreate eo|Ifgitur« qood anno seqoenti contingll; B primom Uanovi^e 1605, \nA^\ «b Elia Putscbio do^ 



Cuinelmus Malmesborieosls, Ub. i , cap, 2(, qul eum. 
n Sergio papa Romam voeatum asseril, eum tamen 
ex Anglia nonquam pedem movisse, cerlo cerlifia 
constei; atqoe ex recenlioribos eardinalis Baroolus, 
^oi mnlu de eo disputat ln Annallbns, ei In ejua 
»lato designanda, ei qulbosdam nlils ballucinatur; 
Ceravdos Joannea Tosslos, ilb. ii de lllsloricls La- 
iluii, eap. 9t; ioannea MabUion amplfeslme omnlom 
in elogio docllssimo UUns, qood conioxoli saeculo iii, 
SanctorMm Qrdinia divi Benedieli parte, seo lomo I» 
l»ag. 554 ei seqoenlibns, qnem In multb seqolmor. 
Collecu primo in onom omnla Venen^biUs Bedm 
Oprra, qme bine inde varUs atque incttliis Edittpnlboi 



ciissimo jovene inter veteres Grammatioos, pag. 95S7 
ad 9560, divf rsus a lUidlo ejusdem argumenti qui 
Bedm vulf ascrlptus, ln|er ejus Opera sasplus pro- 
dilt, el inflra a rutscblo exbibeior, com ejosdem llbro 
nno de Ratlone metricii, paf . ^50 ad ^585. 

De nUhmetid»»yumni»^l% com dialogo de Noii» 
mmororum d raiione tempofrum. Ad euni spcctanl 
quonim meminil in liidicolo soo.um Operum. 

De ariihmetici^ Propooiliombu»^ pag. lOO.Cjusdem 
Bedm vldeolor. 

De Ri^Aono eakuti^ pag. tll, et de Ditimone au- 
merorum a4 CensfanlbiMn, ejusdem vlJentiir. 



Opuaeqlom da loqueh per dif^torum fesHd, pag . 
ncfamUro antea impressa roeraol, a^oe Parislii. H7, lUmqoe Hbeilu» d€ Haiione nndarum, pag . I4|. 
annn 4544, irlbns bi*lbl. lomla ediu per rranclsenm ^ Sonl oerlo Be<lm cjusdem, eum in prologo ioqoalar 



aamnUam. Comqoe bibliopol» opus auccessisset, illa 
eadem novia omata cnrls atque aceessionibns, ibi- 
dem, apno 1654, oda lomis in ful. repeliu snnt 
Tna ium tomls octo Basllem anno 1566, apnd ioan- 
mem Hervaglom. denique ei Golonim totldem tomH 
nnno I6IS, apod Auloninm Hleratom. Hm qoatuor 
Cdliiones Opermp TenembiUs Bed», qunrom Ires 
•ItiiDia eodmn nmdo proeodotti: Mos nliiaMim anni 
I6li Colomensein seqoemnr,qn» anno Undero 1688, 
Hiidem, ordino eodem repeliu fuit, lUamqoe secon* 
dom lomea el ordinem lo lia contenlom sing iUailm 
•xpendemna, enro paoei slnl qol Opem Beda; atirl- 
boU accnmu expenderlot ad proximM Ediliones 
iUomm eorrectlorea. 

CAPUT PRIMUM. 
De tomo primo Operum VeHerabiti» Bedee. 

Continet ille ea qoae ad gmmmaiicam, antboieiiGam, 
§eoaaelriam, astronomiam, mosicam el similes artes 
peHlnenl. Estqoe eongroo ordine dispositos, sl sup* 
poiiu Bedm Qpera ad calcem voluminis cojnsque, 
vel nd ttltbnom Operom oniniom volomen, omnia 
conjbcu AiiisenU Jam expendamos siiigUIaUmsingula. 

InmnnMi §rammatiem arii^ DonaH^ pag. I. 

Da oeU purtihu» omAoni» Uber^ pag. 14. Contexuit 
Tcfierabiiii Beda indleem poUssimomm snorom 
Openmi ex qoBma hdh gennlna a spurUs disUngul 
possttni, qne» annia Untum qMstuor anU mortem, 
annn oempe 751, «uUs 59, compositum legimos sub 
PATnOL. XC. 



de opnseoUa sols de Nalnm remm ei mtione tempo* 
mm qnos app^l UbeHna, ei a se quondam siricto, 
id esl brevl, sermoae compoalloa. Snnt autem bi doo 
libelloli qoasi prmlodia majoris Operls de RaUoao 
lemporam qood none prolixlns scrlbem neceesarium 
dmii. Tenerobiiii Beto presbjteri Imcuius brevis 
de Compnto, sive loqoela, per featum digllorom, 
exsui In Op^m Bedm Editione Colooii^i novissl* 
ma anni 1688, tomo I, pag. 127, cum glosais Bridf»' 
ferU Ramesiensla monaciii, sed admodum Jejonis, 
icholitaqoe ioanola Noflomagi. Ubmm boae in 
roolUs ab nso veterom recedere observal BarUilos, 
Adver8arioramUb.ii,cap.l3.Conrer Rbabaoi abbaUs 
p Fuldensis librum deCompuio quem Siepbanos Balo- 
xiui, MisceUaneoram tomo I edidlr, ei Nlcobl Smyr- 
naDi Numerorum Moutionem per g estom difiioram* 
qoam Gnece ei Latioe com Beda de ladlgiUllone, 
Pansiis, in-8*, evulgavii Fredericus MoreUus, pofl 
MoreUum Petrns Po8sif|us, Rom» 1675« In^lbUOt ad 
calcem Catenae Cr^econim Palrom Marcom et Spici* 
legii sui evangelici. Idem Posslnus nolas nescio cujos 
addidit, cl llfaras vj^myMxuriiwf x^cp^^ov*^"*'* It 
»s incidi eomvil paf . 449 el seqoentUias. 

Libettu» de Argmnenti» lunm^ pag. 145, cujus non 
meminit speciaUm. 

Cempiflut vulgari»^ qui dieitur Ephemcri»^ pag^ 169 
el aeqq., cum l(aI<'ndarlo, nulbteniis esl VenerabUis 
Bedie presbjrieri. Hoc InvincibiUter eo^ooscltor ex 

3 



75 AD OPERA V£N. BEDiE PROLECQUeNA. 76 

lectione calendarti, ahi inndmerae stnclorom cmn- A nonaguimum ^ftHim «mvm mAUis, igwibus ^w^ 



memorttionest qui Beda poslerioret sant; ande 
miror qut fronte, qaafe impodenUiy pntoerint ho« 
mines ule opas ascril^ere Bedae, anno 735 morfuo. 
Aiqoe ot plarima paocis complecumor« hic eoclor 
meminit ed diem lonii 5 sanctl Bonlfacii Mogonti- 
nensift archiepisdopi» qai mortoos est anno 75i, ▼!•* 
ginii circiter anois post Bedam. Neminit ad diem 
Juliil sancb Odalrid AogosUid episcopi, qoi secolo x 
mortoos est. Itemqneeodem mense,ad diem il Julii, 
translatlonis corporis sancti Benedicii in Galiiam. 
Die 15 Aogosii, meminit festi Assomptionls bealae 
Maritt Virginis. DieS Septembris, memiaitNallTiUlls 
heate Mariae Yirfiois, qutt fesUTlUtes apod Laihios 
saecolom ix aon excedunt. Denlqae hi ▼ersibos qaibos 



neiUur im cinuH magni* Asserit lioc opos Venerabiii 
BedflB praemissa pra^atio pag. 236. Qo» quamtis 
anonyma sit in impressis» lego umen eam csie Ab- 
bonls abbatis Floriacensis » qui aimo 1004 morCoos 
est» de cijus scriptls tam impressis quam deperdiUa 
doctissime aglt Joannes Mabillon tomo II Analecto- 
rum, pag, 2i0, ubi ?aria praeludiL 

D$ Cffelo pauktUi » pag. S06» de qoo plora docebit 
te iEgidios Bocberias» presbjter Sodeutis Jesa, com- 
menuriis sois docUssimis in canonem paschalem 
Victorii AqaiUni» qoos in*follo edidit AntaerplsB ex 
ofSdna Planliniana, sompUbos Daltbaxaris MoraUt 
aono 1655. 

Uber de CcnttiMiono mundi cdUath Urrutn^uo^ 



omnem anni dislribulionem colliglt ad llnem operiSt B p^g. 325. Haudquaquam bidignus est qui Bedas iri- 



facit menUonem sancte ElisabeUi Thorlnglcae» ordinis 
sancU Prancisci» qoas saecok) demom xm floroit : 

Fertills EUsabeth cantai ThoriBgla bodes. 
Nonnulli sunt opinaU scriptorem hojus laboriosi 
operis fulsse Vandelberlum monachum Prumiensem» 
qoi saeculo ix floroit ; sed» Deos bone, qoam enormi- 
ter conJecUntor! Qoomodo enim fieri polest ut qui 
saecalo IX ?ixit et mortuusest, faciat mentionem 
saoctae Elisabeth f iduae» qoae laecolo xm floroit ac 
dcfoncU estt Gcrtum est scriplorem harum Ephe- 
meridom esse Germauumy ex afiecUone quam habet 
bi recensendis Gcrmaniae sanctis» et manyribus» et 
episeopis» ut legenU consUblL At quisquis llle sit» 



buatur» quamvis nihil habeam qoo ipsi afllrmem, 
illiusqoe ipse in indiculo Operum soorum non memi- 
nerit. 

UbeUi due de Uuuen ikeorico et praetiea^ pag. SU» 
supposiU Bedaa sont» v arils ex argomenUs. i* Enim 
aflecut isU scriplor» libello ii de Musica pracUea» 
aflerre exempla cantuum desumpu ex oflidis festo* 
rom bcalae Maris Virgbiis» qoalia sont : Maria 
keeia geniirix^ eic.» Marief prmeonio^ deeoto ssrnlio» 
etc. At fesU isU beaise Virginis haodqoaqoam bi 
Ecdesia LaUoa anU saeculom ix Umporibos Lod^ 
tid Pii vel Garoli Magni invaloerunt» unde haec ad 
Bedam spectare nullalenos possonf . ST Exempla IsU 



non ridetor mihi excedere» quoad aeUtem qaa ?ixit» q sont prosarom» qoale et istud» Maria, inrgo Doffi^ 



medinm tcI flnem sieculi xiu. Haec bonus Cavus non 
BOUvit» qui Opera Bedae nunquam legit. 

De emboUemorum ratione Computuet pag. %i 6. Ejus- 
demmlhlYideiuresseaucloriscuJussunlpnefalseEphe- 
merides.Sane tam prolixorum operom haudquaqoam 
fuisset oblitus Venerabilis Beda in indicolo soorom 
Opemm qoem anno 751 scripslt» annis Untum qoa- 
toor ante mortem : nec credibile est Venerabilem 
doctorem» mUU foUsoente» bib sese imroiscoisse 
calcolationibos ante moitem. Deniqoe non pertinere 
ad Bedam» sed ad auclorem olUmorum temporum, 
ut sopra de Ephemeriiiihos dixunos» consut ex ejos 
verbls» foU 25!» obi sic : ineenia dio quam queniif 
notaiaque Httera fum kabent Martgrologia quinta 
reiro tinea. At tempore Veoerabilift Bedae nondum p 
erant Martyrologia, cum ipse primos onom conscri- 
peerit aiqoe illod te moiUs diebiis ▼aeoum» ut 
Usoaidos tesutur. Ipsalacusont tanlum ▼olgaria 
aaecolo ix jam labenle, ondeqoi sie acrlbit» se prodit 
aodorem posleriorom teflsporom. Deniqoe onmis 
mipresslo nojus operis clara et aperU» Umque Ta- 
rUs modls quae loTesUgat edoeeos, aoctorem sae- 
colo xni haod anUqulorem profert. Uaee noa DoUvit 
Cavus. GerU aodor ouriosqoe operis est Anglos, 
Badulphus de Unham dictus» paocimimis eognitus» 
de quo ad annuin 1250 postea loqoemor. 

Decennovates Qreuli^ pag. 257» ooa com his qoos 
scripsit DUmgtius Romanue cogoomenlo Ee^guue^ et 
beatus CgriUus, uefue ad miUe^mmn quingentemmnm 



dko» eic» Itemque alia ab ipso allau ex prosls de 
Spirito sancto : SaneH Spiritue adnt no^is gratiat 
elc.» f mI» ffliicl» SptnMs» et enntte ceMae^ etc. At 
nsos isU prosarum in oflidis ecclesiasticis missarom» 
secnndom docUores Rituom traclatores» noUatenos 
excedont ssecolom xii » ac pleraeqoe iUarum saecolo 
praeserUm xm indnctae sunt; onde nallaunos hl li- 
bdli ad Bedam anno 735 mortuum specure possont. 
Denique isie auclor Um Gallos quam Anglos esse 
potest» com psg. 304 iniUa qnaedam cantilenarum 
Galiice atqne AogUce prodocai. Galllce : Demenani 
grande Joye^ etc. AngUce : Sinwl totk dont tane nnd^ 
eic.» ▼ixque mUii anie saecnlum xi? exsUtisse videtur. 

De Cireulie tpkenee et Polo» pag. 305 ; 

Deptanetarum etugnorum Ratione^ p. S69; 

De Signie e<Btif p. 373» nibil afflrmare Td negare 
possum. 

Ubetbu de TomVmti, ad tterenfridum^ p. 3li7» a 
Beda in LaUoam Unguam Unlum Iranslatus est, cojus 
et simpiiduum ipse Beda agnoscit. Non ergo spe- 
cUt proprie ad Bedam. 

lAbetH de Prognostide temporum, pag. 390; de 
Meneura korotogH^ pag. 302; de Astrolabio, pag. 3M; 
de Natuntaie prognoetica infantiumf pag. 397; do 
MinuHone son^iits, pag. 398 ; de eeptem MiracuHe 
mtrndf» pag. 400» vere libeUuIi sont de qoibus nnt- 
latenus consiat an Bedae slnt ; bno plures ex ilVii 
omnino mdignl sont qni Venerabili ^dae aUrlbo^ 
tur. Qnales stmf ivnter aUos de Prognoalicb templr 



77 DISSBRTATIO DB SCRIPTIS Nm. B£Di£. 78 

niM.delMfll^leiACiiiUvtt^delltDQiioneiiiigaiiiit. A«^ m EccUua heatorum Gmk&nm mari^nm 



BfmtdBklit pntbfUro iitJdr^t.pag. 401 et seqq , 
ad Bedan tpc^re mm ^ideniiir. Cerluiii qoldeiii 
eil Bedaoi BeripiiM Ubmni Hymoeniiii dheno 
metodve r^jtbmo, iU ipse trtdlt in Indieiilo Morum 
O^pemai i le composlto ; et isti bymni erant ei Tiriit 
et de rebos sncrk» et dhrerso metro sen rbytbmo 
eontcnptl, qood nnllatenut confenit ittis metrit tel 
▼ert&nt qnl bymni ippellantor. Sont enim poetet, 
iion meira ; sonl pleriqoe de rebos soppotalorils, 
oon tacrit; de natoraGbut fd prognottidt, non de 
eccleslasticlt ofBclit. Confenire mibi Tidentor, lam 
qaoad argomentom qoam qooad stylum, coro car- 
minlbut Manfredi, qo« babeotur pag. 455, pott li- 
hrmn Bedse de Coroputo, 



«tpudKt «tl. 0«! inler oHm dwa qw afene dUpuue' 
r&t^ mitU eeeMm umeii Pein Pandeeien^ o keaia 
If itfmifiie lii Laitmfm ex Bebrme ui Crmeo fmile 
irmiilaimM. Hulcannorum numero contentiunt Cbro* 
nica Hermannl Contracti, qui tot annot mondl dicil 
contlneri In libro majori Bedai de Temporiboa, tif e 
de Ratione lemporom. Hoc ilaqoe Ckronicon tpectat, 
tette Hermanno, ad librom bonc Beds majorem de 
RalioDO lamporonu 

Qood diximot librom Bed« minorem de Tempori« 
bot ette longe anteriorem libro majori, Dicillimom 
eil cogooccera, com lUe broTior cesaet in qulnto 
Tiberil Ul imperatorit anno, qui Cbritti annut ea 
701« TOl 702. Unde tic illum librum Beda finit 



LiMiM» de Ra^ne campua^ pag. 418, spedat B meriuide Uue fobifom tpllenirani. Rdiquum $exim 



bidubie ad Bedam, cujus meroinit Helpericus, qui 
jozu Pctram Frandftcnm CbifDetium tcribebat anno 
980, in prologo operit sui de Compoto. Eisiantqoe 
ililot tob nomine Bedoe farii et Tetottissiml mst. 
Codices, in moltis Gailiarom ac praeclpoe Parisiorom 
bibliotbeds, atque onos quidem in bibliotbeca sanctl 
Germani de Pratit Parisiensibos, num. 546, ut refert 
loannet Mabdlon, in elogio TenerabiGs Beds. Imo 
md aniutlonem oposculi Bedae de Computo, tuum 
ejosdem argumeoti Helpericus aggressus est. 
CAPUT SECUNDUM. 
Ih mma eeeumdo Operum VeuerakiHi Bedm. 

De maiura rerum Hker^ pag. I. 

De iempanmi RuUmu sm de Temporibui liber, 

Jk m» mnudi miaiibui aronicoa, sim Ui^iui, 
pftg. iOS. 

Be TempaHkui Hker, pag. liS. Nunotmibl Tidetur 
dobiiaBdi locot quin b»c quaioor opera ad Bedam 
pertmeant, qoorom meBUnil in Uidicolo toorom 
Operom, taliem trimo ex itttt, nempede Matonre- 
roa el de Temporibot librot tbigolot, item de Tem- 
poribut Ubmra onom majoreai. Hnc Boda. Goofe- 
ueotlni aoiem bi libri ticditpositi liiissent:l*IIWr 
da Kotarortrom, pag. 1; V Hker brerim^ da Tempa- 
fihw, pag. m ; y AWr mefor d# Taopw^^s, p, 45, 
qoem scripsltae Tidetor Beda pott breriorem; tao- 

deoB, 4* if t«x moodi «Iacl4ns Oriolfon, tto HMftM, 
paf . iOO, cojos qoidem ipte In iodlculo 



miaHi Deo ioH paiei. Al alier de Tempoiibot liber, 
01 topn diximot, eicorrit ad annom otqoe Leonit 
Itaorid noBom, et CbritU TU. 

Sauieuiim eha Askmaia pkUamfkkut pag. 124. 

S«ilMll4f e» Operibui Cictraolt exurpim^ p. 166. 

Uher PrmmrHarum oipimMeui ex ioerii Smftt- 
rii, pag. 185. 

H«c tria opotcobi ooUateoot ad Bedam tpectaot, 
sed ad recentlorem aliqoem tcriptorem, qui taeu* 
lum xiT superaro mibi non Tidetnr. Sola loetio 
proomiomm um libri Sententlarum ex Operibus 
Cieeronit, qonm ProToriHornm ex Seripturit, idonea 
etl ad boe probandum, quippe qom nottam antiqoi- 
Utem prm te ferant, ted nofiutem, recentemqoe 
C «uum. Unot kiemqne aoelor borom Iriom coUe- 
cuneorom etto apparel, qood de doobot primit 
ccrtom ett; nam pnriodiit ad coliectaneom Seoten- 
tiarom ex Cieerooe tie attodit ad seotentiat ex Ari- 
stotele a se collectas : Nuue fuonimu aueiariiaium 
AriiioieHi iou§UMdo ei magiHiudo ermii, commodiui 
esi lo siooMlo prffiMlts epoiioli irocUAi de cmlerii 
beaimmlm prowerbHi deineepe esBponare^ ne qua pomii 
emiuutm defaHgoHo reiardaro. Qoltquit aotem opera 
ejotmodl Bedae Toloerit atcrlbere,te plane noTitiom 
in antiqols dlctionibos ac stylis ostendet. 

Li4ilbfi de SukiianiUi, pag. 900. Nale lu loteri- 
bitor, ted etset biscribendos CoUeeianeum mtriarum 
prmeepHonum iam eierieii quam taieii ullHum. Est 
autem lotcriptot de Sobttantils, eo quod sob InHlom 



paf. tgo, cojos qoidem ipte In Indlculo toorom n '"^ intcriptot de Sobttantiis, eo quod sob iniliom 
Operom noo memmit, sed eerto ad iptom tpecui. *^^ ^^^ ^ tobstantHt teo bonit mooasterioriom 

Kam mSrmn «■■»•«» ahajI tli:». «^^ > .. m%m AliMlftnilki. haaiia Ai^natnAla tiAMnA Jie«Sflk«iMlU 



Koo ffliruB aotem qood illiot non meminerit, qoippe 
eon tlt Teloti para et compendiom majoris operit de 
Batlone temporam. Scriptnm illud juxU Bedae top- 
pBUtionem anno 4680, Cbristi 7«, Leoois impera- 
terit f , annb norem pott mortem CeoUridi abbatlt 
tol, qoam detcribli ad tnmim 4671, et Cbritti 716, 
bitTerbit s Bii iomporitui mulH Angiomm gmiHi 
•okiiiim ifnobUei,wirt ei feminm, duceeei pritolf, 
dnM omirii imtinem da BriUmnim Bmnmm vmHre 
oomm owermmt : imim fuoi 

mmm CeoJftiduo. mumo natui iiptua§mia guaiuor^ 

«ttil prii4f lir oonli loadroglolo iiplim, «lloi ooiim 
«VaHnfolofOioM UnponaipenenU, M doflmeiui 



non alienandit, neque donandls, neqoe dissipaodis. 
Itaque opotculom istod a primocapiteoomeu accepll. 
CooTeoire Venerabill Bedat nullttenus potest, sed 
est scriptoris alicii]us monacbi BencHlictlni, qm' sm* 
colo XII, Tel XI, antlqoior non est. Qam nanM|oe ca- 
piu I narrat de monasUrils fteqoeotissime a laids 
captis et osorpatit, et de tobtiantiit lllorom ab iptit 
abbatlbot et prttlatit disiipatit, eooTenlra temporibot 
Ten. Bed« nolbiteout postont. AodlaaMt bone an- 
onjmnm : 

floid, rogOf pajui mse poierU quam monaiterim ad 
Umdmm Bei ioneiorumquo mmrum mmrandam owou- 
rkm o4 oolifoti prioripitai connrucm, mmc ob in 



^ AD OPBIU Sm BEDi« FROLBCOIIEHA. W 

e^lnUm ^u^nuiam a^Uiam desiruers? 0«^ A ««tares e«giUl«s, i^U^^^^^^^ 

fjpMr»Mcm^«v ^ ,.^^^^ niM MM^utiiriiius. Giii letm abbate Miieu TlMdoricf 



nem^e /W#/ti»m uUgiMrum atleudiHi, qnanta modo 
cam amnia rflwiia preapta alqui miraciaa, $aactoram • 
qua Patrum documenla nnt piurimii uottwma, emo^ 
kiarum deitrucUo /idl non $olum a laidi ge$tkntibut 
et rapiennkui prmdla eorum, $ed eiiam a clericU ip«iV 
que akbatibui ultro offerentibui, qua$i quadam venaUa 
$ibi commi$$a tona, unde atendi [orent non $olum 
monaeUi, $ed eHam famiiia commieia, nu non pauperet 
€t pere^m ad9enienle$, non $tatim poidt eonjicoro 
deotmcdonem onnetm Eccieuee, wm $ta^ doleat q^od 
ko$t'u antiquui tantam malitiam #1 pereeeutio^ |»- 
iuerit exerctre in Chri$tianot per alioe Ckri$tiano$t et 
per eos maxime qui conetituti $uM pattore$ Eccteeimt 
Nam M tali$ de$tructio locorum $anctomm a Barbaris 



que secutoribus, Giiilletm abbete Mneii Tbeodorid 
el aliis. QuisqoU 4e bac re ftmbiceril, ^ultl bibPo* 
Ibeca» Pamiense», ubi 11$. leiJiUir Pbitowp»»^ ^^ 
i&Uus Guillelmi de Concbb, alque inler allaa Cofter- 
Uiiaai Cod. ms. 6109 el Yielorioam, iiUera mi 17, 
loi. 1781, ubi boc Idcm opus legilur Guillelme de 
Concbis turibulum. Conferalur ei lerlins ms. fM^x 
iu bibliolbeca Lugduuo-BaUfa, inler Mss. LaUnoe 
numero 96» ubi consuies bujos biblioUicae ealalago, 
pag. m, Impressa l»-V, Lugduni-BaUvorum. 
an. 1674, Selpsum suasque ab jemulis passas aUociH 
Uones, Guillelmus de Concbis aperil In protogo libri 
secundi, quae in VenerabUem Bedam cadere nuliaUuoft 
poisunl. ITaiwmiif enim nudam veritatem prmtendere 



Nam $i tali$ de$tmctto locorum ^''^'^r^^ , ' ^altiatam fat$itatem. Sed qui$nam e$t eui aridUeu 
agereiur. Chri$tianorumbeUo e$$ent reprmendt ^ B W J ^ „^^. .,j«|^^ai.a 



aliur neqnirent corrigK Sed, proh dotorl tanla pax et 
concordia in /mjiuimMfi neqidtla habetur, ol, pauei$' 
Mois exeepti$, non intmiantur qui de tantm pereecu^ 
Ham$ curent mi$eria, quad Chri$tianm reH^ttie iynaH 
«I tanquam hoe quod nmaeteria cuncla pro Chri$ti 
$a»ctarumque honore eonelructa $int obliti. Quod dico, 
m$embUe quidem e$t diciu, ud nmlto mi$erahUi»$ 
aetu, cum hi qui ad hoe epecialiter eiecti mmt.ut in 
cmnobiie $ub reiigione Meciplinaipte epiritaU uiHntee, 
Peo ternrent, et pro eorum $alute qui a $meuimribu$ 
pomin$ adhuc $e continere nequeunt ^g^ter intereede- 
Hnt,$ub$tantia qua ad quoadianum mclMm uo$tituu$que 
indigent, pHwinlwr. eic Hasc sane neqoaquam coo- 
veniuni In lcropora Beda, recle auiem ii> lemporlbus 



$irmonu no$tri dUpaceat, $i noetri animi ocenpntiouea 
cognoverit, ornatum $ermoni$ non cpteeeitit, ^eddeiit^ 
quod qfjjimue $tupebit f Qui$ enint uttu$ f0iiquu$ Uteuo 
pofi$t e$$e omam$ , eum oporteat quid el qualitefc /«- 
^aniMS cogitare, deinde legendo exponere, in ^^/a- 
lioKt^iis conlra fat$a dectamare, de atiamm inuentio 
mdicara, contrainuidommdetraaioneeUnfum ncuere^ 
utjam impUtum «il in nobie Utud de /Wiii IsroW; qui 
remdificantee tmnptum, in una manu fWNrm, in aUera 
tapidem habebantt AdUoc GMiUelmiis de Coochl» se- 
ipeum msgl^ prodii in prplogp llbri terUi, obl aie : 
JSl«i sfmiiif dpcen^ occnpa^i. pnmm epatH ai eeriben^ 
dum MeamM, quoiHam tamen multot ueaieo phH^eo^ 
phim ab$fendante$. et eum pannieuiii arreptia totam 



«eniuni In lcropora Bed«, recle ^^^^.^V^^ r ^j^ ,am ee$$i$$e eredentee, nbiieea eofnoocimne. uoca 
ouibus Ecclesia vewU esl. saiculo xi. ob mTestUuras. ^ rMdamamtU excitad. na nnda remanoaU wrii- 



lempore Cregoriipapaj Yll, qoarnm occasione dis- 

eordiarumt laid expilabant monasteria alqoe diroe- 

banl. Secundo aiilea expresse sigHiOcal bic anoo jmus 

se scriberc posl annom CbrisU mittcsimom, el coo- 

sequeiiter non anie saeculttm xi. Sed quia adHmrlu$ 

no$tfr diabotu$ Utnquam teo rugUne circuii jugiter^ 

qmrreM quem devoret, pbire$que inUr iQt miUia homi- 

num, proh dotor! fragite$ quam fortee eontra euu$dem 

adverurinm modo inseiiiiwmr, opiw e$t cuncti$ fide- 

tibuo »1 et ipm circumeunue quefrenteeiiite qiuaiiier 

tanlo re$i$tant orfwiario, iw^em $e varUe modU in^ 

etmant et admoneanl, ne EccUeUt $nncUt mtb tentporU 

prmUriii partibu$ betie fundata et euffulta, petutue de- 

stmatur sca TEOPORiaus hosttiiSi w QOians miLi 

4IUIIS IMH.OTI8 juxUt propho^ in Apocatgpd prm^ D 

ctmn, Salanae oolutue e$$a uidatur. Non anim soiaw- 

modo oecuitU ut anUa imid^ quo$quo dedpit, $ed 

etmm aperte frormnpit perUUeimoo mibvertene, et ad 

peewna queeque in$tigan$. Denique poslea ubi de 

offlcii dtvini procuraUone loqoilur, appellat illud 

Divimim serrillMm, qw» vox inusiuu ttiibi videtur 

ante sxculnm xii. Unde qui ceenobitie aufert prmtUa 

unde monachi $unt procurandi^ et divinl oivniii et 

iolitts mciiaslicir rWtj^*onis lieslrarror essf mriadHir. 

Nultatenus iuque bic libellus Bedx esse poteel. 

ni^i Aia«C(««v, f ivs de EtemMtie phito$ophim iibri 
quatuor^ fbl. 306, specUnl ad GoUlelmum de Oon- 
cbid, magnnm sxculi xu philosophom, qni anno IIIO, 
«d circiter, ftoruit, a BmUis ob suas opiniones sin- 



ipitui recUmumtU exHtati. na nuda remmnoaU jwrii 
cuiao ab$di$a$ s/yio no$trm panitalU eaasalmsi, ^oii 
ignan nwr$ibu$ ineidfm ntu wbjacera, ^ia hodU qU 
perieulum et nt^ut H habere. AUodit isUs verbis 
GuUlelmus de Condiis Normaqnos ad plttrinioa pbi* 
losopbim magisiros qol, rolicUs scboUs qoas bepo 
roulus Parisiis pbilosopblcas erexeranl, ob pauclu- 
tcm discipolorom, profewlonem nrbeoftqoe baoc re- 
liqueranL Uieo sano in Bedam nolto modo copvenire 
possunt, qol Aonqoam conqoerl potoH qiMd etndiU 
docendioeenpam$^parum$pninad$eribendumhnbmre$^ 
com Um mulu Ipse eonscrlpseriu Cumdem GoilleU 
mum de Conchis scriptorem operis eU^m argoU pro- 
logos libri quarU. Sed ba*c suflldaol. 
e^tlola da JBquinoctio vemaii juxta AntMm, 



pag. ^, speeut cerio ad Bedam. Ci^os memmit 
ipse Boda lo lodiculo Operom suorom, quem conto- 
xuit ad ealcem Hlstorto sua aooo 751, onde episioU 
isU anie huoc annom THI scripu est. Qoaro exem- 
pluro io ea eplsUla ad rovoreodisstmom Wichredam 
presbyterom direcU addnclum do aooo pneseoU 77G, 
esl inUrpolaUo scriptoris amaooeosis ipso onno 
epistolam oucrUMnUs, qol Beda seoUiiiiam sop* 
posito exemplo explicare voluii. lu Joannes MabUlon 
in elogio Yenerabtlis Bedx, num. t9, sneulo ui, tom* 1 
lanctorum ord. divl BenodicU. Sed h^ cpHtolaoi 
pnram alque ab omni supposiio mundam edldit Po* 
iros FrandKos ChilDeUttS oolo hhloriam Bed^e, 



81 



DlSSERTATiO DE SCRIPTIS VBN. BEDie. M 

%%^M\ PariftiH, anno 1681, apad Gabrieian A indicnlo suorum Operum, aHl calcem Epiiomeft ili- 



■artinamt vin iJieOboBi» sub Sole Anreo* 

3€ DkdMMioMe vUm H merlif » pag . i55 ; SimUUui^ 
mm ffonr, paf, S35; irMCUitu$ de IAngm$ feniium^ 
ibidem; Hte^ttt^ SibffiUndnm terborum^ pag. 
tS6; aant nente qma Teaerilbili boic tiresbytero a»- 
erib«fntir prorstfi iHdisnm« nt caivis legenti toI prime 
infsito piMfclt. 

CAPOT TKRTltJM. 
Jh lAlio IMo O^iMR YeMfMiU Bedm. 
(tnoid tomom Ul Operam Bcdae preibyteriv tont 
looge plora sOppoaita quam germanai. Be lllia aic 
loaonO* 11 abiilmi in iniigni aoo Bcds Eloglo, nOm. tt 
d 30 : Conleaniif lihmm 4te $es matiku$ ^m ab$oi' 
ek LeONia leetKfid onno 9« Chri$A 7M. tt\$ ab$oluU$ 



atorlas au^n Anglicanx. 

Yila $ancti Yeda$(i Atrebaten$i$ ejn$copi non spe- 
clai ad Bedam, sed ad Gailum anonymum. 

Viim $anciorum Columbani, Aftatm et Eu$lami, abbo'' 
tnm Luxo9ien$iMm, omncs spectant ad ionam Lnxo* 
Tienaem monachmn, clrca annmn 650 illusirem» qul 
icripsit de primis abbatibns Lnxofiensibui, de quo 
Labbeus In disafrtatione de Scriptoribus ccclesiasticis» 
tom. 1, TCrbo Jomii Luxovien$i$ monackuc, Iiem ioaii- 
nes Mabillon emdite, in sflcculis suis Bencdictinis, 
ubi de sanctis Columbano, AlUlo et Eustasio dlsserif » 
quem videas. 

Vita $ancti PairicH Hbri$ dnofricf , spectal ad Pro- 
biiin quemdaro, ui ex fine operis consut; de quo id 



edkRt Bietorimn eCete$ia$^eam §enii$ stio; quam cum ^ nanseain loquufitur socli Bollaiidist.^e vel Bollandus 



fpitome ttdjunaa per[ecU anno 751. Nam in optimo 
GMee m$, qui pene$ Hot e$t, pre^icta Epitome uUrU 
ietam mimum uen euurril, ui $uperiu$ monUimu$, 
Idem infra Ut dnbiorum cUMem rejiciMdm $unt VUm 
SoOriormn, emeeptie Aciie $amciefum Feticu, Cuihberti 
et Amxsfirfil^ ^um teda agnoeeit ut $ua. Omnia i§itar 
Uii uUem piurima kuju$ toau $uppo$ita imt/, de 
faitai to^ pinrimi$ huud oiionfm erii. 

ilitUfria Eccle^a$tiea §enti$ Angiorum, quam Cco* 
iidfo r€!gi Anglormn obtuUu 

Epiiome ejutdem /iriiiorfor, ad annom73l. Hujus 
iiiamlnit Beda iii Itidiculo suorom Opcium 
Ipse sabjnnxit ad calcem dtctae Epitoiae^, ut 
Mtda ambigere de ea unquam possit. Ei quamvis in 



ipse, In legendis et notis ad Acta sancii ratrldi Hi- 
bernorum aposloli. 

Vila $ancti Bertuifi abbatit Bobien$i$^ ab eodem 
iona, de qoo supra, conscripta e»t. 

rifo $ancti Arnul^ MeUn$U epi$copi opos est 
Pauli Diaconi, qood ex seniorum relaiu qni Aroulfum 
olim noTcrant scripslsse dicitur. 

Denique Vita $auctm Bur§undo(ormabbaU$$m eidem 
a multis ascribitur. Gerte ad Bedam nullatenus spe- 
clare potest, cnm auctor illius, dum de ceriis mira- 
cuUs agit, testes afferat Ipsam Burgundoforam» san- 
ctnm Faronem Heldensem episcopum et sanctum 
Waldebertum LuxoTiensem abbatem, quibus se cH>n< 
temporaneum facit. At ista cadere in Bedam nulU- 



imihblmpresal8etmss.eliamCodicibos haec£|ri(ome G tcnus possunt, qui anno 750 florebat» et ex Anglta 



«M|«ead anoum 766exeurrat, inaliis umen eiimprcs- 
aiietni8a.Codlc)busbattdqnaquamannum 751 exc^it; 
mi !€^ alb id> aliquo anonymo addita argnuntor. Hacte- 
mm nntem AnglkaOa Bedm bistorla triplici in autu lu- 
cem aspexH. Primom sola Argentorati anno 1514; 
Aoioerplm 1580, in panro folio ; Coloniac, iu-^i6, 1601; 
etCaniabrigiflcAnglooaxoniea iii-lolio, anno 1644, cum 
Tenione Anglicaoa Alfredi regis. Secundo prodiil cum 
Teinatioribtts aliquot Rerum BriUnnicarum scriptori* 
bm$t Heidelbergte, typis Coniroeliniy in-falio, 1587. 
Cojua Ipiius Edltlonls plurima ExempKiria Renatus 
Paiolerlas, Lugduoensis typograpbus, muuu prima 
$t eodem anno 1587, Logdoni a se procusa esse 
Btlius .est, suoque ipslos nomine Tenum exposult. 



nunqoam egresius est, ut testis esse posset miraculo- 
rom ab episcopo Melden&l tcI abbate Luxoviensi 
auditorum. 

Pa$^ tancti ei beaUwmi Juetini Mariyri^t nullo 
modo Bedara refert. 

Martiprotogium eo modo quo in Opcrtbus Venera* 
bilis Bedae Oit, ad eom noii specUt. Certum quideiu 
Bedam scripsisse Uie opus, ut ipse tesutur anno 
731, in iiidiculo suorom Operuin bis verbis : llarf|f- 
rolo^um de Nataliiiu $anctorum martyrum diebu$, in 
quo omne$ quo$ inrenire poHft, non $olum quo die, 
verum etiam quo genere certaminic^ vel $ub quo judice 
mundum vicerintf dUigenier adnoiare $tudui. Qui igitur 
post Eusebium ci llieroiiymnm, a quibus quid hoc iii 



bujtts anni Editionem Lugdunensem ab Heidel- '^ arguinento revera (acium sii haud tatis consut, pri- 



beffgensl dlTersam frustra censueris. Tertio denique 
^rodiit Anglicana Bed» historia com aliis ejus ope- 
ribosy per Frandscum iameiiom, tribus tomisy anno 
IS44; iMdett ocio tomis, aii. 1554; iiem Ba>ile«, 
fm ia oeto, 1565, per ioannem Herraginm ; denique 
toUdem iomisy anno 161i, per Antoniom 
W$K Cbiflletios ad calcem Editlonii b^Jna 
Biitorlm, In noUs, pag.519, quam ad inss.Codd. ex* 
aelBaa procor^Tit ttltimo imprimi Parisiis in-4*, aiino 
iCil, npttd Gabrielem Martinum Tla iacobtta, sub 



filoamieii CMtkberti Lindi$farnen$i$ epi$eopit cum 

fitm 9aHcti Felicic Nolm in Campania ep:$copi, 

syectant certo ad Bedam, quarum ueuiinii ipsc in 



nius Martyrologium privato siudio coniexuit Venera* 
Iiilis Beda, cujus Mariyrologium Usuardus io suo 
laudat. Sed et ipsemei in Operum suorum catalogo 
illud censel. Eisi enim in Ediiione Basileenai anni 
1565 nulla de ejus Mariyrologio mentio liaf » In aliis 
tamen lialiiionibus diserie babetur, uno ei In Alfredl 
regis versione Saxonlca, quatn Abrabamus Whelocus 
proiolit in locem anno 1644. AiUmen Beda dies no- 
minibus vacuos centum et ocloginta In Marlyrologio 
reliquit, qua de re Usuardus loqultury quorum plu- 
rimo$ supplevlt Floros Logduneniis diaconus, non 
omncf , ui tesiainr Ado Viennensis arcbiepiscopus in 
pni^faiione Mariyrologii sul. Bedie porro gcnuiuum 
opiis erudiil viri diu exspcctanmt, sed Undcm a se 



«5 AD OPERA TEN. BBDifi PROLBGOMENl. 84 

reptft«m el ad mlot ms. CM. coUauiiii, Tariiique A LiMUu 4$ UeU leneili mllii Yidetttr mlb Bete» 



tolerpolirioiilbus qaod ieri pololl repttrgataoi, eocii 
BoIlaBdltl» edidenmt tomo II toi Mertii, com Piori 
XjegdBffeniif diaeoni ttlioromqae inctBrUi. Auderian 
Flori ftomlne mioori dnrictere editom^ ne com 
Bedae teito llerum coBrnoderelur. In isto lincero 
VoD. Bed» MarCsnrologio dobium tamen esl an fintttm 
onmium Sanctomm locom babere debeat, eum Eeda 
qoatttor tantnro annls ▼iierit posl cceationem Gre- 
forii papib 111, qui bujus aolenmitaUs aoetor esl. 
Inde pn^tur qnam arduom sil opera Interpolata a 
reeenrioribus som puritsti et iniegriutl restituere. 

Prster prosaieom Bed» Nartjrologiam, allud Me- 
tricum sub ejus noroioe vnlgatom est in Spidlegii 
toroo X, pag. IW ei sequentibus, carmlne berolco. 



qol ad caleem operis selpsom nominat» qttamfttln 
Indicnio Operom Bedas oblif loni datna sil^ sed sai- 
pttts Ibrsllan posl ipsum indiculom. 

liiterpritotfanM llfomljnim Edknkmm Stri^plafm 
ordine alpbabelico digeslae; infenittnlttr anottymm in 
plorimis biUiotbecis manuscriplas, sed In YletMlnn 
Parislensi, Uttera QQ* tl, et QQ» 19, el in aTiis, s«b 
Bomlne Remigii Antiuiodorensis monachi, qoi sub 
sttcoli X inltium ilomlt, ad quem spectaro opus Istud 
nott ambigo» posl mu. CMloes inspectos optimtt 
notm. 

EwciTfaUmei Pefmm, ColheUam^ Plqm MdiMfw 
sis« On«sfioiirs et Parabelm. 

Ile quibos iu Benarmioos In libro de Scriptoribus 



emtam a Joanne Mablllonlo ex penrelusto Codice ' eedeslastlcis, anno 720, obserrationeiertia ad Opera 



aaoctl Rbemigii Remensis. An Tcro melricttm boc 
Martyrologiom fere Bede slt, sn aliciyua atodiosl, 
qni prosaicum fersu reddiderit, non Ibdle ddblerim. 
Certe Remigianus Codex, qoi annos miQimnm octin* 
gentos prxlBit, bunc babel tltulnm : JneifU Mmii§- 
rolsffom fttOd Bfrfn Amico ««rmm# lonqMsnll. Qnan- 
qnam Beda In stta Epicome non meiricom sed prosal« 
cum designasse ridetnr; nec penltns comrenit bm- 
iricttm eom prosaico illo qnod a BoDandisiis fanpres- 
anmest Yerom melricnm ilhid rorlasse Ipsemet Beda 
posi absobium Epilomen condideril, qood umen 
nsserem nolim. Sane Remigiannm exemplar annis 
non amplltts centum ab cjus ohito eiaratnm mi, 
aludlo Bertlgarii monacbi, ponlllcaln Ebonis RbeoMH 
ram arcblepiscopL lilod Martyrologium non an.Tm 
Kalendas Jbmnarii inclpit, sed ab Ipsis Jaonarii iU- 
lendaa. Ciomplur«s ssncti qui in Bedm Martyrologio 
prosalco apod Benscfaeninm lcguntnr, omlltunlur in 
BMtrico, nl fai Jannario Aulerus papa , Salffa» in 
Afifka, Hiiarins PicUf omm episeoptts, Fellx pres- 
bjter IMattos, MareellQS paps. In Pebroario Scbo- 
laslica, etc, Mellilns in Aprili, elc., AogosUoas fai 
Malo, etc Aoctorem Aoglom fuisse colligiiar ex 
farils oancHs Angllcanb, et quMem monacbomGfa^ 
wensii oQMiobfa' Aiisse co^jkiitur ex feslo Bedicationis, 
qqod f Ealendas Malas noUlur, Umelsi Girwensis 
Ecdesiis DedfaaiUonem fin Kal. Maii fiH^tam doceal 
Monasticon Angllcanum, Nulli fai eo sancU Martyro- 



Yen. Beds : ^ eiiam inter CoUeeumea et Phree tfeee 
kebeniur tmo terHo^ mhii fere «tf, iifmdeU Bedee fai- 
finid Mgmm. CoUeeimieum de iMwOttorlhm Eedeeim 
kobelmr edom m futHo tmo MmcA Bkrentfmi ftod 
femen nec Hlerom§wd tue Bedm eei. CoOeetmeimm de 
fuitmor §eHeribu$ lipd in eruce DouM^ nlMI eoUdi 
knhu Orotluneula uH ineoeuntur tree Jueoki^ et oUero 
uH inoocuntur An§elue Vriel ei itimifei, Isnfr okmmt 
Q §rneimte et eciontiu Bedm. 

CAPUT QUARTON. 
De §unrto tomo Operum VmereHltf Bedm. 

HexameroUf sifc de tex dimrm Creadone UMlue* 

Expodiio in Cenetim. 

Exftana^ in Exodum^ in Leeidcum^ m Humoroe 
et Deuteronomium. 

AUe§oriea Expodtio in if Ukroe Rsyaat, libris if • 

Queeetionee xxx in tihoe Be§um. 

Jn Eidram etNehemiam prophetae alie§orica «ss- 
poMo^ libris m. 

AUe§orica ExpoeHio in Uhmm Toklm. 

Commentariue in Ukrum M^ libria m. 

Expoiitio in Parakoiae Solomom'*, libris lu. 

Expoeitio in CanAca canlicorwm^ librh fiL 

De takemaculo et eame ejue ac eeetikue eacerdotum^ 
ExpodtiOf libris ul 

De bis omnibus in boc qoarto Operum Bedm Umo 
conuntls» nullum dubium qnin speclent nd ipsum» 
cam sfaigafa)rum ipse menUonem fiiciat fai faMiicolD 



logki eeldirantor Beda posleriores, non sanctus Bo- Dsoonim Operum, quem anno 751 contexuil. Oesolo 



nUkfam MogunUnns, ant alli quifis illustres sancU; 
imo nolkis «UU faiferior aancio Wilfrido jnniore, 
ttmmoraio fai Aprili. Qol WUfridos anno m obut, 
anno nno posSqoam Beda suam absolrit bfa^toriam. 
Vnde non mfavm si metricom Martyrologfaun fai fai- 
dice Qper«msttomm Beda non recenseat, cnm tribtts 
dottUxu annis WilTrido jonlore superstes foerii. Ra 
pnelilar Loeu Dacberius ad ilfaid Martyrologium. Qui 
plam cnpil, leg«l dtetom Dacberium, fai prolegomenis 
nd lomnm X SpfatOegH; Bolfaindtsias, bi pmiegomenis 
ttd tomnm II mensis Maitii ; Joannem Mabilkmlam, 
In pTKfiilionendlomnmHsMili if BenedkUni,cap.6, 
U. t5, ttttttk 110; 01 in Bkigki suo YenerabUis Bed» 
lom. I smcttU « BenedicUnl, nom. 54, pag. 5M. 



commenUrio fai libram Job tribos conscripio llbris» 
dublnm esl an ad Bedam perUneai. Imo dnbium 
non eat, cum nd ipsnm nuUo modo pertfamal, sod ad 
Pbillppum qnemdam presbytemm dif I flierottyml 
discipulom^ qui boc opos obluUl NecUrio coidaas. De 
ilki Jam antea dlxfantts nd an. 550, fcrbo Pkiliffem 
preekyter^ sed bic pinribus jufat boc opas a Yenerabtti 
Beda amoliri. Primum enun Gennadfa», qni an. M4 
acribebat, opos soam deYlris iUustribus UUus me- 
mfaiit, csp. 09, atque UladPbllippo aitribail, dacooUs 
a ampUus anU Bedam annis. Unde nuUi dubium 
esse debel qofai op«s istnd Pbilippl sit, alque Ufaid 
fidfanns ms. In anUqniariam Codice bUifioUiems IgBia- 
censis, la Incio Rbemensi, cum auctoriuu Gewm- 



ffi DISS8RTATI0 0£ SGRIPRS ym. JmM. 86 

dil operf pneGxa. SecmMlo ipse Beda in libello de A £xplanaiw in Apoealy,sim tolt jQamin apoiioiit 



BelioAe ottciirMH baec ipaa comnientara tno Yiudicit 
a«ctori« laqoienf : Plerauiue imperUai UtHfat^ quia 
Pki iippai ^ m expouHoae ^Mti Job tntum merti Oceani 
deierikemf adjimxerU lumc mqmaoc^omalie horm do* 
irmaem iardkLi iine intenmuione iive tUe nmlre, nwe 
meele. Hebetv auteoi hic locus a Beda citaUii in 
Eiplaiiaitoiiibiia aiipra Job qaat naper sob noniine 
Pbilippi idea eicodit Hervafias, libro in, ad ezpo- 
ailtoneiii illios seBteoii» : Nmtqaid infreeeui profunda 
marie^ elc {iob zxiTni). Hcc SixUis Senentis, lib. vt 
MUoikeeef mmcKv, fol. 2S9. Igltar, teste Ipso Beda, 
Ue eoflnmealarius ad Pbilippum, al sapra dlximos, 
pertlDei. TerUo Faasias Refj^ensit in Gallla episcopas 
iibdlo adversot eot qai dieont este in creataris 



p. 761. 

Quantum autem ad Expo^tlones In ETangeliom 
liarci, in Evangeliaro Lucs, in Acta apostolomm, In 
septem Epistolas canonicas et in Apocalypsim loaii- 
nis aposioli, cennm ea speciare omnes ad fiedam, 
cam iUarom ipse mentionem faciai in indicalo saoram 
Operom, qoem anno 751 contexait. 1>e tribuslanliim 
qoaestio est, de Expositione in Evangelittm Mattbaei, 
in ETangeUum JoanniSy el de Nominibot locorom 
vel clvitatum qois in libro Aetoom apostolorom le- 
guntur, de quibos a me tlgilbilim paucit ageadam 
eti. 

Expositionem m Efaogeliam Mattfasei, fol. 1, ple- 
rique ut spuriam nsiclonl, licel bojat proscripiionit 



aliqnid loeorpoream, nam.7, allegat verba bojus Braiionem nollam ipti afferant, conlenti tolo bqiut 



ooMBOiilarii in Job sub nomine tandi HieroBymi, 
«I probet ei animat et angelot ette oorporeos. 
MeBtpe ad IUad Job (Cop. xxt, $): Stelim nen sanl 
mmmdm in compectm e^^ affert b«c ex itiis coromen^ 
tiriii : Glokoi tiderum corporatoi eae ipiritui arbi' 
trmmimr. Et iierom : 51 en^t cmUiHa eorpora ad 
comtparationem Dei imnmnda ene dtnmnir, quid putae 
komometimamduieitfqvst In hls commentariis inTe- 
nia&lar. £rgo eommentarii isti exnld>ant Jam tem- 
fore Faosti Regiensit episcopi, clrca amiom 475, tcI 
Ml;aiqae consequenter cum ducentisTel circiter 
anob cltentar antequam Beda TiTeret, nullatenus 
possani esse opas a Venerabili Ulo presbytero com- 
poiiloiD. Qood antem a Faosto attribuantur diTO 



expositionis silentio, cum in indicolo Bedae noo in- 
Teoiatur. Ita censet Joannes Mabillon Ui eloglo Vene- 
rabilis fieds ssecolo mtanelorum ordinit diTi Bene* 
dicli. lomo I, parag. lO^ n. SO. /n dukiorum daaem, 
Inqail, r^ienda $unt Sxpontienei in MaUkm Eoan- 
Sdium^ commentariui tn pMditos, Vitm ianetormm, 
exceptis, elc. Idemqoe Ratalis Alexander qoi Mabil- 
loniom biciucompendium redegit^ in telectit Hitloriae 
ecclesiasticae eapitibos, nculoTHi, cap.3, an.f, 
pag. %5B. Mihi kgere opus non licuit, uode an aliqoas 
suppositlonis ratioBes slnl, nesdre me fateor. Hoc 
bcient, qui Bedae Operibos lerse oTulgandls operam 
unpendere Toioerint; 
Gommenuria in ETangeliam JoaBnis Bedam 1>a- 



Hieronymo» boc nihil ad rem de qoa agimos, ftiilque ^ X>M auclorem Tidentur, onde pott annum 751 ab 



l^dUiraam Faoslo nt roagistro ascriberet quod erat 
diseipall,alqaeidforsitan affectatam ad procurandaro 
som opialoBitingalari majorem auctoritatem. Qoarlo 
boe idem opus est impressum sub nomine Philippi 
presbjleri, annl m7,Basile», apuid Adamum Pelri, 
et in«4*, el bi-folio simul eodem anno» qnod rarissi' 
Bmoi est; el longe anlequsm imprimeretarsub no« 
mine B^ presbyieri, quod conliglt lanturo in Edi- 
liotte Parisiensi omnium Bedae Operum, anno 1554, 
apod Fraociscum Jametium, qui llla octo toniis col- 
legit. Porro quamTis hoc opi» habeafur inter Ista 
Bedae opera, longe tamen correctias est Um in Editiooe 
spedBli Basileensi anni 1527 qoam inter Opera 
oouda dlTl Hieronjmi, obi etiam InTenitor. Quod 
aBBOlaase ad proiimam Editionem suAlcist. 

GAPUT QUINTUM. 

De i&ade qminto et oexto Operum Yenerainiii Beda. 

Contbienlur lomo qiilnlo Operum Bedx seqiientia 
opoicola. 

Empoeiiioin EvangeHum Mattkmi, libris it, pag. I. 
Espoiiiia im Eoam§$iium Jforri, libris it» p. 92. 
Espo^do im Eoamgeiknm Lucm^ ribris ti, p. SI7. 
Egpoii da im SwangeUmm Joanmi^ p. 451. 
Kspotiifo im Acta mpoitoiarmm^ p.625. 
ik VoeebUkmi iocarmm v4 didlatmm qum im iibro 
Aetmam apoiteilarum iepmttnarf p.. 666. 

EspeMo tn oeptem Epiiioioi canonicai, p. 675. 



eo ediu esse creduntur. Haec Telul quoddam Aagu- 
stinianae Expositionis compendium esse Tldentor, in- 
sertis hinc inde sentcnkiis alioram Patrum, ot cap. 4, 
agens de Regulo, Terba saocti Gregorii Magm' ad- 
ducil. Gerte Jonas Aurelianensis episeopus, LodoTici 
Pii aequalis, in libro i de InstUulione laicali, cap. 13, 
dtat plures Tersus ex fieda in homiUa ETangelu ti- 
geslma, qni In pnedieU& ooromenuriis leguotiir, 
capite i; unde legendum esse suspicamur apnd Jonam, 
in Bomilia Evangeiii uamda. Bt quidem Alcuinos, 
in praefatlooe commeBtarii soi in Joannis ETsnge- 
liom , ex homiliis beati fiedse presby teri molu se as- 
sampsisse fatetur. Noliam luquo mibi Tidetur du- 
blum quio Ezposilio IsU ad Bedam pertineat, ol 
'' habet idem MabilloB loco eiuto. Hic insnper Beda, 
roorbo supremo decombens, patria lingua reddldit 
Joannis ETangdiomy tetUnte GuUiberto ejasdisci* 
polo in episiola quam de Iptiut obilu exaraTit. 

JOe Nominibut locorum el dTiutom qu» In libro 
Aetaum apostolorum legoniur liber specut ad eamdem 
aadorem ex flde mst. Godicum qoot Tldl, ad quem 
tpecuni luterpreutionet norolBum Hebraieorom ta- 
crae Scripturae ordine alphabelico digettte, de quibus 
dixtmos ad excassionem lomi lertii Opemm Bedae, 
nempe ad Remigiom Antisiiodorensem monachBai, 
nl Ibl dixlmtti. 

Tomo sexto Operam VenerabUlt Bedas eoolioeBtar 
tanlom proprie Opera tria, JttimcfeifMtt lii lrftc# 
apouolorum^ pag. 1, cum paudt quaesiionibut. Es- 



tl kD OPERA VEN. UWJR PROLBGMENA. 8a 

poritiowEyiiUiaitiMaluprdedmsaHetiPmiUapoitoti^ Xj^ii^ i|iioiiiioi» his daobos tenium idlmpm^ 

pag. 51, ei Serumu uncH Jomnii Chrffioilomi do 

lauMui inHcii Pmc/t, pag. 8S4. Certum atitein est 

ftenDones istos de laudihus sanctl Pauli speclare ad 

Banetum ioannem episcopum ConstantinopolitaBttm. 

Certom quoquo est retractationiBs in Aciua aposto- 

torum ai>ectare ad Bedam ; sed quaDStio est de im- 

mensisiUis commentariisin qoatnordecimsancti Pauli 

fipistolis es terbis sancii Ausustini« ss>ectent&e ad 

Bedam vcl ad Flonim quemdJam Lugdiinensis ficcle- 

aisD diaconttm. Ad qttttstionem hanc definiendam» 

«Itr ipsis verbis Joannis lfabiUon> qoi tom. 1 Analo- 

cionim» pag. i% babet singularem disquisitionem do 

VenerabiUs Beds et Flori Lugdonensis diaconi com- 

aieiitarUs in Epistutas Fauli tx dic&is sancti Aa- 

gttsiini. 

I Tres invenio, lnqult« antiquos auetores« qui 
eommentarlos in epistolas Pauli apostoU ex hMMrls 
•aneU Attgtteiini eetttbntbus cimtexucrout Frimiu eU 
Pounu «Mm TripoUiuHm provincim^ qiU stiiclf Panii 
EpiiioUii ex cupimUs opHMculommioailAugHiUmiMlh 
natMoe narraiut^ ut per oi alienum iui coedki Mm* 
retet arcanum^ liiquit Cassiodorus in Ubro de dittnis 
Leetloaibtts, cap. 8. Alter est tenerab^ Beda, em^» 
bose terba snnt in fine ^ilomcs lli torlati: In Apo- 
atato fueBcun^e in epuieulie nmcti Augmlini invem 
Mcia^per otdinem Iranuribere curafA, Tertlns esi 
Florus diaeonusi seu (ut WandaU)erto monacbo Pm* 
miensi ejns aequali vlsom est) subdiaconus Kccleste 
Lngdunensls, tirsuo teupore, doctrint ^terodliloRe 
claras* Et bis trU>os commentoriis unicam htbemus ^ ^"^^ commenUrios* 



Florom Lugduriensero diacoimm» ttt postea 
strabo. H«c cum ita siot» manent lamen dislvaeta 
erudltorom suifragia circa eToigaittmcommenlttrittm, 
qttem Beda aUi tribaendom eensent, aludem- 
hant. Et mibi qttidem aliquandot cum ipsios Bedae 
elogium texerem io seculo lu Benedictino» tisos 
foit Bed» gerroaDos flBtdi; sed po£iei| deprebeoso 
in inss. BiblioUiects germano iMds eoilimeatario« 
a sentealia dlscedere coactos satai. 

f Cofflmeotariam aiiquem io Paalum ex dtciis saActi 
Augttstteii a Bedn consarcinatam roissei eonsltas 
debelesse omniom persuasio, lom qttla id discrio 
Beda lestatar in Epitome soa, proboaiibus libris lam 
editlsquam mss., tum quia Hincmartis» Kbomorom 
B ttrehiepiscof tts« ac Lopas Ferrariensb abbas» hoc 
Bcdsttconuneourlumlaadant* Hlncm^ruA qoidem io 
posteriori opere de Pr«desiinaiioneadtenuiGeHes- 
calcam, cap. I. Sifuiiiamt% iaqdit, eoidemUhroi 
non hakelf videat in CoUeedone fenerahiUe Bidee pris- 
hpteride opuiculii iancti Au§uuini euper ApeiUAium. 
Et ibi diicere poterit ipMd antea ignarntU^ Lopus vero 
fai Epislola 76 ad eomdem Uiocmaram : C^lli^toffeirm 
Bedm in Apctioim ex operitm Angue^i teriiu» eum 
dirigere^ propterea qkod fanlvs eil Uber, ut nec snm 
eelarif ncc pera poiut iatii eommode conUnerL llaqtte 
nemo Jam in duiNum revocalre potest aa Beda colle* 
cUneum ediderit ioApostolom; ncc Baroniiu dubi- 
Usset, si ad ea quae moi protuU argnmenta animum 
iniendlsset. At tidendura porro est qualis sil isto 



inier Opera tenerabiUa Bed», ipsiasque oomioe 
luraenoutam; sc* an tere BeJae irUmi debeol Jam 
dttdttm magna Us esl inler stodiostts. IJ lesutnr Ro- 
berttts de Torinneio abbas in monte sancti llicbaells» 
in prologo quem praettiil Abbreviationi EiposiUonb 
fipbtolamm Apostoli secundom Augttstlnom. Hoc in 
prologoapodLacam Dacherium in appeodice ad Gui- 
bertum editOy censet Roberlas prolixnm ilhim com- 
menUrium (quem ipsum esse qul intcr Opera Bedas 
nodo exsUl non dobito ) potios trtbuendum essi^ 
Petro abball TripoUuno, quam Bedx» cui aUum tri- 
buit breviorem, ex libris itidem saocti Aogustini ex- 
cerptum : qui liber totui^ inquit, non admquatur nur* 
gnttudine medietaii ioUui Erpositionii Epiitolm ad 



i Ooos luveniCodieesmembraileoo ejusmodieoUe- 
ctaneam ^ub Bedae nomiiie continentes» aoam aonorum 
fere odingenloromt alterttmseptiogeiitorttm. Primos 
honc Codex prasfert Utuhim : CoUectanium hedm in 
Apoitolumes operibui beaHAuguitini* Tum commenu- 
rius in hxe veriw» Pautui eermti Jeeu Cliriiti tBocalur 
Apoitotui etc., incipit, in faqnc modum : Es likro canlra 
4iuinque limresei. Ordo iste seqitendui eu^ uiloguemeda 
Etangeliot non iiteam depropheUe. HlcCodex desioil 
in Episiola ad Tbessalonicenses, aliis foUis atalsia. 
Aller Codex iU inscribiiur : Incipil tiber Gotleeiio- 
wtm eenerubitii Bedm presbyleri^ ex scnp/isfti^oit.Aii- 
guitini episcopi , in epistoiM beati PauH apoitoU e/o- 
(oraltts. idem habet Exordiom ac primas; sic vero 



HomoNos, qu» in alio prolixo comnienUrio habetur. ^ desinit : Ei^/icK CoUectio Bedm preibgteri ex opas- 



f Magno post Robertum abbatem intervaUo Uhi- 
strissimtts cardinaiis Baronius» ad annum ClirisU ({6i 
exisUmal commenUria Ula lyplsediu noo esse Bed«t 
sed Petri abbatis, qua in re cum Roberto conaeaUl. 
Sed Ia lioe recedii ab eodem, quod negel aflam 
ejosmodi commonuUonem a Beda in Paolam condi« 
Um esso» ailque verba Uhi Bedae qua superius retoU» 
m ipsiusEpitomen exaliorum addiuaiento hrrepslsse» 
Disseolil a Baronio BeUarminos, in libro de Scri- 
ploribos eccleslasticis, ad annum 7Sil, obsenraUono 
soconda ad Bodm Opera, aitqoe oibU impedire qno* 
minas duo aoetores, Petros abbas et Beda preabyier, 
diversls Umportbos el locis, in Paulo ex AngttsUni 
scriptis explicoodo desudaveriot. Imo ccrte mbU uki- 



cutii beali AuguHini in Epistolai beaU VauU apoitoUm 
Geaaini bujus Bed» oommei^urli oecdom typis eJiti 
copiam babemas, quem Deo danto aliqaaodo cum 
alils ejusmodi monomeatis in lucem proferemos. » 
Hjdc ioalmesMabUloo» looo ciuto, obi et plura habel 
quUras prolulcommoouriam io Epistolaa divi PauU 
ei verbis aaneti AugusUoi» inter Opera Bedae im« 
prettom, specure indabiead Floram Lagduoen&em 
diacooom. Qood nos etiam poslea praesiabimus smeulo 
it io Floro diacono. 

CAPUT SBXTOM. 
De toma sepUmo Opemm eenerabilii Bedm* . 
lo qao exstant BamUim metieaUi de tempera exxui» 
pag. I. 



ii MSSGRTATK) DE SCftlPTIS YCN. BBDiB. 90 

if#MiteirjliM(Mi/f MHcltixxiUy p.91. A ^ SulvMioriM nottri Jem ChriilU qui ttiemut dnit 



BntMim hUmaU$ lie tempon iv, p. IS5. 

§§0miHm qMdragBiinudf xiu, p. 218. 

Howitim kMmaie$ 4g$ancii$ xvty p. 290. 

&eitmmH$ ad pofMiUm wnii isiiy p. 3S9. 

luqoe jmta impressiones eiereTeniiil bomilix sett 
eeriBOoei Venerabills Beto nsque ad cenUim qttedra- 
gisie» qttl leaen lii enUqttis nie. €odd. sttni uuinm 
qnadra|iuU novean. Binc mirarl subit qttanla fuetii 
ma4emorom ab annis cirdler duceniift impadeniia, 
qni abiqil^ ftmdamenio ei Iraiione, lit suis omnia da«* 
rent tel cdojecibris, ycI alleciitMis, tel pboiittoiis, 
scripu Tderam psinim inniimeris eiiraneis non 
alBplillcamnt« sed eorroperttni, magno ficcicsix pro«> 
bro. Uiilc palei qoam necessaHttin sil aique oiile 



$eaiiat eic. 

6. UomiUa oancii Evangelii $ec, Lncam, PastoScs 
i*oqireiA2fTea. lodpii : if a/d t/i Bethleem Oomino^ etc. 
01 in E.lili8. Deesi In prtmo God. Cii^lur tamcn a 
iona Aureiianensi epiacopo , lib. ii de Iu$iitutione 
laicoli^ cap. 10. 

7. Bomilia uneti EvungelH $ec. Joannem^ \h ram- 
CIHO laaT YeaiUtt. 1n priori Cod., Ihmilm donmi 
Jiedm tif KATALi DoNi.^i. Incipii in uiruque : Qute Um' 
poraiem Mediatorio Dei ef AomtVucm, elc, ui 10 
Ediiis. 

8. ttomitia $aHCti Evang. iec. Joannem, DiIlT Jsstti 

PeTlO. SEQUEaE MB ; dicetlda tN flATAl.l SAfCTI JoANNtS 

BYANOCiiiiTie. Incipii ln utroqite: L^itio $ancti Evan* 



leipabliein CbHsilao» reiittn^lre ad mss. Codicea in B getii ^ nobU niodo iecta eu. 



poiiisitiiis BimipGb biblioihecis, jaih niulio numero 
koe smettk» eolleeloi ttii eoUalis ad Ipsos ediitooibus, 
iip«rin a lenolnls, Cilsa a terb, cena ab inccrtis se- 
cetmnittr. Inslgne bttjusce rc i eiemplOm praebeiti rari 
naiis Co*ld. mss. sermonum Veuerabilis Bed» pres- 
bjteri, qnl ottne io bibliotbeca Colberiina, nom. lOS 
et f QOi, oliiil in Tboanea babebantnr, num. 141 et 
88. In pfbno nom. I4i, ame aonos oetinfenlos el* 
«rato, boiiftilite iiiii, conliotta serie eibibeuiur ; in 
aHonora. 58,qoi annos seicenidi prslbrl, dlitin- 
gttaallir In duos Itbros prsemissli ad otmmque cipi- 
tolaiionibtts. Uiruinque apographttro conittlil ac re* 
frmscoUfii Joaunes Mabillon in elogio Bed» parag. 
81, oosqae posi ipsum Unquam insiiiutonosiro con 



9. lUmilia Etmg. $ec. Hatth., ANcaLVS Dotttm af- 
rAiciT, di^eniia m matali InNocKHTivtt. Iticipii in 
airoqtto : De Morte pretiooa martyrum Chrioti Jnno* 
ceutiamt eic., ui in felditii. 

10. Uoadtia Eoangetii $ec. Lucam^ PosTettAM cOn- 
SttOMATi so.tT iies ocTo, diccnda ii octasas Domijo. 
(nelpii in uiroque. Sanctam veuerandamque pra^oentig 
[e$ii mffinortetti, eic., ui In feliiis. 

ttomUin Eoangelii tec. Uattli,^ A.^eLUs DottiKi ar- 
PAamr, dicenda in ticilu ErirnAxiiE. Nttlla bomilia 
lo «iroqOe apograpbo. 

11. Umn. Evang. uc. Uatth.^ VeKiT Je m a Ca* 
LiLiEA iN JoaiANili. lo priorl Cod», Uometia domui 
Bedm aiR s^kcto TnEOPttANij:* liicipii In otfoque : 



... ^ ^. — ^ ^ — 

wiieoi, mainttmqaemoderMe aadaclc arcttmeniom ^**'^ ««"^'«* Etangeiii quam modo fratre$ audirimu$. 
wa imerpolaodis Tetertiro ficdesi» doclohim seiipUs. ^^^*» «i *« «*i»s» P^o dle ocura. 



8ic procedit Codei posierior : 



CAmULAIIO Liaai l iB IIOttCLllS BEiJt POBSBT- 
TBRI, NUXEBO TI6INT1 QtUtQUe. 

1. BomiHa ieelionio taacii Evangelii oeeundum 
Matcam^ Mnics bst GAaaiBL ancelos. Iii pHmo Cod., 
BomeUa domm Bedm. In uiroque sic incipii posi 
Etraiigelil Tcrba : Exordium no$trm Jiedemptioni$ ho- 
dUema oancti Eoangelii tectio commendatf etc., ui lo 
Editii ad diem Annuiiiiaiionis beai:e Msriae. 

% Bomilia kctiouio oancU Eoaug. $ec. Jjtcam^ Ei- 
Mabu, eic ( Inclpit lu uiroque : iecfio 
t oaiftaijf MN^ii Evangeiil 
aesliTalet deuneti$. ) 

Z. Bamtia lectiom$ $ancli EtOHg. $tc. Uarcum^ 
FmT JOAWOBS m ob ebto. In priori Codlce, Uomilia 
damm Bedm ob aovbnto Domuu. Incipii in uiro* 
qae : Ado en i am dominicm prmdiedHonio Joanneo prm^ 
eiofnii,ece. 

4. BmadUa lect. oancU EvangeiU $ec. Joannem , 
JeyumBSTBiTisoRioa PBBBiiET. (Iuc:pii //e^einpifotiif 
«isir«pfMinof ieotimamam de ip$o perMenOf eic 
Deesl in priori Codlce.) 

8. HotmBa EvangaUi $ac. MaUh.^ Com bssbt oe-^ 
iPiouTA. Ja priori Cod., BomeUa domni Bedm m 
^ieiitA Do«»i.lBei^lt io ttiroqtte, iVarmlo/M Oomitu 



12. Uom. Evang. $ee. Lacam^ liANT rAiBNTEi 
Jbso pbb OMies annos. In priiiio Cod. , Uomela , 
domni Bedm Dominica priMa po$i Theophaniam. In- 
Cipii iii ulroque : Aperta nobi$ e$t fratreo chari$$'mi 
tancti Evangelii iectiOf eic.« ut in Editis. 

15. Hom. Evang. $ec. Jonnnem , NuPTtiE pactje 
SDNT. lu primo Cod., Homitia domni Bedm Dominica 
SRCONDA po$i Theophania. liicipit in otroque : Quod 
Dominuo ac Salvaior nooter ad uHpitao tocatu$, elc, 
ui in Ediiis« 

14. Jlom. Evang. $ee. Joan.f ViiiT Joannes Jk&ch 
▼ENiBiiTBM Ai SB. lo prlorl Cod* Homitia domm Bedm 

Qtt» cdiu est iiiter D Dominica 2 po$t Theophania. Incipil in ulroque : 
Joanneo Bapiiota $i prmcuroor Domni; sed in capi* 
ittlaiione posierioris non eisut. 

15. Uamilia Evang. $ec. Jjucam, PoiTQOAii lurLETi 
SUNT ; diccnda in PcaipicATiONE Sanct^b Marxjb. in- 
cipii in oiroque Codice : Sotemnitutem nohio /lo- 
diernm ulehritaUo^ eic, ui in EJiiis. 

10. Hom. Evang. $ec, Joan., Ebat dies rBiTas 
JoiiEoauM. Deesi in priino CoJice, incipil : Duopa- 
riier miracuta humanm $anationi$ hodierna notio 
oancU EtangeUi iectio iradii. 

17. Uom. Evang. $ec. Joan.^ Voloit Jbsos EsiaE tn 
Galiljeam. Io prtnto cod., Domui Jieda; ihmt Tueo- 
pbania. DqcsI in poslcriori Codice, iocipii : Audivi- 



91 



AH OraRA VEN. BEDM PRQUCGOMENA. 



9t 



wH$€stectioneEvmg€UUfratmekm$9imi,benignam ActorUm euw itiurrectlQmi Dminne et iMkmiflor 



BedemptorU noitri graham. 

18. Bom. Ewmgem oee. MaUk.^ Filius hoiiiiib 
irBMTVEi» BST w «LORiA Pata» 601. Ifi prinio Codice, 
ffMtfia ifomiii Atfi^iP D miiiCA i In QMdragenm: 
lndpiiiii Qtroqae : Quia Dominui oc Redemptor «o- 
ster^toMWOi.tste. 

19. Ifoiii. EfHmg. $ee. Matth. Egbbssus Jesus sb- 
CBssrr « PASTBs Ttbi, etc itec deest in primo Co- 
4i€e, iocipit : /» lutione tancti EvnngeiU qum nobie 
modo lecta est» etc. ExsUt in Editis ad DominicBni 
2 QaBdrafesimaB. 

fO. Mom. Ewang. oee. Joan.^ Pbebbbit Ibsos » 
M MTBii OuTBTi. 1a primo Codice* Homma dmnni 
Bedm Downica 3 (2««dr«9«ftiii« saM. lacipltUi vtro- 



q«e : Prwientii taneti Ewngeiii leedonem tanto in B q| |„ Etfitis. 



notter^ eu!., nt in Editis. 

5. Bom.Emmg. tee. Matth.^ UiiDBcai mscipou. In 
primo JfanuscriptOy Honulia damni Bedm FeBiA 6 : 
lii Pateha, Incipit in utroque: EwaMgedem lutio^ 
fratret chariuimif gnam modo aaditimMei ete.» iit in 
EdiUs. 

A. Hom. Epang. eec. Lueam^ oba Sabbati taldb 
MLDCOLO. Deest m pHmo Codke, et in Editis. locipit : 
ApiTfa ne^is ett^ fratret^ de Beearreclwne Dondid et 
Bedemptorit nottri iectio reeitata. 

5. Hom. Emmg. tee. Joan. » MoBicim etum « boh 
TiBBBiTis MB. Id pf imo Codicc , Hondlia domni Bedm 
w DommcA 2 posl Octabat Patchm. locipit in utro* 
qne; Lmta Dondni et Saivatarit notiri promitta^ eto.» 



fmfiBS contiderarot etc 

21. Ifom. Evmi^. tee. Joan., ABirr Jbsos tbani 
■AEB GAULiEA. lo primo Codice, Homilia domni 
IMir m QoAEEACBSiMA. Incipit atroque : Q»t tigna 
et miraeuta Domiid ae Salwatarit nottri recte cum 
tefunt^ etc, ut in Editls nd Domioictm h Qoadra- 
gesimm. 

9L Hom. Ewang. tee. Joan.^ Db cbbmt Jbsus Ca- 
nuEiiAOii. la primo Codice , Homiiia domni Bedm 
rBEU 2 in Quadragedma. Incipit in utroque : Seiet 
moeere tptosdam^ tptod in exordio hnjut lectiomt^ etc. 

^. ffom. Evang. tee. MaUh., Con appeopuiqoas- 
IBT Jbsos Hibbosoltuis. In primo Codice, Hotnilia 
donmi Bedm in Paluis. Indpit in utroque : Mediator 
Jki el heminmn homo Chrittut Jetut gui pro hmnam 
generit^ etc.» ut in Editis. 

U. Hom. Evang. tu. Joan.f Peoxiiioii beat Pas* 
au Joo JWBOH. Non exstat in primo Codice. Iiicipit : 
llort<effl0|>nci^lfiim tolet^ etc., ot in Editis. 

95. Hom. Evang. tee, Joan.^ Abtb bieu rESTOU 
PiscUiB. In primo Codice, HomiHa domni Bedm w 
CoEiiA Domm. lncipit in otroque : Seripturut evange^ 
Utta Joannet memarahiie ilkul Domini mgtterium^ 
etc., ut in Editia. 

In posteriori Codice post iibmm primom homilia- 
rum iegitur : ExpHcit Homeliarum liber primut^ nu» 
mero xxr; et tamen in ipsoCodice exsiant bomilias 
duntaxat xxui» aliis ex priori Codice soppletis. Per- 
gltCodexposterior: 



Indpit capitulatio iectionum taneti Evangelti nmnero 
XXIV ifi Uhro II ejutdem anctoru. 



I. Homilia tancti EvangelH tec. Matth.^ Vbspceb 
AOTEU Sabbati. Io primo Codiee, Homitia domni 
Bedm m tigilia PASCUiB. Incipit in utroque : VigiHaa 
nohit hujut taeratittimm noctit, etc.» ut in Editis. 

fl£C bomilia iegebator in f^i/ur, boc est in ma- 
lutino onicio Paechm ; el Umen in primo Codice 
inseritor boc loco bomilia sancti Gregorii in die 
sanclo Pacbs lefi solita. Idem obserrE devt^iim 
Petttecottet^ infra. 

9. Hom. Evang. tee. Lucam^ Stbtit Jbsos iii «eeio 
EisarOLOEOii sooeou. Jn primo Codice , BomUia 
domni Bedm wuAk 3 tn Paecha. lacipit in utroquc : 



6. i7om. £iMm^. tee, Joan.9 Yaoo ab eos qiui misit 
MB. In primoCodieet HonuUa domni Bedm teetu 
DoMiviCA jiosf SEM^iiim Pauha. loeipit in uiroqoe : 
Slctfl ex lectiona evangelieat fratret ehariuimi^ andh' 
«tmits, etc, ut in Editis. 

7. Ifom. Evang. tec. Joan. Si qoio ebtieeitis 
Patebm, etc. Deesl in primo Codice, incipit ; Poiesl 
movere infirmot auditoret^ etc., ut in Editis. 

8. Ifom. Evang. ue. Lucam^ Petite bt OABrruE 
TOBis. In primo Ckidicei Jfomtlla domni Bedm in Las- 
tania majore. Incipit in utroque : Domijiuf etSaba- 
tOT notUr ad ctietdt regni gandia^ etc. Non exatat 
in Editis. 

. Q 9. Ifom. £veMf . tee. Lucam.. Hjic somt teeea qhm 
LOCOTOS soM ; dicenda in Ascemso Domtiii. In otro- 
que ms. Codice incipit : Ateenturut in eettum Do* 
mbmfl, etc., alia aulem in Bditis. 

10. Hom. Evang. tec. Joan. : Com terbeit Pa- 
EACLiTOSt dieenda Domiiiica pott Auenta Dondni. 
In utroque et in EdiUs indpic : Ez muttit tancti 
EvangeUitaeieinvenimMtf etc. HMbomilia citator 
ab Amalbario, lib. 1 de OIQciis» cap. 97. ItenBqoo 
lib. n» cap. I. 

li. Homll. Evang. uc. Joan.^ Si nuciTis me di* 
cemla in in tigilu PmnrBcosTBS. In utroque Ma- 
nascripto et ia Editis locipit : QmIe Spiritut tanai 
Ao4f , frairet chafiioimif cetehranmt adventumt eic. 

It. Hom. Evang. tee. Joan. , Eeat momo ex Pma^ 
Eisjas. In primo Codice» Honulia donmi Bedm in 
Oetabat Pentecottee. Incipit in utroqoe : Stcal cs 
LecUone tancH EvangeUif fratret eharittimi^ mi- 
dtflflfl, etc Exsut bi Edftis ad diem inrentionla 
sanctm er«cis« et dtator In epistola qoam HlncBmraa 
Rbemensis arcbieplscopos scripsit MomiMO COMciiii 
Toslacensis ad Rodulfam BltariceBaen, el FrotariMoa 
Burdlgalenaem antistites . 

IS. Ifom. Evang. tu. Lueam , Forr m mBBoa 
Hbeoois, dicenda m ticu.u sasicti JoAmna. In utro* 
que Ms. et in Editis incipit : VeiiiBrMfl Im eamo Da^ 
mtmifl 01 JlednMpl^ MOflffr, etc 

i4. Hom. Evang. tec. Lucmny Elisabetm larLETOM 
m tempos faeibhoi, dicenda 111 NATivrrATB samcti 



9S DISSERTAHO Dfi SCRIPTfS TEN. BEDJE. U 

IpyuiiQft BifimjE. Iii «troqiio Codiee et in EdiUs A Concepcioais beaue Tirginit, sancti MidHielis, sencci 



«cipit : Pmem^HM Dmmm NMimUUf elc. 

15 Mmm. BtHmg. ue. /•««•, Dixit Jssos SiHom 
?mo»dieeiide m viBiLU «jpsstolenaii PM €i PmUL 
Mipit ie «troqiie m. Codiceet Iq Editis : KNtnran 
«elis perf^ctm dtltffiemt, ecc. 

li. Bmm* Evmig. ise. Mauk.^ Vimit Jesos iii 
MftnsCjnsm, dieeoda ui Natali apeilo/onin Pe- 
f ri «1 PmiU, liici|iit I» otroqiie ins. Codice et io Bdit» : 
Ledii «mefi KmMffeiU fnem modo» froirtit mt- 
iMMt teNlo tiiliiisiiu eefffim^t etc 

17. iffem. £waif. m. ITalfik.DfziTSaoii Pmos 
tB Jmni, EocB ms laiQPunjs ohhu; dicenda ui 
IUtau S4ncn Bsnmcn, Bisco|ri scillcet. Abest in 
priao Codice, adest in posterlorl et in Editis, ind- 
fieni : iiufifiis e l^emiMO Petru$p etc. 

IS« £fem. Efenf. str. Meitk.^ Accissrr ab Jfismi 

. ■ATBft mmra ZnsBSi» dlcencto in Nitalb sancti 

•lAcem ArosTOi.1. Addit piiaios Codex Jticobi frairie 

Bmmid. faidpit In otroqne» ot In Editis : Domhme 

CmMer ei Redempier netier vnburu tuper^ ne- 

Mrm^ ete. 

. 10. Hem. E^OBir. $ee. lfellA.,£uBiis Jbu» bb 
FnnBOS Tni. Abest In primo Codice» Indpit : Surhu 
ib ef nmlBs fuem mir&kiHier euraimn a Demiao^ etc., 
«tteEdlUs. 

Sd. Hem. fisBBf • ue. Maiik. , Aumtit Hbbobbs 

TBTBABGBA* dicendt IN DbCOLLATIOIIB SANCTI JOAHillS 

BAmsT Ji. Abest In prlmo Codice, indpit : Nolatoii» 
fratree ekamilmit bealitoamiu diem celehranie$f elc., 
vt In EdlllB. 

ii. Hom. fioaBf . eec. Joan.^ Facta sunt Encbkia« 
diceadi ni Dbbicatiohb bcclbslb. Indpit in ntroque: 
ABdmtmos e» iecikme EvanpUca^ fraeree ehariuimi^ 
foim faeta umt emcenia, etc. , nt in Editis. In po^ 
iiori Codlee Inec homillt scqoenti postponitor, prse- 
ponitBr in prlori. 

tt.ffem. EsBBf. $ee. Mattk.^ Timt Jesds bob neb 
IB TBLONEO, dicenlB iN Natalb sancti Mattbjii 
AfosTOU. Indplt in utroque ; Legkmu^ Apoetolo di- 
aemof qrda omm$ peecamrunt^ etc. , nt in Edltis. 

15. BonL Eoang. $ee. /oon., Stabat Xoannes et 
B BttCiraLis Bios .000» dicenda m Natalb sancti 
t AroeTOU. Indpit in ntroque Codice : Tobib 



Locas eranfdlst»» Pnesenlatioois best« Hsrte. el 
allas de comrouni martyrom» elc., aot soMiitias 
esse aut dnbias, aut certe ex sinceris Bedas coromen- 
Uriis In Marcum et Lueam expressas. Nollus sane 
dubilo quin temporibtis Bed» eo modo redtartHor 
Ef angelium in Ecclesiis, quo in ross. islis Codldbus 
habetor. Nondoro bis teroporibus erant ooodoctitii 
Evangdii prscones, qui Cbristum propter Laxaruro 
In singolis Qoadragesiaue feriis populo potaoribus 
In dTitatibus annuniiarenl, quod saec. xui tanturot 
ex occasione Mendicantiura ordlnum, na<uro est. 
Unde quo roinus obviuro erat ETangelinro-, eo ab 
auditoribus avidius exclpiebator» ab enuntiantlbos 
roajorl gravitatis pondere Terboruinque suavitate 
' expodtoro. Qui porro bas Bedse bomilias suis inter- 
polatlonibus iu deturparunt, ot ex boroiliis xLtx 
centon quadragiou composuerlot, llhis iu imrouu- 
us dispc«uerunt juxU ratlonero hodlernam Evange- 
lioniro distribotororo, qwe vlx qnadringeotos «tatts 
annoshabet, paruro sollicitl, an non Inde posfmoduro 
a critlds superventuris ignorantim ac supiniutis in 
lacto suo argoi possent.- 

Solas hlc Untisper ddlbeinns homllias ad po- 
puluro varlas num. xxu« qoarura plnrinue ind^nm 
sunt oronino viro gravi, qualem fulise Tenerabilem 
Bedam novimos. Horoiiiae duae de saocto Wigberto 
non possont esse Tenerabiiis Bed», qui aonis dno- 
dechn exstinctus est anu Wigbertmn abbatero inor« 
Q tuum anno 747, dle 13 mensis Augusti. Itero houil- 
lia de sancU Scholastica sancto abbati Cassioend 
Benbario tribuitur in ros. Cod. Cassinensi, qo» 
Spectare videtur potius ad Paulum Langobardum 
Cassinensero diaconum. Sermones de sancto Bsrtho- 
loroaeo apostolo, Joanne evangdista, de Inventione 
sanct» crucis, de vinculis sancti Petrl, iU absurdi 
et fabulosi sunt, ut risum moveant. Scrroo in festo 
oniniuro sanctorum legi solitus, ascribitur Bbabano 
Mauro in apographis qoonullis, nescio an bene. Illud 
movet , qu6d festuro oronium Sanctorum institutuffl 
est a Gregorio papa llf , ut probant velerrhna Usuar- 
di exemphiria, et Hugo Uenardus In librun Sacra- 
meQtorum saoctl Gregorii, pag. i84, qul anno 731 # 
sedere ccey It. At sermo iste cum Bedae stjfium ha- 



neiaaMeet Seripmrm Mnm taUimitae. etc , ut In jp j^^,^ p^^^H ^ ^^^ conscribi sob initium insiitutm 
fidltb, pro Tigma UmH. ^^^^ festlviutis. 

tl. Bom. Emm§. $ee. Joan. Yoluit Jbsos bxibb 



IB Csr.ii.BiM Deest in primo Codice utpoie laceroy 
altero et Indpit : Ani/ivtmBS ex leclione 
iffratrm ekarimimi^ btmgnam Redempiorie 

mm ffi frB^OBi. Deest ia Editis. 

6ie vero deaiiiit Codex posurior : EspikitBoud- 
Smrum Uer $enmiue Bedm preekfiieri^ uumero xxit« 

Ex hif hitdliguBas komlllas omnes m ferils omnl- 
boB Doniiftlcanim OnadragesimtB , et in Domlnieoi 
Aii poil TriBluteBt itemque Ib fesu sanctl Supha- 
iri proiaasanyrii, sanctae Schohtttiae» saactae Marim 
Magdalmia^ XiBflilgiiratloQis Domlni, Assumptionis 
beatc Marim, SBUCti BsrtholomaN » Nativiutis et 



SdndUm slve Lod communee ex Pairibu$j pag. 570, 
BttributaesuntBedae ex conjectura Untum,qnod ipse 
soleret ex aliis excerpere. Naro In Mss. oronibos » 
Bbl firequentlssimse in antiquto Galliarum bibliothecis 
iont, anonymm semper Inveniuntur. Constaot scin* 
tilhe IslaB sermonibus lxxx , de variis argumentis 
TlrtuUm ac vitiorum. Humpfredus Wankius Anglns 
edidit anno 1706, in-folio, Oxoniae, et Theatro Sbel* 
donlano antiquae litteraturae Septentrionalls Ubrum, 
nbl, pag. 180, ait exsure ms. in Bibliotheca D. Tacobi 
Westmonasterii , inUr alios, librom SdntUlarum 
sea senuntiarum, quas tum ex Scriptora sacra, tnm 
ex Patrum seriptis Beda collegerit versionequc inter* 



95 AD Omxk VGN. BfiDiE HlOLECOIIICMA. <i 

liii«iH Saiooica eipltcuerit. Eisut Uiier ms*. Codioct A aacloris ad qoem tomo It dpeniai Me ifeeiai iMi* 



ecclealarum Aogibe CAlhedraltom etaliarum ^usdem 
regni celebrlimi bibliothecinrai, Codke 6622, In mis. 
Codicibua Caroti Theyen Cod. 252, et Codicihus mae. 
8155 ei 8250; In mss. Jacoha» hihliothectt Codici- 
hus 415 et 538 : Uhtr SciniHtmmm cum SM#m*c« 
weriione inkriUienrk. 

D9 Muiiere farH tikdiut^ pdg. 4K>t feMrahlli Ueda 
Indignus non est. Lodit onim apitsalmts allegorlia^ 
^iiae ah ttltus ingenio noti alteits sUiH» quamTis nlhil 
haheam quo ilil poftUitre attrihoam. 

EAMiHs Ji Oficiii, pag. 467, ei dktis qoonimdam 
Patromeicerptust aon poiesl Apedare ad Bedam^ 
Mam uhi de lU, li^ l el quadrlitesima loqultnr, 
allegat quaidam qme deaumpti synt ei Anasiaiio qul 



ciaius dc Suhsumiiis ioscripUii« (iam ilii prlmuSi Mi 
et lilc postremas, est ad elerlcos« &cil^«e Tertiolttiaa 
easdem querimomaa eonlra eos qoi soo lempora 
distrahf bant suhstaiitUs et monaatel^ia oMMiaehoram 
▼icloi el TesUtttl oecessaria, niagim tolitta Bceleaim 
dmteno. Aadiam«siUam»p4g. 1M9. $me^ prte$lr^9 
ffcieM, ottHNtt/e #1 rMointf^fiiies ^Oe^ scH^lom $^^ 
JowciiJtt oiniissifivii ifts tHii MdOsanT , he r , «sAorfo* 
onoi M(^ pro iNslonrilioo^ ^iNlo4jorom deilrorca* 
rom, primo ^oldrol oi priafio «siodc oMoli camo^illi 
ftdiMitur^ Mudi ol Al ^ui Ument BmtUmtm m qoi 
ooi^olooi lo «ifS e/oi, tifierioprmpmioniur. tlkm m 
ime qoom inoxAtta ofeim» «sl Antti fOMi «0 ioem qodr 
stM soiffOe sootlis ONlnctpofo ofqiie tOMssrrofo «rooi« 



scripsit Vitas Romanorum pohlittcum , in Vlio ITel* B d.,i/roria looi «s #ecforom ioairitf. Si MnH Aeo f«« 



cMoilis fop«. Al oothis nescil quam longe aote 
Anasia-hnn ipse Boda Baortuas sit. tlnde glossemaUi 
prolliiori opiis tton esl ad epusculum Istnd a Boda 
aulareridnm. 

Fropolatfo «lif€|Or(rdriim |jffcrpr«iOlioiiom io Pro* 
tirbia SolMoOfs, r^pcrta in Codii-e aiiUi|tto, ei 
pag. 476 p(»sil:i| Sttot Inc^ritt fldel atque aut toris. 

tkPHX SEt^TIMUSI. 
De tomo oetove et uiiim^ operum YeiterMUe Oedee» 

LHeiiu$ de tempio Salomoois, pa|. 1, uon lodiihas 
esl, meo sottsu, qol Bedas trihuatur ; hahet enim gra* 
iritaiem alque dicUonem utcunqtte Latinam , a stylo 
Bedae nOn ahhorreotem. Ad^lo huuc auctorem soh ^ 
iinem capitis 24, ulUmis fcre teriii^, allegaire lihros 
de Tahernaculo el habitu sacerdoiali a se f criptos • 
Diximui piemus de meu$a et cundAakro et uiro^ 
aituri uc ^a$i doum Domini^ in libri$ ^uoi de Faeteata 
iabemueuU et Ao^fo $ueerd4laii irripsionri. Alqoi 
hxc cooVeniunl Bedse qui in indicalo Opr runi saorum 
anno 751 a se composiiio, ait a se scriptos de tai^er'^ 
naeulo et $a$i$ ejue, ue tesHitu$ $acerdoium libro$ tre$* 
Denique boc opus scriplum ex anieriorihus Ptftribits 
at in prxlaUoue tesutitr, qood Bcdm Irequens ai^ 
peiie perpetuum est. 

Lihelli aulem de Creatione $ex tfierom, pag. 52, 
Ootfifion#i soper €ene$im^ pag. 78, Sopsr Exodmk^ 
LeHiicmd^ Numeroe^ Deuteronomium^ Joeue, Judiees^ 



miUufktee In meimuielr^t ^eeee em ri a qoorfoo imbereni. 
poiseof «li^4^ o/ocrios dHcfolom iHrioom o^, poa^ 
SMf tisroftoi pro It^i, pro proRiolimi oc prineipum 
iuorum lohi^c, oe^ ooo pro teiike Beeiiiim ilofO 
intetiedere; po$$eni eiiom ei fot pro/teiooli loof ro* 
folooi exeidereni , « pa$t0tBu$ lOis, liccniioi eor^pii 
Sed Ime omolo, proil doieti in ttmtk negiigenlia o plo« 
rfoui epieeopie Weofor, etc* Hoc aotem Idem argo* 
mcBtum orgel longe auiplios qtiam in lihro de Sdh* 
stantib. Praclerea idem paulo aiiie referl tealimoMam 
peUtbm ei Viu Gregorii llagui Jooniie Diacooo» 
scri^u posl abiioi centum et qmnqnagmu a morlo 
saocU B«ke« Deuique lo libro de ^uhsUmUis hiditsft 
^ se scrihere post ahaum Cb^isU incamati milUsiawai» 
> ot ihl Jam adnoUvimvs. Houdquaquam igilttr hoo 
opusculuro Bed« eonvcnit : 

ComoieoMrloi io li^rom Berfil de IriilloCc, pag. 
925» olot i^ecentem achotastlcaB pafamtrae toethodam» 
ande kmge disUt ah Ipsis Bcdai tempdrihtts. Juro 
igitur ah omoihus inter spwria ad schotaatlcam hal« 
huttem projicitiir. 

Meditaiio paeuonio Cfiri$ti^ $eptem officii canonic^ 
Aorli accommadiua^ pag. 955. Conveoll non tempo^ 
rihus Bedae, qoibus noiiJam easuhant Uiia humame 
Inventtonb commetiU , sed modernis nostris vel an- 
terioria sscidi, uhl muUa a deVotis eJosmo<li susci^ 
lala sant^ Atlentis adlem ipsis olUcU eeclesiasUci 
eipressis verhis vcl mvsieriis, kmge prmferenda est 



Rutlt, libro$ itnatnor Hegum, cum lt6ro wiorom tiovUiis ejasmodl Inventlooihas. 



i^oirifiooom, sunt nnius atque ^usdem auctor^s, noc 
Bedam reTeront. Specunt poiius ad auctorem Beda 
posterioreui , cum hic auctor suis QosesUonibus io 
Genesim, seniel atqne itcriim alieget afphabeUcam 
interpreutioaem noroinum Hebralcorum, qoam nmo« 
Codices attrihuunt Bemigto Antii^siodorensi moimdlo, 
circa annum 900 doctruia cekbrem. Uiide basc opo* 
acula omnia sunt auctoris muus, qui sarculvm Eccle* 
sise X 000 praecessit. 

ComotfOforioi io Peaimonm Ubrum , (lag. (^07, 
idhU habel qoo Bedae alttroictttr, ttndo spurius ceft- 
oeridehct. 

Sfrmo in p$aimum in , ad hxo verba , ^omioos ile 
> proipcMU cic» pag. 902, esl uoius cjttsdemque 



De retdedOe pedaioimm^ pag. 961. Hoc opasculom 
Egherlo attribolt Spelnt^innua tom. I Concilionim 
AngUae, fol. 281, lametsi Sn 6(>i;eciione canonmn 
Beglod Prumiemla ahhu PcenllenUalem Uhram 
Thoodori, sod Bedas, cUet, Ub* i, e. 297, atqne Yvo 
et Grotfamn ei Pmniteotiali Bedm relerant capitalttm 
de socordou Rttchirisilam ovoasenle. Bmc oMiliii 
qttidom do Oporihoa Yonerahlli Bedm iiMCripUs« aed 
■ecessario nofi lacendb. 

Kmm qo» io EdlUs Bedse Operihtts desldtrfnto^ 
genahm cjaa opero qoiBdom, ei Joanne MahUfenlOt 
hi elogio Bedae, loco duto, porogr. 54, pottcla ei po- 
naiiittr, ad Edltionem proiimam pleniorebi 

Explanafio to Caniicum MabucuCf eojas memmit 



fe. 



f^ DISSEHTATIO DR SCRtPTrQ Vm. BRD4C. 98 

ledii in imlicttlo, q\m m^* ia CotrMus Mbtiothecs; Amereri voluii Menricus Wariliontis, qui com iitite 



MQeii Gi^aiiide Pr^lin Ddridenftibiift » num. $75. 
Hoe ^ferl Rsordi^m : ComhVhw fropkMm Uab^cHc 
qMd M «jp^ |^<M, 4il<r/lM<ma in CAriiie ioror, 
SecffiMfiito 4oiiilmVir pamQni» tMsime pronnndai. 
Vnd$ €S coH$u€tudine 9mct0 el umterMUh EccMm 
uzia Sokbtitu fta «^i^iit fiouio ^ompleia ett^ $olei 
in Imidibuo vuOuHnh per mgulm l»ekdomada$ ioiem' 
M^ raped^ otc. Ilem in Colbertlna ross. Codicibiit 
im el S5.>7. 

Camin da divin^ iudicio ad Accam epiMCopum tfe« 
rite^lnr* e^ilam apod Sinieotiem Dmu(lmeiisem in 
Iftro de Geaiift rfgum Aoglofuin, qni Bed» etiaro in 
M, Cplbertino ascribitur. 

£|rialo<i de eapta mundi mfate ad Pie§minem, qm 



tricQulam in Auclario aii Usseri bbloriam dogina* 
lii-aiii €oniroversia& de Scripturis ei sacris f ei nacuUst 
Iragmenu qusnlam ea Dedx in Gefiesim exposiiione, 
ejii^idemque in Cantir.um liabaftuc commentario ev- 
C4 rpsisset, qune duo illa Bed9s opuicola e tenebris» 
quibus bactenos inimersa jacueranl, eruil, ne quis 
com Ouditto, et Cojomesio, aliisqiie, Anglorum gciiti 
exprobret quod conterranei ftul Bt^d» scripta peiutttt 
neglccta iu bililotbccarum suarom forulift reliiu|uat. 
Et Exposilio quidem In Genesim, pag. 1« usque ad 
caput XXII, progreditur, et a rersu i capitis ii Incipit, 
cum anteriora de Uexaemcro tonio IV Operum cjus 
leiianiur, Descripsit anlem l^anc Expositionem in Ge- 
nesim ex ms. Codice LamlietbatiaB bibllqtbecae, in 



ma cum HisloHa abb^lum monaftleriorum Wiremu- ^ qua eliam duo exeropliiria f!:xpe$!|ioi.ift in Caniicum 



thmiftif ei Gtrwenftis, et ^Hnie ad Egkanm £We- 
cciim aniiifitem, a Waraeo nuper edila esl Hi Anglia* 
It^ne in-tO Parisii» anoo 1066, apad Lndovicuiu 
Klb^ Deoiqae epioiola una ad AtHnum ifuen^dam 
AnfiMi, qwua f^^ ioaiineft |f abiUon lom. 1 Ana* 
lnetorom. 

Pnaderaro fle Bedas Operi^us menttonem laciuot 
Ada emdiMmim, Llpftim» Jniii. a^no I60S» pag.^9, 
Ms verbU : Be^m YenerapHU operu ^«^4^m M«o/o- 
^e mme wrimm edita, nee iton fti^ioriea tmtea^ »#• 
mei e4Ua. A^euerlmi KgierH arckifid^opi C*ora- 
amtris diai^iui 4« w«««iaf/icii iiiaUVadoiif , ei AidetpU 
ifipeapi Snrebamendi hk^r de Virffinltate €9 Coiico 
m^ienma «meii^fM. Londtni, npnd Kobertuui 

« VeBerabitia BedsQ t>p«ra Parisiis anno 1^11« tribuft 
%piia per lanietium, ei aiiae 1551, ibtdem. oclo 
leoiSi, ipiidem«|oe ve^\% Qaftileai, per JoaiiDem lier- 
Togiwis anno 1563, d Colopiap per Aptmiium Ilierat, 
ttlHi 161% prodierunL Ab co tempore nonn^lla Bedaa 
meoumenta, qox io iftlift lomift desideran|urf luccm 
MexeifnL ipislelam Bedx ad Aibinumt tomo I 
AoaMcienffliyetenmi.9H[-^ MabilMo» io«crttit. 
^ eiiaW paoio posl, pag.SI, Bedae iii PawBoaa 
Bplstolaft gettoinum cmmpenUriom ab edito div^ 
«m, sed aliquando in lucero prolaturum promiait. 
Idcm Mabilloninft ex Codice ftandi Remigii Bbei^cii« 
sift dcfcripieral Marlyrologiwn BedaB metrieum, quod 
lome X Spicilcgii ftul Dadierius vuigaviL Prosaicom 



Hiiba^uii, pag. 191, lavenit, quorum unum deacri- 
psit, alteriui varlas i^ctlonos annol:ivtL Ditobuf bia 
opusculis iitti,quam ediiis, subjungii ea qux a Warxo 
edila paulo anie diximns. Cum eitim pauca illius 
Editi^jinls eieiuplaria in Anj^liam, el pauciora iii 
alias regiqneft flevenerint, et jam pridem a piuliift 
dcftlderata A»erlf\t« operae pretium se la^urum exi- 
stiniavit clar. Wanboiius, ti istam Historiam abbatnni 
Wcremuihensium ci Girwienslom, pag. «1, una 
eum Egberti dia»o^o, pag. «66, el doabus Be^te epi- 
stolis, pag. i4l, denuo preio subjici. et W-raji ooias, 
qu$o in Dubliniensi ediiione ai calcem n^Jeciae 
ruefani, lo^fs ki ft reponi curaret* Addidlt etiam, 
pag.^1, Aldelmi libruni de Vii*giniiate, noii eum 
^ qui ligato aermooe scripius toroo V Leetionum anll- 
qiianini Vanisii If gi|nr. sfd qui ocaiione soluta com- 
posHus In moi^uiiMinUs ofiliodoxograpbis ei Palrum 
biblit ibeca legitur* UlfuroqueviiioseediMimcclebrjft 
Groopviui itt Monobibio ubscrvationuiii ad scriplares 
ecile^iastlcoft, cap. 4, *, !5 et iO, ememlare rggrcft- 
ftuft eat. £i metrici quiiem tracUtus euiciidatiuro^ro, 
epe m». Codicis OxoniensU ftaiia feliclter ipsi cessisse 
Warlbofiua iudieal, non acque cqrreciiottem tractatus 
alterittft Ib prosa seripti, cum ea merif ingcttii con- 
Jeclttrift alxa fueriL WarlbQOUft IgUur elegantissimttm 
bunc Aldbelmi tracuuim ex antiqnissinio Umbc- 
Ibauo Codioe nitori suo restituendum duxit, coi 
alinJ exemplar ms. suppediuvit bibliotheca eccle- 
slaft ealbedralis Saiisburieiisis, ex quo indiculum 



^ pptciicgii »m iwiciHrriu» ▼!»•#•*••• •••»^-^-" ^^q eaittearaua d«i»»ii"iww»» «* h"'' ....trv^.— .• 

Beilae MartyrolegiMm, ab co qu<M* interOpera I> ^jmm descripsit, cujnft ductu hunc tracUtuin in 



ei«i legitur, plorimuui discrepanSt Hcnschenlus el 
PapelifOfbitts in Aclift ftanclorttm Martii, tomo U, 
^e^MxMtk edideronL Nequo bic «ilcnUo pficieruut- 
lendttft Jacobuft Waneuft, qui» anno I6W, Publlni, 
Bedae bisloriam de Vitis abbatum WiremtttbefHium 
el Ginrienslom, ncc non eiusdcm duas epifttolas, 
qnarum nna ad Plegvrinam daU. tractatom ftuum de 
eex JEuitbttft, eontrii eos qni Iniquiusdeeo Judi- 
«MiB inlenmi, dcfeu^ L AlKra Egberlom ad quem 
aeripU esl, de rounere sacro lite obeuodo inslitoif, 
ei nonaulla sutus ecclesiasttci viUa perstringil, una 
enm EgberU dialogo de ecclesiaslica liisUtuUoue, 
pttbtiei Jttria fetit. . ^ 

« Httiwii exottiplo de Bedae moiiumenUs diam beoe 



plurts secUoncs dlstingucre ipsi placuil. s Uacc a me 
adjecta posl disserUUonem jam diu compositam el 
cooscriplam. 

CAPOT OCTAVUM. 

Qiiemoilo m pastermn ardlnanda iint Opera Bedm, m 
f rfi/ioitiN« (uturu. 
Commoditfft auiem meoquidem senso, tt absqiie 
ftaniorom pn^ttdicio, Opcra Venerabills Bcdas in Edi- 
Uooibos proxime futuris iU distribucrentur, Ut qu« 
dulMa sunt, ea oinnia, aivc philosopbica, slve ad ar- 
t^ alias p^tinoant, in uliimum voluroen conjiceren- 
tur; qu» ad cerlos «pcctaiit auclores. foras projice. 
rentur, alUs sic disposiiis : 



AD OPERA VEN. BEDJS PROLECOIIBNiU 



tw 



TOaiUS PRlllCS SEO VOLUMEN PRtMUM A 
Eorum ^m $p€etmkt Ubinla arte$ $t pkUotop^Mm» 

Inoaiubult artis frtaiiiiatiae Donati. 

D6 ocio PartibQi oraUoab liber. 

De Arte metrica liber. 

De Scbisinatibua sacrs Scriptune. 

De Tropb tacraa Scriptur». 

De Orthofrapbia liber. 

De aritbmeticb Noiueris auo dialo|0 de notia 
namerorum et r^tiooe temporum. 

De arithmeticii PropoaitioB.bos. 

De ratiooe calculi et de ditislone numerorum ad 
Constantinnm. 

De Loqoela per difilorum festna. ltenM|ue Itbellns 
de Ratione uociarum. 

Libellos de Argumentis lon«t pag. 143. B 

DceennoTcnnales circuli, pag. 3S7» 

De Cyclo pascbali, pag. 500. 

Liber de ConstituCione mundl codestis lerrestris- 
que, p. 385. 

De circnlis sphmras et polo, p. 305. 

De plaoetaruro et signomm RaUone, p. 509. 

Libellns de TonUruls, ad Uer^nfrldttm, p. 507. 

Llbellos de Ratione computi, p. 410. 

De Natora rerum liber, lom. U, p. I. 

De lemporom Ratione» seo de temporibns» tom. II, 
p.45. 

De sei mundi aetatibus Cbronieon, site libeUns» 
p. 105 tomo n. 

De Temporibus liber, tomo IL p. ilO. 

Epislola de «qoinoctio Temali, Juxu AnatoHum, ^ 
toro.ll, p.iSO. 

T0M13S SECONDOS, 
Commontarhrum in Ubr0$ VeterU Tntmninti. 

Heuiemcron, sive de sex dierom Creatione !!• 
bellus.' 

Exposltlo in Genesim, cum sequentibus» quis 
omnia tom. lY eontinentur pleraque sallem. 

Explanaiio in Exodum, In LeTiUcom, in Numeros, 
in Deuteronomium. 

Allegorica Expositio in IV libros Regum, libris nr. 

Quxstlonesxxx in libros Regum. 

De tabemaculo et vasis ejos ac vestibus sacerJo^ 
tum, libri ni. 

tibellus de templo Salomonis, lomoqoidem ocuvo. «^ 

Expositio in Parabp^Ias Salomonis, lib. m, 

Expoaitio in Cantica eoilliooruro, lib. vn. 

Expositio allegoriea in librom Tobiae. 

Expositio allegorica in Esdram et Nchemiam pro- 
phef as, lib. ni. 

Sxpositio itt Canticnm Habocuc, passlm mano* 
scripu, de qua egimus. 

De Muliere lorU libellos, tomo ¥1, pag. 450. 

TOMUS TERTIDS, 

Cemmetiforioniin In Hbro$ Nnti Te$tmmnti^$i Ser^ 



Qul omnes lomis T el ?l Edltionum Bedae eonti- 

intur, nempe : 

Expesilio in Evangdium Marci, libris it, pag. tt. 



Expo^tio in Evangelium Lucss, libris fit pag. f17« 

Expositio in Ev. Joannis, pag. 451. 

Expositio in Acu apoatolororo, p. 02S. 

ReCractationes in AcU apostolomm tomo ?l, pag. I. 

Expositio seu commenUnos in quatnordecim Epi- 
slolaa saneti Pault apostoll, ex ipsb aanctl Au- 
gostini senUntiis, non qul tomo VI babetor, sed 
quem ounuscriptum et nondom impressum dixkmis. 

Sxpoaitio in septem Epistolas canooicas Jaeobl , 
Petri, Joannis et Judae, p. 675. 

Explanatio in Apocalypsifti beali Joannb apoaioli, 
p. 761. 

Sermonea Yenerabilis Bed«, seu Romillanna 
libri duo,eontlnentes homlllu xux, untum oum Ho* 
milia de festo omnium Sanctorum, qum nd Ingenium 
sancti Bedae accedere nuxime videtur, projectis ser- 
monibos eo modo, quo misere interpolati snnl 
lomo VII in omnibuslmpressis. 

Sdiuilbe seu Excerplorum ex unctis Pntribns, 
sermonea octoglnU, tomo VII, p. 570. 

TOMUS QUARTUS, 
iltiidri^erinn, trl opemm ad kinorlmti e ri r lr s t ni rt c nm 

Hisloria ecclesiastica gebtis Anglorum, qnam regi 
Anglorum Ceolulfo obtuHl. 

Historia abbatum monasteriomm WireaNHU ei 
Gfarwae, libris n, cimi cpistola ad Plegwinam, do 
aexu mnndi «uu, el eplatola ad Egberlnm Bbora* 
eensem antistiUm. 

Viu sancti Cuthberti Undlsiamensis episeopl, 
librisu. 

Viu sancti Fdids Nofae episcopl, casteris omnlbna 
proscriptis ut ad alioa auctorea speeUntibns. 

Martyrologium Bed«, non qnomodo Iropressum 
est toroo III Operum Bedse, sed q n amod o BoUan- 
dist« edidemnl, niroirum interpolamenlia Flori 
charaotere minuUori expressls. Quantum autem ad 
metricnro de qoo locuti aumua haudquaquam Bedas 
esse f idetur. 

Libellus de Locis sanctis, lomo Hl pag., elc 

TOMUS QUINTUS, 
Suppo$Horum ^orum incerti euctoree f«nf. 

EpkemeHde$, $eu Computue «n/foris, tom.1, pag. W 
el seqq., Incerti scriptoris. 

De emMimorum ratione emuputue^ tom.I, pag. 215 
etseqq. 

£i4tfl7i duo de Munea tkeoriea et praeAca^ tom. I, 
pag. ^4 et seqq. 

LibelU de Progno$tiei$ temporum^ pag. 590, da 
Ueamra korotogii^ pag. 592; do Aetrotabio, pag. 584 ; 
de Sathntate ln(anHum prognoetica^ pag. 597; da 
Minntione $angum$. pag. 598; de $eptem MimcuUa 
umndi, pag. 400 ; ▼ere iibelli Indignl qol Tonerando 
Bed» Iribuanlur. 

tffaMl Bedm preekgtero Inscr^tf; png« 101 d ae* 
quentibus. 

Sententimf stos Asimnata pkOa^apkka^ lom. II, 
pag.m. 



%. 



101 FABRICil NOTITIA 

Smienfic tx Op^rihiu Qeer^nii exurftmy tom. 11» 
pa(. 166. 

iAb€r Pr^ erbiarum alphubetictis^ tom.II, pag. 185. 

UkellMM ie mbuaniii»^ seu tehUntiiB merelei^ 
iMi. II, pag. 200. 

De Dinnetiene titm ef mortis^ tom. II, pag* i55, 
c«B seqaeBiibtis io imprcMis, qox neni» &iinl. 

iafcrprf tolMitft Nomiincm Uebrmcortm $eerm Sm- 
pteiw, efHne alpkabetieo digeitm^ tomo 111« aii 
caleom. 

EseerpHenei Peinm» Cettectenee^ Ftoree ex iiter- 
eh^ Qeeeiienee^ Perebetm^ etc, ibid. 

ExpoMo in EvenfeKmm Mattkmiy libris it, tomo 
IV, p.l. 

De Nen^mkni loeemm «e/ dvilafMm qum in libre 
Aetmm epoetolonm iegHnlur^ tom. IV, p. 666. 

libeUui ie OficiiSy loro. Vli, p. 467. 

Fragmenta allegoricarum interpretaiionum in Pro- 
werbia Satomomt^ tom. eod., p. 476. 

yMlui ie Creatione iex iierum^ tomo Vil, p. 52. 

QiMrsliofief saiper Ceneeim^ ibid., pag. 78, siiper 
Exodmn^ Leriticum, Sumeroi^ Deuteronotnium^ Joiue^ 
Judieei^ Ruik^ libroi quatuor Regum^ cum libro iiuer* 
eerum qumitionum^ ibid. 

CMmNeitlariiis tn Ubrum Pialmorum^ tomo VII, 
p.307. 

Serwo proHxui in pialmum Ln, ibid., pag. 909. 

GuiiiNeiilartM tii li^ncm JBoelii de TrinitaU, p. 925, 
ML 

Meditatio paaionii Ckriitiieplm ofcU eanonid 
kerii accommodala^ ibid., p. 955. 



IN VEN. BeDAM. 10» 

A De Remeiiii peccatorum^ p. 961, ibid. 

QMNAII PllOJiaE!«DA SlKT FOlUkS, SBO EXTIU UUBM 
OPfiRA. 

De Eiemenlii pkiloiopkim tibri ^aliror, tom. II 
Operom Bedie, p. 206, qu» smit miiior Pbilosopbia 
Guilleimi de Coiicbis. 

Vil« saitelomm Columbani^ Attalm^ EuitaiH^ ab« 
batam Luioviensium, tomo III. 

Itemqoe Vitm ionctorum PatrieH, libris doobus, 
Bertulli abbatis Bobienrii, Amulli Metemii epacopt, 
Yedaiti Atrebatmixi epiicopi^ Burgundoform abba^ 
tiamf eic, de quibns ibidem egiroos. 

Marlgrolegium eo modo quo Ibidem folso ok« 
pressum esL 

B Cowmentariui in Hbrum Job^ libris ni, tomo IVj 
qnem constat spcctare ad Pbiiippnm presbytemm. 

Commentofiui maximui in quatuordecim Epiitolas 
sancti Pauli apoioli^ qui spectat ad Florum Lugdu- 
nensem diaconum. 

HomiHm de LoMdikui iancti Pauli^ qoae sancti 
JoannisCbrjsostomi sunt. Haec nos annotanda duxl- 
mus de Scriplis sancli Bedm presbyleri, nec dobita* 
mus quin alia alii etiam obsenrent quibus baec nostra 
nuUatenus pra^judicare possunt, nec enim omain 
ttoscimus omoes. Obserfat Guillelmus Cavas, lo 
Uistoria scriptorum Ecdesiae, ad annum 701, p. 476« 
in Anglia multos mss. Codiccs, qui Bed» nomiao 
pnenotaotiir, quos in Editione Opemm Bed» fotuni 
. non negligendos ego eiistimaverim, licet de eami 

G plorimis maiime dubitem, non sine causa. 



FABRICII JVOTITIA IN VEN. BEDAM. 



(Blbliolb. med. ei iof. Ulin.) 



De Bedae patria, conditione et sBtale nlbil cerlius 
tfferTe licet, qoam qood ipse ad calcem Uistoriae An- 
glor., tom. lU, p. 151 : HmCf Domino adjuvante, ii" 
fessi Beda Dei famului et preshgter monanerH beaio- 
rum apoitolorum Peiri et Pmfli, tpiod e$l ad Wirunun" 
dam (a) el Ingirmm. Qid nami in territorio ejusdm 
moiMSiertt (^), oim essem annomm sepim^ cum pro« 
ptnqBomm, dalMS siim edueendus reverendisiime ab- ^ 
ba§ BeneiBete^ac dmnde Ceotfrido, cunctumque ex eo 
tempms viim in ejusdm monasierH [kabitaHone per* 
a§etu emnem meditandii Scripturii operam dedi^ atijne 
tnler olienNPiliom i^isdpltnie regulerii^ ei quotiiianam 
emsimdi tn ecclede euram^ emper aui diicere^ aui 
deeere^ onl icribere dulce kabm. Decimo none autm 

(a) Ad oslium Wtri amnis. Vide tomnm VI, p. 51. 

jbf Itaqoe non Saio Germanus foit Beda, licet boc 
n Fnderico LaD|en, el Engelhusio Iradituin, qnomm 
tesiimoaia morilo in dobium vocal Meibomius, 
loaio 1 Reram Germaiiicarum» pag, 809. Nalus an- 
lan poseit videri an, 672, qnoniam ait se, pair. 147, 
Hislttrtana Angtorom absolvisse anoo Cbristi 751, et 
InlioclocoanmMAAiatisqoinquafBBimnmnonom com- 
anemofaL 8ed nota^rit Agios, ad annma 695, nam« 



vitm mem anno tHacenatumt trice^mo gredum preibg" 
teratui (e). Vtmmque per mtftiilmam reveren^aimk 
epiicopi Joannii (tnnc Hagnstaldensis, postea Ebora- 
censis) jubenie Ceolfrido abbate (Wirimondensis mo- 
naslerii) wfcepi. Ex quo tmpore accepti prabgtera' 
iui mque ad anmm mtatii mem quinquage^mum no- 
itam, ketc in Scriptumm ianetm mem meommque 
neceaitati ex opuiculii venerabilium Patmm breviUr 
mrffolore, iive eHm ad formam ienim et interprelatie' 
nii eomm mperaijicere curavi. Uic Beda presbyter, 
utilibus scriplis Ecclesi» Yenerabilis, diem obiil 
anno 755 (il). De (|00 Mabillonius, parte i s^ull 
tertii Benedictini, ei Acla 8anctor.,27 Uaii, tom. VI, 
pag. 718 seq., nbi ettam, pag. 720, Vita scripta a 

8, Bedam htec non potuisse addere ante annum 752, 
vel 755. 

(e) Adde Pagium, ad an. 701, nom. i; Nleolai 
Hieronvmi Gundiingii Observatt. select. 7, lib. i. 

(d) Blondellus, pag. 77, de episcopis« Fabulam de 
Beda hoe Romae sMolto r^lcil etiam 4oannes Ciam* 
pinus de sacris iBdillciis a Constantino M. eislraclia, 
cap. 4, sed. 10, nom. 150. Similis fabola de patria 
Bedse hajus Genoa, ci^ meminil Auctor Boeuoo. 



105 AD OPfiRA VEN. BEt^M PROLEGOMENA» ff04 

Turgoto, i^riore DunelaifNiti, circa aa. lliK), cx AMjirtyrologiorobreve IMdmiiT6i«ib«fthexamotrittib 
cjiH Hlsioria Eccleiis DwioKineDSii, qi»e sobiio"^' 



miue Simeoois JDonelnieii6i8 perpenim excusai luler 
4ecem scriplores Hist. Angtican». De operibus ejut 
po9t Possevloum diligeollus disseruit Oudious, lomo 
I, pag. Itj7^ et seq. Yideor tameq milii actum noo 
agt*re, si et ipso taoli Tirl scripta dtstioete refemm, 
primo qiue eistsiii In octo lomis ejus Opemm, oo- 
▼issimeposlEdilioAesParis. iM, 1551, Besil. 1565, 
Colon. 1612, vulgatis Colon. 1688; delmlo Ula qu» 
in tCisce toniis desideraiUur. 

TOMO I. 

Cifi|«#ir/« ffommt^km Mrii» Donaif re$fii^ta, p g. !• 
Df oeto PMrli^iu oroftonii, psg. If . 



Dt Xtu metriea aJ Wigbertum leTtl«m pag. SS, B 5^. 



Bedm nomiae vulgaUim a Daclierio, ludpli ; 
Bi^iia mensum vertigioe folvliur smius, 

lomo X Spicilfgii, pag. 126, ei lomo II, Edit» aovm, 
in-folio, pag. 25. 

De «m^o/umomm lUfion^ comjWfMt, p. 215» cum 
tetrattichis singuiis ad slngulos meQset. Etiam bune 
computum Bedas abjvdicandum et Eadulpbo de Lbw 
bam, Ang^o, ascribepdum esse, Qudinat disputal. 

Decenuofatet GreuU Dionyti Romani Eiigviy 
beaii Cyrilli et Bed» txxsiv, asquc id annum 1985^ 
cnm prje&tjone (Abbonis Floriaceasis), p. 257 

De Cych pauhali^ pag. 306. 

Cmtenee deceQnovenQaliom circulomm, pag. 521. 

De mauf^ ce^tiiie ierreUrii^e Cene^mHane^ p. 



seq. Exstat el In Grammaticis Putscbii , pag. 2550, 
2385, et pars praBfigitur bymnis eedesiasiicis a Geor* 
gio Cassanilro edttis aoao 1556, ol inter Cassandri 
Opera. PariMis t6l6, fol., qni Hymnos etiam Bedte 
exbibet, p. 195, 206, 250, 244, 2 4, 265, 266, 274, 
280,281,285. 

De Sehemetikne eatret Seriptnrm, pag. 42, <f Tro. 
jilf, pag. 48. Prodiil eiiam separaiiro Yeoel. it^ 
et eum figyralb locNiioalbiis ex Augiistino ei Cbry- 
tostomocollociis per Bartbolomsiioi Weslbeimenim, 
Batil. 1556, ln-8% el biter Rhetoras Franclsd Pi- 
Ibmi, p.542,551 

D4 Orthograpkia, pag. 55, ordine alpbabetico. 
Aiitts bujtts argumentl liber ia Grjimmaticlt Putsebii, 
pac. 2527, 2350. 

De erithmeticii Sumerii^ pag. 72. 

De dieeriii Spedfhui numerorum et Menut Ptftha" 
gorica, pag. 75. 

De Comjnito, dtatogus^ pag. 85. 

De Dimsionibui temporum^ pag. 80. Ms. Codex 
auciior commendalur a lldbilloiiio, tomo 1 Musei 
lul., pag. 69. 

De arithmetieii Proposirtam'4ifi, sive problemail*> 
btts, pag. 100. 

UheUns de Asu et par^hm ejm^ et de ratiene cal- 
cnlif pag. III. 

De numerorum Diititiene, ad ComUntiHum, pag. 
125. 



JliisfM theoHca, pag. 544, et procfico [Ita leg», pro 
ifHorio] $en mmaraf o, ptg. 551 . Jttnioris et|e teripio* 
rit coaienjit Oudinus, quem vi4e, lomo I, pag. 1685^ 

De Circudi iphrnrm ei Polo, pag. 565; 

De pianetarum el «tgfiionfm lUfioJM, p. 969, ojc; 
mente Uehrmarum^ CaoMaromm, ^fypiaof«m, pag. 
571. 

M^iqra nol«« Pfig* 577. 

Uhcflui de Tanitruii^ ad Berenlridom, qaem Pa- 
trem Venerandmo appellat, pag. 587 , traaslaitts ex 
(Hrxeo, fortass^ h taurentii Pbiladelphieasis Lydi, 
do quo ia Bibliotheca Cncca, lib. ui, cap. 20, itaf. 
515. 

ProHOitica temparum, pag, 990. 
^ MenswFa hmlogH^ pag. 592, ubi el da Diehua 
JSgffpdaciip pag. 594. 

JLiheUus de Asfro/a^o, pag. 594. 

De Nathitale infautum, pag. 597. 

De Minutione ianguinii^ pag. 598. 

De septem mundi If Ireor/is, pag, 400. 

De Anno, de Ratipne temporum^ de Cei^tate Um^ 
patmn. de fmrHi comp^a lUfn/ls, earmbia versibi» 
bexaiuetris, pag. 40i« 

Dioitf lias de Aanls, Irocbaicis versibiis, pag. 418. 

lAheUns de Raiione eomputi per quaestfoaet ol 
responsiones, pag. 418. Confer Rabani librum de 
Compuio, scripiuio anno sepiimo Ludotici iinperalo- 
ris el eililum a B«tu/.io iu limine lomi I Misoellan.» 



De Loquela per geitum digitorum et de temparum «v ^l Htli^ncum, qui in prologo libri de Computo, 



ratione, psg. 127, cum glossis Bridferti Ramesiensls, 
ei sclioliis I. Noviomagi. Hunc libellum auppositoro 
Bed^ existimat Petavius, p. 159 Epist. Atiud tamea 
visum Joanni Avenliiio, ul nouvi supra, pag. 591. 

Uheilui de Itadone uneiarum, pag. 140. 

De Argumentii tune^ ex Yietorio Aqiiilano, Diony • 
sio Graoco, etc, pag. 145. 

Computui vutgarii, sive Ephemerii. pag. IG9. An^- 
ris Bcda junloris esso probal Oudinvs, lom. I, pag. 
1083. 

Marigrologiumt versibus bexametris, quod incipit : 
PrioMm niinc itoi ? oclUitum aomiae mffosem, 
pag. 191. Waadelbeni Pmmiensis, nou Beda;. Aliud 



quem anno 950 composuii, eiiam Bedam laudai. 

Dc Duodecim Stgnii. de jEtatihui, etc., carmina ; el 
Pri&ciani de Astronomia , pag. 454. Manfredi carmt- 
na, p, 455, el embolismoruro raiio, prosano sermo- 
ce, p. 450. Verstts de urbe R ^ma ei Treverensioui 
pag. 449. 

TOMO U. 

De Herum Natura Hher^ cum glossls iaceni attdorlt» 
Brideferii Rametieiitis , el loaanis NovkMnagl, pag. 
I. liuoc et proximum librum Bed«s esse aegavit Sie^ 
phanus Vitut, sed merito refmgaolo Peutio, pag. 
157 Epltt. 

De tamporum ratiene , cum ejuadcm Brideferti c| 
Noviomagi soboljis, pag. 45. Cum Codict? bibl. caibo* 



iOB 



FABRICII NOTiTU IN VEN. BEDAM. 



406 



ilrtlh WirMborfeoilt eoUatimi hune libram Tide tn 
JL Gaorgii Eekarti coaimentariisderebus Franda 
MantalbelepiscoiMtos Wircebnrf ., tom. I, pag* 825. 

De us JBuUibui wmHiif siTC ChroHkottf a reram 
origino ■sqne ad nonum annum Leonia fsauri , 
mondl 40S0 (Cbristi 726), pag. 105. Appendix e dt- 
▼enia auctoribua, qux InBasileenai editione subjecta 
iegitor, a Colooiensi abest. Prodierat hoc Clironi- 
con Parisiis apod Joannem Petilnm 1507, in4<>, el 
emm scholiis Joannls Bronchorstii, Colonia 1537. 
Confereiidum quoqoe Chronicoo breve Bed», quod 
continoaioro osque ad aunum 810, ex ms. Codice, 
edidil Aodreas du Chesne, toro. HI Scriplonim Fran- 
cor., pag. liS, 129. 

Likir de lemporikui ad Intelligendam suppulaiio- 
neaa tempomm aacr« ScriptuRBy pag. 118, cum 
acbolils L NOviomagi. Fragmenluro cx Seb. Mun- 
aieri, llb. n Cosmograpbiae • Vide apod Colomesiom 
in Paralipomenis de 8. E., pag. ttO« 

Sommiim^ sive axumuaa pkUoiopfiUu ex Aristo* 
tele, p. ii4, ordino alphabeiico* Separathn saspioa 
ediia, 01 Lond. 1502, In r, logolaudli, 1595, in-«>, 
Pnrisib 1604, in-8\ 

SmlmHm ln QeironU Khrla m de Ofllciis, pag. 
IS5« de Aaacilia, pag. 173, de Senectnte, p. 176, 
Pandoxla, p. 178, To oolanarum qttaesllonom libris 
▼, p. 110, Sexto de Rep. ( sive Sbmnio Sclpionis ), 
png. M. Epkapkkm Dcmnlf tripiex, pag. 184. 

Prmerbi^m et eenieHiiarum liber. ordine alpha- 
beiic^ pag. 185. Honc et doos aoperiorea aenleniia- 
rm libraa Beda indignoa el longe recenlloris eaae 
scriplorta Oodinusdisputat 

De SabuantUi tHeUae, pag. 200, qno aQbsunllaa 
aire bona monasteriofam diaaipare disaoadel, a aUa 
viria prsdpil clericia ulilia ei laieis Benediclbius 
nllqois doodedmi vel ondeehni saficoli, Jodice eodem 
Oodioo. 

AiS«$faw sis# Elememarum pfnloiopMm ^hi iv, p. 
206, non Bed«, aodGollehni de Conchis, de qoo InAra. 

DePaukm CeMraHone Uher, siveda JE^maottlo 
temo^ JoxU Anatoliom ^gypliuro, apod Euaeb., 
epiatola ad Wichredam presbyterum, qnem sanclis- 
aimom fralrem appdlal, pag. 250. In hac laudal et 
Proleriom aCjrrlUom, Alexandrinoa antistltes, do 
eoJeoa argoroenlo, el yiclorem Capuannm, episiohis 
paschalea Dionjsii Exigoi, el ordinationam feriarum 
paachaliom per Theophiium episcopum Caesariensem 
ac renqoorom episcoponim sjnodom, pag. 252. 
Porro exemplom anni 776, pag. 232, adjeetum esl a 
Jnnioro mano, quod non exstal In Ediliune Pelri 
Pranelad Chifletli* anleHisloriam Bed» Aoglicanam, 
FulsBa 1681« in-4% atqoe in antlqolssimo Codice 
hibl. Laoblensls deesse noUvil MabiHonios, in elog. 
Bed», OMB. 20, el tomo I Analecl., pag. 11 (Edit. 
now pag. 506). PiUvloa, b Epislolls, p. 157, roonei 
lilinmi deiSqolnoetlo In Msa. Philippo trU>ol preaby* 
tero. Sed haod duble Bedam aoctorem babel, cigtta 



A ipse ineniinii in iodiee Opcnim suarum ad eatcem 
llistorl». 

De IHmuaiione morii$ et itilce^ Pelosiris ;id Nece* 
psuni regem JDgypti cpistr>la, p.ng. 233. Hanc com 
duabus proximis scriptionibus inter n<enias Beda iri* 
dignas Oudlnus refert, quo referenda eliam Boifi 
titmet mortie^ qnam sub Bcda» nomiae cxhibet Arnol** 
dos Wion, l. II Ligni viue, pag. 827, et ex eo Tosse* 
Tioos, lomo I Apparalos, pag. 204. 

Arca No<r, Ecdeslx lypiis, p. 235, et De iin§ut$ 
geutium^ ibid. 

Sibytiinorum verborum Interpretatio^ pag. 236» 
Exsiai et ad cakem Sibyllinonim Joannls ObsopcM, 
pag. 515. Liber Bedae de Temporibos, teste Noralo* 
rlo exslal in Cod. Ambroslano ante annos mitle 
Beodem judice scriplo, in quo capita 16, 17, usqua 
ad flnem, ab Editis discrepant; feriinl etiam in fino 
aJdiUmenturo cbronologicum posi Bedam ab alio 
qoopiam adjooclum ; id vero altingit usque ad prxieu* 
iem annum (slc ibi), aui at annus rerjni Caroii 42, 
ImperH vero 8. 

TOMO ni. 

Bieteeim eeeleeiaidcdg gentii Ang'orum ad Ceetui^ 
(um re§em iibri v, pag. 1, a primo JulilCxsaria ln 
BriUnniam advento nsque ad annum Christi 731, 
el ab advento Anglorum in Britanninm, 285. Opus 
pneclarum, quanqnam argullur Beda a MonUcotlo, ii 
Origin., pag. 210, quod, rebua noutn digniorUNis 
omissis, fabulas inllcetas quandoqoe fuii secums. 
Post Editiones velerea Argentorai. 1500, 1514, Ha« 
C gan. 1506^ Anioerp. 1550, Lovan. 1566, el Coloa, 
1601, hi-8*, 01 In Commdiuiana scriptomm de relKia 
AogUds ajnoge, an. 1587, coro continuatione de qoa 
aupra, pag. 267, el siiio llla inter Bedae Opera; 
coromemprandx Ires recentiores, Canubrigieasis 
com Saxonica Alfredi regis verslone, sive paraphrasl, 
ei Abrahami Whelod nolis, 1G44, foL, Parisiensia 
lofJiplelior notis el disserutlonibos Petri Frandsd 
ChifletU (a), S. J., 1671, In4% el Londmensis 1722, 
in-fol. (^), cimi Tiu Cothberti otraque, Chronico, 
Hisloria abbatom Wiramutb. ct Girom, Ubro de liO- 
cis sanciis, Viu FeUcis el Martyrologio, ex rocen- 
sione Joannls Smilbi. 

EpitomeMt Bremarium Hi$torim Angiorum^p. 147. 
Hanc oportel ab alio posl Bedam deductam eaae 
^usquo ad annum766, nam in antiquisalmo Codleo 
quem evolvii MabiUonios, non excedii annuro 731* 

Viu CuUtberH^ episcopl Lindisfamensis, ad Edfri- 
duro episcopum el fralros Llndlslamenais inaobs, 
pag. 151. Huic, qoam habel eiiaro Surios 20 Martli, 
addenda AcU Cuthberll verslbus scripu hexametrla, 
editaque a Canislo, toroo T, u, Lect. antiq., p. 692, 
ei I. II Edit. novtt Basoagianae sub inii. Ulraque In 
Aciis sandor. el iterom recinsiu a J. Smith, intei 
acripU Bedseqnaedam, Lond. 1722, in-fol. Loca non* 
nnlla in illo poemale lUnslral Barthins, IH, 19, Ad 
versarior. 



ia) Jovmal des Savans, 1681, pag. 316, Ael. Em- 
iiiorum 1682, p. 330. 

Patrol. XC. 



(4) Id., 1724, p. I2i. Mdm. Ut. de ia Grande Br^^ 
lagne, tom. X, p 520. 

k 



107 AD OPEIU VtN. BIIWE FROLBaOHMA. 

?IU be^ili Fdicis confworit» eA metrico opere A Exeerpllmui P«frM, G»lbclni«4« F(^iv« «s 



IM 



beeli episcopi PMoliBi, pag. 18tt. Guut et in Aelis 
ianclor. U JeMar.t looi, I, pef . MS, et i J. Sni* 
liio recenftiia, Looti.» I7!li, iinM. 

SoHCli Yedasli epifoopi Alrebalemb Tili, p. 19f, 
enm homilia die cj» nauli, diccnda ad popttluiii« 
pftg. IM. Gallm ^oemdam, doo Bedam aoclorem 
0S80 OoditiQa conieadii. Coafer Aela faAClor. • Fe« 
broarii. 

¥iU sancli Colnrobani, pag. 199, el AUate aMMi«> 
lii» pag. iSt. Aueior Jonaa LoxoYleoab, de qoo i»- 
fra : adde Suriiim, Sl Novembr. Tb. Maftinglianii 
FlorilegiuQi Banclorum Ubeniim, pag. il9. llabil- 
Jofiii Acla ord. Bencdicl., I. II, p. lOOi, 1051. 

Beaii Patricii, nibcmoram apostoli, YiU, miracnla 
el Iransiltts, Ubrls ii, p. 225, qoi aiclorem babeiil B 
Probum Uil>ernQm, Yide Baronittm, ad Marlyrologt, 
17 Mariii.el ubi Yiu Ipsa babelor, AeU fancl., lom. 
lilMari.,p. 97 8cqq. 

Yila sancii Ettsiasii» qni diaci|iilns sao«ii Coittm* 
bani foii, pag. 143. Attclor Jooas Loxof iensia. 

Berlboia YiU, abbaib Bobionsis, pag. i48. Aoelor 
idemJooas. 

'Yila Aroolfl Melensls episcopl, pag. VS$. Paolttm 
Blaconom, noo Bedam, babei auf lorem. 

Saocla Borgttodoform abbalissae Yiiat pog. WS. 
Bcdas iiidem sopppsiia. 

Passio sancli Joslini nofennis poemll martyrls 
tttb Diodeiiano el Maiiiniano, pag. 960| fersibos 
liberls iambicis qoalernariis. 



9ih QumiH0ite$ #1 Pankelm^ pag. IM, Baa paiiier» 
el quas deinoopa in boc unqo aaqottiilar» porom dl* 
goa Bed» ingoiio Judieaolur a fifis enidilia. 

Sk xn La^iibus^ pag. i91. 

De m LoMiMNrltos BeeMm^ ML Hoo eat oood 
f rtor eiiam aob Oieronjmi nomino 4e xn iheimi* 
kMi^ «tf BrsiifiriHm, aiqoe in Bibliotbeca Kedo» 
siasiiea soUoct«m ealo me Caulogo Hieronymimmt 
pof^tM, UeelneeHieronjnmm neoBedain baboai 
ooctorom, 

B» sepfsm Bonlf SjpMCns soncif , pag. 49t. 

De iiptem Ordiidhte^ pag. 493. 

De fuindeeim Sl^itif anU diem Jodien, pog. 491« 

De cruee J^MNiit, de quaHier OrdinHHS^ pag. 49S. 

De Euehmtisik emaendM^ pag. 409. 

Bymni de ^Judidit pag. 496 seq. 

Ses Fermaim oroHemuN, aifo pffaon» pof. 498; 
499» MO. 

TOMOIY. 

Besaemmm^ An de sex ^Bmm Cremimie, o4 
Accam abbatem, f. I. Adde lom. YIO, pag. 89, 79 
aeq. 

C«tenInGonosooaeapiUi»i, ad eomdam Ac* 
cam, msa. in BiUlolboea Lambeibana, oi qooG»* 
dice i!la edidil H. Warlbontts, ot inlhi dieam. 

In Genesin^ pag. 19, Eaedum, pag. $7. lesUiemifg 
pag. 191, Numerost pag. 139, el Bfoimoooiimn, 
quod Laliue AHrro fc«, pag. 150. 

in SamMelem propbeUm, alvo io prtoram igoi 



Marlyrologiom, pag. «77. BettHquam aimmm C j.^^^ allogorlca espoailio libria if, p. I«I, MS^ 
Bod», sed inurpolalum inttliis modia, qoalo prodie- ^IO 295. 

In ll4rof Riymn, boc eal iibfoa SomooHa H Bo- 
gom, qoasalionea iriginu, iiber i, p. SSiS. 

Allegorica Eipoailio in ffdrom f f Vehesiam (q«l 
el Esdrm seeonduo) propbeU«, libria ni, pog. 34^ 
S75, 40S, in 7e4iom, pag. 547. 

loM, libri m, od Noclarium epiaeopom, q«em 
Palrem bolimbQmii oppoUai, pag. 447, 511, 515^ 
sob genolno Pbiiippi presbyUri nondne edili Baailcm 
an. 1597 ; aique Pbilippl esso bos fai Job camman 
Urioa, qoi snb nieronymi nooaioe a Faoslo Begien* 
sl iaodanlor, fldem facil Ipso Beda libro de Baiioiio 
onciarQm'. Yide iofra, hi MMppa. 



ral Antoerp., 1505, in-19. YMe BoUandQo^ pracf. 
ad tom I Ad. aandor. Janoarii, pag. 40. aeq.; 
AiberlioQm, dosancU EnchariHlb, pag. 905; el 
UttAoii dim. doYictorinia, pag. 50. Gen«inttm Be- 
daa, qtti diea clsxi f acttos rellqail, nbi nec Foroa, 
teatoAdone, omnea sopplefit, eom Fiori alioiQm- 
quo aopplementis, distinclo lyporom ebaracUro 
cxcQsis, exbibeni Henscbenioa H Papebrocbios in 
prolegomenis ad lomom aocondom Actoram Mar* 
4ii. In lUo reperias qo» ex Beda ab Aroalario diao- 
tnr, n, xxif , do Offlciis ocdes. et de Ordioo anli* 
pbonarU, cap. M, ot Golomeslo jam noUlnm. Ad« 
diumenlum ad Beds Martjrologium ex Codlce 



H Super Parakeias^ iU>ri m, pag. 054, 038, M3, 
Wirceburgeo»l,Sec ix, ei nocrologium in wium ^' 1«,^^ ||.^„y«l Opera perperam edlU. 



Bod» Martjrologio, exbUiel J* Georgitts Eckartbus 
toro. I ComraeuUrlor. de Bebos FrancifB Orienu* 
|is*lEptscopalttsVrircebttrg.,pag. 929, 830. De 
diflerentUs Martyrologii melrid n Dacberio edtU 
( de qoo supra, pag. 498 ) ab boc Henscheoiano, 
fMe, si placei, Oudinuro, lopn. I, pag. 1085. 

De sitn ttieratalem ei iaeis sanetis Ubdlus, de 
opQSf^ulls roajomm abbrofialns, pag. S05. Ex Ar* 
Cttlfi^ ei Adamanno, de quo supra, p. 15. 

tntarpretaiia nomiftvm ilehrmcommf ordioe al* 
pliatietico, pag. 571. Hanc Omlinns icsiatur in Co- 
dicibos oplim» nol» iribui Remigio Aniissiodoreosi. 



In Cantka conliconmi libri ni, qttorom prbnna 
eai conlra JuOaQttm (o) Celanensem opiscopQm, qoi 
oommenUriia snb errores Petagianos conlm Gra- 
liam Bei Inaperseral. Liber sepitrous toins ost ex 
diclis Gregorii M. sicol Paiertua ox ejuadem scripUf 
CaUnam in toUro ScHplQraro coneinnaf erat, pag 
714, W8, 748, 705, 780, «07. 817. 

De likernaeula^ etta^s ejus^ ae iosli4iif soorrilo* 
tum. libri iii, pag. 838, 859, 8M. 

TOMO Y. 
/tt Vatiheeum Ubri if, pag. 1, 91, 45, M. Joonnea 



{«) Yide Yossiom, Uist. Pelag. lib. i, cap. 4, | 4, el eap. 0. 



i^ FAWIICII NimTIA IH VBN. BID&M. 

AvMliMt MttUfiebllioiii teaUtuft fmt •• In mt. A in Epislolas Pauli 
VaMirlaiii kflsse eiiarratioQcai verboniiii Otm 
iiMiiifrai, qiae in Cdilis dosideratur^ 

EappMifM OraiiMiif Dmiiilc^, paf . 91 

h Mmmm ribri iv, pag. 91» iS2, m, 1». 

hiMtmm^ ad Accam presbyteram, paf. 415, 
€•]» epialola adborlaiorla pig. 213» praeoilllilur, 
Kbri Yi, ^ 217. 991» 301, i38, 375» 415. 

Ib /eaMMtt prMMSSo breYiario» ^Utiucio eapi- 
tlkua xff, pag. 451. Tbomaa ia Gatena sua aUefal 
qvaodoqi^ e Beda» qu» In Editis non babemnr» el 
ceimniaataNa Briei commenuriia* 

In A€tm eposfe/anim Expositio crudiu, ad Accam 
fresbjiemm, p. 62S. 

Eaepatilie d§ nmiMm ke^rum fHoraai «eR/Sa in 
mr0 Acmm iqmafalarmn, paf 
%e(aco. 

Svprr €fiii$Ui ralMlMs ^laiincak» Hlerosolj* 
mllani epiacopl, PH- ^; 1"^ 't ptf • 694» el H, 
pof. 713; Jeminltl» ex Angnslino maxime» paf. 
m» U« paf . 7St, el lU» paf . 754 ; fmim. paf . 735. 
l>rolofmn edldll GnH. Cmr^ fai Uslorla Utteraria 
acripionim Bcclea., ad anmma 709. 

f n AjmMfnMin» cnm prolofo ad Iratrem Bosdiinm» 
^oaepiem «jna perlocbia» d aepiem ad cam Intelll- 
fepJa» rafnlla TjcbonH» paf. 791« 919. Hunc com* 
maniarimn, fai q^o PriaMslnm eilam secniom se 
Ma^ non dliliotnr» pkiHml ladnnt Nlcolaos Bof e«* 
ms^ noda ki Nov. TesUmf , et Rkh. Simon» tom. III 
. CfH. M. T., p. 545. 



IfO 



TOUO ?I. 

Mar lUfrndnitefilf ia icfMi afietfe/arnm» paf. 1, 
4G0 U Kbro plurimom eradiiiouis et jodicil Bedam 
RMoalrnre noUYlt idem Slmonlos, paf. 549. Addo 
e|oa dUaerUlionem de Usa. Mofi Tesumenil» psf . 
S9 aoq.» et JoannU Uillil proUfomena nd Novom 
TesummMm»|l9Usevi. 

In e mndam Adooaii librom tfo#s ilena t qatoqoe, 

fOf.». 

Mm EpUi9tm Pan/i Eiposiao, ex acrlptU aanctl 
Aofnsiinl eellecU (a), In EpistoUm ad Romanoa, 
paf. 31; in 1 ad Gorintbioa» paf* 853» In II» paf. 
447; ad Galatas» paf. 511 ; ad Epbesioa» paf. £99;^ 
nd Pbiiippenies» paf. 909; ad Golossenses, paf. 
947; ad TbemalooUenses, I» pag. 973, U» pag. 989, D 
odTinmlbeoin» I» paf. 997, II» paf. 739; ad Titum» 
paf. 759; ad Pbilemonem» paf.795; eiadUebrsos» 
imf. 799. Sobjonfoutor CbrysostooU komiliaa sep* 
Um ex AnUnl (4) Tersione com ejos epUtoU ad 
Bwanfehim» paf. 895, el Gaorridi Pooasardl» Geno- 
manl» epUioU ad Petrom Secoribitem» arcbidiaco* 
Bom Roibomaf enaem» de bac Bed« in Paoli Episio- 
las tncobralioae. Qoanqoam Tero commcouriom 
ejosmodl eoUefUse so Beda ipso UsUtor, Uadatque 
ctUm Lopns FerrarUnsU» epUl. 79, ei Hlncasams» 
n advefsoa Golbeacbalcom» umen f enoUos Bedm 



coauneotariua nondain 
vidil» qui ms. exsubal apud Uabillonium . (c)» Cal- 
lecfaarMm Bedm in A|iei/e/ifm, ex Operibui 4<afl 
Aafoiflnl, Bditos aoUm ille» qoem vulfavil Jam 
dielus Boussardoa an.i499» infol., nee Bedm esl^ 
nec Petrl abbatU Tripolitaam proTinciaa» quem ai* 
mile opos adomasse consut ex Cassiodoro» cap. 
9 iliTiiiar. Lect., nec BaHholomxl Urbinalis» de 
cojos milldoquio AufosliniaDO supra» pag. 485» 
aed Flori» roaf Utri Lufdoncnsis, monachi saocll 
Trodonis, qnl similem commeniartnm concUnaTil» 
Bon ex Aaf ualino aolum» qui videtur bU ipse snb 
Bcdx nomiiie editus» sed et a'ium ex Patribus aliis, 
Gypriaoo» HiUrio» Ambrosio» Paciano, llieronyno. 
Epbraim diacono» Paulino, Augustino, Leone papa» 
995» ordine alpbn- B Fulfentio el AtIu. Gonler Sirmoodum ad ATitum, 
lomoUOperom» paf. 147; Gbifletlom» in Paultno 
Ulustraio, el prsUt. ad Fulgentium Fcrrand.» ei 
paf . 319. Baloziom» ad Lupi epi&l. 76, et Richar* 
dum Siiiionem» Ul, xxit, Historise critic» NotI 
TeaUmentl» paf . 344 seq. In cUrtssimi W. R. Tcnt- 
xelH dialofis Tcmaculit legas Uabinonium pollici* 
lom in locem edere Ceinmcnierlam ifemtttum Bedm 
to Pmiii EpUielm; sed nemo non Tidet ^emiimim 
legi oporUre. 

TOUO TIL 

llami /l# xxxT m9iMm,4§ rrmpere» pof. !• 

iffdOtt/lmxxxmowfliMi/eideSonifii» acdododicn» 
tlone altarinm d lemplorom, nee non comnuinl aan- 
ctonms» p. 91. 

Heori/UrxT MmmHiide Trmpere» p. 193. 

HomBm xxn fudrM§nimale%^ p. 918. 

BoMim XTi IdmaUi d$ Saacfts, p. 999. 

Smnenea vorii xxi, qoorom primores doo sunl in 
aolennluiem aancil Wigbeni» teraos saoct» Sdm- 
Uatkm» u catjoa Uodem eiiam carmma qomdam 
legmiior, p. 359 aeq. Homitim snb Bedm nomino ac 
aeraaoMa» alve, ol, U aanca Bonlladl qiUtoU 9 
vocator, Leefienorlnm onnlwrseriam» seorslm exco- 
snm ParU. ol Lovanli u volom. in 9*. In bU sont 
qwtdam oon inlegri sermones, acd UeioliO ex aermo- 
nibna vd commeniarlU Bedae revoU», ol Jam oouvil 
Bixtus Seoeoais. Be slnguUs specUtim videnda qom 
monetUabiUonios et ex eo Ondlaos» tom. 1» p. 1999 aq* 

SdntiUm^ dve Ud communea setttenliamm ex 
aacrU UtUrU el Patribos digestm per capiu, alvo 
lltoloa, Lxxx (d), pag. 370. De Anglo-Saxoolca ver- 
aione SciniilUrii» vide Franciscum Juninm prmL od 
Giossariom iii UifiUm» et Humpbredom Waaleiom» In 
caulogo libromm septentrionalium U BiblUtbecU 
Angllse, tomo II operU Hickoiiani, pag. 96. Yide et 
Urra, DBfekMor. 

LiMuM de nmlkre ferH^ pag. 459, U Proverbior. 
XXXI» 10» ulL 

lU offme tikettmt ex Patrom dictis exoerplos» 
pag, 467. Vix digiia Beda collffcUnea» Jodice Qoea« 



(a) Hojnsmodl opos se coranU compoaltom Beda 
ipte lesuior ad ealcom HUtorne Aiigiorom. 
(^) Be iUo so|«r8. 



le) Tom.l AoalecL,p. 51, el novc Bdillonis f. 799. 
//) Apud Speehnannom. Um. I Goncil. AnfUte^ 
II. m^ fim/i Lxxn. 



111 AD OPERA V£N. BEOM PROLEGOMMA. 1» 

nelto, pag. 551, ikI Leoneni Utignfim ; tijniimis \ Anneteiaiiisumingtnmfpmhtfier 






scriploris esse oportei, in quo Anastasiiift citilQr in 
YiU Melcfbiadis papee. 

Fragmenta ailegbricm interj^eialhniB \n qiiaedam 
capita ProTerbiorum^ pag. 476; Sa/nfiiliir, pag. 4SI, 
485; Eecl€$ia$iicit pag. 495; psA/majn xe, pag. 4H4 ; 
et de Satomfme rege^ pag. 4^, 

TOMO Vlll. 

Liber de teniplo Salamonis^ pag. 1. Hujns operis 
sui de strnclnra tcmpH Salomonis alque allegoric» 
ejtts interprclallonis memintt Beda io epislola ad 
Albinam abbaiem. 

Be $ex dieram Creaiione^ pag. 5S. Adde tom. IV, 
p. 1, el in boc ipso lom. VIII, pag. 79 %eqq. Quid» 



ordittata$t kortatu Aeem epioeapi Ebaracaneiij at 
nmitamm (ratrum^ aggre$aa$ a$i $€rikara tJi.iMfiPmem 
$acra$anctam Scripimram ^9er$a espiamaHamam fohr • 
mina^ in ^aiuor ordhtu tU$ii»etat iMaUeai in ItoA- 
psoeus, QuiBSTioiiiSt HoHiUASt at Cowiiiitaiiios. ifi 
Ritap$adii$^ ^tfe SiramaHhue, aai CoLLtCTAiif is cen- 
gregadi mg$tiea$ magi$ quam AtUoncai fxpeitiieiiei, 
€9 probati$$ia$i$ Eeeinh daciarum $eniauiii$^ dittia- 
qaa hine inde interruptkUt ai interpofatim ealieaaa^ 
nannuiiiM aHam de aua in$erd$ ad iadtaiianam aenaua 
eontm, ubi apportunum fuit, ({ua divern Pairum arr- 
•Noiitft, ac periadi aei ejMiiia iiiler h eokmreroHit aei 
breviaree ei iUu$iriore$ redderenlur. £l, ii« mefennM 
diclB (urarif at «e, fnesi siui pro|prkr, eaa$ponera tida- 



dam ex bis pncier rem relaU ad JoniHum Afrum B reliir. nowiiie ((«rioriim f«r si^^ 

auelorem. Yide Daltxiim» de nsu Patrum, pag. 16. "" ' " 

Qii«rilionn ex dictis Palrom, Augostino, Hieronj* 
mo, Jsidoro, Sedulio, etc, iii Cene^in^ pag. 78; 
Exodum, pag. 196; X^vi/ioim, pag. 219; iVutiteros, 
pag. 228; et 'beuteronomium, pag. 241, more dialogi 
Inler magisirum et disclpulam; in iibrum Jo$um^ 
pag. 248; Judicum, pag. 255; AiilA, pag. 261; fua- 
Oior tibro$ Regmn^ pag. 262, 275, 275, 278. Qna^ 
sttones Bedi^ In Yetus et Novom TesUmeoUim mltli 
sibi petebal Lupus Ferrariensis, epist. 62, 

Liber variarum Qum$tianum xf , pag. 286. 

De Paalmoram tibro exege^e, pag. 5^7» ad 896, 
iibl eliam mentio psalmi eentesiml quinqaagesimi 
primi, atque enomerantor diapsalmaU lxxix 

inierpretatio vocum rariorum in psafmia, qnibus 
InsinimenU moiica vel aliae species singulares deno- 
laiitur, pag. 899. 

.^omifiiim Bebrmorum interpretatiOt p. 901. 

Sermo in p$alm. Lin, 5 : Deu$ de eaUo proepexit^ 
pag. 904. EJusdera aactoris eum libro de Substaotiis, 
tom. U. 

in BoatH Ubrum de $anciiuima Trinitala^ p« 925. 
Bedm iopposUam esse m>o dabiUnt Tirl docti, sive 
aoctor sit Eadmnndos Albaoas, sItc alius quis, ut In 
Blbl. Latina Hl . w^ 8» jam nolare oie membil. Yide 
W.E.Tenltefium, deSymbolo Atbaoasiano p.686q. 

Precalio de aeptem verbi$ Ckri$ti in rmee, p. 954. 

De meditaiione pa$$ioni$ Ckristi per eepiem diei 
Aorirs, p. 965. 

De r$madii$ peeeatarum^ excerpiam de canooibus 
Patrum, Tet PoBnitentiaHbusad remediom animarom, 
domini Agberti arcbiepiscopi pag. 961, 968. iSxsiai 
cum PeaniientiaU Romano, sive caoonibos poeniten- 
tialibus, ediium ab Antonio Augustino, Venet. 1584, 
in-4«, pag. lO^ et in Henrici Speelmanni Conciliis 
Anglitt^ pag. 281, qui tesUtur in Hs. referri ad 
Agbertum ipsom, siTO Egbertom arebiepiscopum 
tanquam auciorem. 

Mon omiHeridnm qood ile qoatoor generibos com- 
meiflarionim Bed« in saeram Scrlpiurem notarit 
SixiiNi Setieiisi^, libro qiiario Bibl. saiioisp, pag. 265 : 

(«r) Acu eruditoron^ an. 16:5, pag 286. 



verat^ ef, quid a qua auetarc dicmm e$$ei^ 
a$iendera; aad eum m nknia aperaaum a p pareraif 
primae tantmn nmninum agilabaa in marpmiku$ a ra^ 
giane aaiuagua $anianHm appaauUf tptm poetan Ukrm- 
riarum vel inaeiiia^ vei inenria , ca ofiml^Ks «amipfa- 
rf4af pariara. Jn Caa$n$entarii$t fla gs lmaito, #i 
HomilU$f in quikna profitantku tt $armana^ ai $anan 
$ua «liiKr, $iglum kabei nee amnina inaiaganJtanu nea 
afactatm elaguntim oiriosiim, $ad temperaium^ gni 
nae verbarum muiiittuUna faatidiunt^ nofta paneiiata 
ab$curi'aiem pariai, aad brevi fadiiiaU eurrat gru' 

Idem Sixttts, ex Ttltbemli e. 242, Bedai commeDia- 
rium m Ecciuia$ten coffimemorat,ei/t4ros xviti tii prr 
C pketae majoru nnnareetpte. De aliis iiTeditlfl ac 4e- 
perditls ejus scriptoris consalendas CaTeas. Caialo- 
gam Operamquem ipseadcaleem HiaioH» texail 
Beda, babet etiam Slgebertos, c. 68, de S. E. 
in tami$ Operum Bedm deeideraniur: 

Eputola ad Albinum^ de qoa sopra Ediu a Jaeo- 
bo Waneo cum aoiis; epistola apologetica pro libro 
de sex Auiibos, ad Piegtnnam monachum , adver- 
sus atterius monacbi DaTldis objectionea. 

Epistola ad Egbertam Eboracensem ardiiepisfe- 
piim, de CkrieHani pr(ie$uU$ offida^ scripU paolo an- 
1e obitum. 

Yitm quitttpte abbatum priorum Warenmikenaium m 
Cirvieeneium^ iibri$ duobu$, 

HaDcex Editiooe Dablinenslan. l664,ln-8% reeo- 
^ denda dedit Henrlcos Wartbonos (a), Lood. , 169S, 
In 4', illisque a4innxii l^pa$ii$onem in Ganeaaaa^ c»- 
pila priora xu, ex qufbus Untam in capui primam, 
eiiniiium secondi, lacem iomo qaarto Tiderat, et 
commMlorii/fft tn eantieum Habacue. Ex utroqae 
frsgmenU Wartbonus produxerat In Aocurio ad 
Usserii llistoriam dogmaticam de Scriptoris ei ucris 
Tcmacidis, Lond. , 4689, ln-4*, pag 556 seq. Addi- 
dit etiam lEgberti arcbiepiscopl Eboracensis dlalo- 
gam de ecclesiastica InstHutione, ei Aldbelmi epbeo- 
pi Sdfebumenfls libram de VirgiBllaie, •armone 
solaio seripiom, ei Umge qiiam in prioHbos Eftdonl- 
btts emendatiorem. 



ns 



resTmoNiA yeterom dg vcn. beda. 



ft4 



Warthoni exemple» Joannes Smiih (a);canonicu8 A Geiiesin , pag. il5» aique in Canticitni Habaenc, 



DvndnienalSv ^i ipto immoruio operi, fllius Georgius 
Smilh , CautaMgi» . 1723, in-foL, vulgavere ex 
inss. Godictbud reoensiu diligenter, noiisque hist. 
iUostrata, scripca Bedae historica» atqoe in hls, pmr 
ler llla qus fn tomls Operum jam obvla sunt (Chro- 
nieoii de sex iEtatibus, Uistoriaro Eccles. gentls An- 
glomm» Cttthberli Yitam el Felicis, et libellum de 
Locis saneUs) etiam An^/o-Snxoiitcam {b) urMKem 
Mhiwim eulti. , ad Ediiionem Whelocl» ex Iribos 
emendaiam mss. » yUm Cudberthi quam versibus 
scriplam edidere Cani&ioset. Mabillonios; tum vui- 
gatas a Wareo el Wartbono VUtu abbamm Were- 
mmiketumm ei CirvUeHnum ex trlbos Codiclbos mss* 
emen^iloresy ei EffUtolam ad Egbermm ; ae deni- 



pag. 295, qoos a Warthono voigaios jam dixi , in 
lucem protuHt quoque undecim Bedie homiiia$ , pag* 
517» ei iibellum Precum^ pag. 493. 

Compoiin'oN«m karaiopi solaris, carmine hcxanie-' 
Iro, Petrus PHhosus, sub Bedie noroine , vulgafit in 
ealee epigrammatum etpoemaluro veterum, pag.48S 
Edil, Paris. 1590, In-I2« Hanc babeo notalam manu 
Isaad Casauhoni , qul versu nono» recte, ianta legii, 
pro iema^ el versum 77: 

Uade^ danim eoododit tertla cursuui, 

el versum 79 : Septem quinia fmel, elc Idem carmen 
occurril in aoeUore poeroatom lllorom Edltlono 
Lugdunensl 1596, in*8*, p. 609. Verum anclor ejus 



qoo Mariifraiagium Bede genuinum» quod In lucem B non Beda eat, sed Wandalberlus, Promiensis diaco* 



dixi ^tum ah Henschenio in tomo secondo Actorum 
aanelomm Nariii; bisqne omnibus praefixam Yium 
Bedm aeriptam a Cutbberto discipolo « lum allam 
nooc primum edlum Anonyini , nec non eloglum 
Bod« eonaignatum a Mabillonio. Denlque f olumen 
hoiic omal Ubaki geographica BriUnniss qoalis lllia 
lemporibos fuil , el appendix dlplomalum, epiatola- 
mn, el ab Ediiore disserUiionum, quibus lux ioai- 
gnlascriploribttsel bislorim llllus tslails aflTertur. ^ 

Novissirae Edmundus MarUno in lomo quinlo 
Thesaari anecdotomm, preter commentarios io 

(a) AcU erudilorom, an. 1724, pag. 194. H^moires 

liueralres de la Grande-Brelagne, loro. X, pag. 520* 

(*) PrsBler hanc Anglo-Saxonicam Alliedi regis» 



nos, ut a Mablllonio iam notalum. Edogam de cen- 
ficUL verie ei hiemie^ quam Edllione indignam PS- 
Ihceus duxll, Oudinus tomo II coromenUrionmi do 
Seriploribns ecclesiasticis, pag. 3S6, in lueem dedlt, 
aub nomitie Milonls EUionensls, quod jam, an. 1610, 
Francofurli, In-S^, Ovldiants aroatorils adjoncu aub 
Bed« nomine lucem videral, addiU. eliam allera 
edoga de Cuculo , quam vetuli Inediiam sub Alcnlni 
nomlne volgavil Mabillonlus, lom. I Analeel., p. 
369 (Edit. nov» In-fo). pag. 409). 

exsUl etiam Anglica veraio, qnain Elisabech» regln» 
dicavil Th. Stapletcnus, S. J. Antuerp., 1565» ln-4^ 



TESTIMONU VETERUM DE VEN- BEDA. 



Sergiut fapa /, Epiel. ad Ceolfridum : C 

(}oibas verbls ac modis dementiam Oei nostri at- 
qnemenarrabilem providentiaro possuinns eflari, el 
dignas grallamro actiones pro immensis circa nos 
ejM beneficils persoivere, qui In lenebris et urobra 
wortls posltos ad luroen scienti» produdt. Et infra : 
BeoedlcllonisinUrea gratiaroquamnobis per prassen- 
tcmporUtorem luamisii devou leligio, libenter et bi* 
lari animo» sicuti ab ea direcU esi, nos suscepisse 
cognosce. Opporlunis ergo ac dignis ainplectendae 
Itts solliclCudmls petitionlbns arctissima devotione D 
iivenlea» horUmorDeo dilecUm lorn religiosiiatis 
boBiuiem, ot quia, exorlis quibusdam ecdesias- 
ticaram causaram capltullSy non sine examinalione 
Ipogfna Innotescendis, opus oobls snnl ad conferen* 
dhim arle lillenlorae Unbutl, sicul decei Deodevotum 
aoxiliatorem sandm mairis universalis Ecclesios, 
obedienlem devotionem hule noalrae horUUonl non 
doiialaa aceommodare, aed absque allqua remoratione 
mligioiom Dd fimidQm Bedam venerabilis rooou- 
lerii ini preshTierum ad Ilmlna aposloloram prind* 
pooB domloomm meomm Pelri ci Pauli amatorain 
uiomm ae prolecloram ad nostr» mediocriutis 
conapeclom non rooreris dirigere, qoera, fevente 
DeOy sanclis luis predbus ndn dillldas prospere ad 



teredire, peracla prsemissorum caplluloram curo 
auxilio Dei desiderau solemniUU; erit eniro, ul con- 
fidiroui, eilam cnnciis tibi creditisprofNturam« quid* 
quid Ccdesln generali darneril perejns prsestantiam 
impenilnm. 

Banifacwi^ GermaHmtm apoitolui^ ep* 85, aa 
Egiiberumi : 

Enarrare auUm omiila mala qu« nos extrinsecus 
el intrinsecus palimur, epistoiaris breviias prohibei. 
Modo enim Inbianler desiderantes fiagiumus ul no« 
bis ad gaudium nostri niceroris eo roodo, quo antea 
jani fecistis, aiiquam particulam vel sctntinam de 
candeia Ecdesi», quam iiluxil Spiritus sanctus in 
regiooibus vestris, destioare curetis, id est» de trac^- 
Utibus» quos spiriulis presbyUr el investigalor aan« 
ctaram Scripiurarum Ikda reserando composuiit 
parlem qnalemeuoqoe tmnsmiUemdiguemini. Maxl* 
me anlem, si fore possit, qood nobis prsdicanlibus 
babile, el manuale, el vilissimuro [Af., utillimum ] 
esse ridelur, super Leciionarium anniversariiim, f a 
Proverbia Salomonls, quia comroenurios super flla 
condidisse eum aodimus. Inlerea nos cogit neeeasius 
vestri eonsilii jodidum inquirere. Namdum inve- 
nero preabyteruro jam aole mulu lempora lapsuro 
In fomicationem, el posl poenltentiaRi in oflldun- 
gradus sui a Francis iterum rektiuilus esi» et nunc 



liS 



AD OPBRA TgR. WM PROLfiQOnNA. 



M 



biUtaDs 10 ItUisinio pi|o iiMiaai « se4 errtntiiiiii A nm$^ Um dtgM ii6n lint , ut pro memoria toscipia- 



popvlomin, sine aliis taicerdolilHis solns miniitral 
beptimum, et solemnie inimmm celeblrans; modo 
flulem, si talem secomittm jitstissimos eanones absto- 
lero, merienlnr sine sacro regenerationis fonte in- 
fantes» propter rariutem sacerdotum, si meliorem, 
nd restaarandum prioris lapsum, non babuero;iu- 
dicale crgo Inter me, et jnter populom erroneom , 
almm melius sit» ?el saltem minus malum , ut [Al.t 
uirum ] lalls roinisieriam sancti altaris impleai, an 
m pagana morialur multitudo populi,qaia eutiorem 
roinistrum acquirere Bequiveril. ¥el sl inter multim- 
dioem sacerdotom Invenero io eodem peccamfaie 
lapsum, et iierum pou f Fanan^ pcr] pceniteotlam 
priori gradoi resiittttumf de quo omnis multltodo sa- 



tis. Alma Trlnitas , et una di?lnilas firatertiitaiem 
Testram , et ble sanctis virtullbne proflcienteRi ac 
valentemaufeat et cusiodiat.et in fbtarabetUtudine, 
inter splendida angelorom agminn gaudiBlom re« 
mooerando gloriAcet. 

8. tMlluM^ efttt. ad (kaum ^ iHter BotdMH 
Epht.mz 

Sanelltatis im reTcrentiam bumlliter obieero, ur 
Mnidtitt inter nos olim in Cbrifto copulalis et semei 
eQeplOB perpes reminisci digneris, ne veterascat^ et 
oblitloni tradaiur, quam coram Deo IMeli tponsione 
pepigmut. Fro nomlne enlm Cbristl In coKtomelUii 
el ttHmlatioBibos gloriari , et eialiatione Eccletko 
^us BOt oportett qom quotidie toadltur» premitur. 



eerdotnm et populorum bontt oplnionit eonfldeoUam B atqoe fktigatur» quia modemi prlnctpea novot morot. 



babueruot, et ti ilte modo degradatua fuerlt» secre- 
lom peccatum revelatum fuerit, et scandaliiavi 
[ FtrMu» scandaliaaMtor ) roultltudo plebioflB» elpor 
ocandalum plurinut perlbanl anlmaSf et deleslatio 
erit flBailnM sacerdotum, et diilldentia mbiislrorom 
Ecdesias, ut oflums perfidos, nuill credenlest det» 
pectos [ Fonmi, detpectal ] babeant. Quam ob ro» 
oodaeter pfmsomptlmos, pallenles et eooteblienloft 
iflum in mlnitlerio divbio pertlttere, eiistimtnteo 
loviut osse dttbhim unlutf bomiois perieolom el aodo^ 
dam, qoam roinam et perditlonem anltBonms peno 
toiias popoll. De istisaotom onfvortls qoid mU to- 
tlineodom tit, neeemiuto cofeolo teaodabi vUaodi, 
qoidve relutandum, tecondum contiriam vetlrvn 



novaiqoo leget secnndom sua desideria coodonl. 
Iddreo eicellentlam luam jugem ptecatrieem, pro 
ooiflMB notlrm sainte, subniia proce Sagitamis» At' 
tidolt eitfm corpont aegritotlinibiit com flseotfe 
ontieiate eogor ei bac «rumnosa et poHcolit ptt' 
oittima viu OKiro, reddilonit plo ol districto jodid 
ntlooem. Farva vero mannscola dilectiottl tuse di> 
rexi, boc esl» paUam boloserlcam optimi geoerit per 
gerolum barom Uiieranini. Obsecro ot qgefltllbel 
borom blMnram acqoirat, el noblt mltlero dlgnerit, 
qoot beatm memoris Beda pretbyter oipotoil, od 
coosolationem peregrinationit ootlrm, id etlt in 
primam partem Samuelis osquo ad morlem Soalk, 
librot qoatoor, tivo io Esdram ei Ndiemiam llbrot 



por teripla videro, el aodiro omaino desidero. Pim- C ties, vol in fivongoliom M arcl Rbrot qttatoor. Crovio 

forte potlolo, aod nibil gravo veras cbarilatf ^{00(0* 

CMAirfttt, epUt. otf Ittibnn, bilcr Am^oi^ 
€pUc9fi EphU S9 : 
Gratamerqoidem BMmoteola Imt (teritttia toc* 
eepl, 01 00 (patantios, qoo 10 hmc fatimo devotiooit 
aibcio mitloro cogoovf , id eti, bolotericam ad reO- 
qoiaa bealm ttMmorim Beda magistiri nottri , ob re^ 
cordailooemoi iliiot ▼eneratioaom 1 detiintsa. Et 
redBm qoidem mihi videtor, ut tou gent Aoglonmt 
ns ofluiibot provlnciis, oblcanqae reperti soot , gra* 
liaa Deo rcferant, quia Um mlrabilem virom, praedi- 
lom divertit donis, ttmqoe aJ exereeoda dooa ttn-' 
diosomt thnililerque io boote flsoribas viveolem » 
Deos inis In soa nationo dooarii, qoio per espori« 



lerea celsitudini vestrat, vlco oscidi, doat viot eopot* 
las per bunc portitorem litterarom trantmltiiBoSt pe- 
lootes ut chariutis Inter not preoibot ootlrit fndo 
Istom diem com fratribat vettrit fteUtit. ObsocrO" 
mns igilar oi de islis peUtionibas ootlrit fiMiatitt ot 
morcedit veslrm prasBria faicflrioram eolfliJno darto* 
canU 
Hott^foclKt, G^rmanoftt» opos(^, tpiO. iS(\ Off 
CttlMtrmm; 

Pratemltatls vetlra pieutem hnfanls obtocramot 
precibust ut nos fauer feras el Ignarat gontet Germa» 
Ai» laboraotes , et grana Evaogellea phntantet vet-* 
Irit taerounctlt oratlonibot adjuvemur, ol precibno 
tanctilalis vestnt fai BoUt tatvot Rabjhmieas ardor 



mtingottar flamma», el tparta tolcit ad fhictom D nseotom, ad pedet ejot notritos, hoc qood oarro 4U 

4fiei. Slmilitorqne mibuneiipsi coopertoriom variatom 
ad tegeodom, scilteet, propter frigas , meom oonmt 
mbisti, qood videlicet omnlpoleoti Deo et boalo 
Paalo apotioto ad ioduenduffl alure , quod in i|joB 
ecdesla t Deo consecratom est» eom magno gaodte 
dedi, quia etego sob ejos protectiope hi hoe moBOO 
lerio xuii aonos viii. Nooc vero, qaU rogostf oll- 
quid de opuscalit beati Patrit, cnm flseis pBoris,|otU 
vires , quod potol toat dilectioni pneponvl , libcIhM 
de viro Dei Gadbercio« OMlro ol prota oompotllot 
loae volonuti diroil ; el il phit poioistem , SbeBier 
voloitsem, qoia praeteotfai prasieriUt biearit iimltam 
horribililer hnBlam oostrm gentit fai firigoio» el geiot 
01 ventorom , el Imbrium proceilit, dfo lateqno dt» 



moltiplicaU targtot tomma, qula, jnxta dlctom 
Aposioli, Neque qui plantat e$$ oltfttld, neqfle pd H* 
ftt, $e4 Deui ^i inerementum dat , ol deUr no^$ 
termo in apenione orii , et $ermo Domini enrral H 
eiarifieetnr (I Cor. Bi). iBlerea rogamus utreliquado 
opusculls sagacisslmi invesligatoris Scripturarom 
Bedan monachl, quem nuper hi domo Bei spod vos, 
vice candelae Eedetm, sdentia [Forean^ ecclesiastica 
tcientia] Scripturarom fulsisse audivinius conscripto 
nobb traosmilUre digB€miol. Et, si vobis laborio- 
tom oon sit, ol eorum uuum, nobfo graode solatiom 
peregriBatkmlt Bostrm transmluatis. 

Md hididom qooqoe uitkaae charlUlit, ledisiernhi 
eaprtBa vMt(sicot hie vocant)dfarexhnus, qoai petl- 



in TESTmomA teteruii m tm. bsda. ii« 

pittMl, ide^qiie aeriflmrU mtaag, ne ia ipliMiBHNrvm A bos alilorem , qoam ingeaioli OMi atliogere TAMaeei 
perfenlret, relardala eil; acd el hiuoiUtas; horuns aemorem fraglU senaa eoiieaila 

acrulari, qiii (errenamm necdem didicil raHones, 
aielUinun in cobIo errantinm Tagabuodos esponero 
cnrstts t qui herbarum in lerra naaeeutiom naturas 
nequaquam agngaeere valet El mlrura» quomodo er» 
raticaa flUinim semUM ad cerlom qois Taleai rodo* 
eere ordmem. Qu» ideo errantia dlcootor, qoia te- 
certoa babere corsns potantor. Tel quid iu quoli- 
diania luo» laboribusnoaira panrilas oon Taleal 
Uifenire, dum infestigatas caiboUcorom doetorom» 
Ycl Teterom pbilosophorum muUipiici argumenieikme 
reguhres babemus raUonea. Qold enlm de eoncordUi 
solaris lunarisque curaus per signa aodUid UickUus 

, ^ , , ^ -v,,^^ ^W poterit, quam ^uod laUum NHiuiaitorqiaDsttommi 

Ma Mm speraas. 8i aUqola hoiio lo loa aU paroeila B Beda magister in acriplis smsnobisrellqnilt toI quld 



•nle aei annos per NunTUil meom presbyierom lUoc 
«i tealm kica adveoientem, ei Romam videre desi^ 
deraniem, a&qoa panra lenia. cuUeiloe» tUIcUccC, u, 
ei gomiim [FerMat gordam] de pelllbaa lolrarom 
telam \mt fraieniiutt mHI. Me qooqae preabjter 
BoBfbil ad arbem qos ? ocalar Beaeveniom pem- 
Meoa, Ibi de baa laoa odgraTil. Qnapropler neqoe 
per iVam» aoqaa per laoram allqoem, alnim isia ad 
la perieaeriat , «lUi reapoaato oaqoam mibi reddiu 
cst Dao fero paOUi aabttUaafanl operis, onum albl^ 
idurom linett eolorla» oam Ubellis, ei doeam, «oa- 
km ad manam baboi, Itta paleraUaU millere cara- 
I, precorqae al meam pelUidiiem 01 Beeeiaiu- 



^ yUrea tasa boae posaUlaeero» cam leoipaa arrl 
dralt mibl mUUf^ digneria, aiil ai liwlaasa ullra iaea 
ail fal poicstato c^jasdam alurUis, sme tna parocbUi, 
raco al fraiemUaa Ua iUisoadeal oladaoaasqae 
psrvaafail^qofai^uadem artts IgnaH el inopcs aomos» 
al sl hoe fenassa coattagll ul aUqals de TUriiaeUri- 
aas eam laa diligeattat l>eo tolenu, ad noa usqoe 
venira pennttuiar, cdm benlgna Bttnsoeiudin^ tIu 
aemiu, ttlam sasclpla. Deleclal ma qooqaecitha* 
liilam babera, qoi pos^ dttiariiara ia ciihani, 
«aam BOSappelUmias ro//«, qoU eilbaram babeo,el 
arttflcem noa bibeo» Si grata noii att, ettaiomqao. 
«M memaispoittkmi miiie. Obaecro ai hanc meam 
rofattoaem ae deapkUs, ei riskml aoa depalee. De 



acattoSi quam qood naloraUom rerom dcTottmimoe 
faiTeoUr nUiios Secoodost de cmlesttom sldemnn 
ratHme, exposoU, InTestigari Talel? Sed nobia iur 
ageoUboa flk>roro« in qoUios baec legontor, lUirontm 
deeslprmsencia. NUril de Testrae sapleniUe proftmdls- 
slmia qoaeattonilNis temere aodemos respondera:. 
postolanles clementiam Tcsiram, utjubeattsnabls 
dirigere primos prsfati doctoris. Plimi Secoadl 
UbelloSt in quibos molttplices el obseoras argomen* 
Uttones de Tario siderom ciwso explanare nittlor ; ti 
foru, Deo donanU« IndoTei inde aliqoia eroero 
Taleamus , quod Teslrie sancllsslmae pnBseoliai dl« 
gttom ostendi Tideator. Tamen ne melu Imparalom 
TOslra ioTenissei carlola , tcI somno Uierttss lorpett*» 



opaseoUa Tera beafaa roeordalionfo Boda qBaeadboc ^ Um^quasi nUiU baberel repositum aUii in aecreU 



«mtfipu non babea, promitume, si Tiierlmoa, lom 
TUkunatt adJoTatoram [FMf, oblemperalorom]. 

Oahk€rm$^Qklms. epitt. Md Mlum tpiieopum . hUir 
Botdra^.Epi$t.95z 

Mallom i^uoler aceepi UtUraa siTO ettam mo- 
aen, hoc est, Tillosam, el slndonem , qoae loa fra* 
lcmius ad mo miuere dignaU eat, d eo gralaattos, 
qBodex mttma chariuu ea deattaaU eaae non am^ 
bifo. Dode recompennttonem benelkU bttua lad- 
deBa,allpao Ul, qnottdiaala in precibna, cmram ba- 
icre Bon eeaso. SUaal eliam aomUm fratrum qaae ad 
Boa Bttslatt eam aommibas hujus moaasterU fralrom 
doraUcattum fai GhrisU seripUconttoentor, iu ol 



memorlai cubicoU , qood inlerrogaott prolerre Tato^ 
rel ; dicam, qoid sobito, qoaerendo magla, qoa^ ex* 
ponendo torbaU menlis ade ocourrero.poUtt; pie^ 
niorem si forU opus eril, responsiouem ad pra^los 
doclorum libros reserraos. 

Pruna Tero aucUriuUs Tcstne UiUrrogatto de eon« 
cordU Ireoentarum et sesaginu pariium, el lonaria 
cursos per doodecim signa ste se haboil, ol eadem 
pcBamoa TorilMi : alcal in soUri decursu dleram, ho* 
ranim, poncuromque dlTiskme lacta, treceittormu 
sexaginu qoloqQe dlenmL el qoadrantia esl UTeiiU 
coneordla ; sic ei In hmari per dierum el horamm 
partiikinem, TlgUitt aeplem dlea aique horas ocU 
com Urecentts sexaglnU sodUici partlbos faciis con- 



mmm UIU m<^.«S.t. ^t -^ -.«-r «. r «^ ^"* WGVam BOXOOinUI SOOUICI paniOOS rSCIlS COO- 

rrS ^^i;l^t'^ "^ ^^ f*" ** ^*»^ ^ •^««^ *^» ^»W niihi Tldeaur 



lasBper ettam Ubram, qoem darisslmoa 
Cccieaim Del maglsier Beda de aediUcU lempU coaH 
pooBll, ad coasoUttonem luae peregrinattonis, mil- 
lere caraTi [Al^ pneeepi], loam fraUmiUtem hnmi- 
BUr obaocrana, ul oUm condktae mler nos amicittae 
fmdem BHae ad inem flrmom cusUdUre digneris, m 
boe Tidettcet maxfaBO, qood, com lois omnibosqoos 
tibi dirina dispettsatto toIbU eaae SubJecUs , pro in- 
ttrauuttboa aids apad aoperaom lodicem aedokia 
Ulercessor exfoUs. 

A ilorfnai, tipiii. 70, ad J^omaina rtfm: 
TaailTiaUrTolaodo, qaiDstiooarfaim aocloriutia 
I la mami canam syUabis brerlorem , 
l mei pfaieBiieei aTidttatt ; aed qoaiatioai- 



aagadtatem Teslram hlc ia hac loqoisittone sentUe 
of iqoe aol aogendum esse aUquid per singula signa 
lunae cursui, ot possil penreoire ad legittmaa el defi- 
nius Utios aool parles, quje Ui zodiaco noUntar, 
Tcl etlam minoere parlUim.nomerom, al conconlam 
possit lonaris corsus zodfaicl parttbna. Qoam qo«s* 
llonem praefatos magister Bedr In qoodam capi* 
Ulo, cvim prindpiom esse arbltror : f Quod sl quia 
dgnoram nesdos» lonaris tamen cursos agnoscera 
Oopidas,eiCt > proui poUil cxponere Tidelor. He 
doodedm parles, qoibasfaottdielona dongabiUr a. 
aale, Plhihn Secondoadictt, lonam (si riu racordor) 
aodUcam iredades fai dnodeclm sois aieasibBa eoBO- 
cere. Ui lois dkil measfl^ » noo bi soHa. Addldifu. 



f19 



AD OPERA YEN. BBDiE PROLEGOMENA. 



fiO 



^oqve duobus iUebas , et mx Uorb , el bisse UDius A urbe peruepe, locisque fiui&iiuis mM elt tisimi Aiic, 



hoTB per singula signa lunam decurrere. Qood si 
Terum est, trecenUruro sexaginlii psrtium nuroero- 
silss Inn» cursni optime conTenirc Tidetiir. Qnod 
unlus fignrae divisionc magis, quani verboruro multl* 
plicalione, quia sapicntl paoca sufQciunt, ostenden- 
dnm esse nou ignobtle potavl, cujusfigurse lormulam 
post htiJQS epistolae texturo ponere mclius existtmaviy 
quam per eam seriem sermonis noslri dividere. lo 
qtia etiam figiira et horarum diversiias aguoscl pote- 
ril» si cui diligenlios considerare placeai : quta aliler 
solares, aliter lunares compoUntur. Giiam in qnibus- 
dapn iocis et ipsi punctus aliter atque aliter compu- 
untor : iu ot aliis sopputatlonibtts horam quinque 
punctos» et aliis qoatuor habere inveniuntnr. Etiam 



eplscopales ordinationes atque eonciiia evooMsa, 
Eboraceoses antistites ad ipsaeoncilia celebrasse. . • 
U0Horim$ Au§u$t0d.. 4€ Scrip. Rceigi.: 
Beda, monachus el presbyler Angticae proTiMte, 
acripsit infiniu, es quibus siial hce : lu Geiieahii libri 
quatuor ; De Ubeniacolo et vasls «jus ae vesiibui 
sacerdoton libri quatuor ; De ssdlfieatioM leropM 
libri duo; In librom Regnm liber unos; QweslioiMni 
UiginU ; in Proverbia Salomooia libri tres; iii Caollca 
eanticonim libri septon; in Esaiam ei Dauielen ei 
duodeclm PropheUa el hi parlem Hiaremia , hi Es- 
dram ei Neemlam Ubri Ires ; in ilbnmi Tohisi llhri 
doOt itt Canticum AbacQC hber unas ; iiem hs lihm 
Regum et Paralipomenon, in lob, in Penutenchttm 



el ostenta aliter cafculatores ponunt • aliter etiam B Moysi, et Josue, et in Parabolas, in Ecdesiaslen» hi 

Cantica cantieorum , in Esaiaro , in Esdram eapiiQla 
roolu, in Evangelium Marci libri quaioor, In Liieam 
aex , in homilias Evangelii libri doo, in Aposlolttm 
mulu capitula » in Actus Apostolorum hbri duo, 
hi EpitoUs Caoonicas librl septem, hi Apoea-' 
Ijpshuitres; capitula de lolo Novo TesUmenlo; 
Epislolarum liber ad diversos, de sex«Ulibos untts^ 
de roansionibos fiUonim Israel libri novem , de Isahi 
unost de ralione bissexiili, de mqoinoetlo novetti, 
de histori» Saoclorom. Libmm vilae ei paoshNus 
8. Felicls eonfessoris de ttielro hi prosam irans- 
lulit ; ViUm ot Passionem Mocli Anaslaaii de GrMo 
in Lathiom eorrexil; Yiiara saocli Ctttbertl OMMwehi 
elepiscopi melroel prosa eomposnit; BislorhNB 



mathematiei solent divldere. Sicetiam etde minuUs 
invenimus In mathematicorum subtilissimis argii- 
fnentationibus alitcr poni; iu* ut etiam minuU mi- 
nuUrum dicere solcnt. . . * 

B. Lanfranau, ep. ud Alexandrum papam . 
Membiisse debet humiliter excellens» excellenler- 
que bumilis beaiitudo vestra» quia quo tempore apod 
vos fuimus, Eboracensis Ecclesix antbles adverso» 
me palam murmaravit, clain delraxil, hi praesentia 
celsitudinis Tcstne calumniam 8usciuvit« dicens me 
inJnsU velle agere * eo quod super se suamqne Eccle- 
siam Jure vestne Ecdesle primatum niterer oblinere. 
De qoorumdam quoquo subjectione episcopororo 



quos Ecdest» suw eonatus est aggregare , antiquam r a^T _ ^ _ . ,.J . .,.._, ^ - • , ^ 
^ , ... .T . ^ Attglorum quinque hhns edkUl ; Manyrohigittm de 

suaquerelanoncslventus consuctttdinemleinerar«. ^. i..,j « ^ .... I» - 

' naulitiis Sanctomm, hbmm HymDoram diverso 

melrosiverbithroo,librttm Epigrammatam elegtoco 
metro» de ?latora rerum, et de Temporibtts singnhio 
libros, item alinm de Temporibtts majorem , iibnun 
de Ortbographia alphabeti, librttm de metrlca Afte, 
de Scliemaiibos et tropts, hoc est, de Aguris etmodia 
locuiionum sacrse Scrlpiurae. Sub Leone floroil» 
HomsB moritur et sepelitur. 

rriiA#iNh» , da ScHptarikMi : 

Beda, mottachus ei presbyter monasterii sanclorttm 
Petri et Paoli aposlolorQm^ qaod esl in Anglhi, or- 
dinia saacii Benedicti , vir in divhiis Scripluris sl«« 
diosissimtts, et valde erodilus, alque hi sectthuibtttt 



Quibus dc rebus, vos, sicut sanctum prudentemque 
pastorem decuit,et oportuit, per scriptum sententiam 
promulgastis, quateous convenlua Aogliae terrse, 
eplscoporum,abbatuui caeurarumque religiosiordinis 
personarom utriusque partis rationes audiret, discote- 
ret, definiret ; faciumque est ita. Convenerunteniro ad 
regularem curiam apud WenUnam civitateni in Pas- 
chali solemniuteepiscopi, abbates, aeterique exsacro 
ac laiali ordinc, quos sede» actiooe morumqoe pro- 
bitate par fuerat convenisse : hnprimis adunati sunt a 
nohis ex vcstra auctoriutc per saocum obedientiam. 
Deinde regia potestas per semetipsaro contesUU 
est eos per fidero et sacramentnm, quibus sibi colli 



gati eraol, quatenus banc causam loteBtissime audi- D iituris perilisaunus, philosophus, astronomtts,ealc«« 



rent, audium ad certom rectumque finem sine par- 
tium favore perducerent. (Jtrunique omnes concor- 
diter soMiepenmt, sese iU factoros sub praslau obli- 
gaiione spopooderunt. Allata eat igitur Ecclbsiastiga 
liKiiTis AifOLoauM HiSToau , qoam Eboraeensis £c- 
cleaiae presbyur el Anglorom doelor Bttt4 eoroposuit ; 
lectaesenUntiae quibus pace omnhim demoBslratum 
est a lempore beati Augustini, prhni DorobenieBsis 
episcopi, usquead ipsius Bedae ttllimam sooeautem, 
quod lere ceiitum ei quadraginla aBBorum spalio 
urrohiatur, anlecessorea meos super Eboraceosem 
Kcclesiam totamque insnlam qnam BriUnniam vo* 
eani, necnon el Uibemhim, prhnalttm gessisse, cttram 
postoralem OBmlbtts impeadisse, in ipsa Bboracettsi 



lator, et poeu insignis, Gneci sermonis non ignaroa, 
ingenio pnMianf:, eioquio iion eoriosos, dukls UOMn 
et compo6itus« Multa scripsit volumioa , hiquihtts 
acumen ingenii ejus comprobatur. nicottm easel 
septem attnonim, cura prophiqttorttm daitta Ihil 
edttcandtts Beoodicto abbail, ac deinde Coolfrido 
dicti monaaleriiMuramoiha, eonetumque ex oo lem- 
pua viise hi ^Jttsdem monasuril habiiatkNio perageoa, 
oouiem mediUttdis Scriptttris operam dodil , aiqoe 
hiler observantiam disciplinss regoUris el qoolhihK 
Bsm oaBUndi in ecclesia coram, semper aui discore ^ 
aol docere , aul scribere dulee babttit. MoBodocimo 
BBlem leutis su» aBno dUeoBalum, iriceaiaao pita« 
hyferBitts gradttm, ttirttmqtte per mittieterittm hatt 



ISt 



TesnilONIA ITETEiniM DE VEfl. BEDA. 



m 



Bis epteopi, JabaitA Ceoirrido abbftie •«soqilt, tx A lertm, deliniiiieDU Iim racilllme eonAtUimil. Moritor 



qno temporo accepil presbyteraiiis , taqoo ail iUiem 
Tllie sttai subjecta opuseola eomposuit 

lik Geneslm osque ad Isaac lib. iv ; — la Eiodum 
fib. 1 ; — In Nameros Hb. i ;— In Levilicnm Ub. i ; — io 
DeoteroDomlum ltb.i; — De Ubfmacolo el Tasis 
ejosllk m; — In principium Refum Itb.iu; — In 
RcfBm, Iriglnu qoaesiionum lib. i {DUeeiMm^ fra' 
iri no.);— Doaedificilione lempli lib. h (ffartofur aos 
oot dit.) ; -^ln Joaue lib. i ; ^ In ludicum lib. i , — In 
PsafalipomeDoiillb. i ;— In Proverbia Salomonis lib. ui 
(f^noMor Crmu, I^li.) :^lnEcclesiasten lib. i;-^la 
COMlca caotieorom lib. yi (ScripturU juHintegra,); 
^fai Esdrara ot Neemlam lib. ih ( E^iniiirs sorrir tn 
iir.);-In 
^b Fulm 



■Mi «t £icoinHUD iiu. iH \ o^itmmM Mmcrm in- -"'"'-» **— ••»»v, «.•imfat» ■ 
1 Tobiam lib. i ( JLi*rr sancH polrti iwslrt ) ; ^^^^^ "" Sopbi« debria 
BPropbeumUb.n;— IaBlertmlamllb.n; "^ S«H»iraTii orans intento 



sub Leooeimperatore, anno Domini dccxxsii, imlie» 

lione X?, KUiis sua^ xDQOLixii^prldieCatend.iuofi. 

/iiicn>/io in tempto S. Pauli Girmen^i iMkUa. 

DBOIGSTIO BASILICAB 

S. fA¥LI Tlfl. KAL. ■All 

ANAO XT EOrBiDI BBOIS 

CEOLFBIBI ABB. EITSOK«OYB 

ECCLBSUB DBO ATCTOBB 

GONDrrOBtS AIIN. IT. 

Epilapftium tfuad WiUieimuB Maimeiburimuii ilieli 

inuripium [nine in pmeie iempH Germmuie • 
Presbyter hic Beda reqoiescil canie t^epullQs; 
Dooa, Cbriste, animum in coelis gaodero perssTum, 
Daque ftli Sophic debriarl foiite , cui Jam 
semper amore. 



Klogium 
Beda Dei fkmuius, monacborum nobllo sbIbs « 

Fmibtts lerr» profuit Eccleslm. 
Soiers Isu Pairom scmtsmdi per ooudt semum 

Eloqulo Tigoit, plurima composoit 
Annos bac Tiu ler duxii rlio tnginu, 

Presbyter officio, ulilis ingODlo. 
iani septenis Tiduatus came CaleodiB 
AogligeDa Angellcam comtnoniil pairfam. 

iUfKd^ Letanda, CotleeL m: 
Anglia le celebrat: te lotus pefsoaal oibis. 
AliKir, exeodem^ Collecl. u : 
Hos, AIMno, libi meriio Venerabilis Abba , 



^h fisocUelem Ul». i ;-.|o Danielem fib. i;— la 
doodeeim Propbelas miiiores lib. xn;— lu ETaogo- 
liM Mard lib.iT (Cjr|ioii/ioD€m £»KiiSfe«l);^In 
BTODgeliom Ucse lib. ti ( Beatu$ EtangeUita iMcao) ; 
-^HooiiliDB ETaogellorum lib. u ( Exordium noitrm 
fudtapfi.); ^ln Epistolas Pauli lib. xit; — In Epbloltt 
CaoonicaB lib. to (/oco^s, olc.. ^i de.); — In Ac- 
loB AposlolorBmlib. n (Actuiuno Apouotonm ei); 
— In Apocalypsim lib. lu (ApocaL oaneti Joaiwit); 
*-De leaporibus el nalura remm lib. i {De natura 
firnmielrKrtoKe}; — Aliud mlnus Tolumeo lib. n; 
^SeiDlillamm ex aeDleolib Patrom lib. i (DomtKKs 
McU in eMm^o);— GesU Aoglomm lib. t (Bn- 

•KiuitK octfOKt tK«i.);..noros beailGrogorii in Ca«. ^ T^JH^'!'''! "^? ^^»«^»»"» Abb( 
liea lih. n (/11 «cpostfioKK Cmiiid);«-Gesu dtTer- ^ I*?^ , ^"^^** ^^'* •'"*^* 
•ommsaDclom«lib.i;-Dopamiomtsa»eUKellclB ^^J^^J^!^ 
fh. i;-VilBmswicy AlbqfilepiseoplIib.ii;-Chm. ^"^^'^ ^^^ ^^^^ ^ ^^^ «« ^ 
oieam sal eoenobil lib. b ; ^ Marljrologlum llb. i ; 
-•flymaoram dlTerso eamilDo Ub. i ( Priiu Aoks 
fMKm em.) ;— Epigrammau heroieo moiro lib. i;— De 
locte BBoclisUb. I ;--LeclioMS in Velus TesUmonlum 
iib. i; — LedioDes NotI TesUmeall lib. i ;--Dlsiinc- 
tfooosin HioremlamUb. I ;— DistlDcUooesla Job iib. I ; 
«^DoChrisUelEcclesialib ii;— DecaDticoAbbacuc 
fib. i;— J)oarUmeiricaUb.i(OKl KoiiltKmKiflncc); 
•-DolkbomaiaNis Ob. i (Soifi KiifKorim ik) ; — De 
Orlhograpya Ub. i ;-* EpisloUrum ad dlTersoo Ub. i. 
AUa iasopernralu edidil, qu» ad iwslne lectlonls 



Cxslilll : iogeoU ejus moQumeaia relblkonC 
Ptorima, temporUius nullis abolenda permmm. 
ACmd ex Neckano in tua noiitia de S» Cuthherto : 

Beda , Tir egregius, assoclalur ei ; 
Ingenium cojus non niundus claudere possei, 
Corpus honoranduro capsula panra legil. 
Imcriptio a^ Ougone Puduff^ Dunetmmmi spwt 

Tftecm oua Ven. Bedm coniinenH appoiUa. 
ConUaei hcc Iheca Bed« VenerabiUs osm ; 
Seosum raclori Clirlslus dedit, sesque datori 
Petrus opus fecit, prssul dedil hoc Hugo donum ; 



noiiliam non Tonermit. Hujus opuscuto ellam adbue Sk In utroqoe suum teneratus tttrumque palmnum 



eo Ttrenu e| semper aOTO scribeDU, udi« auctori* 
UUs ermil, ol ordinalioao pnesnium AngU» iu £c- 
ciesUs pubUco legereBlar. Cnmque U homUiatom 
impoaiilooo nomeii ex more aucloria VenerabiUs 
Mb presbyleri scriberoDl, aUUr eom eom TlTorel, 
pnedieom noa Talentos, obllnoll uaqoo hi hodiemom 
dtem lilulus semel a prlBcipio auriboios, ol Beda 
TeMfBbllis poUus dieaior quDm saDCtos. ViTeolem 
eirim Bfiler DuocQpam (el sisaneln foeril) dob 
lieobBL Sool qoi aUaa rBiioDes hi^us liloli Veoera* 
UBs fiagDDt, aUI ex iDscriplioae eplupbU« aUi cxcom 
iWsao Bodam somaiauies. Sed erraal, quooiam Beda 
» Ml, Doe aopolcm c|os UU epHapblom 
.El%Dldem, nlslbroTiUII 



Jnecrlptio qum habetur in utero S. Klr^Kii 

Dunetmim. 

BEDA, 

Dei iamulus el prosbytor, 

Vlr Don mhins saacUuu quam scieMiB 

VeKBBABILB, 

hiejaeel, 
Qui oaias ia lerritorlo moDMUrB 
Cirwlcensis quod niine Jarmw dieiUirt 
Com esscl annorom seplom dalos OU BbMI Bene- 
dicu, 01 deinde Ccotfrido Bridem edocDOdu^t emi- 
ciumqoo ex oo Tilm lempos ki cjoodem monaaieril 
habiUliono peragens, omfiem modiUDdis ScriptoH 
oporBm dodii; aiqoe, Uier oboerTBniiani diieipUao 



f» BKDiE ¥fiN£IUBIU9 OPBRUH PhM L - DIOASCACiCA G£flUMA. 

ftriI«riiaq«MMia«aB otntMdi to eedesia ciinoi, A eeeletlMUco oflkio peUke el 

•emper eot discere, aat doeere, lai fcril^ere tole- 

tmU Dddino nooo autem ? it« soai anno diaeooaiam, 

ec trioesimo prealiyleraium, airunN[iie a Joanne Be- 

verlaeo arcbiepiscopo Eb^rnm suscepit* Vir omni 

laude major» de quo doctissimi Itbram temporom bo- 

mlnea boe dogiom protulerant : Anglttm In exlremo 

orMi angulo naium Ingenio suo aniveriam orbem 

•ttperasie» qulppo qul omtiium pene •cSentiorom et 

oniYers» tbeologfft arcana penetraYit» sieot opero 

ejua et Tolumfaa mulla orbi Cbristiaoo notisalma 

abunde tesuntnr : qom ctiam illo odbtoe vlTcnto 

taoti nominis eront et aoctoritatie ot ei ojos bomi* 

Uk molu saoHl lectionibus sint oddha, nbiqtto h 



117 



Coosiat eum aliqaando discipokio babaiaae eolebri-^ 
tisaimos» prfleclara paulo postecdeslm laniina,Aleal^ 
noro CaroU Nagni regis prmcoplordm^ el Claadium 
aique Cleroentum qoi prlmi LatetisB docuerant et 
Galliam bonis artibus itlustrarunU Oblt In mooaa^ 
terio Girwieeifsi^ A. D. occssniii. sHaL sase ux. dio 
quo Aicensionii Domlni memorio oolebrator, et Ibi* 
dem sepiiltos ruit : sed posteo boc Duoelmum primo 
com capif regls Oswoldl et coirpoeo S« CttibboHit 
delodo itt bu Galileo a Ibretrb per Bttgooom epl»- 
copam oonitrttclo oma q|tti sont iraosliU. Bpi^ 
uphiom do eodem Istttd eirenmfertttr: 

flacsoot bi Ibsia Bsoii Tttaauiaii (km. 



titimmmm 



BE0JE VENmRMJUUS 

AXGiaSAXONiS PRBSBmitl 

OPERA DIDASCALICA, 



ilTB 



OMKIUM EJUS OPERUM PARS PRIMA. 



8ECTI0 PRfliA. — GENUINA. 



DE ORTHOGRAPHIA LIBER. 



A liuera, etiam noU pnsoomioU eat » com Aufut- B f adjuncu c. cum ?irgo jocettU snporposiu, fhr 



fom sola sigtiincaL 

B propioqua eat p Utterss, qoa saepe muUtur, ut 
ifrppottil, ^pomU 

C nota est prmominls, cam * Cmstnnm sigoificat ; 
item numeri, cnm'r«nnim* 

D littera,propinqQa esl consooaniibos bis c f I p 
r m I» * quia bm saceodunt In locom cjos ttl, OMJpo, 
Of fr«go, o/dftt, onmre, orrfpe, * ammllle^ uiiende. 

D nou prmnominb, ettm Detmm sola ilgnilicat; 
Item nnmerit cum qttnfMilOf. 

L iola Lnfhtm ilgniAeaL 

Ji iob, ^ ITormtt. 

If iolo, nttmoram; pnspoiiu G, Goeirm. 



dariemmMi, V gemioota cum yirga jaoante aoperpo* 
iiU, Yeni frofio, Y geminata cum t doplid, VKOC; 
Ftri eimmM* 

A 

Arti praepositio mulu slgnittcat; nam et tempor 
iignificat, eom dicilttr : AOfe me ttoo esf formotos 
Dess, ei posf me noo erif. Bt prasienliam, nt : infe 
consperfMm fenf mm reHimU juiiHiam SNom, M est, 
eoram ge«tHu$. Bt digiiliatom, ut : Posoif Epkrahu 
anle Manatiem; et : QuipaU me venff, onfe me /bcfos 
esf, id Oit, mihi preslalue. 

AoLi, Latino domtti roglo est, Grmoe Atoiom di« 
titttr ; ondo notaodum qood io psalmo obi legbnni ; 



Piola, Pa^fbmi, et cam A, popafum ilomoiiom; q Adorata I^mlnam io oofo sonelo e/os, non polotiom 



et subjecu A, rempolffeom ; et prmposiu G, P. C. 
pofres eoRseHpfi, iive posl eoosofofom. U Uuora , 
etbm BOU est prasoomMiis, com Qobifam sola iigttl- 
licot; Item bonorii,clim Qttmsforem;popttll, Cttm 
Qm'rifm. 

r noto Oit praMomlois, cnm Tlfiim sob sigOH 
^t. 



anlm noRiinf, sed atriom Grmco ▼ocabolo dobet 
IntOirigi. 

AoseoLTO ittaiori, ot ooscado prsecepu mogistrl. 
Aueeulta aalom et Aomo, tx uoo CrsecO' 
Tertuntor, qood eat kmi^ 

AnattA Lotino didlor, AnooAOoo Gimce. 

AcoN Crmee, Lotino CcETAtton. 



VARIANTCS LBCTIMSS. 

<H8B 1ect*onei desmnplm snnt e Codico ms. de Ortbog. Lond., qui designatnr B., Tel t% Edil. Bait qom 
desicnatur B. Eoit.) 
* £., Colom, i. e. Cffom« * E., foc pro foio hm. ' B.^ commifie. ^ B.^ tf oriuf. 



its 



^Af^pu GnM6, Lttine muwu 
*A#foilTOf Graece, Utine Bitqmui. 

Afius , iflilNMif » M)n «fttoimiii; ci io tdJferbils 
tfeffTiJM 61 «fKdnM. 
AftfOTo perfecls fonn« eilf 
AftiVTO freqoenUtifae» 
AiMo» oKto, perfectiioi Ciet» mtmu mm. 
AuaMf Acomt AccmLO, cs Mo Grmo 

^ni, itfSAo; iCMiotos, cor^oro; 11— fM pcr 
if iHllillioogoai tcribeodiuB. 

Amlio, akotfti^ AietOy crcn« 

AuM, cliol»6c. 

Alias» cfto laoport tigoiical; olloMO iimoi< 
■nit AiM6 nooouoqi 
loro pceitoni. 

Aoitioio «f dlo. AuwOf mi tfrMw. 

AnmoAT ufkMtim SoImoo tmi^ morlMw. 
MliBosoil. 

AoaoiMO iiiMr/Miriai «mfli ol imiem. 

iEooAU» o^lerios suior» f%t mlL 

#004iiLB, qood ffqonri poUsl* 

ArvOTtns ^m» ol «iqMlejis iikL AmbrQoios : Coo* 
m 01 mfpileuMdki^ iu psrs|rfclMt esl pmioiS. 

Accoso socril^n^ a Insiooui, cx oao Gracco to* 
oit iMiTo^. 

AliaUiTIOTO tO Ut d TlMSiCO lo U» os wo 
CrMOBaainC^. 

Aoo, siogo!ari boomto Unlam gmifcl; dqoaaiTis 
ooro dlcaflmm» uoMn oerlls casHNis ooo olimor. ^ 

AoTOSiros cooorls mascottoi^ d AotoMaoo dUlor 
noolrom : mromqoo oomcro sio|olarL 

AoMOUicoo clOniCBALCaoficimaa; d hoosiogo* 
lariiorlaoiom : sic d cislcn nselalia. 

Ao» d Bx» prmposilionesi si seqoeos Terlmm o 
Tocall loclpial, iolefro eflleronlor, ol fl!o eppiilo« A# 
lili. 81 coosonaoles seqoaolort citremam litteram 
portenl, d * # fire, osoomlsl». Uie sttiem pneposl- 
lloMS lu diimnl : com didl qois a Ibeatro se tc» 
oiro, aon ox Ipso Ibealro, sed de loco qui esl proii- 
HMi Ihoalro, se Tcnlr^ signlfical ; qui Tcro ex tbeatro 
so Toairo didl, ox Ipso theairo si|aifloat. 

Ao, dlo, pnsHills prsposiiiooiboo pares sonl 
oooltaria pdeMU, ^oia io Ibrom iro ed In ipsom 
flsmm failnro; ad forom aoum Iro^ od locom loro ^ 
pr oii mom; ol in Iribooal dad Iriboool TCnlret aon 
onom csl, qoU ad iribonal TCdl liiifilor, In Iribonal 
oero prmor aol JodiX« 

AncaMWt Blarmoo d Aoolos, ouom signlficaai, 
food ed Grmce a^Wi^ , d daiiTum casam Ira- 



ORTilOMUPfBA. 

A*proaooien com dailTO Irabere. Ambrosias i 



IM 
fiai •# 

cMiVoai simlarl^iit Ulecehti$, 

' Auos aomen datlTum dupliciter eflert, d ofi, 
d dii* Uabd in ssera Scriptiira : ^ Et dke kuk s 
f odi, ei waiU; et alia : fmi, el renli. Et mrtum : 
et md de^i quinque lcltnlo; olit ciilrtt dco, M 
tere naom. 

iBcTrrsa coro, in scriplora^diTideroTis, p se- 
qoeoli syllabs Jongea. 

AsrscTOO, € aeqoeotl syUabm; AmcTia Slmill- 
lor, el ArrLioToat cmtersqoe boloseemodi. 

AssocftO, d A<soacHToa paaai pcr s, noo pclr d 
acrHicodom ; similitcr assohohc , pcr t. 

* AmorouT, per p scribendum; ArrooiT sidilU 
_ ler«AccooaiTpercicribendom,AaaiNiaTWktperm; 

pro ofllir sIto pio ofio B Amjcat per p; Alliolt per I ; Assooooo per t. 

ALLstAT, pcr I; • AssUoa pert; AccoEoioa per §. 



ox 



Aorcoo» Bxno, Aoiao» SooraAno, SoiiOGOt 
ono Crftco irooslmoior, Id ed^l^fiu^fMti. 
Aioico Tcrbom pded occusatiTom nomea siTo 



Amaios ab antiqois dicebsUr; nmic ot diritar, 
non oitlt. Sane oitlt gonitiTos taU 

ALUoa • et OoLioa » per I scribeodom» non per i^ 
aiod ilana. Virgilios aUU, mpHUm. por I dixU« 

Aooo, d Doo • acotraliicr ; Aanos d Doos masco* 
liae. NoanoiU tamoo, GrMoa secoti, dicud Aos 
4m, d k»$ ambo, qoia illi tsv; Sie» d to6( Sfifu di* 
conl* Tiilgllios : 

Terom obl doeiores aeto rosoeareris sadio. 
Anooii, cam sU mascolioi geaerls, dlserad tanien 
d feminbio OTldios, Tarro d Aciolos. 
Acxo, fadt phnrolom orrl ; Acois, pHiralem orrm. 
AosooNMTOi, noo olsciom. 
Altio, de dooboa; Ihos, doploriboa. Qoamtfs 
lcgamoi Ifnifs ex iueka* 

AooACTBo, Latinom est; sed AuoaciTCO melius, 
qoU nomtna s liuero lermlnau, to ndTorbils dUf 
nssomunl, ut alrox, «irociltr; feroji, feroeiier. 
AccsnsiT, qui CToat'; AncassiT, qui accosal. 
AccATos, moles est. 
AccaaoSv immaiiaros ad asper. 
Aopiciaon honoro, d Anriaotio injuria. 
ApTAnxt qui Tidetor, opporn qui oboeqoltor, non 
regutari ratione, sed discemendi gratia inUUedoa. 

Anaoo omne iignum diciiar, Anaosra non nisl 
frodifm. 

Atena, sUriU goroMo; UAoniiB, rothiacoU Jo* 
uMatorom : hoc do habendi pdosUU, UUid do occo- 
pandi aTidiUU dicloni. 

AccineoT omIc, Contircoot lono, ETcmonr 
olraqoe. 

AoTooATon daurua pstrodnlom, ETocxTon prm* 
hitunis obsequiuro, InTOOATon pnssutoros noxiliam . 
AoponTAnx estaliquid atkttt; CoaronTAax, In 
ooum locuro confcrre; DoPonTAno,deponoro; Ix- 
ponTAoc, Ullere. 

Aonoscuios ^ quie a noMs oxcideraot, CooaoMiovc 
ignorau ci ioTisa. 



* B^ r/fero. * B , frmmMe. 
per$. * Jl«, oa# aebie* 



VARIANTES LBOTIOMBS. 
•B.,illct. ^B.,MriAntV. • B. oronfam omiuit. • B. omiuil or Woir 



1)7 HEDiE V£NERAB1LI8 OPERinf PARS l — DIDASCAUCA GeRDUiA. m 

Auim, ei snrstttD ct deorsum fignifioil. A gcoerb miisea sigaiftctrelury sed similiCudioe soui 



ABOiTiii p^HMim recte diciftms, f|uaB aqttaiB 
•littiide redpil; AtiBosott auiem (•cnm q«i ez se 
squam fundat. 

Atmitt nalore lant»m esl; CAimiDCH, freqiieoter 
et suidii ; nam el eorpori el animo aliquoiies assi- 
gnator : Mo$ ergo ctiplliBts tarnm etmiUUm^ recie 
dicimos. 

Altus virerum recle dicilor ; UTEaos mttderttmt 
YEfrrca io olroque seio. 

AccE»Toa ei Acanrii » Virgilios enim Atdf^m 
didt ; LocUios attlem« AeoeplwrU if oofofs. 

Am per d scrilieodom, CAnrr peri, qoU Cicil 
eottitis* 

AaoAOiOtt 9 locus obl qoaromciinqoe artium ln« 
siromeota pononlor. 

AattAMEirrAaiott, ubi lantum tela armorum. 

AccBOiT» per e, ab ambulando. 

Accisrr» per i, ab eventu. 
B 

Bbilioooo, oon Beltebul^ aul BeUebud. 

BsLiAL, 000 Beluur. 

Bfosa, Ov^vtt Grsee* Lattne Coaimi. 

Bouos MUtnmue^ eomparalivum non babel'; sed 
pro eo diceodttm magis Mbtt^H e eoolrarlo oilnoe 
MbUf Id est, minos pokber. 

BuecMiA esl qoa sigiium dal boednator. Boccms, 
ipee canor ei bac edtlos. 

BoccttiA pasloralis eslt ei eonia reeorTO it, onde 
el M^«tcvcii Grtece TOcalQr, Tooa aoiem de mre vel ^, oeoiraiiier owii ^ 
' arienlo elDeitar, el solemniuilbos • cooerepal. ^ ^^^ **^^** * ^ ^^P^ 



per loeorlsm cooligUse ol cyiromie pro eemomio 
scriberelor. 

Coinrs, geoeraiicer omnis eoeoulia; sire iiineriai 
siTe concordiaet sive eeonobiorom. 

Cabdvos, triam sjfliabarom esi, at Aaoous, FATooSf 
MooTuus ; ideoqoe similiter declinandom cst tmjuB 
eardui^ kuie eurduo el Hne earduum ; plaraliter, M 
eardui^ karum cerdoorom, kie earduiM. 

CoMCHLAaiuSy cuslos cobiculi. 

CooicoLAOis vero lecios cobicolo aplos» ol CaBffa- 
rios arUfex, CaUgarU eUnu, 

Clurbs femiiiino genere dlxii lfe.asao8 ; scd 
Verrios Flaecus roasculioo genere dlci probat. 

CoMOOOAOOs amica pro lempore fqoom, vettgm^ 
B smom, banc Ipsam rem qoam dedimus recepluri. 
Mutuo DAttus|9f<fMiilam, Irilicumi vioom, et bis simillat 
qu« mnuu recipi necosse est. 

Camitibs, non Canitia dicendum esL 

CAttABA dicitor, ol Yerrius Flaccus afnrmat ; noo 
Caaura, per e; sed Lucretlas, Comerts ex leretibua 
dicendo, etiam Cmneram dici posse ostendii. 

CuaaicuLUs masculine; diminutio csl a curm, 

CuaaicuLUtt aoUm neulraliier, spatium ad eurron* 
dom apiom, tcI ipsum correndl ofOciom. 

Cltfbus» masculioo genere, lo signiflcalione scotl 
pomlttr;DeutraIi autem, imaginem signliical ; eed 
aaciorilaa ulrumqoe Tarial. 

dASBUs mascoliol geoeris esi; sed Pompomoo 
oeotraliierdixll Cesrom molle. 



BiMSttos, ^opffsoii, genero moscolino; ei Ba- 
rnsHA f kaptiematie , oeotro ; el B ArTisoutt #opf f sml , 
mqne oeolrom. 

BAOOAtt bominiSf BAoaAS pecudom didmos. 

Buius, arbor esl; BuioOt materia ipsa. 

BiLOBUtt Teleres dlxerunt, siTe BALOiBUtt ; nibil 
enim dUrerl, sed io priTaiis; pobiicis autem feminioi 
generls, el qoidem nomero semper plurali s ' iie* 
qoeoier Batneot. 

BoLLOii, Id est, fersi, per b incipiant. 

BAOATOaOtt, singalariler UMom eOerlur. Sic autem 
Toeabanl genliles locom apod inferos. 

Blaomtmi ei BiOAi, slcal el TamiB, ei QuAOONSiB , 
plurolller Uotom oArontar; sed lo noslrorom liile- p 



m scrlptorum el Bigam inTenlmoa, el Qoodrl^. 
G 

Cana, el Siooo CAKARiius perslfflplicem e. 

CttAOAAO elmoller CoAOAOiCA aspiraiione addiu. 

WMfniiRt per f scrlpu roofoom moscom signi« 
Bcst; Bwi^ eoim Gnece emdt dicitor; &otytfft«i« 
per dlpblboogom m, «omoiooem mutcam: Rscy^v 
eolm Gnsce » cooNROtta esl : uode Cccnobiuh a ^ eom^ 
ottmiTiU ttomeo aecepH : qood in Exodo et In Paal- 
lerio Imfrimia iranalalom esse arbitramur» ui omola 



CAPrAoitt feoiinioo geoere dixll Tarro; oam ec 
Grmce femlnloo dicUor d mnvap^c* 

CABSiOEtt dicimQs nos ab eo qood est htte CattH; 
sed muUi Cossfifom dicunl, al el Propertius : 
Aorea col postqosm Ottdarit cassida firooieoi. 
El Virgnius : Aurea vali cauida. 

Ckf6 ounc, sed Varro^ de Sermone Latioo, idl : 
Ex gaUo gallinaeeo eatfralo fU caput. 

CmcoLA bominom gen. neutri esl ; nam el aoiom- 
liuin genere feminino hat eingulat dicioMis. 

Capax, qui fac le capil ; Capabilis, qui EacUe eo- 
pitur. 

CoLLOCAT, per / scribeiidum; noo Conlacat per o. 

CALUomA esl crimeu falsum, com nobis adreittorios 



aut malum qood non fedmua objicit* aot 

quod fecisse probamur In coolrarium loierpreUri 

cooator. 

CoNscLo liki , PBoencio, Pooviobo, ex aoo Gfmoo 
veniunl» qnod esi n^tygii». 

Contboxo AosIcin; Dosnao, Sfbboo, As»Baoo«i 
ex uno Grjcco Tenlool, qood esl tarmfpoUu, 

CottttBio Irciom, ei Pbombio, CMomittsl H ftt- 
mfttxl. 
CottiTOO omlcom, el amidt. 

VARIANIES LECTIONES. 



• ».. ooro. » E.» etmrepatuf. » B. omitm freqnenter. balneot. 
^ B., conununilale. ' B., omma coeuniia. 



1S9 . DE ORTIIOCRAPHU «M 

Omamttmchm dkimiis, CoaoiTiiACini m. A Complacbo, mn Cmplacec; ComfOfiAm , ikni 
CoMim» ^Udils pusnaBios; EMtfius jactt/t«,<|aia iUud Conmoraiui, Comprehciidu» per m. 

CAMCLOft, per nnnm f scribendum« 

CoMMODAT» el CoMMiWAT pcr m* 

CoMruTiiBsaT» per m. Compldrbs, per m. 

CoLVMiu cvin in scripto dividenda estt m leqoenti 
syliate ufcti«. Calomnia simiiiter. 

Celo, celai, id est» alMconJo » per simplicem e 
Bcribendom. 

CiBLO, cifiof, curo piclnram signifleat, per diph^ 
Ibongum <f scriiiendum ; unde r<r/j<m melius intelii- 
gitur dictutn, ab eo quod, cslati instar, multifaria sit 
siderum Tarieuto depictum, quam quod mfisibllia ei 
iiiceru mortalibus cetet arcana. 

Cabtuaros 9 animal est ; Cartharcii » camera, 
Bdomus. 

CtAMOt elamoris simplicis esi ; Conclamo, simul 
cum muUis est; etiam Acclamo murmursndl est. 
Pboclamo, laudandi toI depr^candi eisultaiio. De- 
CLAMO, rfaeiorisandi. EtCLAMO, quando pro vinbus 
ToeemeleTO* 

CuBBO, boe tantom signiflcat, quod In itlnere po« 
situs 9 uullam lacio comperendinationem. Cuaso 
auim, paulo citiust aliqua necesaitate eitorqaeQie, 
festkiaro cogor; cubsito tero quandp bostem mo 
insequeniem fu|{o. 

CiBCA, ad Tisibiiem materiamf Tel locum, pertlnet. 
EnGoautem ad animum spectat» maiimo cum oH- 
qaem propensiorem affectum gerlt. Cibgdm ad tem* 
p pus refertur. Circitcb ad numerum. 

Cabceb, ubi iiomines coercentur, slngiilariler* 

Cabckbbs, i^nde currus efltinduntur : utrumqoe 
mascoiine. 

Cepit» de Capiendo ' per simplicem a scribimus. 

CoBpitde Incipiendo^ per diphlhongum m. 

CcBrTA. per diphtb. Incepta per simpiicem e. 

Colvmbc, qnm miliisueue fleri possnnt, et domibus 
assuoscore. Paluiibb<, ferse, et saiis sil?isi|ue inba^ 
biuntes« 

CoNSCBiBEBB ost mmU slmui scribere. Eiscbibbrk 
quoJ alils slt transferre. TBANscaiBBaE, cum jus 
nostrum in aliom transit. Inscbibebe, aceusatioois 
est. * AscBiBEBB, assignatiouis est. Descbibbbb, dic- 
lionis Tcl ordinationis. 
D CoNSVEsaMDS b&na ; iMSOEScrMUs mM ; AosocsaMUs 
ulraque. 

Cbassabi, corporis est et ssgin»; GaASSABi, antmi 
ot crudeiitatis. 



a BMi» non recedii, boc * o manibus emittitur. 

CLftfBoaormonim; Clipbum Imag nis esi. 

Camt quiscliam ta plan^; Dbcimt ex alta. 

Cabulus Matur» color osl, Cjebulbos flngitor; iia 
allorum est, alterum fii. 

Clabitas Um luminis esl quam perspicuitaiis; 
CLABrruBO generis : prior iuque spleBdoris, poste- 
rior nobili.tatbosl. 

CacaATus, est dolor corporis, Tei curo bomo ab 
aUero cmctalur. Cbuciamentgm, quod craeiaL 

Cebio el Cbesco, io eumdem perfeaum eadonl^ 
Cbbvi. 

Cmo, Ceddi^ per m dipbthongum : CmHiMfH Ulia 
mitejitgc lem^ Yirgllius. 

Ceoo, Ceiii^ per e simplicem* 

Cono, Cupin facit, et Capit. Cicero pro Gluentio : 
Ei fl&nm et hunCf jcum maxime /idiim iniarfeeium 
empiil; pro Capi^L 

CALUMMmn innocenil, non mnaeeniem; Umetsi 
foidam inlerpretmn» Grxcam locationom secoli, ac* 
omaliTam posoorinl , dicenles : Et oraie pro pena^ 
q M m ifi >Mt et eaimimianiitui aof. 

Cim adferbiam sepius ladicatiTam Terbom IrabiL 
Gref . : DiicuUendum eet €ur p^dam dia faeium «d- 
fuid eoram Dmmno dicitur, 

Clatus slmiiiter, qu» esl purparau Tostis» el 
dedlnatar genere femlnino. 

Callom quoqne et Cienom Ung. numen sunt. 

Cari, CancelUi et Cass^s» singularem numenim 
Bonbabent. 

Cassbs aulero rctia dicuntur. 

CAULiB, similiter CBaiMONijE ; CuNiC et CoMrBoss ; 
01 io Moutro geuero , Castba, CiBAnu, Csepunou , 

CUMABULA. 

Cauon plorale non habet, Virg. piorali ; ilfroi 
nccttkat veite cruora, 

Contaoium, ci Contacia, neutro gencre sunt dl- 
ceada ; el kafc Co?itagia, feminmo. 

CoMCCOu, carmina qose in conviTiis caoauiar,quia 
eoMMsaatio Grsce R£fior dicitur. 

wciftaXkH Gnece, Latino Fiscblla. 

Calamus Gnece, Latine Abunoo* 

Canon Graeco, Latine Rvgcla. 

Caoos Grsece, Latine Sitola. 

CoNABULA sunl pauui infauti» ; sed Joannes Con- 
BtandoopoiiUnus episcopnsfcribit, Lazarum inroo' 
DODsento cunabulis involutunk 

CantatobcI Ca?jtatrh, a verbo Canio. A verto 
Cbmo, recte didtur Cantob atque Camtrix. 

CoMBUBo, per m scribendum, non per a. 

CkMiPABOsimiliter etCoMPONo, costeraque bujusmodi. 

CoHBKCTOs cum in scriptura dividendum esl, c 
soipM&ti syllabs» jonges. 



DiLumiT unguento, uon Delilmit» 
DiSEBtus, orator cst; Dbsebtus, derellclos. 
Dblatob, qoi delerl ad acciiaandom. 
DiLATOB , qui difllen ad proferendom. 
Deluit, purgat; oaLiT, lemperat. 



VARIANTES LECTI0NE8. 

* B., M nmihui. * B., cmerei aique atroi ii^ifuahai. ' B. om. per iimpticem a. 
^ II. onultit Jiei' d\phikon^m cs. ' B. omillil aicribere^ aaignatioHii Cit. 



1M DiQ4S YBNSIUBILIS OPERtm MRS I. ^ m8MSGALlCA QBNVIIUL m 

Dmiwo, «e Mico pf odtteenlo. A DoaiiiTA GrnMe, Miiao Dtoim ; Docmfflus do- 

Diovco o«leni esl dlsirilio. 
DijuMiViM M^itan Ml, non JHm^tMm dlem 4e« 

bmoQS f noo eaim ipivm m bilMt, led qvod lotni 



TMeti. 

DoNMce el * ilhid iieod daflHiSi ol illmn eoi da^ 
ni §• . 

IkLicTesi, peeeatmn ali^oid didmaf • 

DiLccTOHv Millti», anl aHeQJiit OBaminift elecUo* 
nem api>ellamoi » nam et Dilhsi aOeeUoRit esl; Db« 
I.I6I. Judiaii. 

DiSHOH per diphili. notandus; Deus, per # loliim. 

DiwuTOs el Admctus, ei Amolittiis. Tirg. Onem 
ifeiniiJil hbcr, id esl, Tirtos ana absolval» aul Ttolo- 
sem r^eial. 

Dolmii» per i seribendNm ; non Meum, per #• 

DiLFCTio el DiLioo, pe? I; ei qum deelinanlnr tx 
eis per i serlbenda. 

DoNimcuUf eondatlum domns; Oowciuinv ni* 
dom aTis« 

Dnsccime moiiifs dleere potes t id eslf por monteat 
Tel in montes* Dttem^^ sMfes, ani plHlmmt Id eslt 
per scalas, ei per pisclnsm* 

DEonKMpn mottiediclmus recie, et aifsdieamos do 
monie. 

DiscniTci<m ei Caocion miiui^ et «nimo ei mtimam. 

DEcm, bonoris; Dccnn, lurnitt est. 

DzLiGui el DiTiTiA non babem loimemm aininla- 
rem. 

Dcninras , Lalinev masculioi generis esl; Dcii^ q 

'- Gmsce, neutri. 



DuLooos Orau», DispoTATm Laline. 
Draca Gnecnm, neulri gen., Laline, Fakou. 
DcTOffCTOS, cuin in scriplo dividiiur,^ seqoenU 
syklalNe jiingcnila. 

DiofHiis, id esi, geminos, priina sjllj|ba i, secundn 
per y scrlbenda. 

DcLiEAnBifTVii» non tMermnemmm^ quia a Tcrbn 
iiro, id esi, siilco, originem Irabii, el sicnt boTea^ 
com a reclo snkandi acui decUnant, deiirare dicon- 
lur, sk el bomines qul de bonis ad inala eorda dl- 
Tenniil. 

DfLocuLUii, non Dr/naUam, quia modicam diei lu* 
cem osten Itt. 

DcsioEaioii esl rerum absenUom et nondum adep- D 



tamm; ConciJF^cfiNTiA, utronmiqoe. Ooncupiscuntur 
enlm qum babontur et qoas iion bibentiir, nam eon- 
cuplscendo fruilnr bomo rebos qnas babet » deside- 
rando autem absenlia concupiscif. 

DiTo, DiTiTO, idesl, locupleio, GFaeee, iiWri{*>. 

Dnconio, DeeerUivi. et Dcciino, decuflMrrl, nnum 
est; Gm^ce, lnMr&. 

DWITTUC eil derennqnere, DemTTcnc eii deor- 
inm nuliere, Teinl : Qnle demlsii lw4cm auMlarem 
ejoif 

DomoniafeeML 



cemo, iIto eenMo. 

Dcm, co^uncUo, nliquando IndicaUmm Terbom 
irabil. Greg. : lie$eieiuU$ dtim natil, ei nen dififif, 
im/lH. Item : Dtrm inlKelaf ifued $Ua alkgumida nen 
JiaknU^ lemperei datorem fuad * emUU. 

PoLCO vtcem in;, el htam, H Daiea liU. Greg . pnpn 
de Benedlcto paim : Cnm perueatarem emmmmrm^ 
magie illi fuam tiki daluU. 

Dvm eonJuncUo, aliquando modum eonjnncUTnmt 
aliqnamki irablt indieaUTum, ul : Ihim mufmlKr 
mr mcnm; ei : Acm dieUur mild ijuatidie^ Bki eH 
Deu$ umet Kl beatm papa GrefoHoi : imtei erfo 
bea^ Jak, dum perentdaimm geuera ^inptera naa- 
dHnf, jmrmssam jrra enlpn eredidemnt. llem allqno- 
B Uei Dmi ni ilf niflcal, ni PoeU : 

Til jro, dom redeo, bref ii esi ? ia, pmee espoHm. 

DcirenATni, per e icribendnm; DnMnsoi for i» 

Diaccno , per t ; Dcsccnno, per a. 

DiASTqLB Grmce, Laiine bTcaniCTon. Bsl anlem 
nola ad pedem lUtone poiiu, qum male cooloncin 
lepamt, no pner tefena emi; ul : 
Libera per Tiuif oi aM»fli Toitif )s campia. 

Dosioi ablaUTum eainm duplidler efsrl; el bi# 
rld^celollan,iodni^ feniUTui pknnlii m 
JPe m o mm ; a JPomn, Domnnm. 

B 
Enio uiefnt el tdeinm H tdet^. 

EoncMon domo el eMaie. 

Eanon, eal m| Titinm,ut, Anon, DpLoCf Ennifio, 
cerim fiss; EnnATMc, nd penonam reipMif al: 
Yefmirix erradea iKdeni vUH. 

Eloqocntia, ei ELcoAnTUi linfBlaria semper. 

ExofiAi, EsscqoLB, Eiconiji, qum Grmco fumipn- 
lumm dicuplnr. 

ExTAquoqnelanlom plumllier. 

EuroniA, femlnlno feneret elestCrmcnm; LaUne^ 
UeacAiiis. 

boLinicnTeu, per a limpUcew leribendmn. 

iEuoLATio, per m dlpbUidnfnm. 

Eqco tedea. daUfo cain ol abial., ibm prmpoai- 
Uone dieeudum; el Equcu iwieo. aecmaUTn, ei lu 
Equo, el iiri^r Equdu limiliter. 

Emahat fant. 6ife /erm, nqnem, id eil, f Ifnll ac 



m- 



t^im. 



pmdttcii ; et EuAKAT afua da fanle. liTe da terra; id 
eil, piofluil. Gref. Qui taenta Ramana urbe qaadra- 
^nia ferme miiliarihtt diileiti, frffidci ae perepUnat 
emanai aqnat. Ei Iternm de eodem lepulero : mut 
/agraniia tuavimiU emanani. 

ExraocaATqui commemoralqum prm«Utii. Omio- 
aaAT qoi opprobrium olijectat, boc eit viUum. 

BxsrccTATOB feiilurus; SvBGTATm qui fideturt 
f el pmbatur. 

ExeaciTDS labaribut ; Excccitatoi tindUe 

ExsTnvcnaesiUialiumiiraem. InamnnnB oifem 

f ABIAMTBS LBCTIONBS. 
^ B.» qnnm lil. 



i^ 



m m MTiiooiiiniiA. tm 

fri nedmum; Ajtmovu^ Mmm. ONitTROEiK, A FuiMt niaMidUui taip tr plimlla ; ca< Hfimm H 
Minttmlo cpnjwigtM ; SmTmmsiiet ro atlqua su|tfa fremtm inveniiuai. 



paiiU sobieraniere* 

Eionui» par ^« Bnrfui per • terilMMte. 

KoMDMii et EAtimitH* per ii, noii per Mt «s* 
yrlMAJt. 

P 

Fmuu leMrelbBilBUKitel Fmaoii dkHur neu- 
Ire. 
EiMt, lUUh ie credantetf • 
FiM, /Mtf de eborda; «iraqBe etl loiift. 
FtiMA tMl vbi tlKMMlinl crwa Mugqloe; Flot* 
I fai manilmt f el lu pedibot eallotit tolcl tooi. 
F4STm> de toperbta» fidl f^tmm geoiUTum plu- 



^met^ de Kbrit» laeil fuferaoi. ^ 

Ftooi, ogere etl ; Dcpimoi, perogero. 

JFomoo eti mormor boodliioni ; FoBiaTOt, feraniou 

Fi^ToOt dleliQot robeooi; tleul, fUuM C$m. 

VpoTeo, o%moit FoLTim, nigro«robeom ; tlcol 
fblorai Ifoom dieioiQt, fui^m ofntfMt el /W/mini 
ooTMoi. 01 /b(eo ]m^o;*ted el nobem loemomt 
qom boberel Igoeum allfdid do eeoletiliel tordldom 
dolofabrl, 

FoLTmi ^e aorom eoi ad deeerem tpleodoria 
aolnigeUitUqaidaddator. 

f Qosii, neoiro genere.dldmot locom rtbot aget* 
dit detUatlom, vel com eommerdum tigniOcaoiut^ 

Foooe, mascolioo. ubolfHa noTium* obi remiget 
aeiicni. i 

Foniui, g^nere feminuio d|cl debet, qola per dl^* 
mbioiionem bcH /oraoailo, non fmnaattui. 

PouJUiT, miiiuim dldtor ; pbaUnga, fostit, cui qold 
dd^ior. 

Foo«t»qoodetldeformif, per e tobm tcriben- 
feiant qood eti p»eiamt eutii • dlphibongo 



Foaa^ ost tino n, tlcol tpecloso*. 
FnoeTon cnm * didmost d scriiiitar, e tocnndat 
ayttibm Jonget. 
Factoo ei Fktoii, timillter, et cetera bqvt- 



PALtOtOlnomen, elTcrbomt et adTciiirom ett. 
Bomen, ablaUTl catoo, ak Im faiio ; Terbum, prlmat 



FAOt FnennaTDO, otestera ffogom nomfaiOt sem* 
per Knguiaria, quamTltfromeiimet/kordeii legtmiit. 

Faucis stngttlireni oon btbent, qoamvit el fau» 
InTenlnios. 

Fioot, /IA'idmnf, comparatiTom non babet, teo 
pro eo dieendomt moglt fidui itcuiqoe e contrarlot 
mimit /idM. 

Facilis, fod(/louitt non fediitdoms ; tie et di/Mh 
Umui^ H la tdverbiis Faciu|, fucHUme; H DiFPt- 
ciLBt t^fdUUnet atUi m$; nec dldmosfad/iirrt aol 
di/UiUier^ lameid Teleret diieruoi. 

FoLOoo ei FoLCio eumdem babent perrectom 
f^M. 

PaiGOt frtm, frieul FaiGO, frlgU, frUa. 

PAcmct et FAcmooA, non tolum peccata, sed aH- 
quando eiiam booa opera des<gnai, nomen a fodocd^ 
iliiuratom. 

FaATaos dieonior non tolom mar^t ei eitdom 
porenUboo naUt ted edam mateoli et Ibminat dvo 
ploret otrlusqoe tetott oodem potre ot oodem omlro 
lenerati, firatret prooUscoe Tocantnr. 

6 

^Cou dicendnmt nonffletqnfaipliileraiit mI- 
la Toi nottra adscitcit. 

Gomett pltdtt nonnonqoam legltor pelfe. 

Gaooioo, animl betiiia ; ExsrLTATio etiam TOrto* 
mm atqnemembrorum. 

Gimmont iBcknnt Inieriott aednclom Totllt 
tecretom ; Si^en eilerlut dnotiae Tcttit recepln- 
culomt 

GLOTOHt oeotri goneris, f /Kflnls, glmM^ sod et 
§luUnm StUutUnt didl, f IoiInI, fliifiiio. 

GiTOt monopiotont el pluralem nomerom non bo« 
bei ; oa aotem ocotri generbt el per omnescaouo 
decUnator. 

CiAcais, gmdlSfliirt, non frod/lsiioms. 

fiAoanOt foadMt pcrrecinm babel fod«tt loiif. 

n 

HiLAavs ftidt pluralem Ailorl. 

UiLAiiSt pluraUter hitwu, 

Hosris,et qui recipit ; el qoi redpltor. 

Hoaaimiini dicirous et despicabile aliquM, et ad» 



coojogaUonlt: folto, fuUu$; adTerbiom, ut folio /o- d mlrandumt ut Oculoihorrendu in tirgiMe fixoi. 
gofrlt. 

FLACiTUt qo« In Dominum peccaroot ; bdnora, 
qo» in bominem. 

FLacoo wnore^ el Aaoooomoret ex ono Graeco 
^enilxftloftm. 

FiMot wm onlmi et onloio. 

Fioo«t amlcns erit ; FiaiLeit fiimolom didto ; itero 
fUeUe iU^ oidomlno terrus; fiiui, natura ; Ita alter 
icaiporo eegnotdtnr, alter teroper Injrenitor. 

KamootFunoSt ploralom numerum non babeni. 

Faois, dmiliiert Fiioi et Fkl. Foa, Foait, ei 



IlBaBmuM loconi dicimosin quo herba esi, eUamti 
aridos csse consuevil. 

HiaiosuM,qd berbam facllegenertt» et dad lero- 
pot ariilus sit. 

Hauiio et Haustus per aspiratlonem scribcnda. 

llAtEifAM similiter, qula ab hwrendo^ rd ab Irao- 
rUmdo aquaro dicta est. 

HiaEsar, qul a natune utu tepctdt; HitiTBtcrr 
qni amilUt aciem. 

llit pronomen plarale, per nnom I «cribendnm 

Hitt tlmniter per onom i. 



TARIANTB» |.RCT|Om&. 
* ib om. mtfrUnendM * B., iedde nube. > B., dicii dm arihii. « B^ CnN. 



»S WSDiC VENBRABtUS OPfiRUll PARS I. — DIBASCALICA GEMDLNA. 

HoLOCAOtrau muMffo tiogiiliri» k^UcmnmaiM A Iiin.BOA tiiti el •!«•. IsTmBOft te» ot f» i#. 



IM 



plorilllor. 

■aho, AmMit ei nomeii llioias con af piniiione 
scriteft^o» * lic el Imumo, e( perfiecttim Inhamavi^ 

liNSSciT ftger, cuin herbam general; sicul ado* 
loscilel pubescily cum spics proiimaot. 

Howius coolrarittt superlMi dicltur, ei est Tirtus 

animl. eleonlrariossublimi, quod e«l condilionis. 

Sed el loctts bumilior, qui inferius jacet,solei appei- 

lariknmitialui;eiiamin pressuris alOictus appellaiur« 

I 

lirrKmiSTA noip. esl media nox, ^ndo qoies- 
ccndom esl; binc utique dicta, quia inopporluna est 
aclioni Tigilanllum. I^mpesiiMrm enim Teleres dixe- 
rnot ppfrtunum^ el fiiremp<i/i9icm, inopporHmtim, 
docio a Itfmimrtf Tocabulo, non aperlurbalione aeris, B 
qws contuele UmfeiUu Tocatur. Quanquam Isto Tcr- 
bo licenter ulanlur faislorici, ul dieanl ea umpettate 
quod Tolunl eotempere inleUigl. 

ImuTonrrASt nooiumnm lempus eai» <|uod non esl 
matonim, id esi opportunum, ulagatur allquid Tigi* 
Inndo» quod elfam Tulgo didlur Aoro imperfKmi, 
Gfiaoe iufim. PrmTonl iu lmmniinrif«l#, h impi^ 
Hlbil Tcro mteresi ad sentenllam, * utrum memrt- 
loli an |n mainrilnte dicalur, quomodo nibil dlstal, 
«irum quis dicat, egisie se aliquid §eiU cmuIu^ an Im 
gelH (uulu. 

InTKniOR» el Urrmiis, non habel posiiiTmn gri« 



InrBnioi ol briMOs, slmiliter. 



iRcinto le, el iff fe; tneirrH el ImueunL 

Int nco ^ivllem» lnTinto m pulehHtuHuem* 

Iratos, ex oHenu etl; lAACimovs, nalura ; ilaquo 
ira repentinonH»tunasciUir 

ItACimnu perpes Tiiium eti. 

kius, ablaiiTum a in eel in I mitlil. 

ItTCSTixA et IncimAtoLA , plnnlia semper* 

lasTAa if^iiit rri dicere debemus, non ad huiur. 

lixuTirA sordidum est, LtOLOTiEs Tentris ; niud n 
non iavandOi boc ab iufiluende diclum. 

Insita arhor esl» cui iocism alicnum germen In* 
cludiiur, AosiTA, cui Incolomi aliud qnod sustinoal 
adjungitur. 

Ihtidio libi divtliif , non i^itlfies. 

iMinus lacit pluraUter menm; iRfnnu, pluraliler 
tntfrmsi. 

Illios limilts, ad moret referlttr; Illi sMlfs, ad 
Tullttm* 

iMTmiiSt qul iBTidol; nfnMOSOt, qui ^ InTidiam 
tustioel. 

loKtt, conepte neutrum ; wch, producto mascoU- 
num in mroquo numero. 

InritparroB, et qoae deriTantur, sIto deeUnanlor 
nb eo, per simplicem e scribendum. 

IttBEtM dicuntur, nonimkerhee; sic elenimYarro; 
Jiuberbl jueenee. 8ed el Cicero : Imherkum periuxii, 
non in^kcm. Tilus LiVitts auiem UnkerHe slBgula* 
riter 

Imnitbimlb, per m scribendum, non perM.1 



IrsoMf neiitro genere dlcendnm, non IpwiL nl II- G ol immitto simiUter, hujusnKMli simiUa. 



uinelIsT€o» quemadmodum Tcieres nominaliTnm 
maseuUnum non Ipsr diecbaoi, sed Jptue. 

Immmco, facil perfectum imjidnxi^ et impe§L 

Immobis periculi^ el Immdmcs a perieulo. 

Immods el PnooiGus per nnum i scribenda 

lnDiOA el PnoniCA, sine i. Augustinus : Atariim 
peeuniam eongregat^ lusuria ip€r§it ; iela iiidi^i eHf 
itla prodiga» 

bcBiDiBiLi, quod credi non polesl« 

Ibcbiovlvs qni credere non tuIi. 

Ib, pnsposilio, signittcal modo id qood et wdde 
adTorbium, ol Tim Terbi cui pnBponitur aoget, ut, 
inmfMili, iNioaNJl, infrept; modo quod non, ul in^^ 
uaHdui^ infimmi ; modo ponilur pro eo quod esl inUr^ 



Irbioo, non inriyo, Implbo, non inpieo. 

Immoiidos, non inmundui. 

InOoiLiKif ncn habentes proprlam 
taol in aUeno. 

licoLii, sIto Adtuji, ulique ez uno Gitsco Teri>o« 
quod esl napuitHt in sacris litleris interpreiata ha- 
bemus ; es bls deriTantur nomina ikcolatos el mocn* 
LWATUs.Trahil autem uioou.uu», siculel f«BCGBiMU8« 
nonnunquam nomen datiTi casus, ul Augustinos de 
reprobis : Sunt aulem et ipti pere§ritti et intptiHm 
huie lerriBt eed non de popuio Dei. 

Impomibb esi rem aliquam siTO corporalem sen hi« 
corporalem alleri rei superpooere, sed impomera pro 
fraudem facere aUquando dicilur; unde impeslMrn to* 



uXBenediciatuin muiierihui; modo pro adTersns, "^ calur ; cum argentum tcI aurum Tiliori BieUUo 



utf duo in irec^ et tree iu duo dimdentur; modo 
pro apalio lemporab, cum signiGeai ueque^ ui didmus 
mone m nociem^ el Toluoius inlelUgi uique in 

IiTiBBST el RirBBTt pro distare, unum idem- 
qae significanl, quod Gnece dicilur hofipHf dici- 
musqttO ila : tnler^il mee, el refert mea ; intereit ejui 
et refrrl tUiuf * tnfrresl el rejert noiira^ iniereit el 
fi^enitfenNN. 



adultentur ; el qui boc racitf tmpoifer TocatMr; onde 
eliam Tulgo qui aliquid fraudis facil,.aiil simulaCio- 
nis, impoiior solel appellari. Gregorins pspa : Cmi^ 
iiium eimulalorem cl, urho ruiiico^ impoHorem cfa« 
Mtortf. Unde babes et iu sacra Scriplura : ttuareim' 
potuiiH mtAi; Mennr pro Rachd iereimML Ei in 
Regibos : 0i4ir^ impottitf It mihi; tu #s enim Snnl, hoc 
esi : Quare me in simulatione deciperaf el friandem 
lacere , Toluisli. El Auguslinus : Et ideo alH misrr 



VARIANTES LEenONBS. 

1 ?•• ^^J^ humo per(ectum hunam. « R., nlrifm in mflfnriiirl^ ea tii ittmamrtleli iiiMlHr« 
• R., producia re. * R. omitui mtidiam. » R. om. kt^ilant in aiieno. 



looni, tiogiilttiter ocolraie; pluraffter Ai Joci^ H 

liiG4 fHMfiiiNi, plaralia semper^liicai enim esl 
jttiKenlonim. Sed Yirg.: Uoc wperate pipsm. 
ioTBaTiu tictti el Sbrbcti», piurati iiiuDero Don 



JoTBias el lofcHioB Don reclpiual svperlali?Qm ; 
sicm nec Seiibi« oec Sbhior. Solenl aoiem limioo el 
Sbwod ad se ioTicem dici minor ei major, eisi nenlei 
ipsorom senili accessii aol propioqoavii SBlati. Am« 
lirosius : liiai^ eU kerki$ $ol^ jumar feno. 

JmrBimTS» nbi mulli joTcnes dicunlur; lovBirrAS» 



IS7 Tm ORTIIOGRAPHtA. 188 

nn^mill ; «M emm fhmdem fndl, qui perdli meliw^ A Locos« singulariter mascuiinum ; pluraliter tec /ere. 

LoTBB, GRecimiy Wtq/) masculiui generis, Laiine 
LiBBOH didtur. 

LocBO ei L0CEO9 iu eumdem perfeclum deveniunit 
luxi. 
LnBBO le periadOf Libbbor n wioleiiia, 
Lmo Tcl Luuo, fadt pneieritom linui el ilalBi. 

M 

MiBOABiTA, femioioo genere» el Mabgabitoii» nen* 
iro dicendnm. In ProTeiirfis : Itumret OMrea^ ei mer* 
f nrtfBm fulgen». 

Malocbahatoh» et Maloii cbaii ato^ consoete diei- 
mo8« el ntroqoe modo dedinantor^ hoc modo i 
matogranatumf kuju» maiogranaii^ et hmc maiogra- 
Boios homiots »Us ; Jotbbta, ipsa dea (ul Gned £ «efnt AofBm Moltf^Bnefenim, hii maiograHotis, etc; 

el rursum : koc matogranatum^ bvjti» maligranati^ et 
hecc matagranata^ horum malorum granaiorumf elc. 

Misbbbt me smts, Misbbcob um^ el MisBBeon 
Mmbbtos pauperi$t per geuitiTom ; Misbba» 
per accusatiTum. 

MiSBBOB anlem compaUor signilical» denique Gnece 
didtor ovjiiciiirx'^ 

Mbbbo lionmm, el Mbbbob ; el miles Mbbet sii< 
pendimn. 

Mnnra, el Mbhob soh ibnorjs el honorem. 

Mabitiha, snnl loca flsari Tidna; MABtiiAf naTis, 
Tdbellua. 

Mbto melBi\ ei Mbtoo. 

Matbbibb arUldonmt Matbbu consUiomm. Alii 
Cconlra refemnl maleriem esse animl» maieriam 
arlioris;maieriemqoalllalem!ngenii>maleriam la- 
brisaplam. 

Mas, in positioue, Makolob In diminotlooe; non 
wuueeUu$^ ol quidam. 

Moscos, lierba quA in pariciibus, Td in cortlcibus 
arborum kcret, singulanter lantom eflertur; Mb- 
HOBU, Malitu, * MoBHOB simlliter. 

MnijB, Manoblb, Mceiqa, Maoalu, qo» sunt casrn 
Afroruro, plnraUa semper» 

Mabb pluralem numernra non babel, nlsi Uiilum 
mnrie. 



diconi, nol poeis) IododIs filia, oxor Hercoiis, a 

qoa luDinm meosem appellalum in Gbris Fastomm 

legimos. 

L 

Labcb el LABcrrEB, lulios Modeslos niromque 
recte didl; sed large esse qoaliUtis, largiter qoan- 
tiUlis. 

Lnmuiosos, a Ubidme, per k. 

LiTiBoSy a /isor«, per u proferendum. 

Labba, per k. 

LoBirNM» sfBfDfBi, el Dblooob, quia Tenioinex 
000 Gr»eo kntMPiii*^9 pracleriti perfecll, ludlfcatu$ 
tm. Veleres Tcro MJicavi diierunt 

Labioh soperios dicitor, Labboh inferios; Rostmih 
non nisi qood locurTum est. 

Latebb el Abscobsoh bssb aUqoid dldrous, el 
Latb patcbb. Yirg. : Et $cttta tatentia condunu 

LKrasnidmalestt Lepos, jucundilu, Tolaptas; 
nJe el gralom aliquid lepidum dldmos. 

LiHBR SDdiom esl, LmES regioooBL 

LAacrrAS bomaoluils esi, LABCiTm, ambiliools. 

LiCAT qols rinoiio, Leoat feifamenfo* 

LoQoi, bominis esl ; OBLOQm, obtrecUloriSt sicol 
cancrr, orromT ; Alloooi » persuadeolis, bortanlisqoe 
Td jobenlis; Eloqgi, oratoris. 

Laobbhtios, CiELios, el Ulia plora, qu» Aomina- 
liTnro casom m ins babent, geniliTum singolaris nu- 
meri in ii dopHcem mltluiil, Tocativum singularem 
fai simplicem i, nl Ue Laureniiu$t CmUu$; huju$ Lau* 



Mbl el MoLSOH, el MoRUt id esl yipoc^ el caetera 
liquida pretiosa, Untum sbigularia, quamTis mdla 



rmffi, (M^; Laurenii^ CmU; slc el hie fUiue^ huju$ n ei Tina legamos. 



/l/li, o/Ui Hld fUi; aol certe TOcaliTom in ie, ol hic 
impiuo^ kmju$ impii^ impie. MoUndum sane in 
Aaib. apoil. ubi Comelius Tidil angelum Dd in- 
troeonlem ad se, el dicentem sibi : ConteU ; bic 
TOcaiiTiis recle per dmplicem i prolertur ; in Gncco 
aolem per le, ComeUet scriplom est. 

Loras, Los, Labu, LiETOHt ploralem nnnieram 
nonbabenL 

LoBBi, qoaodo ftlios significai, el LATEBBiE, sin- 
gnlarem non babent. 

Lac, LiQOAiMH, Lbhticola, Lens, singularia 
sempcr. 

YAIIIANT£S LECTIONBS. 
* E., mMnmir ff Mnilia $tmi $ingularia. * B., Cmpiicaru 
Patbol. XC 



Matobb, msfBriBS, mnfBrifsime dkendom; ioTeni- 
mus Uinen apnd aoctores eiiam mnlBrriBie dictom. 

Mumo, mmiit, perfeclom fiicil wuwU eX mnnim. 

MBmm, m€miMiifi, memiiiif, mrmiBiifcHt , m^mi* 
rd$ti$^ memknmnmtf el prxsentl lempom el pneterilo 
perfocio nno eodemquo modo dodinalur, ideo cor* 
rupiom dTO defectimm Tocalnr. 

MoLCEO ei MoLCBO • In nnum perfeclnm penre- 
nionl multi. 

Maibstas eom scribls ac dlds, $ seqoenti sylla- 
boe * copolari debet, sic !n similibos. 



\$ BlDiE VENBRABILTS OPBROM PAB^ l — D1DA8CALICA GENIIINA. 140 

MuuMti openty Abmirahor wrtuie$. A nonoalU Latiai Codices min habent : Tu prmeifM 



IfMOKfis esse res allqiias aat iioiDiiies diciaios. 

Mmoiiu emptum aot aeatiflsatam qoidpiam recte 
acriblmos. 

MeMira me f§cer§ diceodran ; non Msnm me fe- 
cfste, nam fnefiilfii sermo est totus prsleriti tempo- 
ris, qui aoteaclam rem in prassens reroeal; et si 
diieris Memni me fmm» duo praetcriU simul Jongis. 
Yirg., one tantum loco : 

Namqoe sab MoMm memlDl oie Inrribos altis 
Coryeion vidisse seoem, 

qood poelae pro necessitate metri osorpare Hcuit. 

McKiCAii potionem dicimos qosn merom alioode 
reeepit» Miaosuo autem Tinom appellamos» 

MoLiBBBB dicitor a moliere aliqold factom ; llo' 
LiBBRUBiuM pcf moUeres ordinatom» et per viros 
gestom. 

Mbbula» non merubu diceudom. 

MATTBiBUS et Mattoias per doo t scribendom, qiiia 
Gneci per r et 6 scribont. 

MoBSTUM ofiiiiio» Tbistbh aepum dicimos. 

Malus nayis, mascoliuam; 

Malus» ari>or irogifera, femininom esC 

MciiDuif neotraUter. Yarro in admirandis diitt : 
tiia^jiiiiii mendiaii ; sed Oridios femlolno : Nocte /a- 
. ffiil mendm. Item : 

ExUnet ipse dies omnes e eorpore mendas. 

Ergo Mbhmw in mendadi signiflcatione dicitur;^ 
MbbdAv in colpa operia vei corporis. 

Mmnricus , est tanqoam Bbhkficus el Malbticos ; 
MmiiFBX aotem Unqoam Opifbx et Abtifbx; iUqoe 
moaiflcos munera largitor» mooifex antem monere 
Aingitmr. 

MoBTicncA non dicontor nisi mortoomm, mortalia 
Tero etiam viTentiom corporom nomeo est. 



Nmts didtor qoicqoid plos ftieril qoam oportet ; 
nam pamni est qood minos est qoam oportet ; el 
horom iu medio modns est, qood didlor : Soiis ett. 
Com iUqoe otite slt in riu el moribus m ampUos 
qoam oporlet nibiJ omnino faciamos» profecto veram i|^ 
esse senientiam Ne ^oM nMs fateri polios qoam 
negire debemos. Sed aliqoando Latlna lingoahoe 
Tcrbo slc abotimor» ul ntNiii» pro eo qood esi w&idet 
et positom inveniamos in Htteris sacris, el ponamos 
in sermooibos nostris. Nam el In Psafano : Tu pree» 
eepUH mmduia tuM euite^re xMi» non nid wulde 
latelligimos» ai recte loteUigimos. Bl nlaiii te AB§e^ 
%\ alieol diarlssimo didmoa» non otiqoe plosqoam 
oportet» sed valde nos dUigere InteUigi Tolomos. 
Deniqoe illa Grsca senUntia » NeqM nimii , non 
babet verbom hoc qood hic legitorribi enim eal 
Sticv, qood est ttimif ; hic aotem ef^pa^ qood est 
talde. Sed allqoando » ol diximas» pro eo qood est 
fmiie, el dicUm iovenimus» et didnras , onde etiam 



manduta tua cuetadire. 

NocBO» Obsum» lncoifKono» Malbocio» Officio» in 
ona sigoificatlone ponontor» qood Qnaee didlor 
BXdcYTTtt, et concu dativom casom Uahonl. 

Mullus est lam 10 re qoam lo persona» 

Nboo in persona didtur» ot iie kama. 

NATiXBS, Id est nobiUuies. 

NopTiA» NoHJs» Nabbs, Nurdm, Neoii, Nbbub» 
plaralia uotom ; et nar inTenimos ; nenias aolom 
dicnnl epiuphia » id esl carmlna quas In memoriam 
mortoorom In tnmbb seribontor. 

Nbquah et NuoAs omnis generis el nomeri sool» ei 
per omnes casus cnrront» semper asqoaUter dicta : 
qoamTis Aogustinos dlcat, RHjfai» RB^aniRi» rr^ ; 
B feront aotem» quia nogas Hebneus sermo sit» eiidem 
apnd eoB quod apud nos signUleat » id est levis d 
pravaB mentis homines. 

NoTi, Rosli» nomt^ ROviiRRt, Roitis» noverunt , sU 
dedinantnr praesenti et pnnlerilo perfecto, coiaiml- 
Ua sonl, Oni ei MEmm. 

NocBOB» Roeerts» recU didtor» qtfamTis aliqoi 
grammaUcomm asseTerent non debere did RocaFr» 
sed naeetur mHA ; neqoe enUn iQeronjmos gramma* 
licorom regolam ignorabat» qoi in propheU Habacoe 
lU transferre non timoil : Et non ealeakie , dum na- 
eeor. 

Nbcto» ne:tt prssterito. 

NocTU temporis esi adTecblom, Noctb nomen esl, 

NuBOHT feminae; rir enim dudt» muUcr nubit» qoia 
palUo obnubit caput genasque. 

NoiiGBRTOS, non RRR^enrot» a rovmi. 

Nbquah» non oiahan signlficat» sed iRRfifeni. 

NuBO» RRpd. NuFTiJi. Cnm Toealis sequitor, ^ de- 
bel esse; eom consonans, p. 

Nasgitub qnod otero decidit» Enascitub qood de 
lerra ac de aqoa exsorgit. 

Nbrl» adTcrbiom est ; NraiLi oomoi ; homoenfan 
noUhis momenti mhUi dlcitor. 

Natis, onios ratls nomen esl ; NATionm» omnis 
dassica profectio. 

Nauclbbus, onmis eonsortii, Natalv exerdlns» 
Natmutob» Ipse primarios profectionls; NAUTATcro» 
omnis qoi laborem fadt narigandi* 

Natis ablatlTom per e et per t efldn. 



Qb€ahum onius mnsid proprie nomen esi» sed gi^ 
neraUter omoia musioomm tbm orfORR possonl did. 
ioanoes ConsUntinopoUtanas eplseopos : In eaUd' 
hu in medio efue $utpen^mu$ orffana noetra ; Id est» 
dlharam» paalteriom» lyram, etc. 

Obcahabius aoiem est qoi otitor oitano. 

Obbiba, oMxmt generis femminl; el Orbisum» 
aknxi, neotri. 

Obko, ori^iRif, InUhim est. 

Obico» origowo, neotrom esl» el esl vehim navis» 
et hsbet m plorail nomero origana. 

Obtinbo laudemy et Ihpbtro» ex ono Gfseeo Tsnil 



111 DC ORTilOGRAPHU. MS 

fkiOBC^i, boar^ Coiiirio» tx oooGfMo irant- A Ut tanuiiii ; sed notlri anctores fugnUarm siagiMo- 

ricer diieronL Sic et in geaere feminino Piacas, ii 



HBrentar cyTtirl4n«« 

Qqi9ii:u Gnecntt eil , Uline Scivo Tel OtLLo- 
oeipi* 

Otiini el SiLCMTiiM, ex uno Grxce, id esl, iimxm. 

OtMto a Ormai lelam, utroqoe moio dixemnt. 

OeTESA» feroinino genere, non crreum neutrali. 

OaHim eeosaetudo neutraliter dicltor; sed ' me* 
lluB Macer.ait : 

Inter pr»teritas namersblier ecinws kerbas. 

OiMOA Aenf rtm^ el bQamoi, et InciHO, ec wio 
GfSNO venit, qood est «/ix^f^* 

Omn Jqmentorom^ Saecru est kominooi. 

Orruum» qoi Gnecedlcontarir^MToirfXirm, phi* 
raliier aolom prol<?rontmr. 



estreib» et PaiiiiTiiit ot in neotro. 
PMConnu, Palaru, cum mllites ad palos exer- 

oentor. 
PnocASTRu, qoe ante castra sonu 
PoRRUB, slng. neoiralc, pluraliter Ai porrt^ 
PROTBRHim» Latine vft/»«^oM» generis feminini; 

inde nomen apod SeptoaginU interpretes libri Salo- 

moniSt nmp^qjtittt, 
Pics el pttfiimifs comparaliTom gradom non roei- 



PoTiOR et poiu$imM$ poslilTum non habet. 
Proprios non habet comparatlTom, aut soperlatl» 

OMJT» Mtfri. M» «m; fel«m to»eo « fcoe * •^» «*"'«;•• "*«•*' ***"'• 

Pateo et Pasco, in enmdem concorront perlecunst 

pevi. 



Hmdo dixeront. 

OLiTAt arbor eat ; Olba» froctos; OLSCBt liqoor. 

Oe% ^ditii, odif, oifiaMtt odUHif •dmni , et prae- 
senti perffecio et pnsierilo-perfeclo lempore sk de- 
cliaator ; ideo defecliTnm dicitor. 

P 

PiTRA €t Grscnm et Latinom nomen est» onnm 
Idemqiie in otraqoe lingoa signiflcans; onde et Pelri 
aposioli BooMn fai oiraqoe llngna eamdem InTidm 
idei sigiiiicanilam a pelra deriTatam conUnel. 

Platba slmiliter in otraqoe lingna «nom Idemque 
signiicaiis ; aedt ot eijmologi» ratio probti, a Grsect 
origbo oofDeo Oractom atqoe a (eiiiaMfhie dcrintom 
cst, quoBiam Grmce kIkvw dicitur laiiMi« 

HOp prmposltio» slgniicai miU^ vH : 

8on pro portls Messapoa et seer Aiiass 
StisieBUet aciem. 

Ponitor el profrxpositlone tn, otdidmos, pro rmh 

tn$p pro iriloneii ; et pro eo qood est M apod 

GffMOSt vl: Pre ihilel isoDifo «oiielt et pro 00 qood 

ast^i^iitt 

Ummi Hlod tibi, aate deat proqoe eoudbos ooom 
Prvdacam. 

Pomrr wu mnorjt. PomTBT mt onnifrfi* 
PlBBT nsepfofeclloolt. PATmnaaov MmU. 
pBRTMmi Bst mt lufnrim» PLtoms sini ^emmt 
el*enis. 
pRiBBo UR. Puroa ot Palfo ifvo. P 

Prjbcorro frmimi. Procoro ptpUIOf el Coro pn- 



PoTion frli^ et fruetum dicltart apod antiqoos 



Praa rictos spoliat. RAnnA aobito Tenli. 

Pax slagolariter solom eilertor. Sallostlos : Pn^as 
fftefil ; /Miiiriet MlM atqtie poen. 

PnosAm id est mgeooitast qm Grmce Tocator 
•^Ttvkt singolarl tantom nomero gandet. 

PblacdS shnlliter. 

PocuARBSt PROCBRBS, Prhiorbs» PoaTBRi t plora- 



Pbhdbo» ptndM, pependi; sin aolem haboerit pm- 
positiooemt non sie decUnantor; sed SosnuinOt sbs- 
peniiist SKS|Mndi non mupepmM* 

PAmm oMqBe slgnlieat; ex ono enhn Gracco de« 
dinatort quod esl mwrtmx^» 

PBRmnBt ^Sqoalitbr, SinuTBR : ex ono Gneco 
ifteCiir* 

Pbllo, piiiit et pfpofi ; Dbpcllo, iepmik. 

pBTO, peiiei el pM. 

PlROinciBns pe^-ioiiit Tice nominis ponitur parliel- 
piom; el PROsncuuisptfrlcKiBm. 

Pbrbrmb dlcitiirt sicot Homb vd Cras. PsRBnM- 
C miB DnSt sient HoMBRimSt HBSTBsiioSt CaASTmos. 

POTAMUS eom cni potom porrigimos, et potanMis 
rinnm qood biblmtts. 

PaiiuTiJB tanlom ploraliter. 

Proro, Terbom , dopllcem signiAcationem habel. 
Prekmmu eniro qnod elighnuSt idem approbamua. 
ProtaKBf antem qo» qoalia sint lentaTimnSt ol : 
Proka m$^ thmHni^ €i idio eer nmm. 

PccTO capot, non pecHne; PcxTOXt non peeHna» 
mm; pejci memd» et pectmn cres. 

PnjtSACio, prtBeagie^ prmenginni. 

PAonmiBs damnnm est, PAunmTAS Ipsa conditlo. 

PAtRiOn dldmus s pntria, pAtBRHon a pmrf • 

Piraus muromm, Pbniias evhim dichnus. 

Pbcos, omne animal, exceplo bonunet Tocatur. 

PoLBRTA, non pRienia • dicendnm esit oo qnod ad 
Bsos hominnm poliatnr. 

Procbbidb com diphthongo. 

PnBTiDBt PBBMOt Prccob, pcr slmpUcem e. 

Prbrbkio qnoqoe el iKTBBrRBTATOR. 

Prbcau est rogare ; DBMBCAMt oxcusare, toI p«r- 
gare. VirgUias : EifmdeA mami, neeieprocor. in- 
qKtf. 

Plous diclmos qood m^ore somflsa uxatnr. 

Ploru de moiatodine. Pikrrn comparatiri gmdus 
esl, cojos positiTom mniti. 



VARIANTBS LiOTIOnRS. 



I D.t ^atfifaia. 



143 BBOiE YENERABILIS OPERUH PARS 1. — DIDASCALICA OEMOINA. 144 

PwiwjQn vas est, Potio qtiod baurUor. A roxo» aliqaem eensvm Td laboitm miicuieiiiu|uo 



PiGMEAA rerum, Prcnoiu fillorum et afectioBum. 

Paocul, el longe dicltur, et prope : In dypeo ex" 
cusia iagitla, procutque auetprem egregium. 

PiATiNACiA mal» rei perseveraniia didtur» Con- 
STA?nru boox. 

Peicossuii corpwe dicimus» PnciJi.8i« knimo. 

pEEiciiuni ad discrimen pertioet , PBticLva ad 
Axperimeutum, 

PosTOLATiia aliqnii bonesle , PosciTua Improbe, 
Cicero In Froinentaria : Ineipiuni pattuian, poieerep 
mjinari. 

Puass, cum in jufentutis sigoificalioae el lannginis, 
ei panis In qua puberlas esi, ponliur^ kujus pukit 
fiiicit; al ciim aeiatem slguiOeal^ hujue pukem ;. uee 
tnmeQ» adjecla praepositione» didmns impmberi$t sed » 
{'mf ic^is : CmitemqHe impubie luli , TiiftUas dixil. 
Sed Cicero ait : Filiumque eju$ impuberem» 

PmoiBNTABifiii et PuLiiEinriiH didlur; nam CrIo in 
Originom lerlio libro» laeerpUium pro pK/iiieneerto 
babel ; idem ^ Uulto pulmento u$U 

PooAGnosiJS» a podagra dcilur ; sed el Pooagbicw, 
a pedum segrotatlone. 

PpGiLLiBKS d masculino genere el semper pluni- 
liter dleat, quia pugiUue esl qnl plores labnlss conll* 
sel. Item Laberius. in Piscalorcy siogUMiriier hoe pn* 
tiUar dixil. 

Patus, p«fi ; ei PAtOt pnvoiiis. 

Paiibicoub, iTfMTOT^coy» pannns esL LnelUns: 
Forfj stf^l^litis ponHtts esl. 



indicetts. 

Pbjcporo» aliqnid praeferenSt.sic el AnTBroRO. 

PosTPONO, aliquid inCerlus bidicans; Cohporo, 
omandi aul eloquii aul artiffcil esl; Sepobo, sepa* 
randi; Scppono, aliqold subtus Inducens ; Dcfono» 
bd>eiaclandi est, Tcl Tita excedendl. 

PEBEGBUfiJS, nomeni sspe sodum el conjunclum 
sibi nomen afiud dallTi caw, ut sancti dlcunlur pe* 
regrini kuie §tBcuio» 

PbjbstolaiU, non prmeiularit qnia Tenil a Tcrbo 
frento sym. 

Popns accosatiTum easum tn mi el In i» milUc, 
ablatlTum in # el In i. 

* PsALLO, perleclom Csdl ptalM» 

PoTiOB» polilas smii, el Pbbfbvob, perfmetu$$um, 
ex uno Grseco foolunt, quod esl airo3teiwi. 

Pascuas geoere feminino» el Pascua neolro plura;- 
liter didmas, 

PBiHiTiii numero tantilm plwrall dicnntur, s.d 
aliquolieB siogulariler Inlell^endm » * dcui In psalm» 
prtntlltos omnis iahri$. In Grmeo enlm siofnlari- 
ler unufix^ babeL Sic el bi Aposlolo : Ptintttim 
Ckri$tu$. 

Qoon» el Qou» el Quon, e| Quabb, Terbls subiOB* 
cla, aliquando indicati?umTeri>umtrabualt BHquando 
coijuoctiTum. Gregorius : Noeerat guia $ine eutpa 
es$e vix poscenL El rursum : Nouerat quia tiUuendji 
SKftl $acrificii$. El rursuip : Reee$aU a maiOt mon 



PABOPsmBSy feminino gencre dicuntur» a pulmen- ^ quia a faciendo eonUnuit^ $ed quia ueniendo reproka» 



lario Tldelicel quod i^w Tocanl. 

rALUMBES Virgilius femlnlno genere dixil : Aerim 
quo eonce$$ere palttmhee^ sed Ludlius masculino , 
maeroeque pelumkes. Tarro autem» In ScaurOt pa- 
iambi didt, qnod consueiudo quoque usnrpayil. 

PoBBTA didmus ubi poma nascunlurt ul Olitbta. 

PoMABU aulem ubi serranturi 

Pebe, quod eslconjunctio, per e. 

PoKBA» qmeesl supplicium, per m; simililer el 
rsmost idesl,Afer. 

PBJSGNARTEa cum scriplo diTidis» ^ secund» syUa* 
bm nectis ; PiGBUsel Pugra simillter» el eaelera bu- 
Jusinodi. 

Pboptbr, in diylsione scribendi» p secundn syllab« 
jungis; Pbos^cbb, $ secunilae syllabfle. ^ 

PABTiOt Pbado» PoFULOt icUTO genero nonnun- 
quam proferuniur; llem baec Ipsa communls gene- 
ris Terbo sdppius liiTeniunlurt PARTiOBt Popolob, 

PSiBDOB. 

PoNOt simplidter aliquid statueBs; Dispomo aliquid 
operis Impensioris Td cbnsilii iaclurus. Esl etiam 
disponere fos ieris ineundi. 

PaopoicOt nonnunquam ad Inlerrogandam quio- 
stionem. 

Appono adjeciionls est; Ijipoito, bisuendi» Supbb- 



vH. Item dicit : Quod koe numero reqi^dee ign aturf 
Item 7 NonnutU $e$e intrineeeus^ quia per eo$ graUa 
purgatiouis derivaturt extoUuntm 

QuOTlESt TOTIfeSt SBPTlBSt SbO |l. 

QuicQuiD ei ^uic(^AK, In priorl syllaba per 4 
scribendum» non per d* 

QuAMQUAHt in priore per b. 

QooBONOAnt ilcut EoauimBif » per n scribendum, 
nonper». 

QoeBBLA, LoQUBLAt perunom I. 

QoBTEiiv^ adfcrbium loci» toI lemporiSt Id esl, 
qttousque^ per e; QuATmuSt coojunclio causaliSt id esit 
ici, per I scribendum. 

QUiBBrruBt 'c inquirendo ; querilurt do plorando. 

Qu^Tus iocrit QuESTUs lacrymarum. 

QuEBiMomA quoqoeper dmpllcem oscrlbendunu 

QuEBOB de te^ QuteoB tibi de Uia; Item Con- 

QUKBOB. 

Qvo tadi$ ad qnem locum slgmricftt. 

QoA watS$, qua ria dicitor. 

Quo aliquando pro c/^i pooitor. AngusUnus : iitvt- 
iits ifomttBi fumosamt q^» ^oni habitant^ id est, ubi 
babitant. 

QooT^ ad nomeroro perlinel, steat ec Tor. 

QuAiiTi el TArtn ad meBsucam; oed nostrl ando- 



VAnUNTES LEtTIONBS. 
» &., Pafleo... paUui. * B., sicut in Apostoh, omitiens in pMiltit#... Sieet, 



145 DE OnTUOGRAnilA. 146 

m al^Qolies fiunlM pro Aamero ponuDC* Grego- A Subagito, rrequentativtim. 
riit : Std am nU mm§9d%fMhtu pkmm dkHur^ SALiiraB, ad locum teferUir, et aJcibum. 
^diiiMrei fwmlft. $eilkeif cl Iribus. Salotakb, coosilium esL lu SALUBaE oon nocei» 

(tiTaBTm»qiam magnn» ^icilur. Salutabb prodetl. 

QooTOS, cojus statis; unde ec fueto iama didlur.. Siifbllex » Sabies , Socobbu , Sitis , et in neatro 
AufQSiinus : QhoIbs ^$fw uppmrm H «sif Im po^ SoLraoB, ScBoroLini » Suiapi » Sileb , singiilaria tan« 
lcsl, fBi KM «oiisiRMlBr e$9e peceMr; id est, in qua lum sunt, sed Yirgllius, eulpfmra vIm ; et Terentius 
aeMOt ««0 iienun Td annoram nomero. masculine scrvfmlBm retulli. 

R Skbtes» id esl, spioae; et SABaiLB, cum ?asa sigii- 

Rmios masculino, non roifiBm neulro. flcat ; et SABcuiJt» id est, auxilia ; el Scom, ei Sali- 

Roion eolorls est, Robbb ▼irtulis; Robon arboris. NiB,et scaljb et in neutro SponsALiAy semper pliiralia| 
R4no itH peemdM. sed nostri icaUan dixerunt» 

RiooLBo BBfBSBlBm. SponTB Bisa venlo^ uon babet plures casos* 

Rbuoh dScitur quod itgis fuil, Rboalb fsod rege Si mnem, omm, emel^ declinatio esi verbi conjunc- 
d^mma esL Uti » sicul com dicimus» cum mnan, omet» emeL 

RABiBSlanlBmnomeroslng. ^ Sctlla , nomen babel a spoliando , sive veiando « 

Rblioolb ei Rostba, obl ccndouatur» lanlum piu- naotas. 



raoter* 

RBHBanm snbmorel imminenlia pericola» Mbbica- 
BEBTUii sAnai iilata. Reflnedium luqoe oe perSclil»- 
■wr» modlcameDlum ad subita pcricola optatttr. 

RosBm per se, Robauuh mistum. 

RcMs oonparaliTum et snperlatlnim non babel, 
sed pro bis oilmQr adverbiis nmfis el wuudmef ol 
■ofts railii» el mostme rudh. 

RBGSBs/lrddicimus, noo recenUr^ otenles nombie 
pro ndYeri>io. 

fiOpL^ Gnsee» Laltne Moouutio. 

^gU^m MODULOB. 

S 

SupEft» prmposillo, modo ponllor pro ds ut : 

MqIU supcr Priamo rogftanf» saper Hectore roiirts. 

Modo el pro prmposilione prs» ul : NikU mper impe» 

Hewtouecr. 

El pro imsuper^ el BmpdBi, ot : 

tni Beque spud OsDaos osqnam loeos, et snper ipsl 
Oardaoidae lareBsl pmoss cam ssogBioe posconl. 

Ei iMper e vatlo proepectani 



£l pro deeMper^ ol 
TroBS. 

Eiprosoperesi, ot: 
IIH aotem Beqoe fiiga jsm soper oHs perieli. 
bterdoai el nUra signiflcal» ut : Svjier Garamantac 
ii IndM Proferei impetiam. 

SuB, prspooillo» slgniflcal modo eapra^ ut, corpora 
sWm saijtciBBl in sfiios; Id est» supra jadunt. Modo ^ 
pro prmpositione iHf ui : 

NMMpie sub faigeBU lustral dom sioguls umplo; 
Id esl» in lemplo. Stgnificat et prope, ot, Ctoiemfifs 
mh ipoam Antenere. Ponitur nonnunquam pro clam 
01 SuMpidi, id est» dam rapolt. 

Shojs sua iBt, moribus; SmiLis itM, Tacie. 

Snmo liki fed; id est» dom sludeo tibi* Stumo mi 
lbd»idesl».losiodonto« 

Sabtbb» Td SBBTBiz, qum sardL 

Soamo Aosfim» perfeetae formc esl 



' Spouo yero» Latine» Gncce didlur Sctllo owiMu» 
cIYexo. 

Saiwo» $anni$f $anmii. Uoc SAHMiuir, querela. 

SoBS $orli$f el Sobs $ordi$ didior. Ambrosios: 
Mnndai voso» ne $ort aliqua riiti gratiam decoioret » 
lamelsl neganl qoldam sordem nominativum casom 
babere. 

Si vd Etsi, nonoonquam indicativom verbum ira 
bunL Gregorius : Fru$tra ndraculum fori$ oiUn^muo^ 
$i dee$t ^uod intu$ opcretur. Item : Qua etd ad perfe- 
eUonem nofi pertinent, fidem iamen tenent. 

Siiiisus nomen e&tquarlas dedinationis» el parlid- 
pium praeteriti temporis a verbo passivo» quod esl 
C oentior^ cojas etiam perfecTum est» $en$u$ sam» «s» 
Bsl» non senlilBi. 

Sbctubos» non $eeaturu$^ a verbo quod est $eco, 

SoAniA sont qu» lectis altiorlbus apponontur. 

ScABELLA quae leclis parrulis vel sdlis ob ascen- 
sum apponuntnr. Scabellub autem et Sun^EOAREaii 
didtur quod sub pedibus sit. 

Stebcesatos ofros» non ttercoratoe dicas» quibus 
slercus ad fecundandum inrertur. 

Solebneq cnm dicis , sive scribls » m seqnenli syU 
lab» connectis. Somnium similiter. 

Sjcvus, teetio^ sord, $mi%ti^ per <e dipbtboogom« 

Sebo, sevt , sfvtilt » per e simplicenu 

Saoeba per e curo retia signiGcat. 

Sagiha per i positum pro pinguedioe.^ 

SoL bi otroque numero declinator; sed singulari^ 
ler sol ipsuni luminare significat ; .at soles ipsos dies no- 
minarous» in qulbus sol totom iliuminat mundum : 
nonnoin lamen veterum ipsa carijnina Sole$ noroina- 
re» sicut * Horatius In principio cujusdaro volumi-? 
nis» qoem ila esorsus est : Solee meo$ omni Eccte$im 
ElMaro: 



••••• Ssepe ego loopfos 
CsoUQdo puoruni memini me coudere sdes. 

Skcukouq » praepositio est ImilotloBJS. Post, lem- 
pori8»sive ordinis. 



' B., Sfolio e$t emm. 



VARIAIITES LECTIONES. 
* ItaB. ctE.ySed procul dubio Uonoratui legere debemus. 



r H* 



W B£OA VBRERABILB OPKRmi PAftS I. - DIDASGALICA CENOWA. 148 

8ccioTtss,tiUi.8E«!<tTU,IKgoris. A Sal, et maseiiliiio geoere el Mnlro didtw 

SuncEHO epislolis. Somico sioailMh^ ul : Siip^- 
fo difdna pietatu 

SuirLBX , ablalivmB el in i el in # laiuil , geniti- 
von plaralem iaam el ia tMii,ol e» kacumpHa toI 
Mbnplici^ Aomm iraipliciMi el timfifidiim. 

Sirif n, ablatiTOB eaaom io e ei i miiiiL 

Stackts, (mx^f GraMte» Laiioe Smca. 

Saroalu Gneee, neoiro geoore^ Gilioa LaUne. 

SaaTOiieiCoaoiu ex ooo Graeco traosreroiiior, 

10 eSlf CTTi^pfCVOf • 

SoLioH, proprie sedei regalls esl» onde Graeeo 
fiM^atic^fw^ toealor* 
Scmu el m^ soperlaiiTom graUiim oon liabenL 



Satdoitas io dbo laotom didtur , in easieris lei^ 
Satietas ; sed Virg, : Oiiii iatwafqmewlt. 

SiHUM aoctoresdoeiioresdixeronl eUaro in masen* 
lioo. 

STotcBifAmiCtlnsigaiflcatibneaTisdlcas; STniOA 
aolem easlrense Tocabolnm esl, inlerrallom Inrma* 
rom signiflcans » in qno eqoi slringonlor ; nndo 
eiiam $trigo$i dicootor corpore madleoto. 

Stum» ifl signlflcatlone sobolis, feminino geoero 
dicllor; sed com maleriam sigoificat, mascolioo 
modo stlrpem redsnm dixerool; Umen eliam In d* 
gniflcatiooe sobolis, mascoiino genere, ot PacnTlos : 
qai itirpim ocddif macm. 

Soonios, noc eoni|mratiTum r^ii, nee snperlaii- ^ *** nanersi, id esi, diTulgo; ei srro (hifii, sid. 

im;sedprobisdidnHis,mo^fo^riiisel imwime Swo, Id esl, dsndo (onde ei s #ni dicia est) 

fSfrfiOf ^^ TnMlltllM. Tm mltt mtmuM MiitMtim aA*.m^ i^a^M 

S^nccTAOl SBmini. Ihio nmnimi saifrfaife f»nf, 
ff ^ifcmiimlMr o Grmdt, apud ^nof ofticii nomm hahet 
gratita$postja9entutm, oHudpaU ipiam graaitatm 
mnien$ niHma mta$. Nam preebgter dieitnr grawie, et 
yifm $enex; qnia ura in Latino daamm ietomm 
mammm ^Junetio defedt, de eeneetute amboeuut pa- 
nta$ene€taei$inium.Bxtc AogusUoas. Al Grego- 
rhis : Vndedma tero, ipqoll, fs f cfof , qam deerepita, 
aei oeleranu dieUur; unde Crmd vaide eenioree non 
0^m«5, f^d pre$bgtero$ • appettant, ut piu$ quam 
$ene$e$$ein$iuuent quo$ prooetfioree tM^cant. 

Sosmo Terbom Irabil noroeo daUTi casos el aoco- 



fi. Terentius» Jn abi . atque o$i(um ob$era iaiue. 

SomAcoa , non faf ro^o ; el SmaAOATos som , 
noo 9u fragavi. 

SoaiBo, forM, el non for6fi. 

Sonmo, non $omtiior ; SonmAn, ooo ssmnioiiif 
f«m. 

Sawsois eslt dom manei; effusosTero, Caeoa. 

SouiHDs Ipsiy acclpimos ab alio; sie enm damns, 

dioendumAcdpf^cumpormiiUmusipstloUere, dl- 
cenduro Sume. 

SconnobelIicaresesl;alScoams, animaL 
S.aiio, firripfi, ffnpfKm; com TocaUs soqoilor, 
b debel esso ; cum consonans, p» 

satiTi, 01: 5iifpir«m«f poirior^fi,«el: Safpira^oiiif r ^^''" ^^ ▼««erandus, ei exsecramius. ?ri«. : AoH 

roojnimiM. At. nrMnMiiiAna «^j:»« . c.._.* $aerafame$. 

SurFaAOu popull, elquas boooranl dicuolur,ot 



rognum i)d, ei, praepositione addita : 5iifpi>am«f 
^dtamimmortalm. 

SoBoocinos el quas retro subU^abimus, et qux in 
prompio offerimus. 

SoraEHus, summus el uliimus, eisuperiorem el 
inferiorem significau 

SuFCBBST, quod eminet. 

SoKA, quod aliquidsubstralum babet. 

SuiTxa esl quod re aliqua soperiore premiiur. 

SuiTOs, quod demissum ab altiore non Unglior. 

SxaTiTnTH, moltiUMio serromm. 

SEaTiTUs, condiUoesl serTiondi ; sed TOtereiindiflb- 
renter seTTltinm ei pro serrilole posoemot. 

SwAW, sieol 01 GonHi, Gnscum esl, el PtanUu 



quas damnant. 

T 
Tbstob aliquid, confirmaus senlenUam ; ConTns* 
Toa, cum quadam auctoriUle aiBrmans; Pbotb- 
SToa, manifesle caTcndo denuotians; OaTCSTOa, all- 
quem Jnrare compdlans; Attutoh, ad lesUmoninm 
Tocans qui dldlgnlute Td aucloriuu emlneno^On- 
TESTon, aUquld exsecrandnm respueni. 

TnuxablatiTttminielinomiull, genitiTttmplo- 
ra'eminnmelinlvm. 

THEnioii, Gnsee bnpint. Latine Fuu; nnde tka^ 
riaeot t|ula IbraHter occldit. 



01X11 rfnf»rfftM|pi,eojusgenitiTuscumfprofenor^D TACiTuamrAS loquelas eoolraria esl : SiLcnTioH 



cmleri casos iimUoi ionl nominatiTo. 
SmnMdid oporlcL Tirg. in Bucolids : 
Nsm aequo me Uotua TeaieoUs stbUos Austrl. 

«del iie^troginenqnidamdixemnl,nlComeUQi 
SoTemil 

Bt soaviier cooeoniBnlsiUls svta d.aeaQos. 
BcMaoar: 

^l^<i<rlmB Isngo resooaoUs sibiia cdlo. 
8Bannoi,iuiTOiBi0nm. 



conrodiTodbaidTe lomolUboi: Teram idendnm 
qoia SiLBo el Taceo , el Cortigbo el RsTKno , ab 
nno Gnsco Teniunl vu^6m. 

Tbhax benefidi. id est, memor gratias. 

ToBQPES , nomen generis commnnls ; nam ol Jn 
Mario UtIos genero mascdlno, ei Cmm ferfofm Ib* 
nlnfaio posoere. 

TaiuHraAT nof Oeus , cnm supemndi iMiiei anxi* 
Uumiribttil. 0«e(inqdl nio)pmiinf, qui emttpar 
trimphat no$ in ChitiaJm; el llelmn.: Ckpifimi: 



VARIAMTB8 UCTiONES. 
'^>fr€$bvamooeaat;om.appeUant..proHcaare$. ' B. omitA et : au$piramu$ regmm DeL 



^K 



U9 

pritidp€^$ et p9lt$tat€t f immphan$ 

Tnmmto • eam &e loco ad locom iler fecio ; 
imi iNm$mi§ro didtnr, ciun addiUniento accusati- 
?i catos, cttin aliqoeoi de loco ad locoin tranafero, 
ot : NtAucMmiOior iron$migra9it Juda:o$ 4o ieru- 
$akm , o$€m§raoiid& iakemacalo* Porro exeinplom 
ferbi aoperi^ris : Iramoit^a in monOm $ieui pa$$er. 

TaAWMioaAOB, participiom , asqoe doplidter , at 
de loco ad locom trantlens aliqois , ei aliom de lo- 
00 ad leeomtraotrerens intelligitor. 

TomTmi-, et mascolino genere ei feminino profertor, 
tonc temporis adf^om est, tom ordiois. 

TmoA hoadmmi sunt, et aingolari nomero ier- 

TncosfooifnipMfRm, pioraliter Hicit iorgora^ id 
est,corfa. 

TvGfJEmB dicendom, non ffiifm. 

TcasmiTU, sine coosilio ; AoaAarAS post eonsi 
Itouu 

TEMnoAirru oitlmonfm, TEimaATio rfmm, Tem 



Tapcte, iapHio^ et lopeU; et ploraliter iapeHa^ !«• 
peAam^ iapoiibao aiU$; sed et Itoc iapeiam^ kuja$ 
iopeii^ Me lopclo ; et ploraliter iapola , lapelorum 
iapeiio. Yirgiltos : 

lastralos osiro alipedes, pleUsqoe ttpeUs. 

Sed et mascolino genere didt : pietotque tapeioe, 



DE ABTE METMCA. 180 

iUo$ in $mei' A Utuqob de dootos didmos ; Utiiqob , de Mnia 
aotde ploribos ex olraqoe parie positis; uierfto 
Vimiit uinquo wenerunu 

Ultgs, el f iudicataa et ponitos. 

Ulcos, qaod naacilur. 

Uaceo, non urgo. Virgilios : Qot^tisM urffentur 
peenm, 

Ungo, unxi^ qoomodo Pmco, pinxi : olromqoe sino 
u; altamen derifalum u addit, ol , pingui$ , nir^otn^ 
cora$: ita ot an^iMiilifm, noo «iifeiilafm dicaiur^ 
V 

Yacat mihi, Graece ox*^»» 

Vaco roiliiia, perfectom «ocast 

VcLcirs, neoiri generis est, et pforalem nomerom 
non habet ; sed Virgilios mascolioe vulgum eitolit » 
B ol : Uine $pargoro ooci$ in milgum ambigua$, 

Yas, vadio^ generis mascolini : 

Vas, «osIs, neolri , de va$cuio. 

Vis doplicem babet significationem, et flrtotis 
fidellcet, qoae Graece iuMcfuc dtdtor, et yiolenii», 
qoas Graece fiim Tocalor. 

VccoaiMA et Viaf s tantom singobriter eflferontor. 

Vepoes, et VcaBEaA, et Visceba, non habent sin* 
golarem dedioaiionem, nisi tantom ver^e et tiscrre. 
Virgilios : Ei iorto voliian$ $ub vorhoro turko. Et 
Oridios : Viecere d'!m$o. 

Veb semper singulare. 

Vertex, id est OTts, a v littera incipiendom. 

VcRUs, ad naturm tantum Teritaiem refer tor. 

Vebae aulem didtur qui non menlilur ; onde to- 



ToBOO, sl sit propriom, iKr^oals fadi ; nam slTe q ^ ^^^ ^^ ^iM; yerax autem non poiest. 



Tontoo, sire qoo lodont poeri, hic iurho didtor« 
Virgllios : Torlo lo^ verbere iurbo. 

ToMVLOs, et lomens teilos, et mons brcTis, et se- 
polcmm seqoe Tocalur. 

Tblohboo per t simplicem, non tkelonium^ aspi- 
raUoMr addiu. Estaotem Graece xti^ [Fortoxtku- 
vfoir], LaUne Vcctical. 

Tabm, tantum singulariter dicitur. 

TEfqMcoLS etTBOEaajB tantom pluraliter. 

U 

UsiioEQCAQOE, omoimodo signiflcat, pro qoo In 
psahno Graeco, iuc «f^po leglmos, qood signiflcao- 
tios Latine potest oi^ vaide interpreuri. 

Ut, modo temporis adTcrbiom est, et slgniflcat D 
poif^om; oiodo qoaliiatis , et signlflcat quemadmo' 
dam; modo optandi, et signiflcat utinam: modo 
Borandi, et aigoifleat o ^oem ; wodo conjonctlo cao- 
salis, ot : Vo/a of ubiego fiim, et ip$i $iai mecum. 

Jinm dimUi$ et dimUa$. 

UtTiBioft et VUima$ positiram gradum non habcnt. 



Vallesteu agrorom, sicot ei Campestbia dicontor. 

Teto eulpam^ et Ybto a culpa^ id esi, profaibeo a 
colpa. Sedulius : Poiats^ vefarsl acerbi$ , id est , a 
pomb. Et Fortunatus : 

Kca Toto oonjugiuffi. sed prsf«ro Tirginls alf om. 

Voltus muUtur, Facies manet. 

ViO datlTUS etaccosatiTus sequi debent, ut Alios 
{$ie) : ViB populo Maurorum ! v<e popuUm Maarorum ! 

VENEiiirr, qui Tenduntur. 

Velocitas pedum et corporum^ Celebitas ooInio- 
rum et foclonfm. 

VtJLifos qood per aliom fit. 

VfJLTUBdixitYirgilins in sexto; sedet valforios 
Lodlios primo. 

YfiBaiiM est omne quod lingoa profertur et Toee; 
Sbbmo autem, cojus oomen ex dooboa compositom, 
urendo et movendo^ comptior ac diligentior ait; Sbm- 
tertia Tcro qoa senso concipitor. Porro LoootLA 
com qoadam eloqoeotia dictionis ordo profertor. 
Oratio, com osqoe ad manuum artem describendos 
orationis sermo perTenit. 



DE ARTE METRIGA LIBER 

AD WIGBERTDM LBVITAH 



I. Do UHora. 
Qoi oetitlam metricae artis Uabere desiderat, pri« 



monecesaeestdistantiam litlerarom ayllabanMnqoe 
sedolusdiacat. Soot aotero Latiom omnea Tlgbitl et 



Ut BEDiE VERERAULIS OraRUII P4RS I. - D1DA8CAU0A GBmiMA. IB 

OM : ex qaibut qoliiqiie toealet appdltfUvr, e, «, h |MiHe orttioiinbabel focalem» bancet ti Mjm bre- 



1^9, «, csBCene onuies consonaoles; atde Usdeiii 
coDSOoaiitlbas septem diciuiliir semivocsles, f, /« m, 
n, r» f , s, cscterae novem muts , kt c, d. §, A, A, ji» 
f « f ; y aotem sexlam Tocalem « el s dedmam sepli- 
mam consoiiaiiieroy propter Graeca terba» quibos 
cocisiiete iitimnr, assiimpsere Laiiol: neqoe eoim 
aliler Igfmmt vel »ebam^ tel cstera bi^iismodi, 
qoomodoseriberenlt babdianl. 

Qoi eiiam posl perceptionem Domlijlcm fldei. «i, 
Xt f» «, M, GracCu litleras, elsi non in alpbabeti 
ordinem redpiani, ditinio tamen paginis bMlilas 
conilnenl : 9 tidelicel, qnae doplici apud eos figora 
scribitar, qaomodo apad Lalinos littera H, inlromil 



tis eral, semper eam positione (acial longam , ni 
mejKt, perjmUtm^ nnde el duplex appellator. X qoo- 
qoe liHera consonans ejosdcm potesuUs, i^dem 
noncopaior, ol «m. Siml el liqoentes litleraB qoa- 
loor, I, o^ n, f, qoat difeito quidem modo, sed cerU 
ralione plermnqoe in metro solilam eonsonaoliom 
timamitieresoleni,et uonnonqoam brevet nalortf 
tf Uabu latenionlar reddere longat. 
S. De $§Uaka. 
SjDaba etl comprebentio Utterarom, tel onio» 
tocaUt enonUaiio, temporam capaz, qoia omnis tyt* 
laba aal brevb esl, el tempos recipil onom, qood 
alomom melrici tocant, ot pMer; aol longa esi, el 



lentes, propter aoctoritatem nominis ikem: x^hn^^. ^^^^ *«n»P«7. «t meter. Hic enim ma , com 



propter nomen CMtli; a, el «», propter aodoriu 
lem dominid sermonls, Ege tmn « €l «•; « ele- 
iiim lanlom nomlne discrepai. caelerom el i^fora el 
potesute nostrom o aeqoiparat; p Graecommt ab r 
ooelro el flgora disUl el nomine. IHirro « el «* boc 
a noslris dUKsranl, qood semper longas soni, nostrm 
aolem oomes tocales sonl dicbronae, boc est, el bro- 
tibos syUabis babUcs, el kmgis, qaomodo et iUorom 
c, ^ 9; nam t el t semper apod Ulos bretes natora 

permanent. 

Itaqae omnes Uueras qattus utimor sonl tiginli el 
seplemt tocales tideUcet octOt el consonantes nnde- 
tiginU; sedel de his tbcalUmsl el u pleromqoe in 
consonaniiom polesutem Irtntennt, com aal Iptae 

Inler te geminanlor, utjumenimn, umum, aot com p , ^. ^ ^ ^ , . . ^ . -, 

alilttocalUiatjmigonor,oli«niui,ieair.iom,o«. •«^^^^ aaUmlongm flunl tyl 



dicimotmai^,longitadioemtoieircomflexot Uoiom 
temporit bit occapai,quantiim pu temel, com acote 
didtar paUr. Sont igitur longae tyUabae, tonl bretet, 
tonl commonet ; ted iongat dnobot modis flanl, oa- 
lora el posiUone. Natora qoidem bilarie, aoipro- 
docUone tiddicel tingularom tocaUam, ol nattt, 
itifet, /fnit^ emen^ uumt; aal dotmm coi^oDCliooe, 
qnod diphibongum tocant, ol mmi, ftmo, «i^ 
$m$f Eurue^ hd : ol Arator : 

Hei mibi I jam video mbKit Itpsora rolnit. 
CmmUU fluna diu tempU qooqoe nobillt iBdefli. 

Vd cam dicimut Tpdeue Tpdd, obi e el i non to- 
paramut, ted coiyoncUm proferimot, ne qointam po* 
Uu8 quam * primam declinaUonem tignificel : boc 
Graeca nomina torUontur ; in Latinit non bitenUor 



iiilift veriUnf velatue. Y quoque nonncnquam tibi 
Ipta pratponiturt ut vutlus; ted et alterom cootonan* 
lit locom lenel, com td LaUne onrKm, td Ewange^ 
Imm Graece nominamos. Hirom autem qaare diieril 
Donalot eam kilerdom nec tocalem, nec consonan- 
fem baberi , com Uiler q Utleram contonantem ei 
nlleram tocalem consUtoilar, nl ^uoniffm, quUem; 
nisi forte qiiia Um koiler lonc efferlur, 01 tix ten* 
liri qoeat. Videtur aotem non etse ftrma ratio : qoam 
ijos sentenUam exponenlet Foropdot td Sergios, 
dicanl earo consonantem esse non posse, quia babel 
tnle se alieram consonaoiem, ii esl, ^ ; tocalem es5e 
nen po^, qula sequilar Ulam tocalis, oi qiimv, gap- 



lab« modis scx : cum correpU tocaUs aol io doas 
desbill consonanles, ol a$t; aot in onam dnplieem, 
ot iIks; aol in onam dcdnil consonantem, cl exd- 
pitor ab altera, ol arca; aal exdpitor ab s dopUd 
consonanle , al axi$ ; aol ab i loco coosbnaalit po- 
du, 01 7roM, qoaB potiUo oonnonqotm in melrit 
* Iret ditiditortylbbat ol esl Ulud, 

Arma ▼irom Ubalm|oe el Troia gasa per oodm; 
aol desinU In consooaulem , el exdpilor ab I tel » 
podUs Ui loco consonanliom , ni adeena^ adju^ 



Bretea tero sonl sjllabae qoae borom oOiil baboe* 
rUil;qaodtero quidam Uiler longas sylkbas non 



mode; el ob id eam lonc non esse Utleram scribonL d ' aiinom^nt, dum antamaot* com eorrepu tocnlit 



Qoid enim? nomqoid, quando scribimos $ia6m, di- 
cendom esl / consonantem ess^ noo posse, qaod aote 
ae babeal alurara consonantem, id esl $; iino el 
toealem esse non posse, ipiia sequilor ilhi.m tocaUs? 
El cum didmus $lratuw^ r esse Utteram fiUndoro esl, 
com el tocaUs seqoalor, el du» pnecedanl cposo- 
nanies : i qooqoe nUiUominos contooantcmt cnm 
oam et prmoedal alia contonans, et seqaalor. / au- 
lem hoc propriom babel inter tocales nl qooUet, 
looom tenens consonantis^ alteram anU se in eadem 



exdpitor a doplid Uttera s ol Jfestnliift, aol a doa- 
bot coDtooaoUbot, 01 acre tel aerk , fallonlor. Nam 
et t qooUet in eadem pane oraiioBit brefcm teqoi- 
tor tocalem, potetl eaon prodocere, diu toloeril 
pocu, ot gasa. Com tero parU attqoa oraliooit m 
bretem tocalem tenoioaU, teqoent temo a Utltra t 
hicipilt DoUam prodocebdi babel poletlalein; onda 
est : Et uemeroea Zaegnihue. 

Et r Utiera Uquent eodan n[MMlo dcol el /, com hi 
medio termone lirefem seqoiior tocalem , pratoo- 



VARIANTB9 LECTIONES. 
s Firit., tiaiRdem. • Paris.t in lre$. > Push., numerandum autuman^ 



155 De ARTB MBTRICA. 164 

deoleqiiilibelcoiisomiQteypotettbaiicpoetlcalicen- A Falsoquc deSoi?it Fompeitts f non posse Wqu^ 



lie kUrt longam ; ctim Ycro omlibet liquida seqoens 
consonanten In capite fuerit sermonis» noa potest 
loopm (accre Focalemy qo» io llne verbi praecedeniis 
natnraliter brefis extlterau Sant item syllabae qtuB 
otroqne modo et natnra, scillcet, et positione» longae 
finnl, Qt dmi$f ^eiM, * moiii» /biUy fi^ojis* 
5. D§ cmamnMu» mftUibiu 
Gomaranea antem ayllabse modis fiuot noYom. qoi- 
biis ant oataraliter longac, poetica llcentlay iii breves, 
aol oaloraliter breves transierQnlor In loogas. Bre- 
Tis qoippe tmnsferior in longam « cum correpta vo- 
calis io eodem terbo a doabus excipitor eonaonanil- 
bos. qoarom posterior esl liqulda. Bsl enim brcTis 
in boc nalura , nt : M€n$ ienebrU * operia «Ntf . Est 



scere, nisi ipsa antecedat, ol : Poiii/« spe« «jH quis^ 
qu$ siMf. Uanc Virgiliiis et in medio Terbo alterl 
consonantl praposiUm, ubi commodom duxit, II- 
qoentium more transiliit : 

Horiaiur MDestbens : Nuoe nonc Insorgite reais . 

Nisi forte honc Yorsom Ita scandendom putamus , 
ulsil UoTiu spondeus» Oir IfiM spotodeus , 9Um$ 
mnc spondeos, conjunctis scilicel Tocalibust quod 
dipbtbongom Tocanl. Uude bene Donatus, cum de 
liquentibus litlerts loqnerelort dixit specialiler de h 
et $ llttera ; So^e cujusdani potestatis est» qu» io me< 
trb pleromque vlm consonantis amiltiu 

Est enim modns quartus syllab» communis, cum 
post pedem quemlibet una eyHaba brevis remanserit 



longa positlone in boc : MQriit^e Uuebras. In quo B ^^ verbo, qu» toI in focalem dosinens excipiaior a 



Sergios modo injuslo otitur exeniplo : Ifete fiageUo. 
FLACBU.iiM enim in capiteTerbibabelliquidam litlo- 
ram consonanli sobjecum, praepositio nunquam 
brereDi Baiora syllabam Torbl praeeBdentis potest fa- 
cereloogam. 

Item natun breris syllaba ad TOtum poeUrum 
transfcrri potesl io longam» com correpu Tocalis in 
ceosoomotem desioit» ei excipitorab A lltiera« Esl 
oatora breris in boc r 

PorciaQm leooere gregeniy niger bbpklQs* borreu 
Est TOfamUte poelae longa In hoe, 

T|r baBilis iMnlo d^ectos hualne terram. 
Klltem: 

lion fera per bominem mlseram sttM subditf t orbem. 
Ubl IteoB quidam grammaticorom dubiom exem- 
pUm pononi: Ter^ (oUgamMS hasia. Mam eUl non h 
saqoerelor imis, lamea esse posset longa, poetica 
BeentU, quU pioQis pedibua superfoil, siculhoc, 
qood iteoi pooonlv esl : 

OinoU f iacil amor, ei nos ecdaaras amorL 
Dbi «or ideo potuil prodoa « qoU posl emeosos 
pedes integros, partem terminal orationis» Umeul 
TocaUi aeqoaior. 

Teniot modoa esl sylUbm eommmiis, com Terfoom 
aliqood io Tocalem desioens correpum excipitor a 
doabos coosonan^bos» quarom prior slls. Est enim 
aatara k>reTis U boc Fortonati : 

(Miaibas Tarilt alba smaragdas ioest ] 

Esl posiilooe loDga in boc Sedulii : 

JydTeplsl regoom Jam iamqQe feilicet illod 
Cmn ▼ero f In capiU Torfoi foeril eoasooanla alii 
ariijeeU, neqoaqoam poleal oltimam Teifoi prUrla 
ayiUbom prodocore, ^om U breTcm desierat : utSo- 



conspnante Tcrbi sequentiSy tcI In coosonaniem 
destnens exclpitur a littera Tocali. Est enim natura 
brcTb in boc : 

Cuiiis onos lere est, enjaf }oga ferre suaTO est. 

K&i longa, permissQ poetico in boc : 
Froodea flcof erat» cujos In robore oaHuod. 

Qood genaasylUiiae inUr longas tcI onmino refu« 
giendum, tcI parcissime usurpandQm est. Unde el 
in recentioribos poetis non faciib ejus InTcnies exem- 
plom^qQamTis et apod YirgiliQm non rarissimiuo, 
apud H «merum non frequentlasimum reperUUr. 

Qoiiitus modos esl, com pars orailoois desinit in 
diphthongum, seqnenie sUtim Tocali. Est enim per 
C naturam longa in hoc, Muim Aonlitei; est per licen* 
tUm broTis m hoc» Jntulee lojito iii magno^ quod 
posleriores poels magis in ona parU orationis fieri 
Tobiemnl; onde hqjos ^ et noslratlbos iacile poema- 
libas ioTeoies. At cooi diphtboogoaa Tocali alurios 
Tocaboli excipitor, lom hanc per synalepbam * trans- 
iliendam esse dicebant, ot Prosper in pnefatione 
Epigrammatom : 

flec QOftra boe opis eft» aed ab Hlo ooniltQr hic ros, 
Qui siccaa rupem fuDdere Jussit aqoas. 

Sexttts modos estt oi Donatus ail, cum prododa 

Tocalisest, Tocali altera consequenU. Est enim Unga 

in hoc : 

otaiam U tbaUmff loTlsi CMsrls issemt 

^ BroTis io hoc : 

Te OofTdoa, o Alexi ; trabit soa quenique Toloptas. 

Qood moderoi Tcrsificatores iu eadem potios paru 

orationis consuerunt Ucere, ni : 

Eol f enere magl, oa)? omqoe tyraaoum. 
SpleodidQft aaclorls de fenice folgei Eoos. 

Bt rursos longa est per natoram iu : 
Aageltts iatact» cedDtt properaU Msrt». 

BroTi per llcentUm iu : 

BsulutyMarU, com prUia aflkmiaa •eofH. 
Aat com longa ^ocalis, tcI etiam brerls* qoo 



Staro chara et plscidls coBlefUa pfaUere ferMa. 
Bi fVirtooaias : 

▼odbos altends dhr Ua poemaU psallaal 

VARIANTBS LECTI0NB8. 

' Paris..ibrrfnf. 
* ^de ioira, ool. 166, noi. * 



Fisria. addil gem^ mene^ mone, ' Paris.t obecura. 
^ Parif., prf» ri haboi (xeinplum ta. * l^rts., ^ir. 



Bmt. 



tB6 BBDiE VBNBRABIUS OPBROM PARS I. - DIDASCAUCA GENOINA. 158 

paftefln itniiiiiJit onniooit, exclpHur a Tocali alteriui A ^ ^ pHmU «ytfcHf . 

IfaBcdedUforenlla •yllabanmipaucii diela ilnt»qua8 



terbi, prioreiD per ajnaloBpham abauinuiit» ut Proi- 

per: 

Nsm si te irlrtale (oa td coeleatla credat 
Setndere » de »operh pobot ad hni ctdis. 

Quannria et Arator, Imitatus Teteree, dixerit : 

tttinam nottrit fohiiMet fida Joventiis 
CooMliis parere prluty iie liUora Crela 
Lin^oeret» limanani rabiem paisttra proAmdl! 

Sepiimus modua eatt cum prooomen e littera ter- 

minatura Yocalla siatim lequltor. Est enim longa hi 

boc: 

Noo quia qoi 

Sed qula qoed 

breria tn hoc : 

Uie vlr hie eil« llbl quem preoritti aapios aodts 



Pater eit , et Pilios hlc est : 
Pater es!, et Fiilus hnc est, 



suiseiiamexemplisipso plurimum diaoemete polest, 
qui scanaionem Tersusberolci discere curarerlt Sed 
qui necdum ad boc perTenit, bunc interim bortamur 
syllabas omnlum partium orationis ex princlplo Ter* 
suum beroicorum diligentius scrnletnr. Omiib enioa 
Torsus hexamoter, qut sex pedibos, et pentameiar qni 
quinque pedibus consut, primlmi iyllabam loogam ha- 
bcl, quia Tel a spondooTcl a dactylo inclplt, i 
prior pars [toUendum pori] dnabus longissyllabiac 
sistlt , 01 dUeni; secundns longa et doabos broTibos, vt 
^ldmict^etomnlnocomGodicemhexametriTeleleglaci 
canninlsassnmis inmanns^quamciinquepaginamapo- 



Sed 01 adTerbium e liUera terminatuns ooramunem ^ riensinspexeris^qoemcunqueTersomarripienslegeris^ 



ayliabam lacit. Est enim longa in hoo Pauiiui : 
Donee atpkaate Deo eonatlbaa cgris. 

BroTls in boc Prospert : 

Ut morbo obsessit pr«sianda est cora medendi, 
Dooee bi «groto cerpore fiuiattneL 

OeUTus modus eslt cum correptam Tocalem ioda- 

dem parto orationis aequitur s, consonaas Graoea 

doplex« Ett eoim longa fai hoc Jufenci : 

DifficUe etl terrls aflixos dif ite gaia. 

Est broTls In boc qfusdem : 

£t gaza dittabat rerom possesslo Adgens. 

Noftoa modos eat quo, omnissyllaba noTissima Tor- 

sus in qoocunque metro indifferens est, qum Graeco 



absqne nlla dubiutlone primam syUabam aut nalmo 
ant positiono longam InTenieSt qula nlminim alTo 
spoodei aiTO dactyH consUt esae prindpium. Item pri- 
masspesyllaba ex compositlonefigurxdeprehenditort 
ut n nescias quaib aii pmt, ex cemposiilooOt qu» est 
impku, qualis slt pk$ cognosclturt licet in aliqalboa 
boc Ibllat. Nam com dlcimus iwfrere, mi longa eai; 
llem cum dldmus innuba tcI pronuba, fit breTie tm 
in compoeitiooo; item ha dmt, longa est tu; tueerma 
breTiaesl. Item Aomo broTis estubique, kttmmm§ 
longa. Ifnr in mtiqumn i^lmm^ ^ longa est. Sape- 
mm^# ad bmm Ifvnitt * broTis est : sed hoc inTO-* 
niri raro conltngit ; Terum si qiimlibet pars orationia 
pRopositionibns componaturt primaa ayllabas ex iiis 



Ali«ftpo;t et ad Tolunutem poelm tcI correpu pro- , «t » u< # t^ 

dXr . »el corripil» prodiieU; quod b^a4» C ^'^T:^!;^!ftT^!f!^r^^I!i 
est quam ut exemplia Indigeal. Sdendtun est aulem 



quods llttera doplex nunqnam fadl commooom 
syllabamt sed cum in eoJem TOrbo sequitur Tocalem, 
semper oam habet longam aut natura , ut pax^ lex^ 
to#t ''«i^f ae«; aui |*ositionet ni fct, "««t "^t ^m^» 
imjp, et exn/t ejAtm ei #«iiiiMi. Cum Tcro in primor- 
dio Torbi foerilt non potest producero ultimam syl* 
Jabam prioris Torbi, quod in breTcm deslerat to- 
calero, ut : 

Poatibttt faisu^tis oomluiit Uttora Xerxea. 
N quoqoe littera pari raiione ( nlsi fallor ) com in 
medio Torbo consonaitti alterl fuerit subjecUt^ pr:e- 
oodentem syllabam sIto natora seu posltiono semper 



siu syllabat qoalls et ipsa pnepositio fuerit, ut deup* 
UUt akmdmu. De» Tlddicel loiiga et ^ o breTit. Item 
ex Ipsis prxposltionibus ad tiekfintl wb^ diTerae 
in Tcrbis ponuntur; nam corripiuntur ctun crescen- 
do ' di!»^yllaba redduntt ut odil» oHlt Mi, nblt» 
IndiffRrenur sunt citin trisyllaba Cidont t ut * adjkii^ 
ekjicit^ mjieil^ tnbjicii. Prodttcuntur tantum eum le^ 
Irasyilaba ex so reddonlt ut •dfici^, obfieiOf infieia^ 
tnkfim. Ilem producuntur qum per prm ot per ^mv 
in primb syllabls scribnntur; breTiantur Teropro- 
duiiit prietff prmot prekendo^ queror^ hoc estt quo« 
rdam tleponot et qute ex bis per deriTationem, toI 
deciinalionemt Td compodtionemt fleri poeaunt; ol 
q«#eonjonctio; ilem eootrat broTiantiff ex iisdom pna- 



longam babeit ut regnn, entnmma. Cum Tcrp in pri- j) podtioniboaincompodaonet nidekine,pro[eemi, pro^ 



mordio Terbl fuerit alU aubjecu consonantit ot Cnene , 
gnarui, profecto ultimam syllabam Terbi prioriSt d 
in broTom dederil Tocalem » brcTem hanc nt Iberat 
remaoere permltUl, neque uUam producendi habel 
polesuiem, Prospero leslOt qui dt : 

Nrc taoien * boe lotodepellit corpflre 
natoraiBi erraotum difiderea fltlU.' 



Uude et inter liquidaa annumeralur, tameld non 
iu utl Td r, qom communes syllabas Caicero soient. 



femne^ profnmm, proiatm^ proatne^ pronepoe^ H cadera. 
JSunl item allquanU Torba qum primas syllabas tempo- 
rum ratlono permuUnlt qu» aubler eollecU fai omni 
pimlorilo porfeclOt* el Td io omoi pnHerilo phssquam- 
perfbclo, Td in «no fntnro modi tanlom conjunetlTi 
ppodocuntor, * caeleris aolom modis ot temporihis 
brerianturt ul sunt hteo, It^t '^^^t c*m Itfero ; fboto, 
fidt enm fsotro ; OMiOt oerd^ enmunoro;fn^^ fnfi^ 
enm fn§ero ; fado^ fod, omi feeero; todeOf trdf, cnns 



VAR1ANTE8 LECTIONES. 



* Paris., pro hec... corporrthabet hoe fcedere. * P^ris. babet I lenfo. > Paris., I breek. 
^ Parit., ah. ' hria., diufflabnmes tt, et lulra, enUaknm^ irieeifUaSnm. 

* P^ris. om. / in aeq. Tefbis, pooeiis « dfVti, etc. ^ f aris. ominit n. • nuris., Iir ccffrlt. 



157 



DB ARTB IfETRfOA. 16« 

' fodhy Mf «« l^dtro; Meo, 9M, citm rl- A deraiidus ett, iH ti qaaerauir tmiiei$$immm qiribot 

«yllabi» conslet, adisciiDiis priroaun bretein eneoH 



», mi, oim «orert; /mw, /mw , oim ;V 
#«t, oifii «^o; «mo, emi^ atm emiro; 
lm».lmi,am Imfem teSo^ odl, eM edero; eero, tetrl, 
emmemro; ekm, ehn, emm maero; eaveo, cowi, eum 
eoHro. Iiem cootn ioTeoiaolor qooB io prseieoli tem* 
pof» prodoeu soot, ei io prmteHto brefiaotor, ot 
PMO ^eM^^efocoifj, ife Mi,eio eleti; ttem omoia 
^f^ 4W io pneleritift onte erimeaot, io primis 
ilHeMi bmiaiiuir, ut iMmCfo, pepenS. tondoo lo- 
ImA^ pooeopopoeei, eorro emmrH, lendo tetmuli, 
feUo popmU: item io Yorbb qoae ii.dem litterit acri- 
imoinr» noUodom qood liker^ ai Hkrmn aigoifical 
ittloofltMi. brevem baiMili, ai it^trom^ioogaou 
rae» ii Mt aigoiflca^ ioogam babet pi ; ri ipterem , 



plo, 01 : JVimiiMi dUexii amicom; aecoodaro Jongam 
acceotu inveoimQs, tertlam loogam poaitione, qoar- 
tam brcTem accentu, quia cum diciuiua onMmlmuei 
penulliioam cum brevi accentu in?eoinNus quiiiUm 
occeota ioogam ; ultimam vero quaiia ait, persin- 
guiaa portea oratioois oionstrabimua io orationo 
aubjecta. 

g. De nUinM eyUabh nomiuwa^ pronomhmm, 

et poriicipiortim^ 
N >mioaiiTna singutaris bas babet breres s e , ot 
cUhariitOt vineOf toreuma; e^ ut s^/d; 0» utorifo, 
^rgo; », ot cormr; 0/, ot ai^l; i/, oieigU; ut^ itt 
Mo kI; m, ut loeittm; 0, ut connoo; os, ul 



toevietft. * fi oiM Mi , brevem babet ifo; ifomo, id eal, B ciiriot, cedruh^ nenme; ir^ ot tir; or, tit tfoclof ; I, 



Uelnni, loogam. PUtpm, com dimo aigoiflcai, brcTia 
•airfe • com timftclam, iooga. Poiat, palnfttt, bretia 
eil pn; pelNt p«AV iooga. Popalut^ com oaigm^ a^ni- 
fcal, breris ^ po; com miorm . longa. Nitene, a 
•troro, l^tf eat oi; mVoot, a olto looga ; item educo 
Hiade, loogo da ; edaeo, educae, ideaf, ooirio, breris. 
Coneiim^ deddo, todtfo, ordilo, si ad casom pertineot, 
tirroplam babeot d; ai ad coociaiooem, prodocUm. 
Coio, ^,keviaesloo;co/o,i!oikt,ionga. Plaeo 
P^f prodttcu pUi; pletoo plm^ee. correpU. Poroo 
paree, id eal, eppoivo, sifo oktempero, prodocU po; 
fn^^ pmrae\ id eal^ prff^ero, et ;ierio, imrtt, correpta. 
PafODtni,.com apparmuu sigoilical, prodocU po; 
eoio ftwiiortt, eempu, slcol el poritnitt. /iemsi 



ot caput, Haa ilem longaa : i, ut frii^*; ii, ut }eoo- 
qiifl; 0/, ol tol; ot , ui facuitae; 0, ut Itaiec. Iiem 
luec soot, qua io monosynabis prodocoatur, io 
dissyllabis aatem el trisyitabis vei in caeUris poly- 
ayllabis corripioolar : ar^ ut for, nar^ Cmutr; tr, ul 
vtr, pater; or, ot /kr, nmrm«r; ie^ ut tit, $ti$^ 
fortu; aif nt toi, HannibaL liem torcuiar el pui- 
ffinar prodocu, quia qoibusdam placuit Aoo loroi* 
ioro did, 000 torcular; et koc jNc/rioart, noo polri- 
nor. S termioaloa , ai quiotas declioationis fuerit , 
producitur, ut liiot; sl tertiat, innc tonga est, eom 
geoithroa aingubris noo cresdt^ ol lakee, emde$. 
lotot, pokt, eiadet^ feotei, vo/pot, ciave$ , stde$f 
tlrofts, Herculee^ protee, nube$ ; qoamvia qoidatn 



— «• 9-Mm««, wnvpu, BICOI ei parmtee. tdem S| ^ •^»9^ • «««.■mw » piv«^, i»am , ^umuM^m i|»MNiM« 

oiotri seneris cat, corripitor; sl maacolini, prodn* ^ ^^ nominativom enontUri * ouloerit; vci com, 



ciUr io otroque oomero. Lemtae^ al ineto^SUaUm 
ii«otii^%nai, oul puailUutem ponderls, breVis esl 
ie; si Itmiloltoi Uclns^ oode ligna io iBdiiicio itvi^ou 
dieoiMiir»ioogaeal. 

^. De mediU $ffUabi$. 

Midioo ayOabaa Iribos modia oogootcimoa, peoi- 
tione,dipblbongo,elocceoU; aeddo poalUooeel 
dipktbonfb,. aopra iroeUTiflum. Acceotoa aotem 
qoaai mCooomt dictoa , qood ad caolileoom voeia ooe 
Wal aK008^ayiliAiaa:qai vocla ocoeoloa doo 
lool, od eo qwB^ tffocUTimoa neeetaarii, eorrepioa 
•I pfodadot. Correptaa eal , fooiiee sioe oUo nM>ro 
vocla OMdiiiafnaboii eoooliooius, ut momk , tabuia. ^ 
'Moct^a esi, qooti^ mediaa ayliabia com aliqoa 
omro voda exprimlflMia,^ ol /brteoo , ooiora. Scieo- 
domumeneai, qoU ilia qoat U vertrfaicorrepu 
proreronlor, com lo mcdiofli Yeoerint, el Ipsom i in 
e mouwiot, 01 Ugk, iege, Ifforo, ubique breviao* 
lor, exeepio lamen com a iriboa exeipiootor too- 
■««»tibos,#,meil, •l/oft*om,iiftmot,itiOftif; 
«tara nMUaa aeceotiboa eoU^tor, qoU oeeeoioa 
in trisyUabia ei leiraayUabia, et deiocepa, iu coo.i. 



cr^cena, prodacUm aou oovissinaam ayllabam 
baboerit, ol oitrott, qoitt, mercedie^ qoioiti ; vel cum- 
BDonoayllaba fuerint nomina, aul de monoayllabio 
ducU, ut pe$t bipe$^ $onipe$; ubi notandum quod 
pot, sicul el solel por, cum monosyllabum cat, 
looga eat. At com per alios caaus dccUoari cceperlt, 
primiim syllabam corripil ; itero Cere$t oritt, parie$9 
oMot, npmioativo ct vocaiiTO casu ti prodaconl, al 
in ca*tcria casU>ua corripiunt; breviatur vero tt, si 
out Ui i muUverit io genltivo cresceole, ot miie$ 
ndUtie ; aot brevem baboerit, ot 10901 $egeU$. 0$ 
moooayUoba, at oro aigoifical, prododur ; ai otto» 
brevUtor. Qo» lamen 0$ ayUaba com bi dimyUabU 
velinlriaylUbiateoerit, el medio ayUaba geniavl 
prodocu nalnro * perasaosit, tunc longa erit, nt 
noptt otpolit ; al vero correpU, brevUtor, at oom- 
pot oompolit. V$ cum io genitivo creacenU looga 
permaoseril, produdtur, ut firiu$ «irlKltt, ie//Mt 
teiiuri$f excepto ooo paiu$ , quod U genitifo diate^ 
minalor, jfo/iii, poliMiit. Ilode eat ; 

Xegit opot, surilisqoe dU pdaa, aplaqoe rt oUa. 
Si TCfo in genltlvo cretcenle noo permanterif » iat 
w^ creveril, corripitur, ot porlot, pectoriOf tolfot, 



VABIANTGS LECTIONES. 



! [l^MTgioo oMienia Aogficm qaam aeqoboof acriptum eiia leclore qoodam /ooto, /ovi, tom fowro. BofT« 
^ «"••• aoioroo loifoiH , ooMrit ^rootm, domue , elc. * Parit«« irocmmoi. 



• w^-j^' iiwoo UafoiH , ooMrit ^rootm, domu$ , dc. * Parit^, irocmmoi. 
Pntn^ raHone. * Paris., maiuerunt. « Paria., perman$erit. 



im BBDiB VENERABILIS OPEBOII PARS L - DIDABGAUCA GENUINA. 160 

fii/9t.G«iiiUTim daUvitt ei ablaUvus producanHir; A eu, poimiarm, cedrmm. DaUTUt Iii $ temiliialuf 



aeii gf niUf iit» eam lertkc fueril declinaUonis , cam 
ablaUve suo e tanlam liltera terwlnaio brevlalur, 
ttl e femu, foiiitf , excepto iino qaod producllar, «^ 
huc fmef qaod f eleret Ak/m /iroiti, non kuju» fami$; 
el kmie fmet, non Aak fomi declinabanu Ubi no- 
landam quod nomlna qoinlae decUnaUonis , qu» in 
W litteraa genlUvo el daU?o catu terminanlor, el 
hat divlsat el atramque longam bubenly ul facteit 
4iei^ fidd ; accosaUvut brevit esl terapcry vocaUvus 
similiter, excepto cnm i termlnatury ol LaurentL 
Ubi notandum qood nomina quaa hi tiij terminantur, 
In gcnltivo caso duplici I effeninlur» In vocaUvo 
simpiid , In atroque longam habent, ul/E/tKf , /l(ti, 
efUi; vel certe vocalivom in e correpiam iermi< 



corripitury ul Areoi; allas longus eat, vl (etf, id ettf 
popa/if. AccotaUvaa al la ot faeril lenDinaiui^ ei 
a geniiivo singulari veneril, ot fiollo, eorripilaur, 
01 Arcadei Arcuda». aliat prodocllooe belaUir ot 
eccMoim 
7. De ul^uUe sffUaH» verbarum et adeerUarum^ 
In verbit prbB» coiiiagationlt prodQConior a e| 
of , ui mmi, amof ; in ^ aecuidm e el ff ,' ol tede , 
tedef ; In lerti» producla I ei i», ul iwlri, mifrii; 
In lerlim correpiaa brevlanlor # ei li, al cemef ceruh. 
In omnibut o corrlpltur, ol emo, iftfeo, cemo, nu* 
iHo, lameiti aocloritu varleu Eadem In infloiUvo 
modo penoliimat tyllabat «,e, ei i produclat babenl, 
al amaref iederCf imirire* llem e correptam, ul cer- 



vocallbus, ol mMrfm, «naref , miierel, ei cmlera ad 
suam formam; e correpla In verbis lerli» conjnga- 
tlonls ^correptas, ul cemerem^ cemere»^ et ca»lera. 
Item ef corripitttr, ut tmit , et , el qoas ex bis com- 
poni possuQl, ui eiUiim, adee^ poffnm, polef ; Uem 
faxUg ueti», ad»i» * lougasi quia ploralis numeros ea 
prodttcli, cam diclmus, producia media ad»iti», «e • 
/iiif, foxiiif. Omuea In verfala novissima& syllab«t 
qoae sunl bujusmodi, ui m el tet , louga» soni, quia 
prodocii eas Dumerus pluralis, tti iraiafff , amai eiif , 
mnefMt, ^mnaffeiif. Item producenda suoi qua In e 
terminantur, ui fac , dic^ dact induc ; aul * i, ui 
omaw, aauai; aui In «, ui amam. Corrlplanlur 
aoiemquas in maullaer, ui omem, imiff ; vd ioiif» ol 



iiant,uiimpiiif, hnfde; qul eiiam vocaUvus dum ■*<^*:.SImiUier in alUs modls produciis q|usdeai 

timUis nomlnaUvo fuerll, regulam nominaUvl se« 

qoilur, ul hete fmperta» , et o panperta». Nomlna- 

Uvus, accusaUvus ei vocaUvus plunies lo maiculino 

el feminino genere produountur, corripiuntor in 

neulro. Amko ei duo , si noulra sunt, corripiuoior ; 

si mascuUna, producuotur. ^ GeaiUvos in omnibas 

brovis est. DaUvus vel ablaUvus si in tf ferminaninr, 

longisunl, ut doclif ; sl in hif, brcvianlor, ut re^Bf. 

In hac regula omnla nomina, pronomina, participia 

eooUnentur. Sed pronominls dedlnaUo In boc tan- 

lum dllKerl, qood In mouosyllabls, qo» * vocalibos 

eoostal (fk), ut e, In quolibei caso producuniur ; sed 

geolUvos cum bi «f lermioalor, brevlaliu*, ul i//iiif. 

DuUvusvero, sicui in nomine, semper longasesl, 

exceplo miAi, Ubi^ siH, quae indifferenter dici pos- ^ tan^t^tn»; vet fai I, ui omal; vd lo iv, ut «mare ; vel 

sunl; sic rellqul quoqne casos regolam sumonl cx ui lis , oi omalif. 

Adverbia quj& ia a terffiiiianiur, prodacUone gau- 
deni, ui nna; quas vero in #, ei noraUm venioni, 
el oomparaUoois gradus servanl, niiiocif, dae^n»f 
i/ocliifime, produconiur ; sl aotem a se naseaoior, 
ot sepe, aat non comparanlor, ot riu; aui m com- 
pavaUone deidunt, ut bene^ mate , brevianior. i hr 
olu, praeter ^aofi , ibi ei n^, vel qua ex Ipsis fionl, 
ol tkubi^ prodocuniur, ui Aert. Indlffsrenter acci-^ 
piinr, ui fo/fo. V prodocilor, ui noflk. L ei r bre- 
vlaniur, ui ffmel, portier; ol, ui flma/, m, ul tam. 
K vero, eicepto ** nen, fn, on , ubique brevlatur, 
ui forfon. S breviaiur, ut mapff , fnnditn»^ exceplo 
cura a praeceiaii, ui o/iof . C prodacilur, ni Ai^, iffir, 

esl , ul JSnea; nam in feminbns corripltnr, ni hmc D ^dtmc. Monotytlaba prodocttntur, ui cur^ ptn», es- 



nomlne. In Graccis vero nominaUvus slngularis has 
habei breves : a, ui eccUtiaf bapHema; a» , cuni ge- 
niiivus ilof babnerit, nl Arca» Arcado»^ Palla» Pal" 
tado» ; 0» cum io genilifo dipbUiongum habueril , 
ui l^<lof DeU ; longas vero has , * ui »choU , fi^no- 
Sfogf , qiue LaUna consuetudine [F. cootuetuio] In a 
lerminat; o ul Dido; «n, ul rilon; e», ul iUn, eyrcn; 
in, ol delphin; on, ul Mernnon; fr, ui of r, mther; a» , 
ui JEnea»; et , ol Anehi»e». GenlUvus breviatur, cnm 
ifof vel lof habueril in flne, ul Areado» , poemolof ; 
daUvus, cum I, ul Pailadi; aecusaUvus, eum a vel 
on, ui f Affea, DeUn. Alias longus esl vocalivus, 
eum a lerminatur, in mascaUnis lanturo ^ longum 



cathedra. E terminatos producitur, echoU^cynagoge^ 
peniecocU, paraicetCf ezceptis his quorura nomina* 
Uvtts of lermbialttr^ nl Peirof Petre. I terroinalns 
corripitur, ui o Aieni. flnltos produdiur, ut Dido» 
Nominaiivbs el vdcaUvos ploraies, cum a vel of 
lermlnantar, breves sant, ul rbeiores, cfaarismata , 
alias longl suni, • ecdetia. GeniUvus longno esi, si 
Umen Graece fuerii declinaiat, oi /eon, cedron^ id 



cepUt Aii, 6if ei ter. Yenun n# duplieiier profenur ; 
oam prodaciiur, cora probibendo dicitors 
Scrulari ne eurt proeas aMrasf laborei ; 
Vel cum poniinr pro nl non , ui idem Protper aii i 
Ei f iMdicU brevks sic noxla crifliloa fioii , 
Ne sloe flne habeal deblu poeoa reoft. 
Gompiturattlem, cam Inlerrogando vel Increpaodo 
poollor, ut: 

Tnne, cmenie, ferox, aodax, hnane, rebeflis. 



VARIANTKS LBGTI0NB8. 

I Par^ G^iiilim plurafi». • Parts., vocaHbn», ut me, le, se, qui mil. • Paris., e ut uhaU. 

• Pans., /011.^1. Pans., ut eceU^a. • Pans. , $ecnnda.... tertia producta (crtia carrenta. 

' Pans., correpiam. • Paris., /o^/^«, • paris. tn i. »• Paris, noit etau. ^ 



|6t DB ARTE NETRIGli. m 

^S in DBmerU corripitar, ul totiet^ 9«o/t«i » A conirarius esi molossuSy ex iribuft longis, lemporuiu 



$epii€$fded€i» 

8. th nllmii 9fflUibi$ conjunetionumt prffpottdottMHfy 
«I iulerjeedomm. 

Gopjaiclionet fere omnee corripiuntur; sed qnae 
« Tet i teminaouir» e>cepto fiM, iia^ ittiiy produ- 
cwiCnr, «t fropUre^ kiierea^ li et nt. Qo» iiiii de- 
siaiKit. si « fol ft ante eam habuerinl, prodocunlur, 
ui mi» ito, oHeqmH. Csteras * brevianiur, exceplis 
bisqoas posilione sunl iongae, ut Mt^ iml. 

Accusatifas pnepositiones solas, quas io o exeunt , 
producanUirt ut iiura^ ti unum mooosylkbum cis ; 
ablaiivm vero corripiuoiur omoes, ul ul, excepiis 
mo oo s y llabb qms aul ▼ocalibus cooslaol, ut «, aul 



sex» ut jEneoi. Aaapaosios, ex dnabus brevibos ei 
looga, temporum qualuor, ui pieUu; buic cooirarius 
esl daciylus, ex longa el duabus brei ibus, tempo- 
mm quaiuor, ut tepUu. Aropbibraebys ex brevi el 
looga ei brefi, lomporum quaiuor, ul atena; huic 
cootrarius esi amphiuiacrus, ex longa el brcTi longa, 
iemporum qninque, ut impoienM. Baecbius , ex brevi 
elduabns loogis, lemporum quinque» iit po^iiB; buic 
coolrarios est aotibacchius, ex duabos longis el 
breri, lemporum quinque, ut natura : bos sequuntnr, 
ui dixi, pedes teirasyUabi sedecim, pentasyUabi Iri- 
ginta duo, et asyllabi [L. hexssyllabi] sexaginta 
quatuor. Sed haec inierlm nostro operi, quod de arte 
raetrica cudimus, satis esse putamus. 



Tocalibus lenoioantur, ul de. Gommunes prasposi- 

lioocs correptas esse liquel, • ol eMper. Nec de lo- ^ ^^- ^^ '"^'^^ dactiflicQ, hexametro vel peniametro. 



qoebribus praepositionibus reticeDdum , lametsi noo 
io Eoe, sed io priocipio Terborum semper pooantur, 
quas Sttol : om, ro, roii, dt, die^ re, u. Quarum am 
el ^ positiooem quieruttt , ul awtpieelorf disjungo^ 
el ideo loogae fiuol. Co dichrooa esl, ui eoereeo^ 
eomeaclo. Cou looga, ulroti/icto. Di longa, ut dirigo. 
8e looga, ut eecemo. Ra auiem ubiqne breviaiur, 
■I fioiilMo, excepio referl cum ^tal siguiflcat : ut, 

Pneteres ]am oec owlarl pabttU reftf n ; 
el 000 verbo rejdo^ 

R^fice, ne inacolis ioAiseei vellera pollis. 
Omnes faileijectiones , si moooftyllabas Aieriol, 
prodncttoiur, ul heu : carterae vero exemplo simiiium 



Meirum dactyiicum hexametrum, quod ei heroi- 
cum Tocatur, eo quod hoc oiaxime heroum, hoc esl 
Turorum foriium facu caocreoi, caeieris omnibus 
pulchrius celsiusque esi ; uode opusculis tam pro- 
lixis qoam succiociis, (am vilibus quam oobMibus 
aptum esse coiisuevii. Coostat aulem ex daciylo el 
spoodeo, Toi trocheo, iu ul rectpial spondeum locis 
omnibos, piaeter quinlum, daaylum prxter uiti- 
mum ; trocheum vero loco tanlum ultimo, tcI ( ui 
quidam defloiuni) spon Jeum iiliimo loco semper, ei 
in onmibus praeter quhitum ; tiocheom Toro uus- 
quam, quia eui uliima brevis esl natura, umen 
spondeum Hicil, ad voium poeUrom, quia (ui pm- 
dixlmus) uliimam Tcrsus omnes syUabam indiiTtv 



paninm oraiiools aesilioandaB soot; iteio iatei]e* G '^^^' ^^^'V'^^ aUoqoin l^itimum nuroerumTi- 



cliooes omnes, ui'Aud;icius ail, eum de Graeco Sjer- 
mooe mutuaU suraus; ideo lo ooTissimis syllabis 
Asllgmm caplool, nl papee^ aiat; eodem modo el 
eaMerae simUiter, tcI acutum vel drcumflexum In 
ultimo sumttot accentom. 

9. De pedibui. 
Pes esl syllabarom et lemporum cerU dinume- 
ratio : dictus iode, quod hoc quasi pedall regula ad 
Tcrsum uiimur mensurandum. Sunt auiem pedes 
disyUabi quatuort trisyliabi ocio, Ulrasyllabi 
sededffl, singnU oomloadm dtsimcti; at qui ex 
his gemioft^iis accrescunt sine oomioe geoeraliur 
evCtTftu, id est, conjugailones dicuntur; unde flt, 
omoes pedes a disyllabis usque ad hexasyllabos 
eeeittm Tigioii quatuor coUigi, de quibus in Donaio D 
pleolsdme, qoisquis Tclit, inveoiat; sed oos in prae- 
senti oposcolo disyliabos Uniom el trisyUabos me- 
mioisse suCflcbL Ergo disyllabl quatuor hl suol: 
pyirichius exduabos brevibus, lemporom duorom, 
«I amar; huic coHlrarius est spondeus, ex duabw 
longis, lemporum quatuor, ol eulas. lambus ex 
brtfl ei looga, temponim Irium, ul parem. ttuic 
eooirarinsesilrochaeusex looga el brof 1 , ot fcrstif, 
lcmporom trium. Trisylbibi octo hi sttol : inDracbys 
ex iraws brefibos, temponim Irioro, ut macula ; buic 



gioii quatuor lemporom f ersus hexameter noo ha- 
bebit, quia loi Ulom prosui perrectiooe habere 
decebal, qoolhabel Ubra plena semiuncias. Uujns 
exempluffl : 

Cuhniaa moUs polus radlaoU hunuie ooqiipiei; 
floc meirum posi Homemm Heroici nomen accepit , 
Pyihium autea dicium, eo ^uod ApoUinis oracula 
Ulo meiro sUit ediu : huic cognalum esi el quasi 
famiUariier adhxrens, iu ul sine ipsiuft praesidio 
nuiiquam id positum f iderim, mcirttm daclyUcuro 
penlameirum. Qnod recipil ^ndeum looo prioio 
ei secondo, daetylom lods omoUms. Gauleeloo esl 
io medio ei lo fine. Hi^os exemplom: 

Lvuotorque plls sgioina saoeU ebsris. 
Hojus meiri f ersus qm*dam iu scaodeodos aslrttonl,. 
ul quhique absolutos pedes els hiesse doceaol, 
qpoodeum sive daciylum Joco primo el seeuodQ» 
spoodeum Urtio semper, quarlo ei quhiio anapaes* 
los, feloti si dicam : 

Qu^rite regna poli, qusrita regna poli. 
Qutfrile daclylus, re^ po daetylus , U quee spoo- 
deos, riu re aoapaestus, fmi poU aoapaeslos. Qood 
raiioni ejosdeja metri, ol fallor, mious Tideiur «se 
eooveoieos, com oniversi qui bocmelrousi sunt 



VARIANTES LECTIONBS. 
« Paris., E«. « Paris., hremntur, ui tamen; ^amvii producUur, exceplis.. 



* Paris., ut iii, euper 



165 BRDiB VENERABILIS OPBMIIt PAftS I. - DfDASCAUCA GERDINA. 

vmnm onrnein in metlio diTiteriul» « doibtts pen- A ^ t 



iU 



thenlmeris coDsUre Yoloerint» qaamm prior dactf 
lum sire spondeum licenier in uiraqve regione • re« 
ciperel, poslerior sdlos dsclylos • In utroque : boc 
auiem el soperios melrom ubi joncu raerinl, elegia- 
cum carmen vocalur. Eleos namqne miseros appel- 
lanl philosophi, et bujus modulatio carminis mlse*- 
rorum querimonie congruil, obl prior fersus esl 
bexameler, sequens pentameler. Qno genere meiri 
ferunl canticam Deuteronomli apud Hebrvos el 
Psalroos cxvui el gxlit esse docriplos. Nam li- 
brum beati Job simplici hexamelro scriplom esse 
assererant. Obserrandum esl autem in carmine ele- 
giaco ue qoid unqoam de sensu versus pentamelri 
remaneal ^ inexplicilum, quod in sequeoli vevsu 
besamelro reddalur, sed vel uierqoe Bensibos sois B 
terminetor versos, ul Sedulios : 

Caiiienus socil Donioo, caDiemos hoaorem , 
Dulds amor Chrtstl persooei ore pio. 

Tel sibi muluo prior bexameler ac pentameler sub- 

seqoens» proul poetar placuerii » conseranlnr, Juxta 

lllud Prosperi: 

Soltts pcccator ser?lt male, qnl licet amplo 
Uutur reguo, sai mlser esi famulos. 

Nam seqnentes versiculi eUi his suni subjoncll, si* 
Mmei soni lameo ioTicem conjoncU» et secnndos 
primo dai sopplementom. Seqoiior enim, 
Gooi meos caraali nioiiom domfnaote tyrauoQ 
Toiservii sceplris, dediu qooi Tiilis. 

II. Qm mt opilma earmnis forma. 



Ai Toro io bexamelro earmine concaienatio vcr- *•* ^*^ • 



Edidii homaoas anioial pecoale loqoelas. 
Item In pentamelro , 

Dignatus nostris aecobiure toris ; 
El, 

Rubra qood appoiilom tesu mioistrai ehti. 
NoQ lamen boc continoatlm agendom» Terom posl 
aliqooi ioierpositoft versos. Si enim ono modo pedes 
semper ordlnabis , eiTersos lamelsi optimos sil« 
iiatos statim Tilescil : aliquando Tersus nominibas 
lanium perficere gratum est, ui Fortunalos : 

LUIa, oarfissoa. fioltt, ro«, iiardus, amoman^ 
Ohledaot animoi graoiina nolla uicoi. 

Quod idem el in propriis fedl nominibus, ol : 

Sara, Rebecca, Raehel, Hesier, Joditb. Aona, Noemly 
QuamTls pr«eipoe cnlmeo ad astra leveot. 

Fceil ei in Terbls : 

BlaQdilor, reforet, veDerator , hooorai, obuaibrat« 
£t locat hi thalamo niemhra pudlca aoa. 

Siodendom prsBlerea roeiricls, qaantom arlls doco- 

rom non obslsltt, oi mobilia nomina fixis prasp^H 

nanior» sed nec concineniia nomina conjoncltm 

ponanior, Terom interposiu qoalibei alla parle ora- 

lioniSy ol: 

Mitis lo hnmiif m rlrga est anhnsu dracooem. 
Prios quam virga posull ml/ts , prius hamUem qnam 
draconem; sed ei boe dlscretlm , id eol Inlerpotito 
Terfao titammata : non qood h»c semper obsenmri 
necesse sli, sed qula cum fiuiii, deeori sinl. Ram ei 
Prosper moUlo boc ordioe, fedl Tersom deceo- 
lissimom : 

Moribos hi siootis palchra esi eooeordla pacis. 



toom plurimorum solei esse graiissima, quod In 
Araiore ei Sedulio fireqoenler inTenies, raodo doo- 
bosy modo iribosy modo qualuor aui quinque Tcr- 
slbus, nonnooqoam sex tcI sepiem, tcI eiiam pluri- 
bos adioTicem connexis, qoale esi illud : 

Loi Sodorois rogieote chaos, dom re^pldt oxor« 
lu statuam motau salls siupeGM^u remaosit, 
Ad pceoam eooversa auam : qoia oemo retronom 
Noxia cootemptl tIUos discrhuioa mondi, 
Aspidtos salviodos erli ; oee debei araior 
Digoom opus eserceos, moltun io soa terga reTerre. 

BlAralor: 

Jora miolstefli sacris altaribos aptl, 

In septem alatoero vlris, quos oodicioe lectos 

Leiitas voclUre placet, qoam spleudlda ecopli 



ficelesi» hilgere maoos. qiitt pocois «Hm 

Misceit, ei Uiices com aauguloe porrigat igol. | 

Yerom bujnsmodi connexio , si ultra modom pro- 

cedai, faslidium gignli ac txdium : hymnos Tcro 

qoos cboris alternantibos canere oporUi, necesse 

est slngalls Tcrsibos ad porom esse disiincloe , ui 

soni omnes Ambrosiani. Opiima auiem Tertos dac- 

iylici ac pulcberrima posiiio esl, com primis pcn- 

ollima, ac medils respondeni extrema ; qoa Sedo« 

Hos oii Ireqaenter fonsoeril, ot : 

Penria dlTisl patoeroni caerola poolf ; 

Bicoa peregnoas stopoerool marmora plantas , 



.Lei «teroa Dei subili r^t omoia notn, 
Nee f ario routat temporo cotiaitiom. 

Bi Locaoos poeU Teieranus, Caesarii ^ Pompeil 

pnetia descriploros, lu Incipii : 

Bella per ^mathlosplas qoam cHUa campos, 
Josqoe daum sceleri caoimus, popoloraqoe poteolem« 
lo soa f iclrid cooTersom viscera dextra. 
Gomque soperba forei Babyloo spdiandi tropcis 
Aosoolis, ombrsqoe erraret Crassos inolu, 
Bella gerl placait oollos habitura triumphos. 

H. D$ $eaniioMkai ^ve ew$arU toruta karouL 

Scansionom antem in Tersibos sonl specles qoo- 

ioor : conjoncU, disiincU, misu, diriso. Coijoncu, 

qiue caeleris laodabllior habeior, IIU est, obi noo- 

qoam pes com Tcrbo finitor, ol : 

Imoiorule oihil rauodi compage ieoelor. 

DlsiliicU, obl Tcrbo eom pedibos Urrainanlnr, ol 

Hcc toa soot booasoot qola U boous omoiaeoodii, 

Qoam Teralficalionis speciem rarisslow inTcnio; 

nam elsi noo post doos tcI ires pedessylUba soper- 

foerii,qaam peoiemimerim eibepiamlmerim [£»;Pon« 

IbemiflBerio et bcpthemimerin] Tocaol, ralos haberi 

Tcrsos oeqoll, sicol hic, posi dooe pedeo sooi, posl 

ireo, fo snperesL MisU esl seanslo, qom olnimqoo 

in se baber, oi in qoibosdam conjonciaa, io qolbiia* 

dam Toro separalos sil Tcrsus, oi : 

Nohis ceru fides »tema io svcola laodis; 

Ei: 

Pacifieos Deos in oomerum sihi prolis adoplal. 



^ f aris.| ef ifiahi. 



TAHIAffTES LEGTIONES. 
• porb., recepU. • Poris., utraque. ♦ paris., inetfflieatuwu 



lei 



DB mE METRICA. 



m 



nHn em nbl frIo4 ir^ padet concileiKiri inter le A tRe per •ynilepliain. Item pm lyDelKe, qiue in m 
• reOqnii pedilKift •epertli tnnl, ut < 

Me Del feniirii pl» ? Iree Mtrli oprmcet. 
BlPro^r . 

CMe pelrls geoitiiei creM e| refi| omii Terlmm. 
Hee minae cssonnim inlqendo» eei sUloi, t|08e el 
ipw.fOAl qoelnor : penlemlmeris t beptemimerls » 
cnuirllon iroeheoo, bueolleeptomeAr Pentemimerl^ 
nlii poil dnoi pedoi Invenllor semlpei, qoi Yenom 
dhrldni, ei parlem terminei oretiooii. Heptimlmerii, 
nbi poet irei pedoi lof enltur iyllaba : ul ; Cmii Ine 
fmJfct f oufeaiti. Dicta aotem pentemimerii el bep» 
UBMmerii Grsee, quatl aemiqoioaria ei icmlsepte- 
naria, q}ila cnm per ipondeos flunl, b«e quinque iyt- 

semipedem. in ilta tenel ieplima. Catalrlion Iro- - ' ' ^ r^ j 



deainlt, aynalepba interdpllnrt eilm dicilor : 
Kttllus fnhn Cit iniooi leb fonBlilfne poMMr, 
Qttl saocUim et joiUmi mm mat linperiuiD. 
Seanditur namqoe lla : NuUui e dactybii , nel in 
ipondeoi, abiorpu m per iynalepham, el itero : Qni 
$nnc apondeui, fef jtif ipoudeui, abiumente i}nale« 
pba partlcolttmiyihbsam. Item loU iyllaba qum in 
m lermioau eat, per synalepbam Imeril, cmii di- 
cllnr : 

IfMnHim prciidiom est iaero UbMiiae pasd, 
m eor pankipis crlmiai nulls premunl. 

Scaodilur namque iic : Magmm spoudeui • prcB* 

udi diclylus, eil aa apondeus, IntercepU tun ayllaba 

per synalepbam. Quaeciinque ergo verba In m terml- 

nantor, iilil positione cujuscuoque conaonantii de- 



tbeoa, nbl terlio l^ inveniiur trocbeui, non qood 
bi medloTeritteese poisit, icd ablau una dedactylo 
syllttbo, remanel Iroebeua, ut : Gnmditonu pompnre 
medtf . BacoliceplomeOy nbl poil qualuor p^les noo 
aiiqoidremanel,nl: 

Semper priaeipittm ioeplrom joge gioris eoniorf ; 
El, 
Qwlttui eral peois, Chriitus pelra. Cbristui io ottdb. 

Qoaeeaeima Inde nomen babel,quod bi bucolicii 
npe iBTeBlalor. Item ubi posl dooa pedes superesl 
iylhiba, eomnm dicllor; obi posl duoe pedes nibil 
reoMnel, eokm Tocator : quse Umeo nomina apud 
oraloree in^iereoler ponontor, qul Integram sen- 



aui ' perduni, aui minuunt, eicepto cum ab k iitlera 
seqoens iermo incboarerit; lunc etenlm in arbilrio 
poelarom est, otruin bac insUr fortiorum cooso* 
nantlom iynalepham arceai, an pro modoiQ»rragi- 
litatii nihil Taleal. Yaluil namque in boc, quia* to* 
luUpoda: 

Momioe Jobauuem bune tn TOclUre memeoto. 
El: 

Progei^Uim fhlsisse doecm boe eodittts astra. 
Item, nil jutIi ad propellendam synalepbam , quam 
poeu neglexlt : 

Qtti perettotcm bomiaem vetiliduIceJine pomi. 
Sdendum eal aolem qood nunqnam in eadem 
parte orationii media ileri poleil iyiialepba; Terum 



lenti.. Kriodom •ppeilut. P»fU» aolem <»«• eoU c rf ln medlo terlK) d«e Toe>le. eoeunl. q«znm prkr 



el coinmaU diconUir, ui puU : SMilittoiii enim ai 
fttif «01 in eenitutem redipt , eolon eaU Si qnii ac' 
cipji, coloo esl. Si ^ devernlf coloo Oit. Si qnis e%* 
teUkmr^ elc, i^ue ad plenam senUntiam, cola aunl 
eieommaU. Piena autem aenlenlia periodua Oil. 
Uterpreutnr aotem colon memkrum , comma ind- 
fie, periodQi c(mt9ula mt eireuitni, 

ilk De effnulepke \ 

Synolepbttram quoqoe commeroorando ratlo eal, 
qnitt BODBunqoam ullima Torbl iyllaba Td panieola 
ayHabm Tldelnr abaumi. Unde iynalejjiba Grace dl* 
ckor, qooil qnodam ialio iraniiiiiH^- Fli autem 
doobBs ttiodia. Prbooy eom 9i!qni para onilionii #ui 
itt Toealem litteram, aul in m consonantem desinil. 



sil longa , poiesi llla qum sequilor priorem facere 
breTcm de longa, ai sic poeU ? oluerii, auferendi a«- 
tem funditos potesUtem non babei. Esl aulemnaln- 
raliler looga io illo Paulini, nl : 

Ql eitharai modolans oahia Terbere pleetri. 
Eit breTb licenler In lllo Sedolll : 

Uttitti ob sierltttm cttocU perlere mittorei. 

litm nalttra longa eat bi boc Paolinl : 

DiiCttUebat ovaoi galea icutoque 6def. 
Ucenlla broTii bi boe Proiperi : 

ptfiUii Jam mittc premimi oooeipe regoi, 
Ylriute ei fidel qood eopii eiie Uoo. 

Et boc^Qliupra rctulimus, ioter communes sylla» 
bae eompntatttr* Ubi auiem In inetris prende pro 



hKipienle a Toeali sequenle parte oraiionia, illa qom D prehenda, tcI eeeU pro uecuia legitor, tcI aUquld 



aeqoiiur para orationii prmeedenlem Td Ikleram to- 
calem , Td tyHabam qo» hi m dciierat, iua Tocall 
ahittHMl. Qood*dico boJQimodi eel : 

Areia via eil, Tcre qoi^ ducU ad airia vita. 

Seandilor eoim te : Aretn vi dactyloi, ff l ve apon* 
deof , faileieepu o iyllaba per iynalepbam. Abiomi- 
ivosportlaiia syllab», cum dicii Mem Proipef : 
Sttmlio qontt omgoa appesttil iipieBlia mettiaQU 

flcmidilQr enlm iu : Svmilf dadybii , qumn mn 
ipoodeQS, ^ppoftt dactylui, aiiumpu parte aylla- 



' Parii., pfroMMl eempetm 
«vMiXsff^* Borr. 



bujuimodi, non esl synalepba , sed syncope , qum 
ipedci Oil DieUplaimi quia non IHtera tcI iyllabn 
*icandeQdoaQfenQr : led ne Qnqnam icriberetQr, ii« 
berUU poellctt proTiiom esU Uodo Hlnm Maroaia 
TeriicolQm : 

Nee tota tmsea iHe prkir prcemite eerina^ 
lu icandendnm ease ratio probal, ol priroo ait : Hic 
10 apondeoi, lo lemfii dadyltts, iiie pri dadyloa, or 
preee dadyloi, abbrcTiaU diphtliongo propler focar 
lem qoae seqailQr, MMle cariHU^ dactylos el apondeos, 

VARIANTES LECTIONES. 
* Paris. addil loripia. ^Scribendam foil e^eimpki; Grmce eoim eet 



167 BEDi£ VfiNERABlLIS OrERQM PARS 1. -• UDASGAUCA Gf»UIRA. IM 

q4ii temiinenu QuU eoim audlal Victofiiiiim docen- A Poriiwatust conneiis joxU UeeAUiai poeUcam 



leiii» ul Miodamua ^ unU cadna , facienlei aynale- 

pbam in media parle oraUoois, quod nnnquam fe- 

eere priores ? Fil autero aynalepha in omni parte 

Yersot, etiam in eitrcma, ut Prdsper : 

Sed rerum toetori nuUttS non cogaitiis ordo esL 

Fit el post verstim synalepha, qoa ad sequenUs Tcr- 

sos caput intendat, ut PauUnus : 

Qfl» deeos omoe operum perimebaiit Ifnproba loedaquo 
Obice protpeetoln eacantia himina eomplent. 

8ont namqne uliimi Tcrsus liiins pedes dacCylus et 
spondeus, lM|yro(a fosda, at prtml sequentis per syn- 
alepham, que Mce dactylus, proipechm spondeus. 



14. De epUyniiUphtt^ vel dlmred. 



ConjuncUonem eUam soloUonemqnc syllabamm » 
qoam Graeci eplsynalepham et diaeresim vocant, ubi 
necesse est iicitam scire metricum decet : conjanc- 
tionem videlicet qua dum de tribus ; solutlonem, qna 
dum de nna syllaba elBeiunUir. Ci^us exemplum 
conjunctionis : 

iEdiflcsni soetaque hitexunt abiete eostas. 
Et: 

Cnsiodes safferre valem, bbat viete crebio 

Janua..... 

Et: 

Teania oee iaoas per ccBlum ▼eUeta ferri. 

AHeU enim quatuor syilabas babel bret es ; suinge 
Mittd, et lit ab posiUone longa, qula a Tocalis desinit 
in # ei eicipitur ab i loco eousonanUs posita. Sic et G 
«rjeie, Baturaliter breris est o, Junge r ad ipsam , 
Junge I et e sibimet, et fit ar syilaba posiUone longa, 
quia sequitur I loeo consonanUs posita. Item tenma^ 
ttringe fen, el fac u consonantem, el sic de tetrasyl^ 
iabo proeeleusmaUoo facies trbyllabum dactylum. 
Taie est et : Fbuhrum rex Erldame. Fharie anapestus 
est; sed si llMrls stringendo unam syllabam /luv, 
alteram ie, elBcis de anapesto spondeum. Haee eon- 
junctio si?e solutio smplus io i vel in * a litteris tit , 
quarum el ui nostratibus poetls multa lialies exem 
|ila, nt Paulinus : 

Sum proAigus mundi, tanquam benedictos Jseob. 
Fortunatus : 

Dlrigit : et Jaoobos terra beats sacros. 
nicl et « dlscindit, ille conglutmal. Item Paulmus : 

ParieUbos cofltas lalet hitns operu fotnstss. 
PaHeU dactyium fecil de proceleusmalico, conghiU- 
natis eontn naluram o el r In nnam syliabami I et# 
in alteram. Item Sedulius dlsjuncUs u et o : 

CqJos 0008 lcfe eat, cujos Joga ferre soave cat 
Prosper conJuncUs : 

Kee Chrisii a # xamplo sosTlor oxlt odor. 
Item PauUmis, ditlsls u et t JuiU naturam : 

Cuaacia servlUI quid gesserls, ot eoi uadero. 



Cttl tameo hoe opos est eum virglnkatis hooore, 
Ut ptaceat spooso mens sMMleraia suo. 

Ilem, disjnncUs elsdem in alio pronomine, PauUnus : 
Com sobito aat lUls eorda boiUbus» snt holc ora. 

Prosper, conglutinaUs : 

Hoic homo« sl reote CMnnlalnrt preihnus bmret 

llaro, € ei i eooJuncUs : 

Tltyre, pascentes a flumUie reioe capdlas. 

Item alibi seJuncUs Juita naturam : 
Reice ne macoUs Inruseel reUera puUls. 

Jungil, nisi faUor, el Paulinus ensdem, ubi ait : 
Ast aUi pietis aeeendont hmUna eereis. 
B Nisi forte daclyluro In ulUma Yorsus reglone eonfrn 



moretn posuisse dicendus esl. Reclpil el r littem so- 
luiionem , qnamTls ordine dissimili ; Ibi enlm , dlt* 
eussis siTo eonglutinatls ▼ocalibus , syUaba eoutm 
naturam aut aocresclt » aul interll : hm autem ea 
Tocali, qum nequaquam ascripta est , hi sono f odt 
assompta superaccrescem tamen syllaba eoastto- 
vit, «I : 

lUi cootiouo statnuni ter dena argentl. 

Et Paolinus : 

et spatil coepere et cdmiois bicrementa. 
Elmrsus : 

Sic prope, sic kmge siu colmbia respergebat. 

El PjTudenUus, in Psycbomadila, diieml hasc : 

...*. Et IsBU Ubidinis ioterfeel«. 
El Idea in eadem : 

PalpHai atqoe adiiu splraasfails lotereepto^ 
Neque eoim in qulnu re gione Tersus hemlci qkmi* 
deum poiiem moris erat , sed iu lamen mrsos bu« 
Jusmodi illos Toluisse souidere reor, ot addlu hs 
sono Tocali, quam non scribebant ^ dactylus poUos 
quam spondens existemt; rerbi graUa, Intereeepto^ 
ificreemetUa , interefeetm , feeperi^ai , et per synale> 
pham denarigenU. Quod ideo magis r lillera quam 
caetene consonantea paUtur \ quae quia durius nalu«> 
raiiter sonai, durior efUcitiir, cum ab aUis consonan'* 
tibus eicipitur,, alque ideo soons el focaUs apponn 
lur, cuiius lemperamento ejos ie?igelur asperilas : 
quod etiam hi caoUleols Ecdesiasticis saspe in en- 
I> dem r Uitem feeem eonsooferanl, qul anUpboou 
Yol responsoria, fel emiem hgjusmodl, qum cnin 
mehidia dieunturt rite dicem nomol. Sed et hoe- 
eommemorandnm^ quia cum nomina, qum injui fel 
in ium lermmantur, duo U in geniUfo habem de- 
beaiil, casn duarum aeque syUabaram^ inetriei non» 
nunquam m eodem geniUfo caso unam syilabam 
pro duabus pmferant, fel abfeu f kleUcel uua I de 
duabus, f el ambabua in nnam syllabam genUoalis , 
quamvb id ieri poase plurimi, Donato teste, neKenl; 
didt euim Paulinus : 

OUeetanshiopem seosu fhieloqoe pecoUi 
VAHlANrES LEGTIONEft. 



* Paris., eunu. 



Paris., M. » nirfs.,€ tempto. * Paris., quia qum. 



-<. 



W DS ART8? METRiCA. 17« 

Q«od ii quift Axeril bic eum more anllqao dactylum A clausiila canninte, eujoa supra momiaimna , mim 
ki lloe posutiie Teriituli» legal qrod idcm atibi di- diiissel : 



eilur : 

Ksealo(t bijngis b^earii elmaitnore fibri. 
Exc0lu 4acl)i<i8, U biju, daclyius, gi$ laque dacty!ns. 
Qals esl ergo pes qoarlus? arii et, habet enim qua- 
Ukm* syllabas. longaoi, brevem, el duas longas. Epi- 
iritns in beroico Tcrsu esse oon poiesl , forie ergo 
spondeos esl, absumente synalepha duas Tocales su- 
pervenlo nnios; qood non racile vei a grammacicls 
permlsiamy ycI a poetis usorpaium jovenies, umetsl 
dizeril Forlnnatus : 

TiocenlM His|)snia surgit ab arco detntu 
ChIos scaosio versas par est pr»fiill, nisl forte re- 
rilan Lucilii secoU sun^ qui Ucilium el jenUHmn 



Gluris Riagoa Pstri, senifier Itbi gtoHa, fCate , 
SubJil : 

Cum sanclo Spiriio glorla msgoa Patri. 
Spirilos enlm primam syllabam babel bNigam* 
Uiide vera seanslo versns isiin» baec est : oijfi uim 
spondeo^, eio $pin anlibacchfos » el non daclylos ; 
sed poeta, ul gloriam saoct» ct individua) TrinH^ilis 
olara voce decaoUret, neglexil regulam grammaticm 
dispositionis. Idem ipse in carmtne Paschali : 
Sic ait ipse docens : Ego in Patre et Pator iii me. 
Stc enim scanditur : Sic aU dactylus, i>se da da* 
clylus, een$ e trocbeus» ^'u pa spondeus, ablato o per 
synalepbam. Aul si scandere vis rfRi ego , et facero 
ei cselera nomtna , qnae ante n babent f , noo solmn B dactyhim , eontra morem ipslns Sedulii , quem [^r 



ift vocaUvo, sod eiiam in geniUvo casu per uoom i 
scribi posse eiisiimant. 

i& QifoJ e$ mcloriiat $mpe el nece$^ia$ meHicomm 
decreia %\oUt. 

AilaiDeB Inloendum esl nobis, qula el auctorifas 
noDomiquam el necessitas meiric» disclpllmc regu- 
las lieito coolemnii. NecessiUs quidem io bis ver* 
Ws, qnc 000 allier in versu poni possool, ot sunl 
ea qoae qoatuor syllabas br^ves babent, ot iuUiamt 
bauUem^ religio; vel tres primas brevcs. ul reiiqmte; 
vd noom In medio brevem, oi «erttoi , trinitoit «1«» 
noqoo doclyliim consuetum, neque spoodoum lacere 
possoal , quod bi propriis nomiuibus oiaiime aolel 
mmiro. Hojas exemplom : 

Italiam sequiimir fogiontem, et mergimur undif, ^ 
tiUenna i contra natnram pro longa posuil» qoia 
noft oUter Iiaiiam, quam smpius oral oomi^alorus » 
appoUarevalebat, nisi aol syllabtm, qiKenalora 
bravia eral» producerel, aul tribracbym iocb daclyli 
pooerct. Slc cum, de aplbua loqoeiis, alvearia oo- 
minoro Tellel^ Becossiuio posttii anUbaecblom in 
vers« doclylieo, ul : 

Seo lenlofueriut alvearta Tisiiae uxu 
EiPanHnss; 

Qui sisBul ae sanda pro religlone eoinis. 
Hi- conlra naioram pro kmga poanil, qola non allier 
boe nomen versns beiameler roclpero valebal. Talo 
caellllodcjusdem: 

BasUieb bcc JnocU Iribos p»iel area coneii 
Maoiqno alibi pro brevl ponitur eadem ayllaba , di- 
eeoloFonunaio: 

Bie Paolioa, Agoes, Basilissa, Eugeoia * regojt. 
His ei alila bojusmodi necessiutibus credo factum, 
qnod delibro beaU Job loquens Uieronymus, cuiii 
diiifset, eom maiima ex parU versibus bciainetris 
spod Hebraeos essedejcripium, addidil : Qni, dactijto 
epondeoqne earent^.propter idioma Ungnm crebro re- 
api^m ei aiho pede$ eorumdem quidem Umpomm, 
:ied non eammdem tyiMamm. AucloriUle autem 
coateninilnr regola grammaUcorum , ul Scdulius in 



ornnia aervavit, agfs ui immunis stel vocalis altera 
supcrvenlenU vocali. Idem in eodem opere : 

CiarlOea, dixii, nomen tuom, majp^afpie ea*lo. 
In quo ul veritaUm dominici sermonis aperUna 
eommendarel » poslposuil ordiitem dtsciplime sacco- 
laris. Idem ilerum : 

Scribitar oi Utulus : Hic est rex Jad»oram ; 
qnod qnomodo sctndendum Jodicaverii , vldeal qul 
polesl, olrum indmomm duos spondeos quinues 
setU regioiie contra morem , an solutis syllabis , 
JnsU quod supra mooslravlmus» daciylum fiert vo- 
luerilelspondeiim. 

16. 171 prisd foeim qntedam niiier qnam moderni 
pr0po$nerini. 
C Nam el in exemplis antiquorum bivenlunlnr all- 
quotiea dno apondei in line versus sicul el duo 
dactyli noonunqnam, ul sunl illa Ifaronis : 

At tuba terribllom sonilam procul exdial borrida. 
El, 

Aot leres oereas leoto doennt argento. 
Quamvis boe rarissime Inveniatnr, nisi iu oidina 
tiini, ol el dactyli, qul m flne esl, oltima syllaba per 
synalepham sequenU versui Jungalur; et spondens, 
qui in quinU regione eal, r Utteram babeat altcri 
consonanU, vel prxposium, vel subje^Um, ciijus 
diiriUa per adJeoUm vocalem iev^gau, dactyhis sen- 
liatur in aono, com appareai spoudeus io scripto, 
quod utruniqoo ol fial, enmplts supra monstravi- 
mos, quia el aliis in metrico opero regulis mullum 
D libere ulebanlur, quas modernl poelm disiincUns ad 
oertoe normam definlUoiiis observare maloerunl. Nam 
ei vocalem brevem quae 7 el n et vocali qoalibei ex- 
cipereiur voloerunt esse communemt ul Loeretiua : 

Qa» calidum fiMhiDi aqo» lactom aiqno vaporeas. 
Ei vocalem lo fino verbl brevem qom exeiperetur a 
consonanU el liquida uiUr communea syllabas dc« 
puurunl, ul Virgilius : 

>Estusqoe plovlasqoe et agentes lirigorti Tontos. 
Ei, 

Si tibi laoiUiim cura esi« prlmiinn sspera srhra 

Lappyeque tribuliqoc abi»isl : fiigo pabuia i«ta. 



Paris., reffnani. 
Patuol. XC. 



VARUNTES LEGTIOrieS. 



171 BBDil VBNBRABILIS OPBRCM PARS I. - DIDASOALICA OBmilNA. 

Quoi noiic pocto in cadem parto orationis, ut A Cnnda Nlceu Domioiii leaifidct, 

magis fieri oportere deoeniont. 



m 



ftopra dooofmns 

Idom Tocolem in ficie terbi corroptam qoaexcipitor 
a littera % inter communes syilabas depoUvitv ni : 
Enriqa^ Zef AyH^f foiial d§MM. Qoi eadem libf rtate 
tynalcpba oteiialar, si quidem ct m> abi foioil in 
tine ▼erbi posium a sopenrenientis vocalis absom- 
plione rescrvavii, ol : Itemm tffmmfM momIo. Ei 
longam vocalcm iongam remanere permisit* ol : 

Sit pecort aptbos qoaoU expeileDtia ptrds. 
Et longam com Toluit, broTlavitv al : 

Et mulium formosa Tale, Ttle» inqoit, Ida. 
Et: 

CreJlmos an qai amant Ipsi slbl somola flogont 
Et dipbtbongum reservaTilv ol : 

Otta moram fecero neqoe Aoola) Aganippc. 
Ei eamdem breviaTit, ot : inmlm Im^ in magno ; 
qme cancla posteriores poeUs, al dixi* diatinclias 
obserTare reperies. 

17. De meiro Phaledo» 
Yerum quia de melro bcroico qom videbanlur, 
tracUvimasY libet cl alioram genera motrorom, ea 
donUial qose magis asoi ^ babere reperimai, pa« 
rompar commemorare. Est igitar metrom daclyll- 
cum Pbalcciom penUmetram , quod eonsUl ex 
spondeo el dactyio el tribos trocbeis. Hojus exem- 
ploro 



Dontc opuum patrtsm ▼obator 
LtfUs ad urOein. 



Cantemos Domioo Deoqoe ooslro, 
Ctti * glorla cnm bonore pollens, 
Sose nagoificU dacofjil acUSp 
Dom curros celeres JSgypliomm » 
Jooctis oqoUlbua graTlqoe torba, 
Httbrl marmorto eneeat flnentit » 
Adfuior * Talid» mee stloUs, 
Plebem de medio tollt proAindo. 
Cosus et genitor salosque Tcra 
llic esl, bte domlaos meos et itor» 
Ipsom ooospicoa sacrabo laode. 
m. qui prQgeeltor mei parentli. 
Ipsom Tocibos srduis fnebor, 
Qai beiiom lulil obroltqoe fbrtos, 
Digoos aomtae qno Doos Tocslor. 

18. De mefr» Snftpideo» 
M elrum daclylicam Sappblcam pentametrum eon- 
sUl ex irocbeo, spondeo, daotylo el doobiis Iro- 
eheis» cui metro posi irea versus comma beroieom 
subjuogltur. Hoe melro aanctas autlstes Paulinos 
sextum boali confessoris Folfcis librom composoil» 
ctif{us principiom Ocl : 

iaaoe abls et nos properans relinqois, 
Qoos tamoo sola regiono linqois 
3omper adnlxa slne flno loeom 
Mooielbuvos.. 

Etpauioposldidl: 



Noctis ei doom Uoebris opons» 
Ooa Doi ^ jOMi saera gens agobat , 

Loxovilorbi. 
Qn« modo in loio species probator, 
Orbo« cum sauctis pU pars fldoi 
Folgoat Cbrlsm, reiiqoos tenebris 

Obroaierror. 
Sie* mea ooase feret aetos bora, 



19. De metro tetrametre eataUetieo. 
Metrum dactylicum telramelrum cauleclicom 
consui ex spoodco, dactylo, cauleclo, dactylot 
apondeo ; quo usos est sanctus Ambrosius in preca;* 
UoDC plovi», cnjos exordium boc eat : 
Sqotleol arva soli polTore malto; 
Paltei sicetts ager, terra t^tlsoU ; 
Nullus ruris liooos, oulla t enosiss» 
Qoaodo nolla Tfret gralia florum ; 
Tellas dura silil nesola roris, 
FoBS Jaoi nescit aqoas, flumioa cursoa. 

Ciijiis finishicesl: 

Jam coelos reseres arfsqne bse«, 
Pecondo, plaeidus, ioibre rogamos; 
£liasmeriU8lmpla«foBds 
M Dooasti pluf iam, oos qiioque dones. 

Uem osos esi eodem roetro in poslulatione sero- 
Rilalis, quod ita incipit : 

Obduxere polum nubila ccfJI, 
Alnconduutque dle.n sole fugaio, 
Nocies cooliouu sidere nudas. 

Al finis iu : 

Jeso, paree toa morto redemptis : 
Prior oilovtum |irotulli sus, 
Ut mondarel aqua erlmlna terra ; 
Sed moodata tuo sangoioe terra osl, 
Jam nune missa feroos ore colomlM, 
Bamom paeiflcm muous oHvm, 
Bxolss liquido fluinloe terras, 
LbIo signiOcet bpsa Tolato. 

Ml. De mefro iom^iVo Aexomefro. 

Metfom iambieum hexamelrum Todpil lambom 

locls omnibua; Iribrachym locis omnibos prmlorao- 

^ vittlfluim ; spondeumy daayium ei anapestom loeis 

lanlom imparibtts; pyrrichiam loco Uatmn ulUmo. 

Qoo Dobilbainitts Hispaiioram scholasUcos, Aorelias 

PradenUus Clemens scripsit prooemimn Psydioflso- 

chim» id eal, Ilbramqul eslde virluturo viiioromqae 

Pugna, heroico carmine composuil; iu caim ia- 

choal: 

Senex fidells prima credeodl tIo 
Abram, beaU seminis seros pater, 
Adieeu eujus nomeo aoxii syllaba, 
Abram pareoU dldus, Abraham Deo 

%U De meiro iamhieo tetrameiro, 

Metrom iambicum teiramelram recipil iaoiham 

loda omnibuSt spondeam untum tocis imparibm. 

Qtto scriptos esl bymnus Sedolii , 

A solb ortos cardioe, 
y Ad osque ume limilem, 

Cbristom caoamos printipem. 

Sod el Ambrosiani eo maxime currunl : 
Deos creator omniom 
iam surgit bora unb, 
Spleador pateroas gloric, 
iSteroe rerum coodiior. 

El eelori perpiures. In quibas pulcherrimo osi do* 

eorecompo>ilu$ hymnos beatorum marlyrom, cojua 

loen hnparia * spondeus, bmbus teneal parla ; cojos 

prindpiom esi : 

Aema Cbrisli monera, 
Kt mariyrtf» vletorbs, 

VARIAMTES LBCTIONES. 



?^ 



Parls., haberi. 
*Par&s., meo.... fficette. 



^ Nonne jegendom euju$ ? 

* Pans.» eeeeta p/ofio* 



* Parb.,oo/idvf. ^ Porio., sW» 

* Pans., ffi^iNbwii iaoAam. 



m 



DB ARTS MBTRICA. 474 

A ratio cum modulilione , rhyihmus modulalio sine 
ntioHe : pleromque tamen casu quodaro mtettiet 
etiam rationemin rbythmo non artificis moderatione 
8enratam,aed sono et ipsa modulatione doeeDlev 
qtiem Tulgares poel» necea&e eal ru&tice, docti Acbnl 
docte; quomodo et ad intlar iambici metri pulcber- 
rime facius eat bymnus ille prxclarus : 



Laodes ferentes debiUis 
LsBtis eanaRKis sDentilius. 

Recipit boc metmm aliquotieg, ut acribit Hallius 

Tbeodoros, etlam tribracbym locis omnibos, prsDler 

nofissimom, dactyium etanapestum loeis lantum 

imparibas. Unde est : 

GcoiiiiS ipgfts snb^anlis 
Aiacria ut currat viam. 

Cbsierorum raro baliemus eiempla. 

22. DeMetnAfmcrewiio. 

Metnim bmbicum tetrametrum * Colophon, qood 

Anacreonlium dicunt, recipit anapeslum, duos iam- 

bbs el semipedem; quo nsus est Prosper Tyroin 

prittclpio esbortationis ad conjugem/ ita dicens : 

Age }»m, precor, mearora 

Comes irremola rerum 

Trepidain brcTcmqutt vitim n 

Bomino Deo dieattfu^t. . 

Ceteri vides rotatu 

Rapidos dies meare, 

Fngiliaque mombra mundl 

Mlnui, perire, labi. 

Pugit omne ouod tenemus, 

Neque flusa liabeAt reeursumt 

* Dipidasqoe vaoa meotes 

Spe€te (rahiint toani. 

Dbi nune imago rerum est» 

Ubi stini opps potenlum, 

Quibus occopire capias 

Attimas fuil ?oluptas? 

!23. De meiro treelmico» 

llelnmi Irochaieam lelramelrom, quod a poeiis 

GrMttei Lalinis frequenliflsime ponitur» redpil 

locis omnibos Irocbeum, spondeom omnibus pn&ter 

lenium. Cnrril autem altemis ver^iculis, ita ut prior 

habeai pedes qualoor , posterior pedes Ires et sylla- .1 

bam.Hojus exemplomtotusbyomosille pulcberrimos: 

Hymnum dicat inrba fralromy 
Hvmnum caniua personet, 
Cnrisio regi conciuenieSf 
Landes deouis iJebitas. 

I0 qoo aliqnando et terlio loco prloris versiculi 

spoDdeom reperies» ul : 

Factor Ofeli» terr» faetor, 
Cougregauir lo maris. 

El, 

Yerbis pnrgas lepne morbos. 

34. De rktfthmo. 
Bme de melris eminentioribos comniemorasse 
sufllcial, qoomm exempla copiosiora ap!id scripto- 
res iBTonimns; prmlerea sunlmetra alia perplura ... .. . . ••^ 

qom iolibrisCen^LiroromsimpUci^^ momiraU ^ J^«>' qua«T,sb«c in sua hngua non lota p<Mjie^^ 

e^plis qiiisqois copii, reperiet Heperiontor qu«. ^ ^ P*'«-« '^'^^"«^^ »*^»*" "^ «"^^'^ ^^ '^^^*^' 

daa ei io insigiii illo Tolumine Porpbyrii poet» , ™'^ •^'P^* sermone. 

* qood ad Conslantinom Aogostom missom nieruit de 

exsilio liberari. Qom quia pagana erant, nos langere 

oon liboil. Yideiur autem rhytSfflos melris esse 

coosimilis, qoae esl Terborom modulata eompositio 

000 melrica ratiooe « sed numero syllabarum ad 

jodidum aoriom examioau » ol sont carmina Tulga- 

riom poeUnoD. El qoidem rbythmns sine metro 

eaae polesl, BS^nuD Tcro sine rbyibmo essenon 

potesl : qood liquidins lu definitur. Metmm esl 

YARIANTES LECTlOflES. 



Rei 9terne Domine, 
Rerum ereaior omnium 
Qai eras aote secula 
Semper cum paire filius 

Et alii Ambrosiani non pauci. Item ad formam metri 

trocbaici canonl bymnumde die judicii per alpbabe* 

lum : 

Ap|iarebil repeotina 
Dies magna DomiBi, 
Fur obscora velui uocle 
Im[)rovlsos occupaus. 

25. QHodtriatHntgenerMpoemaiii. 

Sane quia mulu dlspuUTimus de poematiiMis el 
metris, comm<'morandum in calce quia poemalum 
genera sonl Iria; aut enim actlTom tcI imiUliToni 
esl, qoodGraeci dramalicoo tcI * mleloo appelbni : 
aol eoarratlTom , qood Giaeei exegemalicon tcI 
apangelticon noocopaot; aol coaunooe toI misiomv 
qood Grmd eomoo toI miclon Tocani. Dramaiieom 
esi, Td acllTum, In qoo personm loquenies Introdo- 
conlor, sine poeim inlerlocotione, ul se habenl Ira- 
gCBdim el Ibbalm. Drama enim, LaUne fabola dieiior; 
qoo geoere scripU esi ilia Ecloga , 
« Qoo le, HQeri, pedesy an quo via dueit?!n urbem t 
Qoo apod nos genere Cantica canlicorom scripla 
sunl, nbi tox alleroaos Cbristi et Ecclesix, UmeUi 
non bocinterloqoeiilescriptore, maniresUreperitnr. 
Exegematicon est, Tcl enarrativnm, in qoo poeU 
ipse loqoitor sine uliios inierpositione personae , ut 
sunl ires iibri Georgici lotl, ei prUna pars quarti ; 
iUm Locreiii carmina, el his similia. Quo genere 
apud nos scriplmsunt Parabolae Salomonis et Eccle- 
siastes, qu» in sna lingua, sicul el Psalterium, 
metro consUl esse conscripu. C^cenon esl, tcI mi- 
cton, in quopoeU ipse loquitur,etpersonae loquentes 
introducuntur, ut sunl icripU el Ilias el OJyssea 
Homeri, et iEneis Yirgilii; et apud nos bisloria beati 



Ibec tibi, dulcissime fili, el collCTiU CutbherU, dili- 
genter cx antiqoorumopuscolis scriplorum excerpero 
coraTi,etquasparsim reperU,diutiDO labore college- 
rain, ilbicollecU^obtuli,ulqoemadmodomiadiTioislil* 
teris sutotisque ecclesiasticis imbuere sludui« ita. 
* etiam motrica arte»qu» dlTinis non esl incogniu li- 
bris, U solener inslruerem : cui etiam de flgoris Tci 
modis iocuiionum quae a Graecis scbemaU tcI tropi di« 



.* Paris.« colopAoiiiom 



* Legendom mhMefkon, el infra, exefi^ron. 



* Ca^ae vagaeque ed. Cassander. 



* Paris.. et tn. 



* Paris.»f|(o....niiiso. 



m bEBM YBNBRAB1LI8 OPCRUM PARS i;— DIDASCAUCA GKNUINA. 176 

cisniur, par^iini subjicere libelliuQ noo looongraimi A opertm impendas, illantm maxime littenuniiB io 
duii; luanique dileclionem sedulos eioro ut lectloni qulbos noa vium liabere credimua semplteroam> 



m mmkm ei TRepis siCRiE scriptdb^ iibib. 



PARS PniMA.-DE SCHEHJITIS. 



Solet aliqnotics in Scriptnris ordo Terborum, 
causa decorl8,allter quam vulgaris Tia dicendi babet, 
figoratus Inveniii : Qood grammatici' GrsM^e scbema 
vocant, nos habituni, vel formam, vel figuram recte 
aominamust quia per boc quodammodo vestitur et 



boroceoteleuton, honKBoptoton , polTptotoOt meU« 
bolOy hyrmos, diasyrmos, climai. 

Grammatlci tamen alia babent flgoranim geoera 
tali ordine*. prlmo» orationis Titia, barbarismuai« 
scilicet, et solmctsmum. Secundo, obacurttm« et 



omaiuroraiio.Soleliterom iropicalocutioreperlri, B|^^^l^j^,^ Tertlo, deinde, meuplaamum. Pot- 
qo» fit ti-anslau dicUone a propria signiflcalione ad i^emo, scbcmau t% tropos. 



non proprlam similitodinem» necessiutls aot ornatus 
gratia. Et qoidem gloriantur Grsed Ullom se flgurt- 
riim vel troporom fuisse repertores. 

Sed ot cognoscas (dilectissime fili)« cognoscant 
Item omnes, qoi bxc l^ere voloerint, qood uncU 
Scriptora caeteris omnibos scriptoris non solom 
aoctoritate, qoia divina est, vel otiiiute , quia ad 
TiUro ducit aeiemam,8ed et antiqoiute , ei ipsa 
pnceminet posltione dlcendi, jdeo placoit mihi, col- 
ledis de ipia eiemplls, ostendere qola nibil bojos- 
modt scbematumy sive troporam Talent prxtendere 
* oUis sjecolis doqoentlae maglstri , qood non * llla 
firsecesserit ^- 



Obsconeorationis specles sont: Acyrologia, pleo* 
nasroos, perlssologla, amphibologia, Uotologia, bal- 
tologia» macrologia, edipsist aposiopssis» ssulgasa. 

loordinat» oratlonis species sont : Tapinosb* 
sescbrologia, cacoselia, cacosjntheton, cacophalM. 

MeUplasml Toro spedes hae sont : MeUplasmos, 
prosthesls, epenthesis, anadiplosis» epeclasis, para- 
gog^» apfaaeresls, syncope, apocope, eclaslSt systoie* 
diaeresls, synaeresis, edipsb, syiialoepba, intliheslSt 
metathesb, parallage. 

His aotem enomeraib» acclpe emineBtiora deoem 
etseptem schemaU dlTinae Scriptorae. Prolepsbt 



Sont autem mollae spedes schematum et tropo- ^ prirocfiifw/lo ; aeogma, conjiiiurilo; hypozeoib, svft* 



rum : Umen praedpoa aliqoot schemau et tropos 
selectiores Scriptora babet» Unquam eioerptosei 
btbqoi simi grammatids familiares, quoram primos 
tropus, meUpbora, estoinnium generalissimus; nam 
caeierl omnes, bujus speciei Tidentor esse : Ueia- 
pliora, caucbresb, meUlepsis, metonymia, anlono- 
luasia, cbaracterbinos, eiocbe» epllbeton, synecdo- 
cbe, onomaiopcelat peripbrasis, byperbaton, bysie- 
rologia, bysteron-proteron« anasiropbe, parenibesis, 
ayncbesis, tmesb» diacope, byperbole , allcgoriat 
Ironia» aiitipbra8is,aenigma,charientismos, paroemia, 
sarcasmos, asteismos, mycterbmos, homceosb, ho- 
roceulogia, soresmos, lcon, icasmos, cautyposis. 



JKneHo; syllepsb, conciptk; anadiplosb, ffpdrtf- 
Ho; anaphora, relaHo ; epanaphora, mhreiatU; 
epanalepsb, repeHHo; epiieojds, eongemHoHo; 
paronomasb, deiiomifiafio; scbesis ononiaton, ofe- 
eHo; paromoBon, siiiif/iitiifo;homoeoteleuton, umUh 
terminoHo; homoeoptoton , ex iinnlibui eo^hto; 
polyptoton, ex plnrihiu eo»ibu$: byrmos, eonoenUm* 
Ha; polysyndeton , o^njidaiis conjnneHomku ; dialy- 
ton , aut asynlheton, leu asyndeton, tUuoluHo* 

Pro(<pfw,prxoceQpatlo,8iTe prjBsumptio, didtor. 
Figurt est quaodo ea quae aequi debent anteponuotur, 
quemadmodum habetor in psalmo liiiti : Fundo' 
nunta ejui in monHkne wncHif diU^t Donunui portao 



hypotyposb, metasUsis, enargia non energia,para* j. Sfoii.Anteposoit^,etpostea4:if/i(s,IJest,l)omtNi 



bola» aoUpodosb, paradigma 

Uocosqoe habes nomenclatoram troporam gram- 
roatiGoraro« nonc Tcro achematum : Prolepsls, 
xeogma, protoaeogma, mesozeogma, bypoxeogma, 
hysteroieogma , syneseogmenon, eneiaeromenon, 
kyposeuib , f yllepsb , asyntheton tcI asyndeton, 
dialylon, polysyntbeton , anadiplosb, anapbora, 
epanaiepsb, epiieoib, epimone, parooomasia, 
prosonoroasls , schesb 'onoroatdn , paromoeon , 



Itero psabno iii : Dioiiorunt i^bi oeithnentu meo, et an-- 
per roitem weam miierunt lerfem, pro HoidoHt , et 
mJlftiii.ltemEzechiel i,nlblt anteppnens, luindpil : 
Factum Oit in iricenmoanno^ etc Serroonem conjon- 
ctlonb posoit, nibil aliod aote col hoc aobjoifgerelur, 
praeponens. 

Ziugma eonjunctlo dlcitor, figura quando roolu 
pendeiitla , aut uno Tcrbo , aot ona senlenlia , condo- 
duntor. Uiio Torbo, ot Apostohis aK ad Epbesios, ir: 



TARIANTCS LEGTIONES. 

* Parijs., Grxrf. « Pro uttii iotcuUi Parb. habet s(reK//9ns. * Paris., m t7/a. 

^ Uie abrupie terroinator Ms. Parb. , nee de Scbemaiis et flgoris ullum alibi codicem inTeoire po« 

lUi. tilLI^S. 



m DE SCUEMATIS LT TftOPlS. 178 

OmkU mmnlMdB «I tra «I mdi§na^ tl cdmiar <l iln* A ad Ptulippeiises » qua: lo capiie : Gaudele In Dmaino 
ilptemkf«tfaliirc9^ta«SealeollaaQtefii«4iieiiitdiiio- iemper^ iterum iica^ gaudeU, Item psahno Lixxii : 

Deui, quiiiimUueriitikif nemcM^ neque compe- 
uariif Deui. 

Epiunxii esl cjusdem terbi is eodem versa sine 
aliqna dilatione eongeminalio » qnemadmodum habe- 
tur apud Isaiam » cap. xl : Cemalamitdf caniolamini^ 
papniui meuif dkil Dominui vnter, Ei ilerum apod 
enmdem» li : Eleeare , eletare. eouiurge , Jeruiatem. 
Et adhnc apnd eamdem» cap. xzxm: Ffrm, viMiis, 
ipie eonfitebUur tild. Iiem psalmista simile qoiddam 
babei psalmo xvm : Dieo diei eruciul verbum , ei nox 
nocti indicat identiam» 

Alibi repetitio ejnsiemsermonis paUilogiae obtlnet 
Bomen. 

Paronomaiia denominalio dicitnr , qnoties diclio 
pene similis ponltur in signilicatione diversa, motata 
▼Idelicet littera, tcI syllaba, ot in psalmo xzi, Joita 
Hebraicam veritatem : /n ie eonfiii iunl^ ei non euni 
eonfkii. Et» Philipp. iii : Videie maloi operofioi^ videu 
coneinonem; noi autem iumui circnmciiio^ qui ipiriiu 
Deoeermmui. Qiiaro isaias propheia cap. ▼» flfuram 
elegantlssime in sua lingua confedt, nbiait: Exipe- 
ctad ui [acerei judicium ei ecce iniguitai ; eijuiiiiiam^ 
ei ecce clamor. Hebraice entm juiUchim OSWth 
dicitur» WffD iniquitai^ npnsb/ifslifia, rxpXi clamor^ 
appellatur. Pu!cbre itaque nna vei addita vel mntau 
littera, sie Tcrboroni similitudinein teinperaviiy ut pro 
dicUoae WOrch diceret nSlTO» et pro np*-iyS pooeret 
np5if. 

Sckeiii onomaion^ id cst, multitndo nominum con- 
jonctorum diverso sono unam rem siguiOcantium , 
iitlsaije cap. i: Vm genti peuairid^ populo gravi 
iniquitaie^ iemini nequam^ filHi iceleralii! liem psal- 
mo cv : Peccavimui cum patribui ttoilris, lajiisitf ^^t* 
mtft, iniquiiaiem [ecitnui. 

Paroman esi cum ab eisdem litteris diversa vcrba 
somuntur. Qoas nimirum Ggora» quod ad positionem 
litterarum pertinei, melius in ea lingua qua scripta 
est ediiaque requlretur. llabemus tamen et in nostra 
translatione , unde demus exemplum ; dictum est 
eiiini In psalmo civii: Benedix^mui tobiidedomo 
Domini^ Deui Dominui ei illuxii nobii. Et in pf ahiio 
x^n: Ira iUiui iccundum iimititudinem ierpentii^ iicui 
aipitHi iordWf ei obmrantii auree tuai. 

Homeeoteienlon similis terminaiio dicitur, figura 
quolies media ei poslrema versus sive sententi» 
simill syllaba flniuntur, ut, Ecde.vi : ifellifs nt mdere 
quod cupiai^ quam daiderare quodneuioi. £t iUrum 
cap. VII : Meliui ea a iupiente rerrf>i, quam Hultorum 
adulatione deeipi. Hac flgora poel» et oratores saepe 
utunlur. Poetie hoc modo : 

Pervia dWlsi patnerunt c»ruU pnaii. 

Oratores vero iU: BMfiif Job^ DeoioVt iibique 

cognitui in tranquillitate, ad majorem notiiiam perdu- 

cendui^tactuieiiverbere^ ut odorem iuamm oirirnn 

BMe quklam epanaphoram vocant. ianto latim ipargeret , ifiien/iiiii more aromaium me- 

Epmmiapiii esi sermonis in principio versos posiU bui ex incenmne (ragraret. Quo scbemate , Ipse qui 

lu ejusdcm Aoe repetitio , quemadmodum Apoelolos hoc Oisii, beatus papa Cregorius , 6ae|?issime ukus 



PiahDlsla In paalmo xiv pnsponeus : Qiti 
in§rodiinr am# wMcnUt^ ei oparaiur juaiHam; q^ 
IffvlMr ffriffllMii m corde sno; qni non e^t doUm in 
»m§namm^ neofeat^ elc. Ad nltimom lu eoAchidlt : 
Qni (nekheUf non eommowebilnr in eeiamnm. 

Bgpoaam^o ool fignra superiori contraria» nbi sifl* 
gnla verba, vel sententia! , singolis quibosqiie clao- 
Sttlis siibjnnguiilur. Tale est et illud ; in verbo, nt 
Piabiio exLiv : Yirtulem ierribilium iuomm dicsnt^et 
mn§mmdtnm iumm narrabuni; memoriamabundan^m 
wafiiatfs tum omctabuni^ ei in juitiiia tna extuita' 
bnm. Item (/ Cor. xin) : Sim propkeiim (inqnit) 
frMwtonlMry tive /ifi|fii« feifohiiil, sioe fciMlia de* 
sfrffflRT. Sententiae , quemadmodum babeiur psalmo B 
ixn : Si connUaHt adoennm mo raflra, non timebit 
eor aicimi ; d exurgai advenum me praslium^ in koc 
ego ipernbo* 

S^IUpeii esi cnm casns discrepantes in unam 
sigailicationem congregamus, veioti babeiur in psal- 
mo LXXVD : Ationdite , popului meuo , legem meam. 
Itempaafano cxux: Ad (aciendamnn^ciam in natiO" 
tdbna , tnmiMlif iiff in populii, Qiiod enuB aii , ad 
fneiandmn^ nnmerl singularis esi» quod addidlt» In- 
eropa^oites. pluralif esi. 

Fii eiiam syllepsis lo sensv, id est« nbi pro mullis 
«nuf, vel pro nio multi ponuniur. Pro moltis unuSy 
Qt paalmo septnagcsimo septimo: Immidt in me 
mnunm eaninamt ei comedit eoi rana, et exierminatfU 
eoi : com non solnm unara ad exierminandos JSgy- ^ 
piiof miseam xel raoaro, sed innumeras immitteret* 

liea pro nno multi« quemadmodnm babetur psal- 
mo tt : iflilfnfnl regei terrm^ ei principei convenomnt 
la miii» ; reges enim pro U«rode, prindpes pro Pilato 
pofiiof, apostoli intellexernni, qaemadmodwn conti- 
leiar la Actibos Aposiolorom qoarto capite. 

iooi/lp/oiif esi congeminatio dictioniSy qoae fai ul* 
ihua parte praecedentis versus, et prinifa sequeiiiis 
iterator, velutl habeiur in psalmo cxxi : Stantei omni 
pedoi noitriin atrHi teif, Jeruialem^ Jemoalem qum 
ofSfeaxnr ni dvfias . liem apnd Jeremiam , capiie 
secondo : Mo derellquemnt (ontem aqnm vfror, ei (odo^ 
nM mbi diiemai^ diiemai diuipaiait qum continero 
aeii fflhil f gnof . 

imipAfra esi relatio , cnm eadem dictlo bis sas- D 
pis^qoe per prindpia versuum repetitur,quemadmo- 
dds babeior psalmo xxvi : Dominue illuminatio mea^ 
et soIks mea , quem timebo ? Dominue de[enior vitof 
voem^ n quo trepidabo ? El inrra : Si contiitant adversum 
me eaom^ non dmebii cor meum. Si exeurgai adver 
mm nmpradinmf in hoc ego tperabo. 

fll ellam anaphora ot eodem verso» pcr principia 
seosmmy qnemadmodum pfalmoxxviinVej; Doimal 
fn firlirlf • vox Domini in magnificentia» vox Domini 
emt(fingeniii cedroi. Qusefigorain Psalmis nsiUiiif- 



m 



BBOiC; VENeRABIUS OPERDM PARS I. - DIDASCALICil QENOTNA. 



180 



Mtse reperUnr. El hujusinodi oraiiones esse reor, A Hhmm conTenienlia ^,di<:>^ur , qnando terles ora^ 



qvat Hieronymos concinnas rbelomm declamationet 
appellat. 

HmmoptoiBn^ oam in similes sonos exeanl dicta 
plorinMi, quemadmodiim habeiiir psalmo xcvii : Con- 
tale, exiuliau^ et psaUite. Et Ezecbielis decimo iMHato: 
QaQd ri genuerit (Uium latronem, effundenUm $angui- 
nem, el pauto posi : /n monti^i comedentem^ et uxo^ 
rm projami $in poltuentem, egenum et pauperem con- 
uisianUm^ rapieHtem rapina$, pignu$ non reddentem^ 
el ad idola Uitanlem ocuio$ $uo$ , ahmiHoiionem (a^ 
ewuem^ ad ueuram dantem , et omplmf acdpientem^ 
nunquid vita ohetf 

PolfptotoM est ooa dixmia caslbus varialor ora- 
lio, vt^ Eom. xi: momam exip^o^etper ipeum , H 



lionis lenorem snum iisque ad ultimum senral, niilla 
iNdelicel atia vel causa, tcI persona nnilaU, ui psal- 
moLUi : DeuOf in non^ne tuo $al»um me fae, el cftlerat 
usque dum ail: Non propo$uerunt Deum anu eMi<* 
ip^liim iMum. Orat enim propbeia, ul auzilio Domini 
salvaloris ab hosltum inseculione liberelor. 

Polif$fnd€ton esl oralto multls nexa eonjonctio- 
nibus, ul psalmo xl : DomlitiM con$ervet eum^ et 
vid/lcfl eum^ et beamm (aciat eam, et emundet mi 
terra animam eju$^ et non tradat emn in manue titl- 
micoram eju$. 



DialgUn vel A$ffndeton esl figura snperiori con- 
irarla, carens conjunctionibus, ul psalmo lx v : JubitaU 

m Wi^tommu. ip$i honor etToria, Z^uU «r- B ^«^; ^^" ^^ • '!!fr^^oZ^^ 
euhZn.hm^\m7LX.n:mu^^^ gMamtaudtejue. DmU Deo: Quam terribdta $u$a 

mon . moM Dei. Mon$ coafulituo , mon$ pingui$; u$ «i^« *"^» ^^*""*^- 

quid $u$ineannm moHU$ coagulato$ ? Moh$ in tfuo Sic aulem habenlor seplemdecim schemaU dirlmt 

^iiMpltfctiKm MlJDeo AaMlore iit eo. Scripturae. 



PAR3 3ECUWDA. - DE TR0P13. 

IVopus esl didlo iranslaia a propria signiftcaaone a ro^it cor lapideum. Non enim lapis , ted popul«t 
adnonpropriamsimilitudlnem,orBatusnecesslUlis anunam habel. 

Tocausa. Llaulem rp^nU^iini LaUne mai« vel ^ «cauiem lropu.etadDeumflimuIUtoie.Avo- 
mof^ inlerpieuri possonl, numero Iredecim, vide- C ««eribus, ul: Sn* «mlrro a/«rtmi tuarum proUge m.. 
lieei: I. meuphoia; i. kauchresls; 5. melalepais, A ferls, ul: Domtmii de Ston m^t^. A membris hu^ 



4. melonjmia ; 5. anlooomasia ; 6. epilhelon ; 7. syn* 
ecdodie: S. onomatopcBia ; 9. periphrasls; tOhy- 
perbaton (species sunl quinque : Ifysliro/o^io, oita- 
stropke^ parenthe$'$t tme^$9 $fnchg$i$); 11. hyper- 
bole; If. allfgorla (spedes sunl septem: Eironeia^ 
antiphra$i$f amigma^ charienii$mo$t parcaiUa , s«r'- 
ka$mo$t a$tei$mo$); 45. homoeosb (species siml 
Iret : Eikon^ parabolep paradeigma). 
i. Denutaphora» 
MeUphora esl rerum verborumqiie translaUo. Haec 
fll modis quatuor : 1« ab animali ad animal : T ab 
inanlmali ad inaiiimal : 5* ab animaU ad inauimal : 
4* ab Inanlmall ad animaL Ergo : 

i^ Ab animaU ad animal iu fil, ul ptalmo u: 
Quare [renmerunt genu$? El : DomiHue qui eripuit me 
de ore (eoiiif , et de nmnu ur$i. Iiem psalmo cxxxvin : 
Sl siim^o pennae mea$ ante iueem. Nam ei hominet 
el betlias el Tolocret anlmam babent. 

i" Ab inanimali ad inanimal, ut Zachari» unde- 
cimo: Aperi , Lihanet porUu tua$. item ptalmo vui : 
Qui perambulat $enUta$ nuui$. TranslaUo esl enim a 
civiuie ad moniein, el a terra ad mare, quomm 
nollum animam habet. 

5» Ab animali ad inanimal, ut, Amot i: EoEftcMlirji 
e$t vertex CarmeU. Hominet enim, non monlet, ver- 
licem habeol. 

i* Ab UianimaUadanlmal, nt, Baech. xi : JUiferam 



manis, utpubnoxvt ^ : Qui$ men$u$ e$t pugiito a^ae^ 
et eetloe palmo ponderaoit ? Ab liomine interiore , uf , 
Isai. XL : Immi Datfid fliumJe$$et tirum $ecundmH cor 
meum. A molibus menUs humanae, ul psalmo ii : Tume 
ioquetur ad eo$ in ira $ua. El, Genes. vi : Pamilil me 
hominem (eei$$e. Et, Zachar. vin : Zelafiit ttmi Sioii 
aeio magno. El innumera hujosmodi. A rebus insen- 
sibilibiit , nl, Amot u : Ecce ego etridebo euper vo$ , 
licnl ilrttfff ploailnim oiiaiiatm (eno. (}ui videlicet 
troput et in commonl locuUone usiuUsslmos est, 
cnm dicimns lluctuare eegeta , gemmare ttlei , /fori- 
dam juoentutem , el lacteam eanitiem. 

2. De katachre$i. 
) Katachresis est abusio nominis aul verbi, ad signi- 
flcandam rem quae proprla appellaUone deficit. H»e 
anlem a meuphora dlfferl, quod illa vocabulum ha- 
lienU largilur, haec, quia uon habet proprium, aliono 
uUtur, ut parricidam diclmus qui orcideril firairem, 
et piseinam qo« pisces oon habel. Haec enim nisi 
exlrinsecns sumerent suum vocabulum, non haberent. 
Hoic simile est illud : Pone vecu$ in quaiuor angutU 
men$a per $inguto$ pede$^ et eextum $afum in fronU 
teeti duplicii , et ibi con(ringit comua arcunm, El , H 
Paral. iv : Lak'iim f7/iaf erat qua^ tabium caiiaOf et 
repandi iilii. Pedes quippe el frons et comu et 
labiom, bominum lantum sunl, et anlmaniium, non 
eliamrerum InsensUiiKttm. Qoae nomina, si SeripUira 
praBlaUt rebus non imposolsset» qood proprium hit 



• Hle el iofra a Beda vel librariis erraium «t : verba entm Qaii miniNi e$t, ete., aunl Isaiae, eap. n , 
••qiienlU vero, /nMnt Baeid, etc, leguntur in Ad. apott., cap. xiu. 



ttl DE SGHEMATIS 

Aoerei, non liabereu Ad linnc tropum periinet quod A 
•criplnm esl» Join. t: E$t atUem Bieroiolfimis proku* 
iku piieUui; t piscibns enim nomen accepit aqna, 
qnae neqnaqnam propler pisces» sed ad laTandas ( nl 
fcmnl) botlias» coUecueaty unde Probatice co- 
gMNDen aorliu esl. 

9. DemtHUepii. 
M clalepsis ett dictio gradatim pergena ad id quod 
oslendil , el ab eo quod procedit id qood lequitur 
imUiuans, qnemadraodum babetnr apud Psalmistam : 
Lebefee pnciMum laennn mmidueabi$, Labores enim 
posnil probis quas laborando acquiruntur bonis. 
Necnon el illud p(a*rol cui : Draeo Ule quem formasH 
ad Uiudendiim d : per draconem diabolus , per dia- 
bolnm bonns angelus inielligendns est, qualis a Deo 
formatvs esl. B 

4. De mrfonipRia. 

McrMvuftk esl quxdam Teluli IransnominstiOt ab 
alia dgnificatione ad aliam proximitatem translata. 
Httjnssnnl multae species. Peridquod continet id 
qnod oonlinetur ostendit. per id quod continetur id 
qnod oontinet, per InYenloren) id quod in?entum est, 
per InTentum invenlorem » per efHcientem id quod 
eflicitort per id quod e/ficitur elAcientem. Per id quod 
continet Id qood coiitinetur, ut, Genes. xxiv: Efun" 
deu$ hffdriam in eanalibus ; aut contra, Aceipe iiiterae 
taaa ; neque enim bydria eflun Jebatur, sed quod in 
ea conHnebatur ; nec litterae in manus » sed charta 
qose tilleras coniinet assumitur. Et ilerum : DimitU 
eaa$t «< wHfal, ei aeptdetis. Non enim arca, sed plaus- ^ 
iraa qoo continebatur aqua, tcI bo?es qoi ducebant ^ 
ptaostrnmy ire poterant. Ha^etper efllcieutemid 
qood fil » 01 , e contra , per boc quod fit efQcieniem 
designat 

5. De autonamasia 

'krtwpmaim est significstio ?ice nomiuis posiU : 

ex acddenlibus» ?idelicel, propriam significat perso* 

nam ; qoae Iribus flt modis : ab animo, a corpore» 

exlrinsecos. Ab animo» ut, Isai. xi : Nuntiuid non tu 

percu$$l$$i tuperbum? A corpore. ut,l Reg. xvii: 

Yir $puriu$ aiUiu(Hm$^$ex eultitorum et palmo. Ab 

elaCione enim animi diabolus bic iotelitgitur superbos. 

AqoaniiUle corporis, Goliatb gigas signiflcatur. 

Extrlnsecns quae sumuntur in piures species di?i- 

doninr. Descendunt enim a genere, ul: Nunquidj^ 

omnikui oobi$ daHt /iilns Jfoi agrum T A Ioco« ut : 

Aueiarem fedi/toitli $oetm Nazarmotum. Ab actu, 

Mattb. xxn : Quk autem tradidit eum^ dedit ei$ eignum 

dCms. Ab e?entu, ul, Joan. xix : D\$eipuiu$ ilie quem 

iiH0ehat Je$u$. Per buuc tropum aliqnoiies et Do- 

lolnus ipso domonstratur : a genere, nt, Mattb. xxi: 

ihmmm /l(io Daoid; a loco, ut : OmI $ede$ $uper cite- 

rukim apparet; ab acio, quemadmodum babetur Job 

?ii : Peeiaei^ quid fadam li>t» e eu$to$ iiomtnum! 

6. Do epititeto. 

iktiBixm mH prmpoalu dictio pronomini. Nam 

intirntmash ?ieem «NBlnis snstlnei* epitfaeion nun- 

q«im esl s^nonomino, ol, Eedi. xl? : Diiectu$ Deo et 

imtnMkui Motes. El : Jf iMncars et mi$erator Dominui. 



ET TROPTS. 



181 



El : Juitum Loth oppn$$um. Fit eUam epilbeton roodis 
tribus : ab animo, a eorpore» extrinsectts. ilis duo* 
bus tropis aut vituperamus aliquero, ?el oslendimos» 
?el ornamus. 

7. De eifltecdoche. 

XwcxJox^ M^ significatlo plenl iiitelleclus capax, 
cum plus minus?e pronuntiat ; ant enim a parle lo- 
lum ostendii, ot Joan. i : Verbum caro faetum eei. 
£l, Act. xxvii ! Eramui rero in navCf un^oenm anima 
ducenim ieptuaginta us. Aut contra, ult Joan. xix : 
Ergo propter Paraiceven Judmorum^ quia juzta orai 
monumentum ubi poiuerunt Jeeum. 
8. De onomatopcBia. 

*Oyo;ifltroiroccfle est nomen de sono Csctumv ut, 
I Gor. xin : Cgmbalmn tinniene. Et, Isai. L?ni : Oaoft 
tuba exaita vocem tuam. Et, Jerem. iv : Conilf tuba. 
El : Nunquid eircumdabii cotlum eqin hinmtum f Et, 
Isai. Lvi : AnjfilNf (^tf . Et, Jobiv^Fox ieeenm. Et, 
Isai. Lvi :Caiief mnlt non vaientei iatrare. 

Ad bunc tropum pertinere qoidam existimant si- 
bilos serpentium, porcorum stridores« caeterommqne 
vocem confusam animantium, quae ei ipsa In Scri- 
ptnris unctis ssepius indiu reperltur. 

9. De periphrad. 
Hiplfpaaic est drcomlocutio , quas fit ant nl bro- 

?iutem splendide describal el prodncal, aul lloedita« 
lem drcuitu e?ilel. Splendide producU ?eritas, ul , 
n Cor. T : Scimui quoniam oi terreitrii domui noitra 
hujui hahitatiomi diaoivatur^ quod mdificaHonem hm- 
beantui ex Deo« domiim non mmin faetam, egtemam ln 
^if. FcediUtem drcuilu e?iianSt ut, Rom.i : Nam 
fendnm eorum hnmutaoerunt naturaiem uomn, in oum 
uoum^ qm eu eonlra naturam; iimiiiter autem H 
wtaiculi , reUeto natmraH nfn, el coeUra. 

10. De hyperbato. 
TfrJpCftm esl transcomio qoasdam, TOrf>onim 

ordiiiem turbans. Htt)ns spedes sunt quinqne, ?ide- 
licot : Hyslerologia, anaslropbe, parentbesis, tmosls, 
syncbysis. 

De hgiteroiogia. Hystorologia « vrapo^rtft ?el 
{itntpw wpoxt^ , esl sententia cum ordo ?erbis mo* 
Ulur, Ql , psalmo xxiii : Uie acdpiet benodictiO' 
nem a Dondno, d ndiorieordiam a Deo oatutari suo; 
prius euim Dominus mberando Justifieare solet im* 
piuffl, el sic poslea benedicendo coronat Justum. 

De anaitrophe. Anastropbe esl ?ertK>rum tantnro 
praeposuras ordo» quemadmodnm babetur Job ? : 
Quam ob rem ego deprecabor Dominum^ pro ob quam 
rem. 

Do parenthed. Parentbesis autem est Interposiu 
ratiocinalio dl^isae sententi®. Queniadmodum est el 
lllud Ap09toli« Galal. n : Qui enim operatui e$t Po* 
tro (m apo$toiatu cireumd^ionii) operatue e$t et udhi 
inter gentee. Et cum cognon$$ettt gratiam {qum mihi 
data e$t ) Jacobu$ et Ccphae et Joannee, destrao dada- 
runt nuhi et Bamabm eodeiatie. 

De tmed. Tmesls est simplieis ?eriii soclio, aut 
onius conipositi, ona dictione ?d plnribns InUijeelis. 
Haee spedes licet in sacra Scriptura faciie (F. non fa* 



I» BBDiK VEN£aABilJ3 OPBROU PARS I. -DIDASCALfCA GENUtNA. m 

eilel inveiiuitur» UuieQ Iiabelor io Chriiiiaoo poeU« A l» ioniuu 9oiU 00/aii/ii. Et, Threo. iv : Dlmjgroro ai 
ttl crt : ■"•^ /.-#.rA^«^ f^^^ ^-.-^ 

lliero qoem genuit S(4yiiiis Djvklica protof. 
Uoc est Jerosalein. 

Ih «2fo%ii. Synchysis esl hjrp^baUm ei omnl 
parto eoorusuin. PSiilnii livu : Si darmUtU inl^ 
medi9i chrM pennw colavnkm dewr§enuim^ ei potlo- 
riera dcrei ejui in $pecie oori. Priot eain hic , ni 
Aofustiiius ait, qoaereodos esl ordo rerhonioit qao- 
modo fitiiatur seoteaiia, qn» ■tiqoo peodel, ei di« 
cilor 51 d^nmmiie ; deiade iocerium osl olmm kee 
pewtee, 00« eoe pemue, ul od ipsas peonas loqoi 
tidealor ; oirom eigo Tcrbls qoje praecesseront flnla- 
(m isto senteotia , ot sH ordo : Domiioi diibU ver^ 
bem eeemfelimiiikue tirlute multa, d dormlaHe inler 



euper carbonem fociee eorum. 

12. De uUegoria. 

Allegoria osl Iropiis quo aliud tigniOcalur qnain 
didtur, ut, ioaii. iv : Leeete oculoe veetro$ , et Mete 
reglonee. f«to ulhte eunt Jam ad w$e$eem. Iloc est, 
inteUiglui f mio populi euntjmnpgruti ud credendum. 
Hujus speciet nult» suot, es qoibns eminent sepiem: 
Bironeia, amiphrasist migmateharientismos,pa* 
rGemia, sariiasmot, astelsmot» 

De eironeia. Cironeia etl tropoi per coolrarlum 
quod conalur ostendens, ui t aoaMte voee majore. 
Deue eet enim Baal, el foriiloo lo^tur^ ool lii iflrer* 
S6rioesl, otfl in iHnfre, aut dcrmit^ ui exeiietnt^ 



metiioe eieroe^ vo$ penuai columbm deurgentetie ^ an B Uanc enim nisi gra?itas prouuoiiaiiooit adjoferil, 
his 00» tequootor. ot ordo sii : Si dormiaUe inter mo- conflieri videbilur quod oegare eonteodit. 



his qo» tequoatort ot ordo sii : Si dormiaHe inter 
dioe eleroe . pfoifOf.cohimte deargentatm nhse dealba" 
buviur inSeimon^idesi^ipuepennmdeaibabuHturf 
si danmatie inter medioe ciero$ , ut illis hoc dicere 
iolelligaior qui speciei domus tanquam spolia divi- 
dttotor, id esl : 5i dormtofls inter medioe ctero$, o 
voe fKl liiHi^oilitl epeciei domu$ per mani[e$taiionem 
epiritue ad militatem (ui alii quidem detur per sptri- 
fitm $ermo eapleutim, am $erm^ $cienlim eeeundum 
eumdem epiritum, olit lide$^ atH genera liuguarum, ia 
eodem epMlu^ etc.) ; it ergo voe domdatie inter me- 
dioe eieroef tuuc penam coiumbm deargeniaim^ nioe 
deaibabuutur in Selmon. Potosl ei sic hitelligi : Si 
oos iMOflor coiumbm deargentatm dormiaiie iuter mo* 



cooflieri videbiiur quod oegaro eonteodit. 

De antiphrati. Aniiphrads esi oolot vorbl fronio ^ 
ui, Hatih. ssn : Amtc^, ad giud venieii t loior Iro- 
niam ei aotiphrasin hoc dbui, qood ironia prooon* 
iiaiione sola indlcat qood rotelligi Yoli. Antiphrasit 
TOro, nou ?oce pronontianiis signlflcai eonirariomt 
sed sois UntUm verbis, quoruin e&i origo conirarla. 

De mnigmau. JSnigma esi obscura senteniia per 
occulUm siinilitudinemrerum, ut» ptslmo lxvu : 
Pefime eolumbm deargentaim^ H poeieriora dorn ejue 
in epecie auri : cum slgnificet eloqoia Scripiuim spi« 
rtualis di?iuo lomine plena, sonsum vero ^os iolo* 
riorem majorl cosiesiis sapieoiimgratla relblgeniem; 
vel cerle vium tanetm Ccclesim praetcniem vir- 



ifios deroi, tdve dealbt^tttur in SWoioo, ul sobio- ^ ^^^^^ pennis gaudentom, roturam autem, qox iii 



MligSDiar homioes, qui per gratism remlstlonem 
oeciplonl pece^iorom. Unde eiiam do ipta Beclesia 
dlellor« Caoi. vui : Qum e$i ieta qom aeceudlideai^ 
bataf Promisslo qoippe Dei teneiur por propheUm 
Isalam» eap. i, dlceolem : 51 fuarim peccata veeira 
iaafeam pbmniceum, eicui nivem dealbabo. Potesi el 
tie bitelligi, ot hi eo qnod dictom etl, Pinttaf «ohfm- 
bm deargentatm, subaudiatur eritie^ ot iste sli sensus : 
Voi gui tanquam epolia $peciei domue dividimini, it 
dormiati$ intermedioe cUroK^ pennm columbm deargen* 
tutm eritie^ id esl, iit alliora elevabimim^ compagini^ 
iauuu Eccleeim cohasreHU$. NuUam quippe aliaro 
meiius bic hitelligi puto culumbam deargenUm quam 
tllam de qua dlctum est , CauU vi : Vna e$i columba 



coclis est, stenia cum Domiao clariuie Iroiioram. 

De charienii$mo. Charieotismos esl Iropos quo do« 
ra dicio graiius proreruniur, ul, Genes. ixix : Noune 
pro Raehel $enfivi tibi f guare auum impoeuieti mi- 
Mf uno enim levissimo impositioois verbo injuriam 
qnsim paiiebatur gravissimam lcmperanlius loquent 
signincavit. 

De pwrmmta. Parmmia osl accommodaium rebos 
lemporibusque proverbium , ui, II Pei. ii : Caiiis re- 
wmii ad vomitum euum^ ei, I Rcg. x : Kum ei Saui 
inier propheiaef Quorom unum» cum qnomlibei potl 
actani paeniteniiam ad vitia relabl dicimot, altero 
tunc uiimur, cum indociom quemqoe ofBciom do- 
cendi assomere, vel aliod quid artis, quam non di- 



- » ^ ,w-w„.^w WW..W. ^^w.Mw.wy «w «Mwv «|«iw «luvf «|uaai iiwn ut- 

ifno. DeargentaUesi autem, quia dlvmit eloquiis esi D dicit, sibimet usurpare vlderimus. Hic tropnt odoo 



orodiu : fltfiiio namquo Domini, allo loeo» elo^to 
coilo dicooior ; ptahno xi : Argentum igne examina^ 
itmit terra pnrgatam eeptuplum. Magnom iUqoe esl 
boonm dormlre faiier mediot cterot, qoos nonnulU 
dno Tesumenta esto volueront, ui dormiretii inter 
duot medtos cteros, in eorom Testameoioromaucto* 
riute requiescere« id esl, utriusqoo TesUmeoU ies- 
UoMiiiis acqoieseore, nl qoando aliqoit ox hit pro- 
rerlor ei probatur, omiiit ioionllo padfico qnieU 
ttnlatur. 

II. DehgperboU. 
Hyperbole etl dieiio fldem exeodeiis , augendi mi- 
Roendtve eanta. Aogendi, ut. II Beg. i : AgulHecmli 
9elariore$ , ieonibu$ fortiore$. Mhiaoodi, ut : Terrebit 



hlvi patei, Qt liber Salomonit» qoem nos» teeoodom 
Htbreos , Parabolu didmos , apud Graecot ox eo 
nomen Paroemiorumi hoc est, Proverbiomm» ac* 
ceperit. 

De $arca$mo. Sarcasmus est plena odio hosiilisqoo 
irrisio, ut, Matth. xxvn : AUo$ $aUo$ fedt, eeipeum 
non potcei ealvum facere. Si rex hrael e$t, deeeendai 
mtne de eruce^ et credamue ei. 

De aeuUmo. AsUismus esi iropos moltiplex, oo- 
merosaeqoe virtutis : oam iarHapAc puuior qoid* 
quid diclnm simpiiciUte rostica caret, et saUt fiMOia 
orbanitato expoUtom est, ul : C^iiiiom o*iitNiimOir 
qm* voe conturbant. NoUodom saoe qood alleforia 
aliqoaodoliiolis, aliquaodo vorbit Imilommodo fit. 



m DE SCIiEMATIS ET TROrlti. 189 

Faeiii quidein, ut scriptuin cst : QHomam A^raham A ria slmut cc myHicus ilc Clirikto vel Ecclesia iiMisiif, 



d^ pMU kabuit^ nnnm da ancilla » al umum da d* 
#m» qam mnl 4mo Teslain^iUa « iit Apostolas cx- 
poiiit. Trrbis aaiein ftoJammodo, ut, ImI. xi : £(jre- 
iklHr ftrfA if« ra^e Jom^ ei foi ie radice eja$ 
«sMUlffv qoo sigoiacfttur dc tiirpe David per vir» 
finf Hi MariaBi DomlDQm Salvalorum fuiise ntscitn- 
mm* ARiiniBdo Diclis simnl et verliis nnai endemqne 
rcs aUegerice slgniHcaior : fiiclis quidem, «iGe* 
SfS. ixxvn : Veniulfnnil Jeif|iA ttmaelHie Mginta 
nrfsnfiit; verbis vero» nt, Zscbar. xt : Appenderuni 
mmfiem wumm lri§inlm argentch. Item factb* ut, 
I Ref. XVI : Ee^t auiem Daeid rufue^ et puUher ae^ 
paetUf ei unskem Samnelln uMdio (rattum su9rum; 
verbis, «i» Canl. tv : IKIiclifs meue emididue et rubi 



et tropologti»etaus|oge» Hguraliter iutiuiitur, ut : 
lempluin Domiiii, juxia bistoriam, domus qnam adi- 
ficavit Sftloitton ; justa allegoriam, corpus doininicum» 
de quo ait, Jaan. n : SoMte temptum hoe^ et in lrib^$ 
dietue exdtako ittud^ tl\e Ecdesia ejus» cui dicitur : 
T^f^liMi enim DeieanetumeU^ qu^ mth ros ; per tre* 
pologbm» qnisque fideltnm, quibas dicilur» I Cor. 1 1 : 
iii nesdltt ifuia eorpora oeetra templnm eet Spiritut 
Mmmctif fui in vohie eeit per aoagogen» superni gau- 
dii mans?ones« cui asplrsbal qui ail : Beaii qui *a6t- 
fanl in 4ome liic« Dominef ln eofcubim eaicuU Imide* 
huni te. Simili modo quod dicitnr psalmo GXLvn : 
I auda^ Jerutaiem^ DominNm, tauda Deum tuum^ Sion : 
tiuoniam confortatit $era» portarum luarum^ kenedixit 
, ateciao e» mtHitei» qood atmmqae mystice B ptHi luie in te; de civibus tenwne lerusalem, de Ee- 
Del el bomlnnm, decorum clesia Cbristl* de anima quoque electa, de patria 

coelestl, juxta bistoriam, {oxta allcgorlam, Joxta 
iropologiam « Jnxta anagogen • recte potest accipi. 
Jttxta allegorlam de Ecclesiat dixlmns. sequentes 
exemplom dodlsslmi Iractatoris Gregoril , qui In libris 
lloraUboSv ea qaas de Cbrisl6^sive Ecetesia per figu- 
ram dicta» sive fiicla Interpretabantart allegoriani 
proprie nuoeupare solcbat. 

13. De hommoei, 
HomcBosb esl minos notm rei per simititadinem 
ejas qoae magls nota esl demonstratio; bujus spe* 
cics soni Ircs, elcoo, parabole, paradeigma. 

De dcon. Eicon est personaioni inter se, vel ee 

, rom qo» persoms accidunt, comparatio, ot, Joan. i : 

' Vl^lmuii f loiiam ejue, glorim iiuati Vni§eniti a patre; 

et» Loc XX : Heque nuhnt^ nefifi daceHi us^et^ 

meqne etdm ukra mori poierumtf etqualet enim angetit 

erutu. 

De parahole. Parabule Cil rerom genere diis'mi* 
liiim comparatio, ul, Mattb. xni:Shiifl« ett regnum 
ceUorum §ran§ tlnapit; el, Joan. lu : Sicut Moyret 
exaltawit terpentem in deterto^ ita exallari oporUt Fi* 
liam hominh. 

De parede:§maU, Paradeigma ea prspositio, sive 
enarratio exempM exboruniis aal deicrrentls. Ex« 
boriantis, ut, Jac. v : £/lii homo erat timUit no* 
hitt paetihUitf et oralionem oravit ut non plue» 
rei euper terrmm^ et non ptuit amit tritut^ et mentihut 
litodfois, qaae post opera bona sacculi bujus, quaD sex ^ icx ; et » Maub. vi : Retpicite tolatitia ceeti , quoniam 



qaldem sapienlia et virtolr, sed soi luisse sanguluis 
eMoae roseum» eumdemque unclum a Deo Patre 
eleo lmtltiae« pras consortlbus sois. Ilem allegoria 
verbi, sive operist allquando bisloricam rem» ali* 
qaaodo typlcam» aliqaaodolropologlcam, id esl« 
owralem ratlonem, allquando anagogen , boc esl , 
seosom ad snperiora ducentem, flgoraie denunliat. 
Per bisloriam namqoe bistoria A^orator, cum factura 
prloMmm icx iive septem dierum* lotidem iaeculi 
hqioi comparaUr aBlatlboi. Per verbom blsloria , 
dnm boc qoed dlcll Jaceb paliiardia , Genes. xlix : 
CsfnlKi liajili /lula, ad prmdam^ (Ui mi , atcendittt , 
et eflrtcra, de regno ac vicloriis Darid Inielligitnr. 
Per verbam , spiritoalis de Cbrblo , sive Ecclesla • 
seBSOit cum idem sermo palriarcbae de dommica 
passione ac resnrrectione fideliter atcipitor. Item 
allegorla Ibcta, Iropologlcam * boc esi, moralem 
perrecUonem designat« ut, Genes. xxxvn, tunict ta* 
larls el polymiu qoam Jacob patrlarcba lilio soo 
Josrpb lecil» variarom viilotum graHam, qoanos 
Dcos Paler osqoe ad lerminom vitae nostr» semper 
indul prxcepit et donat, inslnual. Allegoria verbi 
aftmdeni morum perfectionem sigiiifical, ut : Sini 
tnmhi uaairl preteinclif ei tucemm ardentoh el cxtera, 
Anegoria lacli, anagogicum, boc es(, ad luperiora 
da ceniem sensom exprimit, ul : Septinmt ah Adam 
Emoek tramtlMiua eei de mmndo, Sabbatum fulur» bea- 



mtaiibos peraKitur» eleclis In fioe servatur, figumte 
prmsignal. AI!egorla verbi, eadem viias coeletls gau- 
din denwnilrai, ol, Matth. xxiv : Vhicunque fuerii 
corpue^ illic con§re§ahuniur et aqtdlet^ qoia obi me» 
dlalor Dei el bombium esi corpore, ibl nlmirom el 
mme soblevatas ad coslos anlmae, ei, celebrau gloria 
resarreclionls, coltigenlar eilam corpora Jostorum. 
) in ona eaJemqoe re, vel verbo, bisio- 



neii teruntf neque meiunt^ neque cen§re§ant in horrea^ 
ei pater vetter cetlettit patcii illa. Dcterrentis, ul, 
Mattb. XXIV : 11 a hora qui fuerii tn frcle, et oata 
ejue in domo^ non deuendat tollere illa; et qui in 
a§ro, timiliier mon redaai retro. Memoret ettote uxo^ 
ritLoth. 

Et slc babentur Iredeclro generales Iropi sacr« 
Scriplorx. 



ISf 



BEDiB VENBR&eiLIS OPBRIM PARS l. - WDASCAtlCA OEHOINA. 



m 



DE NATURA RERUM LIBER. 



» PRiEFATlO. 
Ntturat reram Tariaii, labeniis e( asvl 

• Perfttrinsi ttlolis, (empora laU, cilis» 
Beda Del faniiilitt ; ta fixa, obseero, percniieiD, 
Qui legis astra, supcr meote toere diem. 
CAPOT PRIMUM. 
Bi quiidrifitrlo Dd •pere. 
Operalio divina , qu0 sarcula creaf tt et gubemat, 
quadriformi ralione distioguitur : primo» qood hasc 



A in Yerbi Dei dispensatione non facU, sed 
sunt : qui nos , aposiolo * lestOt anta temppra ssmq- 
laria pnedesiinaTit in regnom; seeoudo, quod ia 
materia informi pariier elemenu mundi bda sint, 
ubi qoi Ti?it in setemom creavit omnia simol ; ter- 
tiot qnod aadem maieries» secundum eaosas simul 
creatas non jam simul» sed dlsiinclione sex primo- 
rom dterom in coBlestem terrestremqoe creatoram 
formatur; quarto, quod ex ejusdem creaturse seminl* 



TARIANTES LECTIONES. 

A, B,C. Codices desiKnant Mstosqui in BMQlheea NatiQn. Pm$. servantur. U nonierantor in CaUbgo 
Sori. i827, S. Cerm. 989, et 5m 
> B. omillit. * C, PentrinxU. * A., Uitante. 

GLOSSiE ET SCROUA. 

id est, inlellecius ratione et discreiione. Ftxo, sclli- 
cet lUa menie. Super a$trn, id est, super cobIos, ubl 
astra sont, de quibuft in hoc opusculo Deo aoiiUante 



MiBPATIO. 

iNCiatTi AucT. GLOssii. — Giosu, Graec^ int#ipre« 
taliono, liugoae sortitur nomen. Hatic pbilosopbl ad» 
terblum dicunt, quae Tocem illam, de ciUQS proprie* 



dispoubimos. 
JoiRHisNoT. ScflOLU. — Namrae renm. 



DisUchon 



ute rfquiritur,uuo et siiigulari Terbo deslgnaL Quid B i^e in exemplari scripto et salis Teteri osque ad 



enim illo i sit, in ono verbo posltom dedara t, ut : Con 
licescere est tadre: Item : Laios baurit apertam. 
Ilaurit , pereuiU ; iiem cum termioum diciinus fnem^ 
aut populaus interpreUmur esse vattatae ; et omnino 
cum onios Tcrbi rem Terbo ono manifesUmus. 

yer$u$ Bedas preebyteri. — Nominatos Tcrsus ab 
eo quod fluat,se>eque ipse circumeat. Yersus proprle 
dicilur a vertendo» guia converti potesi, id est, ut id 
quod habet in flne, babeat In medio, et e contra, ut 
est : Comun Telaiarom, Tertimoa aniemnaraa, cor- 
noa Telaiarom. Vei ideo dicitur Tcrsus, quia a lloe 
manus scribeiitis, ad iniiium converiitur : 

Anna f iriiinqoe cano, Tn^ae qui prlmas sb orls. 

iVaHcras renim iMirlas labentie ei ofwi. Quidquid esl 
aWe Tisibile, sIto iuTlsibile, sensiblle seu Inieliigibile, 
creans sIto creatum, natora dicitor. Ergo generale 
est natora omniom rerom, et earom qoae 
llla 



sunt, et earum quas non snnt. Illa aiiUm non esse ..^ «^ ^. ,„..^ ^ 

diaintur, quas nec sentlrl nee Intelligl possunt, sed C nm ^^i ; Aliter sunt ea 
quod lu suot, ot omnem cognitlonem corporis et siiter ea quae in Dco sunt. 



mentis transcendant. Doobos namque modis naiora 
dicitur. Deus iuque natura diciiur, quod concu 
naMilaciat.Omnisetiam creainra natura Tocatiir, 



teirasticbon productum fuit, adUeclis bls duobds : 

Beda Dei liMnohis, to Oxs, obsecro, pereanein, 
Qfii legis i^ siiper Dente uere diem. 

Quaeab alio quopiam adjecU Tidentor; ftiit 
Beda Tersittcator tolerabllis , ut planum fedt ict 
qpere qiiod heKametris Terslbns eomposuit de Tiu 
Gutberli. 

CAFirr ptwuif. 

BBinBFEaTi Glossa. — OperaUo diiina^ tpnee ar- 
euta creatil et §ubemat. Duobus modis dleitur Deos 
gobemare sascola , tcI coosenrando fasU , tsI per 
soeees^iones reparando. 

INspeiu4iiion« non [aeta. DisnenuUo et coosiliQaa 
Dei, et ars Ipse Deos est » qoia lo eo prxter seipsom 
nihil esse potest. 

jBtema $unt. Prolnde omnla, qm ab Ipso faeu 
sunt per dispoaitionem astema sunt, sleut et ille atter- 
nu^eil et tune Deus snnt. Ui enim beatus AuguBti- 
1IW5 sub ea facu soit, 
Tidelicet in dl«po- 



sitione eiistendo, unde omnia uus sunt, Deoa soot. 

Paler n$^e nunc. Quis explicet Terbls quooKNb 
Deos et qoietos operetur, el operans qoiescat, In eo. 



eo qood nascatur. Rernm, id est, caosamm creaU- quod Deos die septtmo reqoievit : Ipsom Dominnm 
rom,Tlsibi1lam sciliceiet InTlsibiliom. Forios, Ideal, etSalTatorem uostrom Jesmn Christum, qol base 



difersas et muitipllcea, ae diaslmiles, Teluti in mundo 
liabentur. LabentU^ id est, decurrenlis et deficienlis. 
iffvl, ftcuv Graece, Latlne saeculom; lilnc aiTiim 
dicitor s»co*iim. 

Ptfrs/riiixl, Id esl,breTlter seripsi.PersiringerepnH 
prieest,sirictimnarrandoablNreviare. Tiln/ls. Titolos 
auiem dicltur a TiUne, Id est, sole, quia sieotsol sna 
praeientTa mundum illuminat, lu et titulos seqoen- 
tem paginam iliustrat ; nam sl titulum firoolia erase- 
ris, muia pagina reroanebit, uiaitquidam. cTitulum 
frontis erade, ut muu sit paglna. » Tempora tata^ id 
eat^ ampla. dlts , Idesi, breTlbaa. TitnHa^ id ea, 



loquebator, et dicebat : Pater meos osque oMido 
operaur, et fgo operor, maanum sacramentom si- 
gnificaTiiy quiaetDominos Jesosotique Deos. Ipse 
est enhn Terbimi Dominl, qoia hi princlpio erat Ter- 
bom, et non qualeeonqoe Terbom; sed Deoa erat 
Terbom, et omnia per ipsom CicU. Operatoa est 
Pater locem, sed dixit ot fleret lox. Si dlxit, Tefbo 
operatvsest. Terbom ejos ^oeram, ego som. Per 
me factos eat mondos In lllis operibus; per me regi- 
tor mondos in istb operlbos. Pater meoa et tooc 
operatoa est , coqs fecit mondom , et «sqne mme 
operator cnm regiL Operator ergo Deos non Bora 



pfmbtitBncttUI iu iocfaoautibos : De qoadrlfario Del n creando, sed ereaU gobeman^o. Fiierant qoidem 
0perB,eto. in prsBsenila Del, anteqoam futaaent creaia; aed 

Beda. Subaudllur Ego. Dei famirdis* id cst, senrus. 

Qict te§U. teilicet mewu librom. Per aposirophen 
alloqoilor lectorem. Obeoero^ scilicet le, o lector. 



Tnere^ Id est« conlemplare. Perennem diem, Id est, 
perpetuam lucem, Deum Tidelicel, qul estdies asler- 
nos anu omncm diem, et omni sole luoidior. Monte^ 



asteraaaont, anteomne Tideiicet teanpua, et anie 
aliquam creailonem. Anu mundl creationem qoldem 
lempus foit. sed non tale quale nunc est, qoia noUa 
tune erat TiciMitudo diel et nodis. 

Ino. Aoct. GLOSSii. — Operath ^eina, qnm f c- 
eula ereamt et qabernU. Doobos modis didtur Deos 



I» 



D6 If ATURA RERUM. 



iOO 



bnt etpriiiiordialibQScaii&isloliusssculiteinpusDalu- A caelum, lerra, angeli, aer,et aqua denihilo. Dieau- 



rali oarsu peragitur, ubi Paier usque rudc opera- 
tnr el Filius^ ubi etiau corvos pascii, et lilia ?eslit 
Dens. 

CAPUT II. 
De mundi formatione. 
h ipso quldem priDcipio conditionis facla sunl 



tem prlmo lux iacia est, et ipsa de nibilo; secundo, 
firmamenium in medio aquarum; terliOt species 
maris et terne, cum cis qu» lerne ndicilus inbae- 
renl ; quano, lumisaria cccli de lumlne primo die 
faclo ; qaiulOy nalaillia et volalilia de aquis ; sexto, 
reliqua animalia de lerra, el homo * qttidem canie 



VARIATITeS LECTIONBS 
* A, B« C» €ttme quUem. 

OLOSSiE ET SCHOLIA. 

gubeniare saecola, vel consenrando facta « vel per 
soccessioiies reparando. Quadriformi ralione, id esl, 
doadHpartito Inlelleclu. 7« Ytrbi^ id esl» FilifDei 
dtspeiisalione, id eal« disposiilone et providenti». 
^Teii faeia, itl est, non lemporalia sunt. rnerunl qui- 
dem fn praBsenlii Dei anleqoam Aiissenl creaia : led 



herbam , et qni dat jumentie etcam tuam, et wWt 
eorvorum invoeantibut le. Prima Igltur crealio facia 
est ab aeterno; secuoda momento; terila spaiio scx 
dierom ; qoaria est qoolidiana durans usqoe ad con* 
sommalionem saecoli. Dispolantor b» auscstiones 
passim a sacris interprelibus, et a beato Augostino, 



mtema tuut , ante omne Tidelicet lempu?, ei ante B ilbro ix de Civilate Dei, a Peiro Lombardo ii Sen 



ali(|naro«crealionem. Anteroondi creationem lempus 
quiden foit, sed non tale, quale nunc est : 'quia oulla 
vicissilodo diei et noctls. Ante tmeutaria tempora^ 
id est, artte constituttonem mundl. Jnformi materia, 
Id esty confusa^ obl cceloni et terra nrcdum h^bebant 
formas et species suas. Etementa mundi , Id est terra 
el aqoa, Ignb et aer. 

JoAN. Nov. ScBOLU. — Operatio ditina. Orditur 
Beda a mondi generaiione ; Jam eaim in confesso esl 
miindum esse a Deo creaiom, ot primo Ceneseos 
scriptum esl : In prtncipio creavil Dens coelum el 
lemm. Venim in Iheologids disreplationibus qoacri 
solet de lemporis duralione, Id est, qiiaiilum lempo- 
ris Deus occupalos in prodocendo fueril; nam ex 
Geneseoa princlplo moao momenlaneum fuisse in- 
lelligiiQr» id esi, facta esse omnia uno lemporis mo- 
mento* modo creaiionis duratio dicitor fuisse 
l^fT/ioc. Ne igitur videalor pogna csse in sacris, 



tcnt., disHncL il, a divo Tboma el aliis. 

Ante lenipora tmculnria. Tempos sxcolare, qood 
ex ccBli ac slellarom circomactu observalur ; aliuil 
est tempus anle sa^colare siiie olla permnialione 
sempiierna duralio ; Id vocant philosophi a sempi- 
lemiiate Mw. Vide Aristoteiem, de cosio, vol. I, 
c. 9. 

CAfVT n. 

BfiiD. CLOSSiB. — Ifi ipso quidem priucipio. In ipso 
qnidem principle, xx Kalendarum Aprlliuni, in pri- 
ma parte Arielis , quia Aries Iri^inla partes hahel. 
Iii sex enim primls parllbus ipsms, loius mundos 
bctus est. Sed auaeriiur qoalis lox erat, aoiequam 
f aclus e&sei sol. Sie dicnnt : Sine calore crat, id eal, 
blaiida, perliiigens ab Oriente ad Occasum, ah Aqiii- 
lone ad Auslrum, qu» lux poslea conversa est tn lu- 
cem solis. 

Cmlum, terra^ angeli, Coelum Iiic spirilale intelli- 



emiroeRit hlc Bieda qnaluor specles operaiionis, qui- q gere debemus, quo conllncniur angeli, quod uiioue in 
bos roundus dlcitor esse factos. Prima qoidem est principio factum est de nihilo ahle omnem diem. 



aoam Dens ab xterno (ul sic dicam) coitcepit. Nam 
tbeologi aiunt baereticum esse siaioere in Deo no- 
Turo aTiquod laciendl conslllom ; si enim quod opii- 
moin est poterius concepissel, nescivisse eum id 
ante, aut nolulsse sequerelor , quorom In Deum 
nevlnim cadere polest, aul opiima qiiae sinl non 
Yidere, aol noUe lacere; ilaque a pripoipio aasculo* 
mm, id est, ab xterno, creaiio mundi in mente di- 
tina Aiit. De boc coDcepta loqoiior Joannes In exor^ 
diQ Evangelii sni : In principio erat Verbumt etc.; et 
Apoatoliif ad Epbea ios : Qui not ante tempora prm- 
datHnamt in reanmn. Secunda creaiio qna Deos 
(curo Jamjam orbis nasciioros erai) ono momenio ex 
ftibilo creavll maierlam informem, id est, silvam 
^rodaro omnium rerum, qiMs poslea per forma- 
iiim applloatiooem formarenlor : banc iuformem 
nateriaro, in qoa adhoc nulllusrel« dcc arboris, 



Hoc aoiem coelom, (|ood eat firmamentum, secundo 
die de aquis facium est ; superius autem coetuin idee 
apiritale vocalur, quia spiritoales conlinel creaiurafi, 
de quo tanlum legimiis, quod facium sli vel est. 

Lux faeta ett. Lox quae prlmo die facla esl, non 
adeo chra erat, sicol nonc teta est, qoia aqois oronia 
replela cranl, qoamvb mlnos densis el sobtilissimis; 
ei ipsa lox de Dihilo, Id est, de nolhi maieria ; noo 
enim secundum caosam, sed secondoro maieriam : 
nam qood ex Deo est, ex nihilo non esi. Non eniin 
materiam habuit Deusaliamy nlsi selpaum, el ideo ex 
nihilo esse noo possunt. 

Firmamentum. Firmamailam esl, ubi signa vide- 
roos. Suslinet enim soperiores aqoas ; et esl frigid» 
nalorse, qoia qaantum dblal sol a lerris, tanlum 
disut armameniom a sole, ei Ideo glacialis nalurae 
est. 



Bfc homiols species Aiit» Kenlilea philosophi nega- n /n m^dio aaiiantm. In medio aquarum dlolt» quia 
bant esse fadam, sed fuisse ab steroo potabaut, *'exomoipartenrmamentiaqoae,sorsomsclliceieldeor- 
vocab^ntqoe silvam bujusmodi Cbaos, qood reniro " '' *' ^--•--'--- 



omoium confusam materiaro signilicat. De bac erea 
tNMie sic scriplnro est : Qui mmI tn «f^muni ereavU 
mmttm nmul , Id esl , reruin oinnium maieriam. Ter* 
tia creaiio est qna Deos ex illo Chao forroas et faciea 
reram iodioabal alque prodoxt, ot cceli, lerrarom, 
roarinm, arborum» animallam, qu» opcratio lempo- 
ralla fisit, et,attesianteScrip ura,sex dierum. Quarta 
operatio, qua Deus quotidle moodum conservat, 
vnrificat el gubernat; Talsa enim qnorumdam philo- 
aopborum sententia eai, exisilmantlum bonc lemere 
et nolla poteatate Dei conservari el regi : ex bac 
operatleoe animalia alia ex aliis Dascontur, terra ex 
se produxit arbores, semina in agrls condiu com 
feoora redeunt ; prododt igilur Deus qnotidie novas 
ijuadem generia roa. De faac conscriptom esl in 
piabDO CXI.VI : Oiil operii cmlum nubibut , et pttrat 
krimplnmm. Qui froducirin $nontibut fenum et 



aum. Haa aquas superiores multl dicuol cecldisse 
ad dlluviom lacirndum. Sed Aogosrinos Interrogat 
qold erallactum deiato aere. Nam quantom elonga- 
tur aer a tenra, tanlom elongaioro fait diloviom 
usque ad luDam, Id est, centum vigioti qolnque niil- 
Ila atadiorom; atqoe inde Aiciiins intelligiinr aecon- 
dom Aogustinmn de lumiiie, qnod facium eal in 
priDciplo. Qood lomen non eral unlse clariutis sicot 
post crealionem solia el Imue, aed speciem auror» 
habebal, sicut ante solis ortom, qoia dicii isium 
aerem cooversom fuisse in aqoanu et iierum post 
annum aqua conversa es| in aerem. Naroaer ei aqua 
aimol fieri non possunt, nec baboit aer locum, in 
quo fulssel, qoandio dilovium erai, el nolla aqua 
vel Irmpesus supra lonam potest fieri, sed infra 
lunam fiuut semper. 

Anima tero. Quando angeli creali sunt, tuno et 
anima secundum quosdam. Bealusauiem Aogustinua 



191 



BKDiB VENERABILIS OPERUIt PARS I. — DIDASGALICA GENULMA. 



IM 



(le temu iniiiia tero de nihilo creams ; q«i in para- A 
diM, quem Doininttsa principio plantaTeral» constl- 
loicur; spptimo Domlnut requievit, non a creaturae 
gubematloiu, cuni in ipso ? iTamoSy * moTeamur, et 
timn?, aod a naTae sub&tantis creatione. 

VARIANTES LECTIONES. 
' A» omn/t creafttra. 

GLOSSiC: ET SCIIOLIA. 
et llieronymut nihif temero de animl amrronre 



CAPUT lli. 

QuU 9ii miciu/tft. 
Mundus est uinverstut * omnis qw eonttal ei 
coRlo et terra» qualuor elementit in tpedem orbic 
absohili globata : igne, quo tidera lucent; aere, qiio 



* A,B» C, tlNioveamMr. 



ronail Miit, ted ioffenlote te ignorare dixerunl unde 
llat Tel quando ad corpos Tenialt utrum temporer 
conc^ptionia, an alio i|nollbet tenipore. Philosopbi 
tameii ««Ir^yivtffiity dicebant fleri « M est, iteraiam 
fenerationem« illud teoiire Tolent t, quoi ab alio In 
alium transiret, tcI quod anima ei anima, Telull 
e.iro ex came, descendat. Horom noonulli dicebanl 
eani pr»paralam ette, eamqoe in tpsa eooceptiooe 



Qui in paradiso, qum Doimntti m jmndpi^ pUui'- 
iaterai, eoHidtHitHr. Natus ett homo ui agro Damat- 
ceno, nnde transiatus ett in paraditum. Ait auiem 
Beda, Doniinum ante hominem condidisse paradisiini, 
qni horti erant Toluptaiis, de»iiiiati humanit rebos : 
ubi antem paradisus sit, disputatur a iheologis per 
Ttrias tententias ; pleriqiie aulero di^c<>dttnt hi illam 
senientiatn» ut existiment uniTcrtuin locum de para* 
diso «nigmatic6s intelligentom, nee esse aliudqoam 



dari, tcI alio quolibet tempore. Not Tero Teradterde B ^unc mundom. Quemadmrdum enUn gentilet appet« 



nihilo este credero debemos, qnanquam temput 
dettiiiattonis illius ignoremuit* hoc toluro Deo relin- 
qtu»ntes. Qusritnr ntrom anima una ereaia esl in 
texto die, aii miiltse ; ted aperla quxstio esi. Si enim 
■nut homo creaius ett, quare non et nna anima ? 
Et ticnt omnia corpora hominum ab illo uno homiiie 
•leducta tunt, ut Scripiura dicit, in qno omnet pecca- 
Timot; qoaro non et animae deducunlor timililer ab 
ipta ona anima t Ex lioc intelligitur eiiam Uiud 
teoen, ouandt immitlitur* animam habere. Anima 
nottra ad Imagioem Dei creata est, In qua iion exi- 
gua noMrl poriio , ted tollos uoiTersiUtis tubttantia 
ctt, quae procul dubio libera ett, et diflutlt cogitatio- 
nibut atque consiliis huc ataue illoe Tagatnr» et con- 
tiderando spectat omoia. Est Igilorad Imaginem 
Uei, quse noo corporea ssUmalur, ted menlis Tigoro 
abseiites Tidet, traos mariaabit, transcurrit appeiitu» 
tcrutatur oocolta» huc aique llluc uiio momento ten 



lant mondom doroicilium et templmn quoddam deo* 
rum, ah inexplicabili pulchritudine sumimo Tonera- 
lionit oplficioia; iia in tacrit iutelliffendom locom 
Toluptaiis hnne ir.undumy cujus absoTuta elegantia» 
qiia nihii ornatios excogiuri potest, iti quo omalu 
mens hominis naturae varieutem adinirans, TolnpUle 
explcri nequil. Nam roatem illum ex quo fluool 
quatuor flmnina iiiterpreianior eannni* onde m 
H.)mero etiain placuit, oinnium amiiium et fontiuai 
cursui vim et iiiiiiuin sumunt. Nam quomodo intel- 
ligi possit ex paradtti fonte Niluin ei Euphralem el 
GaogeinTeni^e, ni&i perparadisum iutelligamns hooc 
roiindum» fonte.ii lllum mare, quod o(cutti« inealibnt 
tubterraneit longo laleiiiie inruium omiiibiis flurol- 
ni)'us bumorem soppedluu IlaHs qoouiam obiter 
iiiihi in menUm Teniunt sic posui, non ot certum 
iu rebtts extra meam profSessionem posiiis, aliquid 
deflnbmt mhI ut aiiis dispuUiidi erudilit super hac 



tos tuot por totius orbts finet ei mnn ii Fccrcu ci^- ^ questioiie materia relinquatur. 



cumlert : qwt Deo jungiiurt Christo adhasret, de 
tcenillt In Inremom, atque atcendit. In hae enim 
aolma lotut homo et» sine qua nihil et, ted lerrat et 
ifi terram resolverit. AliUr Hieronyinos in loco obl 
dicit : cPulTltrevertituriiiUrramtuain unde tumptus 
ost» otsplrlius redeata4(,Dominum.i Satlt lrri<lendi 
tuni qoi p lint aniinat cum corporibus teri» et iion 
t Deo» tetl a corporum parcntibut generari. Cum 
enim rcTerUtur caro In terraoi, el tpiritiis redeat ad 
Doroioom, qul deJlt illum» manifestum est Deum 
IHilrem animaruin esse, non homines. 

GttbernaiiQne. Creatoris poUntia, atque omnipo« 
lcritit et otiiniUnentis Tirtus causa tubsisiendi omni 
creatnrae. Neqiie enim sicut constructor »iliumt cnm 
fabricaTerit, abscedit, atqiie illo cessanU e t abtcedenle 
tUI opus eju^t iu muiidus ictu ocoli tUre poierilt 
ts ei Deut regimen tui subiraxerit. 

Simu$^ Noo lanquam tubtUniia ejut, tlc ui illo 
tomiB; sed ntiqiie cum alini tiroot quam ipse, non 



Sefttimo Doimnm quievit no» a creaturee gukema* 
tione. Ultimi diei describiiur actio, qoem diem Jndasi 
Sabbatum Tocant, utquidam a eabef quod corum 
lioKua eeptem sonat ; alil interpretantur qoieum ; 
quidamdeilucunt aGrjbcoori^icv, quod eslsacrificare. 
Kidiculi sunl horoinet» qui hauc Tacationem ad pla- 
n-tarum magisterium retuleront, quod Tidelicel 
propterea S^bbato Jussi sunt feriari, quia Saiiirnus , 
qui tunc teinporis est dominus « diem illum rebus 
agendis reddat ineptum : e stenini sidus initiispicatuin. 
Quorom senUntia reprelienditur docte a Pico Miraii* 
duUiio in librb qoos adversus aslrologos tcripsil. 

CAPOT 111. 

DaiB. RjtMEt. GLOSSit. ^ Cceio el terra. CoBlom 
Uni pro ipso quam orouibut qnse in eo sunt, timiliter 
lerra^n pro ipsoelemeoto, et prohis qu» in ea couti* 
neiiiurt poBuit. 

Abtotuti $iobata. Illa rotundilas abso!aU, id esl« 
perfecU csl, cui Untum in longitiidine, quantum la 



ob alittd in illo somus, nisi quod continel et disponit ^ laiiiudinet et quse a tuo ceiitro undiquc a^quali spa- 



omiila, pcr quam dispositionem in illo vlTima.s mo 
Temur et su uus. Unde coiigitur quia ti subtraxerit 
tc, nec Tivemus, nec movebimurt nec erimus. 

JoA.N. Nov. ScnoLU. — /n t>te ^idem. Distributio 
creaiiooispertenosdies, quam co,iiosissimeexplicuit 
llexampron Basilii Magnitcujussappleroenlumscripsil 
fraier ejus Grertrins Nicenus, quod inscribitar : 
n(,o| Tiic TMv Mi^it^ 7fymfli>c , et Tersum a DIih 
nvsio Roinano, c<ignomeiito Exiguo ! hoc mentlbut 
aiiifiiot abhine typls anlea non excusum io lucem 
emisiuias. 

Ki komo, tarne quidem de tcrra. Bomo natus est 
poslremot rebus omnibut prodociht cajusgratia 
( quod theologi et pbitosophi genlilet tcripserunt ) 
omnU eonJiU tunt ; etu^ae maxime tocundam na- 
inraat, at dettinau open anu opus parentnr; esl 
eifin^ qiiod philosophi dicani* finis inleniione pri* 
mam« sed prodiiclioiie postrcmum. 



lio diiiUt. Ab>oluU ret dlcitur, qaaenutta re i endci vel 
fulcitur. Oode not non tumiis abtolutit quoitiam 
terra fulcitnnr. 

Igue quo sidera. Detceiitionis ordoest Igois eoim 
superior esi, el superioreui oblinet locum io omni 
creatura : post ignem aer, delade aquat post quaiu 
Urra imnm obtinet h>cum. 

Cingendo et penetrando. Cingit enim aqoa andlqoe 
tecus lerram el penetrai ne lerra, qiut eti ticca, 
fatlscai ia pulverem. Sunt enhn Tcn» qaa»dam in 
tt*rrit per quat laieoler roaneni tqa»> e I florohin 
cretctmt; el ideo etiaro niare rodundare noo polettt 
qiiia Tenae UrraruiUt qo» eTomunty itenun ah- 
torbenl. 

Media atque iwto. Qtiaeritur id qooaue. qood etl 
n^eliam, pote.«t esse hoom ; aut i«l, qood otl «0001« 
poUtl esse nieftiiim. Nam boc Tidetor in hlt %eri»is. 
l:a ergo intclligiiur - Medlttm csl, qooiiet mandot 



I5S DE NATURA RiillUM. m 

imiiela vnreiitiaspiraBl; aqui;», quae leiram cingendo A mineeiiam co^Iom a perferia ab^olulaque elegantia 
tt penetraiido eonimuutunt; atiue I;>s9 terr», qiirc vocatur; nam et apud Grxcos ab ornata xivixn ap- 
nondl modia atquo ima, librata ▼olubili circa eam pellatur« 
«ni?enitato peodel immobilis. Yerum mundi no* 



GLOSSif. ET 
sie Tolvllor, el sie est circa terraiu, ut a^auale sit 

rnm semper a terra ad coBum, sive sub terra, 
ftopra terrain ; ei se mper occesse esl ut media 
pari loUttS mundi f il inrra, el roedia sil supra ; tnia 
aoiem« quia in ordine quatuor elempnlorum« quibu^ 
eoiisUl mundos, ultimnm obtinel locum, £t qucd 
excelleDtius esl, meliua esi. Melior cst euini Ignis 
qoam aer, aer quam aqua, aqua quam terra, qula 
eor|>olentiora sunl qtiai sual jui^ta lerfAm. Unde el 
terra immobitis roanens, una sede aemper keret* £ 
tooiplexa medium mundi locum. 

KM>fcoc appellMiMr. K^fAo; terbom Grxcnm esl, 
qood noi I^lini quasi usoi babemof , a quo coelum 
Grseceov/»«y-cdicitur, qoo nomine apud Dlos fuoqiie 
esty quando roondos vocaior. Multo magis enim lic- 
bet dici ab omaio, quod pulcbrior esi quam flnl 
elementa, qwe mondi nomine voeaniur. 

Iifc. AocT.GLOS«iE. — 3luHdM$ est urdvmUoiomnh, 
qum ironsiel is ecfio «I ierraf auaiuw eiementii, lo 
tpedem arbU abioiMti glabata. Quaiour suot princi* 
palia elemenU : Ignis, aer» aqua, lerra» ex quibus 
noTfssimom mediamqoe eleiuenluro lerra esl. In 
cireailo lerrae aqua, qw esl Oceanus ; in circultu 
aqm» aer, onde roeluni vocalor aereum ; in cin ultu 
aerisaetbery quod ea ignis, unde coelumvocalunethe- 
reoro. Qw sciKeet aniversitas glubata, id esl rolutida» 
eoodmiaia. Gm'am lam pro ipso qoam pru omnlbus 
qne in eo suol» similiier lerram pro ipso elemeoto, 
et pro bis quae in f a coutinentur, |>osuit. /n sweeiem^ 
idesl, forroam orbis, id esl» rotundilalis aiicujus. llia C 
roiondius perfecta esl, coi lantum esl in longitudiue, 
qkanlam in lalitodine* el qure a suo eentro undique 
seqnali spatio distat. AlnoUiti scilicel orHe^ id esl, 
disliocti ei perktlU propriam babei forroam. Abso- 
lou res dicilur, quje nulla re pendel vel fulcitur. 
Unde et nos non somos absoluti, quia terra fulcimur. 
I em giohaiat id est, coadonaU ipsa universitas, igne 
sdllcet el aere vel sole, quia sole omnia illunilnaniur. 
Quaerilur quomodu id quod cst iiiedium poiest esse 
imum, aut quod esi inmm pr>i«>sl esse medium, 
nain boe videtiir in bis verbis. lu ergo intelligiutr : 
Medioro est, qoia tolus mundus sic volvitur, el sic 
ot cirea terrain, m aKqnale spaUom sit scmper 
a terra ad ccelutn, sive sub terra, sive supra ter- 
ram; el seirper necesse ei ut niedia pars loliiis 
mundi sil infra, et media sopra ; ima autein« quia in 
ordinequaiuorelemeulorom quibus coiisUI niundus, 
oliimum obtinei locum. £l quod cxcellcniius esl, 
mellas esu Melior est ignis quaiu ac^r, aer qoam aqua, q 
ei aqiia qtiam lerra, quia corpuIentif>ra suiii quse 
sool joxU lerram. Unde el lerra inimobilis manens, 
000 soile semper hacrel complexa mediuin uund lo- 
euro. Ubraia sciiicel ipsa terra» id e&t» suspensa, vel 
a^quata, quia aeqiiaii« pars est semper per omnia a 
terris ad ccelum. Vnxvemiat sciliccl eIeroen(o:um, 
vel firmamenli. Supremum et primum locum in ele- 
mentio ignis lenei» secundum aer, Ifriiuin aquay 
qoariamelultimumterra. ^endei irtmobilii^ sciiicet 
quia a nalia creatorajiuslineiar. 

loAN. NoT. ScaoLU. — Mundui eti Hniver$iias, elc. 
CoHiinel capot buc mundi dellnitionem, tum partium 
qne io eo sont enomeratioiiem, po»lremo nomiois 
rationem. Defiuiiio auiem ex Arislotelis libro de 
Mimdo ad Alexandom aasnmpU videtur, sic enim ha* 
bcl : iio^fioc iari avwmttm, Si ov/)divov xac 7«?« boc est : 
•Mottdus eslconpages'ex ccelo et terra.i Adjecit ao- 
lem^nod seqaitor : «Aiqoe eis nalni-is qua; inlra bscc 
continenlnr, igne, videticet, aer^ et bumore;» deinde : 
«llliiqaoqoe,quft ei bis pcr iikluram suot composiia t 
Tradnoi naroqiie physioi omaia ex igoe , seu cattdo 



SCIIOLIA. 

spiritu, humoreac terreno, caalesccrc; itaqne qua- 
tuor illa elcmenu dicuntur; qitcmadniodum eiiim 
ex viginli Iribus elemenlis omncs dicilones el vo- 
ees coiitinenlur, sic b» quaiuor, simplices parteo 
omnium reroni sonl materia» ob id muiidi elemenU 
recte dicunlur. 

/n sppciem orbis absoluii globaia. Ad eumdem mo- 
dum Prntlus, cnp. % libri 11, de forma ejos. Porro 
roundi liguram esse spbaeram non argunicnia modo 
doc^uty sed el hominum conscnsus» orliem appellan- 
liiim a roiundilaU. Mutlis probalionibos boc con- 
vincit Aristoieles lib. 11 de Ccelo. 

Jane tiuo tidera lucent, Multi ac praeclari auclores 
eredi leroiil coetum ignetim esse, sUlUs ipsas seinpi- 
K^rnos ignes, quod splcndcanl, calorem rebus aflun- 
danl, ac perpetno inotu cieantur, qiia! igniuni sunl 
afTecliones nattirales ; quapropier Anaxaginas Glazo« 
menlus coelnip seihera dictum voloii ab ardendo :«^ 
ardeo est. Sed Aristoleles hanc persuasionem usque 
contei.dii e^se lalsam , efferens in c€e*o nibil esse 
elemenlare; hujusmodi enim corrumpi poli-st per na- 
loram» sed habere e^^seiitlam incorruptibilem ac seni* 
piiemam, diversam ab ignen, aerio, buniido et ler- 
rcno. quani quinUni vocai Cicero naturam : haee e^s 
Aristotelissontentiasetherdicimr a seropitemo cursii. 
Uabet umen liaRC qiueslio io uiraniqiie parUm mol- 
tos ei magnos scriptorcs, qood nobis cursiin auuo- 
Usse visum est es^e saiis. 

V^rtfm mundi nonnne etiam eeelum a fferfecta abso- 
lutaane elegantia vocatur. Cceluin ex Arislotelis sen- 
teniiaplura signiilcat; universus iiamque luumlus 
coelumdicitur, veluti apud Grscos xccrfAoc el o^^fEvoc* 
Sic apud Pl.iilum, cap. I, mnndus, et boc quod alio 
nomiiie eoelum appeilare libuit, cojus cirnumflcxa 
omnia teguntur , alias significat universum «ibera, 
id est , loUm coinpageni rerum coelestium « a luna 
videlicei usque ad ainbiliim mnndi; boc plerique 
secundum ccelum vocant , cl secondum mundum. 
Primus eniiu mundns, sea delum, qiiaiuor elen*cn- 
lorum eslcompreliensio, qui currui>liuilis est et splias 
ra aciivoruro ct passivoi uiii a pbilusopbis recentiori 
bus diclus. Terliuin eceluro continet resiromortales ac 
divbiaSy qaod a claritale divini iomiois ijuiirvptoy co- 
gnoroinalur. £x buc distinclionequtdam interpreUn- 
turlocumApostoliderapluinteriium ccelum* Ssnifi- 
cat pneurea cceluin cujusque planelx suum oibem« 
veloli apuil Gieeronem luna infimum icelorum obiiuet. 
Posiremo signilicat pecutianter coslum ocuvum a 
luna, quod Grseci i^vliMit Lalini flrmamentum vo- 
caiit, contbiet eniin steilas ttxas ; boc M. Varro, quod 
ca^latum sit , siellatis stgois, scUicei, ccelum diciuro 
arbilralur. Yerom bic Bedm locos iticoncinoiuie iion 
earet; uam mundus el coimios ab elcganiia absoluu- 
que pulcbriludine ac ordine nonien bal)el. Coeitira 
quidem, ul jamdictum esl,elo'i/Mr/K, ul Plaio scribil» 

2(iod sii superioruio terininus,id est, o/bo; '!>«»; cui el 
ieomedes asseniitur in Neteoris. Munai vero nomen 
inagno eonsenso ab oroatu iiomcn accepit, ^uem 
Aristoteles in ordine roaxime situm esse existunau 
Univerfium ipsum cominodiusxc^fioy, inqutt, nomina- 
veris, id esl, compagem rerura uimposium conciii- 
noqne ordine digestam , qoam ^ovfuav id estt con- 
genem confusnro ac incondium. Alii ornatum quo- 
q»e colligonl ex tigora el colore , el asuoruiu 
coilucentimn flammis, quos Piinios oculos mundi 
rocai; huc enim pertinct fabula Aigus* qaem Juno 
occidiL Junonem enim physici acra intelbgmii ; hio 
densaius in niibes solem ac siellaiie coospectu no$Uo 
aufeti, lioc fsi, Argo cenium oculos eruit 



IBS BEDiC: VENBRABILIS OPBRDN PARS I. — DIDASCAUCA GfiNUlIIA. IM 

CAPUT IV. A taper «era ^oxrit; sed ne itloe * proTeniat, in mol- 

Dt ekminti$s 
Elemeota sibimet sicat oatura, sic % et sita dille- 



ruQt. Terra enim, ut graTiasima , et qm ab alia na- 
tura suflTerri non iHMaUt imum in creaturis obtinet 
loeam. Aqua Terc q*ianto levior terra, tanto est aere 
gravior. Qui si forte aquis in Tase aliqno subdatur , 
staUm ad superiora, nt leTior, eTadit. Ignis quoqae 
nit^aliteraccensas, oontiouo^naturalem sui sedem 

VARIANTES LBGT10NES 
* Ay B, C. vmeniani. 

GLOSSJS ET SCHCLIA. 

CAfOT IT. 



lem aerem, eujus circumftisione deprimltor, era- 
nescit. Quse umen quadam natune propinqaiuieai- 
bimet ila comnilscentur, ut terra quidem arida tt 
frlgida frigidx aquae, aqua Tcro frigida et hamlda 
humido aeri, porro aer hnmidus et calidos calido 
igni , ignis qnoqae calidus et aridos tenas soeietar 
arid». Cnde et ignem in terris, etlnaere nibilt 
terrenaqoe corponi Tidemoa* 



* A, B, G, ethm. 



Sm. y^ IMMEDIATB. XII. lUMEDIATE. XVIII. IMMCDIATE. \XXV|!. 



IQNW. \ 


X AKR, \ 


/ AQUA. \ 


/ TERRA. 


CALIDUS. \ 


/ CALIDUS. \ 


/ FRIGIDA. \ 


/ FBIGIDA. 


SICCOS. \ 


/ BUMIDUS. \ 


/ HUMIDA. \ 


SICQA. 


SUBTILIS. J 


\ COnPULSNTUS. 1 


1 CORPULENTA. 1 


OORPULBNTA 


MOBILIS. / 


V MOBILIS. / 


\ • MOBIUS. / 


\ IMMOBILIS. 


Acurus. / 


\ ACUTUS. / 


\ OBTOSA. / 


\ OBTUSA. 



^ 



I A 



t^^>^ D I K 



^- 



Baia. GLOSSii. — Elemtnle fikHmtt Hail Mncm. 
NaUiraelemenloram e^t ipa qaaliiasyatignia calidos 
esl ei siccas; terra autem fnglda et aioea. Dicimas 
autem elemenu, etelimenta.et hyiementa. Elefnento, 
qnasl eleramenta, eo qaod ei elementis oronia con- 
sient. Elimenla ab elimo, id esl, formOy aaia inde 
concta sunl formala. HylemeiiU» ab byle, id est, Jn- 
fbrmi r.ialeria, de qoa facia saot omnia in S|>eciea 
aaas. Elementa aalem qaalaar soot : coBlam, ignis, 
aqua et terra» qu» in omnibos sibi mlxU sonr. Si- 
qnidem et in terra ignem reperiest qni ez lapidtbos 
et ferro f reqoenter etcatilur ; et fn coelo cam sit 
ignitam, ft micans fulgentibna sleilis, polasaqoa 
esse inlelligl potesl. 

dQmwiuientwt. De Syzygiis, id est« conjanclionibas 
«lementorum pauca dicit. Omne oamqae corporeum 
qualaocsspe diclis consUI elementis, qaorum unum- 
qoodque duas habet qaaliutes : «nam propriam, 
alteram ?ero alterios elementi , aical In terra frigi- 
diias et arlditaa. AridiUs ergo propria eat teme qua* 
tiUSt frlgidius non propria Urrs, aed aquae; sic et de 
eeterb. Nam frigiditas propria est aqoai qnalius« 
fliumidiiaa vero ab aere llli Tenit. Sic aeris bumidilas 
propria , al calidius ei igne descendit. Similiter et 
ignis propria est calidlus, sed ariditatem de terra 
tumil. Sex igitur qaaliutibus sysygve fiunl. Quarum 
qoaluor dicontur immediats ei nex», non effentes 
roedieUle» qua eonjangantur. Igniaenlm caliditas 
fim terrena frltidiuu conjungitur In aicciute. 
Rursas a^u» hanUdilas copulalar com lerrena siccl- 
ute in fngldiUle.CalidiUs vero aeriscom frigidiute 
aqaseonjungllur In bumkliuu ; aerls vero humiditas 
mim Ignea sicciUU coojoogiiar In ralidiute. Hai 
ami quatuor qu» dicaolar immediatas et neiift. 
Mestant doaSy oaae diconlar roediais et dissonsB, qnia 
noo possont s(bi eoi^ongi sine medio, obsUnte qna- 
liutum diveraiUlo. Ignis eolm caKdas el siccns cum 
oqua bttflaida et firigida conjangi non potest aine 



Bmedio, idesl,8ine terra. Rufsos aer bamidaa el 
calidus eum lerra, quae frlgida est et stcca, conjangi 
non potest sine medio, id cmI, aqua, quae locom lenel 
medieuiis, et conjangit atrttmqoe. 

MkHIo terrennaMe. Nobila pro spissis acdpe nobi- 
boa, qo» semper nabeni aqoas. InUr nubila el nubea 
hoc inlerest, qnod nubila dicimus spissas et denais* 
slmas nnbes, nnbes vero et spissas et raras. 

Inc. Auct. GumM* — EUmentn iibimet naU no- 
fitre, %ie etwm Htu difenatt. Nalura elementontm esl 
Ipsa quslius, ul ignis calidns et siccus, terra sicca 
et frigid.i. Elementa, et elimenia, et hylementa di- 
dmus. Elementa, quasi eIevameiila,eo ^uodex ele- 
mentis omnia consienL ElimenU ab elimo, id eat, 
formo, quia inde cancu snnt formau. UyiemenU a^ 
hyle, id est, informi maieria, de qoa facu aont om- 
nia In species. Sita, id esl, loco, vd pnsitiono et 
ordiiie locorum. IHjferl, Id eat, disUL Etemenium^ 
secundum Isidoruni, Graecum est, et aonai Lalino 
p mnteriee; llyle enim 6raece,Laiiiie inrormis materies. 
^ Secondum Ambroaium vero Laihium nomen est, et 
dfrivatur ab eo quod est elimo, id est, formo» et 
qtiod nos elementoro dicimns, Grsd ffrocg^ctbv. 

lokn. Nof . ScHOLU. — Qnisi forte nqnu in toat. 
Glcba et quaclibet terne pars per aqnam inferios ca- 
dit , quo signo constat terram aqua esse graviorem, 
gravia enim sont qoae ttaturaliter deorsum catiunt. 

Jgni$ quoqne materiaUter aeemme. Ignium plora 
suni genera, quae hic obiter reeensebo. Primas est 
coelestis ille luditus, concu fovena, servans ae vivi- 
ficans; secundus est qui lunae sutim subjectoa esl 
Qsque ad loca Dubium, non Incenaoaiden;; esl ealm 
vduti aer torridas, qoalis est in Mldariia, «raoia ae 
flamma eistinclis, qoi qaidem non laoet, msi roaio- 
Ham sortiator, In quam caloria vin eiereoat: Mtte 
incendantar sub coe*o ignes repontinl, qoos afll vo* 
cani deciduoa. alii vdanles ; lertias est qoo homa- 
nam genos ad varlos usoa et neeesaarlos ttlHar ; 



1«I 



DB NATORA RBROIf. 



IW 



CAPDT V. A 

GcehiBi niMlb igneaBqne oatiirg6, rotumluinque, 
et t ceatra lerr» flsquls sptlilft ondique coUectuin, 

GLOSSifi ET 

qmrlui quem summo artifieio natura rebus anima- 
fibitt panter et inanimatis afOavit» niiiil namque ca- 
loris esi expers. 

Omt UnmiH qiuuUmi> naturm prdfnnquttate tibmet 
ile cooMitKMiiiir. Elementa mundi, qnaB loco ac situ 
eoajttngunUir symbola suiii, id est, altera qoaliute 
eoasentientia, ut aqna et terra frigiditate, cum aqua 
aer mcMliiate ac humidiute asymbola inlervalio 
discreusunt» ot aqua, ignis, intermedio aere* 



f APOT V. n 

Bam. GLOBSiB. -^Cmtum iubtiUt. Non in modum ^ 

aroiQndum esi coeium, sed a parie pdorum in 
udine porreclom. 

I§mmfue naturm. l|tne»naturai dixll, propter sidera 
^neam naloram liabentia, qu» in eo eollocaU sunt. 

Centro terrm. Qoantum ab boc loco terrae ad coe- 
IvB. Unlum ei uiraqne lerre parle spatiuni ad 
cmlttm prolendilur, el hoc esl a centro lerrae undiqiie 
eolleciiim. lUm terra in medio locum obtinet |>uncti, 
ekta quam cmlom tertitur In modum circiui» 
proplerea non amplius quam roedieUs ejus Tideri 
potesit qoas semper super terram est. 

PlaaeUunm ocairiiimoi/mlMr.Planetas contra mun* 
dttBifmnlttr, elideo mundustemperatur elretinetur. 

Ar§nmenie ddenm. Argumenium esl , quod rm 
dtthim &cll ftdem ; el dictum est ar^anMiimm « quasi 
efiHle IttTenHmi. Argumentosiderum in coso iisorum 
mttbUilas coeli clrca terram a sapientibus dqure* 
hensaesl. ^ 

5i|plcttirle»«/i^ hederee. Septeouionalla signa C 

A 



Unde elconvexommediumqne,quaeunqne cemalnr, 
inenarrabill celerilate quoiidie circumagi saplenUs 
mundi dixerunt, iu ui rueret, si non planetarum oc* 
cursu moderarelur : argumento siderum nitentest 

SCRULIA. 

brefiores babent circulos, scllloel propier acutiorem 
polum, qui ibi eat, et nunquam occidunt. At ubl 
codum spaiialiir el in majorem rotuodilatem diiau- 
lur, majores circulos agiml. 

Potot HuneupuHt. Polus brevissima stella esl ia 
Teriice septentrionalisolrculi, a qua tota iila pars 
polus Tocatur ; ei sicul sidera scptenirionalis poll 
semper a nc^Is Yidentur, quia super nos sunl, iu 
quoque australb poU nunquam nobis appareni, quia 
subtus lerra sunl. 

Boreui. Boreas semper a nohU Tidetur, nec ub* 
quam nobis occidit , aut sub terris Tadit. Trahll 
autem iiomen poli , id est, srptentrionalls borei, a 
Tento Borea diclo , qui esl flans a septentrionaii 
parle, qui etiam Aquiionaris dicitur. 

ioAif. Nof . ScDOLU. — InenarraliU velocitate lyifo- 
tidiecircumafi. Uocest spatiofigintiquaiuor borarum. 
Geleritatis ratio ex partibus cobII deprebeudi potest; 
nam sol lolos exorilur broTi temporis momento, 
aiqui Tol Iricies major esl loto terrarum ambitu, 
proin«le ex hac coUalione animadTertitur nibil sub 
coslo, oeque Tenlos, ncqoe aTium Tolatus, neauo 
missilium jactttsUmperniciter rapi posse, ut cum illa 
incredibill Tdocluu conferrl queaU Qood aiitem, ex 
Plinii anctoriUU, dicunl scnptores quamlibei gra- 
Tlsslffli» casurum cosluro, id e&l» motus ratlonem 
egressurum, qui qttadam snccessione partium pertt- 
eitur, nisi adTcrso cursu planetarum (atti At a dexlris 
partibus In slnistras) temperetur, lepide saue dletum 
esl niagls quam physlce. 




199 BEOiC; VENERABILIS OPEftOH PARS I. -> DIDASCAUCA CENUIIIA 

aioR Uxo «cmpcr cnno elrcnuiwtam, i«ple»irion»H- A Mdemque demcna longinqul*, olqae nonc 



S€0 



btts breviores gyroidrca cardinem perageiilibtis; 
e«4Qs Terliecs eiiremos, eirca quos spbaera e«li 
volf ilor, polos Bttneupant» glactali rigore ubenlfs- 
llorom unus a4 sepientrionalem plagaro consurgeiis 
Boraas;a!ter detems in Ausiros^ lenwque opposi- 
lui, Australis voealur, quem liileriora Aaslrl Seri- 
ptara suiicta noininaU 

CAPUT VI. 

De raria Mtudine exlL 

Non aul«rm ita mun»lu« hoc polo eieelslore se at* 

lollit, ut uiidique eemanlor bsBc sidera; verum 

oadem qQtbasqiio proxlmis sublimiora ereduntar« 



in dejectu positis videtur bic vertex» slc in illa Wnm 

devexiuie transgres^is illa se attolloot, residealibi» 

qum bie exeelsa fuerant, opponente se coolra nie* 

dtos vtsQs globo lerramm, adeo «t septentrlonoa» 

quae nobis a vertiee pendenl» bi qoibosdam lodi» 

lods quindedm laniom In aano * diebos appareaoU 

CAPCT YU. 

D< emla wperiore, 

Codum soperioris drcvli proprio discrelam ler* 

mino, et «qualibQS indique spaliis eolloeatam vir* 

iQtes eontinet angdicH; qoas ad nos exeimies, stib^ 

rea slbl eorpora SQmonl, ut possini hominibas oUaa 



* A, Roriilas. 



¥AR:ANTES LECTIOME& 
LOSS^ LT 8CII0LUL 



SeuUHtrionaiibM brenam §frot drea c«ri«ii«n BhoccojlonobblolisncKJlibuseer^ 
pm§enlku$. E« mundi drcQmaftu onaqowiue iioia Austrnm allqiia noclis parie non cemanlar, veliiu 
m ccelo circuiuin, qui animo laittum c<indpitor, de 
scrtbit; maihemalid eniin singulos transitus pun< 



ctorum siiigulas aiaiit elficere lineas. Spbaera iiaquo 
cirtuniacU super eardloe immobili, noJ« quae sunt 
vicin» utriusque cardbiis exiremiuii aDgustioresdo- 
scribont eirculorum ambitus: qu« vero io m^io 
spluvrae, masimos drculos eflldQnt, qood apud Eu- 
clidem aeuionstratar in eonversionibos spbae:«. bit 
iiamqae in subjecto scbemau Ipag. praeced.J spbxra 
ABCP, axis veroquemclrcamfcriilur AD; circom- 
acia iuque) suhacra siiper linca AO. drculi qoi descrl- 
buntur a i>ar(ibus signorom, qno suni vidiiiores terml- 
no X aut D« eo cobUiioo evadont anaustiores, maxlmus 
vero omnium is esl, qui dcscribiior ei B versos G. 
Cabff feriieei extremos, mm eireu tphmm eeM «if- 
rjlar, po/os wiicei(p«iil. Extremltaies axis Grxei 



Lvra Orpbeiin Germania non oc. idil: verum in lulirn 
pierisqoe locis duabus borlssub borixoaie oecalu- 
tur, priusquam emergai. 

In piihMMiam Indim lads xv tantnm ht «uto diebaM 
appareant. Simitla suiit qoae babei Pllniiis de lamB 
elfluxioiiibus in Taprobaoae, et alla pleraqiie, qoao 
lleila in hoc 0()ere pro conressishabet; verom sjbaee 
ad cerUm sptor» et cirdni, c^JQS ratio indabiUU 
est, descrlpiionem accommoilentur, boe eeiie do 
septentrionibus eonsistere nequit ; sed bae islo kieo 
disculere non paiavimas ease opporuiiiam. 

CAPOT VII. 

Bam. GLOsajB. — C«tomaHjR«riorisdrvafi. Primum 
coelQm est abaqoa asqoe ad lonam, qood osl aer; 
secundum a lana asqoe ad firmameniam, qood o»l 
asthf ream ; lenium cl quariam a firmamenio usqoe 



In Aralo : i Alt-r de cardbm verUx, dicUnr esse .^ 
lus, > et apud Virgiliom, libro primo Georgiooram : ^ 
H lc verlex nobi« semper sublimi^ al «1« 
Sub pedibus Styx atra vldet, manesquo proiuBdi. 

Dicuntur auiem Grmce et LaUne a verlendo, qaod 
cirea lias extremiules ccelum vertatur, pancto ipso 
m:immu immobili; quare asira vidna polis angostos 
descr4raiii dituios» veluii, in orbt} noslro, Septeiitrio 
ei Cjnosnra loiis nociibus sine occasu cjrca polum 
anguftto ainbitu feraniur, et kieUa Ipsa vicina polo, 
quam Polareiti vocant, iii exiremiute Cynosurm, 
breviiisimo drcninaclu loia nocie bi eadem parU 
Goeli siiie ulla incitnatione cemitar. 

Claeiali Hgcre tabentet. Sol per medium sphsrae 
vertilur : exlrema igilur, quia ad h«e nunquam ac* 
cedil loca, scniper fiigora occupant. 

CarDT Vi. 

naio. Gloss.c. — Sidera. Sidera clrca cardinem 
errantia, vd rotantia, septentrionalia, videlicet, id 
est arcturi, et alia, quia coflum non se iii erectam 
aliiudinem deval, scd panim ascendit in modum 
cochleae devexae; et iode lit ul sidera qu t* nobis in 
Septemrioiie posiiis videntur sublUiib , in viciiiio 
austri coiistiiutis, propter opposltionem tcrru;, vi- 
deantur bomilia. 

Giaka lerrarum. Clobo terraruio dicil, quia terra 
Epliu;rOftles, \A est« rotundae»!. 

JoAN Nov. ScnoLU. — iVeii aalem ita mundui, 
Poli aliiludo noh in omnibus regoiiibus cadem 
ptfnnanet ; nam ex quoiibel ioco versus Septeotrio- 
iiem digrenssls sex^ginta stadia, polus Feptenlrionatis 
unA parte(quate!^ sutit in ctri^uio niaximo 5tM) sublimior 
fic; si rero ad Ausirairo vergatur, idem potus tina 
parte pertoiidemsUdia fit buntiiur, etquanium uiais 
poloruin ttl siibiiiuior, Uioium alter ex adrcrso yub 
Urfu flt bamilior : cveiiH igitur ut Sidci a qu?» sub 



irOxivr vocaot, Lalini tMsrfices, ot apud Gceronem ; ^^ iiiiittiiam» qaod esi soperias cee am. In bia Uniea 

Pf* Q seplem suni spaik drca mqainoctium, qabi proeal 

" sunt ipsa loca a polo, el Ideo ibl nc ' ^'- 

nebiscam, aed aliquando appareot 
jE^aaUku inaUu. SicQt lirmamentum afiqnaU spe- 
a urra unduiue eloogatur, 



i Ideo ibl non semper, at blc 



lio a terra unduiue eloogatur, iia iltud saperiusi 
lam« uIn aiigeli sunt, ab iuferiori aequali|er disUL 

jEtkerafaearpara, Angetica virtus ad nos deslmau» 
qoia subtihtis ejus carnalibus non poiesi vlderi as- 
pectibus, corpus sibi assumil aeiheream, nec sdam 
astbereani, sed etlam aercum. Dasmones vero tK isle 
aere corpus .issamunt. 

Ilac Deoi, Conlra AugnsilnQm loqQllar. Aagastlnas 
cnim didt quaUor etemenu ^eri intra firmamenlom» 
ct aqua semper JuxU Urram lo€i*m i»uam leiiet, 
igtiis vero superioiem locum possidet. Ergo qua ra- 
tione cogimur disce re glaciales aquas lieri siqier fir- 
mameniiim, cum nutla terraibi sit et esl supm^r illo 
loous, ubi bolus igiiis est! Ita ergo Inieliigitur 
quod dicitur, aquas qu» super ccdIos aunt augetoa 
signiricare. 

Inferiera etementa. llac igtturraiione coliiguni, 11- 
lud superius coplum igiieuui es^e, quia ignia superio- 
reui lcicuiii in onuiibus crf aluris possidet. Si ergo illud 
ca*!um supe rius esi, necesbe est ut igtieuiu liai. 

Umfarmi, Non uniformi, dicil, quia non conver- 
luntur species ejus in una parte, sed in diversis par' 
lilms. Nam Urniaoientum in dexleram partem ab 
ot iente ad occidentem semper volviiur, coutra itood 
solsemper inpartemsiuisiram adorieniem volvitur, 
sicut planetae rdiquae; diveia-i timen modo cursoi 
suos perdgtinr, quoruin muttiplii i nio u sotidaiur flr- 
nitiineniuiii , ne uin»ia celeriuie sui, secundum phi- 
losopliof , labator. Firmameiitam noo propier sutio» 
n^uK sed propfer firniiutr»m,autpropier Inirausgres* 
siliiieiit leniiinuin si>pcrionim ei •oferiorum aquarum 
vecatuni iatetligere diborous 



m 



W N/iTUKA HKRUM. 



2M 



Ni cdendo ftlmUarl, fiadeniqua ibi fBversaB depo^Anili superioras, quidam «d inundilioiitia dilufii 



aunL Hoc Deus aquis |(!acialibus temperavit, ne 
inleriora sucoenderei eleineiila. Debinc inferius 
coBlum oon unifomu» eed niiilciplioi uiotii «otidaTit, 
Duncupans lllad finnameniuni, propier »ttSientatlo- 
nan auperlorvm aquanim. 

CAPUT VIIL 
' De ff^u calenibui. 
Aqvat^ *flrmaiiienio iinpcisitas, c<ells quldem splri- 
iHnlibQS humiliores, sed tamen omni oreaAuni eorpo* 



servatas, alii yero reoiina ad Ignem siderum tempo<» 
rafidum suspensas alYirmant. 

CAPUT IX. 
De (/uktfu ciniUii munJu 
Ouinque circulis mundus dividiiur, quomm distin^ 
olionibus quiedam partea teniperie saa incoluntur . 
quflBdam immanitate fHgoris aut caloris labsbitabilea 
ejListttnt. Primns eat septentrionalis, frigore inbabita- 
bllis, eiyQS sldeni nobis nunquam occidunt, Socun* 



* Af B, Qjmjferfirmmmtm* 



VABIANTES liCGTIONES. 



GLOSSiB KT 8GH0LIA, 



CAFDT VUI. 



Bnift. GLOSSii. -* FirjRoiiitfitiiiiii. Firmamentum io 
crysulli modnm ex ai|uis congehois rsctiiro est. Est 
Unieo igoeae quaUtatis propter lidera in se collocataf 
quae Ignea sunl. Sieut terrarum ponderibus et aor el 
aqua codunt« nt ad tfmim penreniant, sic aqoamm 
ponderibus et ipse aer cedit, ol toI ad terrsm vel ad 
aqunni perfpiiiat. Aeris quo^ue parttculam sl qnia 
in spatiis illb suUimibus ccbIi possoc demittere» pon<» 
dere ooo caderet, donoe ad aena subter spatia perte* 
niret Hujusmodi arguroentie colligont pbilosopblt 
aquas super slherettm coslum. esse noii posse, qoibus 
Ha raapondetor :Si polesl aqua^ sleol videmua, ad 
Untas gttHarum minatias pervenire» m super Islum 
aerensvaporaliler fttratttr,Qiiinauiralevior osl aauiSt 
cur non polesl elsuper iUttd levius ceelom minttoori- 
bttsgistlis ollevloribus lierri vaporibua? Quomodo 
atttem et q«alesiiboi aqusB ibl siot, esse eas Ibi ml* 
aIrso dubiumus. Major esl quippo Scripiuns sau* 



B nos sunl nimqqam nohls occklunt. qnia cum sint eo- 
rom clrettli brevlssiml, eo quod in angusiiore cc^ll 
paru sunl potili, oos ox omni parU videmus sciUeol 
orieodo et oecidoiido, 

£4Prelriu<ma.Gancer et capricomns troplea, id esi, 
eonveriibilia signa vocsniur; ez quibus Gancerei- 
celsiasima pars signiferi esL Gonveriibilia aoiem 
dlcantnr» quia eonverlitur sol vel soperios, vel info- 
ritts* Esl vero ejus domidlittm in Gancro iv Kafeod* 
Jolil. qoando Ipse, solatilialemelfculom poroarrens, 
racit solsUtittm iii Kalendamm sapradicli menaia: in 
Caprleomo vero iv lUI. Jan. moratnr, qoando. bro- 
malom oarsom explens.xii Kalend. IpsiosmenaU 
alittd ibeil solititittm, a quo soperioros repetii curaus. 
Solslitium attUm dieum quasi %9th $kUmm^ non 
quia ibi sol sui« sed oula ibi flnitcuraum suum. 

JEfAimeiMt, ^qmnoctialis eirculus ideo vocatar. 
qooniam dum per ouni sot transll. semper fit smuI- 
Qoelittm. Nenso quidein sopUmbri, lu Kal. Ocloii, 



da noeuriua, quaoi omois 'bumanl ingenii capa- ^ in signo Ubrm; mense vero Mariio, sii Kal. Aprilis« 

^ in signo Arieils. Bive «quinoctialis di( ' 



dieiUr, eo qood 
ibi sii noi el diea mqnalis ornni mnndo. Dum enim 
oritor sol in medlo mondo* omnes videnl^ simlliUr 
duro oeeidil; oon slc qoando ad noa venil« vel qnando 
ad Australes vadit* Uoc enim variantor diea no« 
eusqne. 

InkMMlHi. Quia per uum lllum clrcttlom e| por 
medlttm iHius soi diacurril. ideo nimio caloro ost 
inbabiubilis: in superiorl autem circuio aolstiliali 
jam dicUy sol neque per roedium, neque per Utum 
eurrlt» sed ei ona parte Unummodo illum langity 
atqiie ideo temperatua en. 

BniHMifis. BmmalisdieiUr a breviUU dienim, vol 
a remeau solis. QuanUm enim ad nos pertinel» lirevo 
spatiuffl esi ab octu bienuilis diei osque ad occasom. 
Itnima autem Gnace, edacltas Latlne; nuLximeenini 
in Uiemecoiisumuni bomines, quidquid laboratum esl. 

Anslra/ts. Quinlus Auiiraiis dreulus diciUra veoU 

^ ^ ^ , ^ Qtti indeflal. Sicut auUm notissirottm xignttm f«t 

se ouui lorqaons, eas volvendo einindcrel. Sed bi D SepUnlrio in Septeolrionall, slc Ganoptts in Attsirali ; 



cilas. 

IfMmii sldennn. Sidera Um ignem naturae snnt. ol 
caosofnerentttr, nisi ab aquis temperarentttr. Siettl 
teasnnseretur iau lerraigneaofis, uisi aqua loferioa 
el eoterios ftiisset in ea, slc cnnsnmeretor Brmamon- 
tttmeodem ignesoiis, et igne signorom qa» to oosaoly 
oisi baberet aauas aoper se. 

Ikg. Aoct. &osajB Amom mper pmmMiUmn 

pmi93 , eaiU foidem $pumaUku9 lmmiti§re$. De 
aqoia qttss sttper coslos sunl, Ute est beall Ambrosii 
seoieotia : Aqaassoperccelosaapientea nmndiaiuni 
esse Ma poase, dicentes igneum esse emlum, nec 
posoo eoncordari com eo naturam aquanim ; ad- 
dttnt quoqoo dicentes roUndum ac volabilem 
aiqao smleoiem esae orbem cmli» et in illo Tolobiii 
circttiea aqttaa suro neqoaqoam posso. Nam nocesse 
esl ttt defloanl el iabenur» cum de auperioribos ad 
inCmoca oriiia iUo deurquelttr« ac per boc neqna- 
qttam bh aure posse aittnl, com aiis cosli« condu 



lande» Inaanire dosinanl, atqtteconfttsi eognoscanl, 
qoia qoi cuncu poUit creare ex nibilo, poiuil el illam 
aquanim oauramglaciati soUdiUU siabiliro in ceeio. 
fmm eom oi ipsi duuiol volvi eosliorbem^ sullis ar- 
deoliboa refulgentem^noanedivioa Providentiaoro- 
SMill ttt inlra orbem ccBli el supra orbeia redan- 
oarei aqoa, qttse Ula ferveaiia ans iacendia Umpo- 
raret? 

Joaa. Nov. ScaoLU. — Alii asre rectUu ad i$nMm 
sidenmi lemperoKifKm. Vido Isidonim Hispalenaem 
epiacopum, ia llbro de MaUra reram, ulii baram 
aqaamm oieaiiail. Nau eat, oploor, dlsputaiio bsec ex 
eamico orium paeroram : c Benodiciie, aquiB qamso- 
per cmlos sont. > Daiom est binc negot)am doelis 
ladagaodi baram aqttarom qttaiiUUm. 

CAPOT II. 

Bam. GtosaJB. -* Clrralis. CireoH do qoibaa hie io- 
qoiur, sicuturram, sic eUam ecelom oootlaoat. 
SidcTQ ao4is. Noa miram q«od sidoio qom 

PATaou XC 



el aicul aoiiis poioa aooqttam occidil, siCBec ^ypiiia 
Caiiopos. 

iMefMo/iUles. lnmq«alia tempora dlcit» qttia aiiad 
est candom« aliod frigidum; aliod habet ioiigoa di«K 
aliud lirevea; vei ideo, qoia quando sol in dolstiliali 
circttU esl, dies iongi, nocUsque brevcaaoat ; qaaado 
aulem in «oaiaoctiali, diea el oocUe peno aeqttalea : 
sicut U dttodeeimo Kalendamm ApriHttm, el In d«o« 
dedflso Kaiendaram OcUbrinm ; in tiis eoim liHot 
ssqttiaociia. Qttoadoauum in brumali circulo, nocus 
longss el dies breves fiont» eo quod longe a nobis sit 
aol, qood fll xn KaU Jan., ilii eoim est braroale 
aolsiitium* 

TAf^ie. A BriUania asqae ad Tbyle novissiosam 
omaiom iaaolarom, novem diemm iter babetttr, a 
qoa oaitts diei navipitoae ad mare coagalaturo 
pervoaiior. Hojoa iasalm babiUlores dicit PUnius 
iNeaii bcu vosd, msUU vero inursoa pecora bcr- 
ooa oni OBipere. 



205 BBD^ ^RNERABIUS OPERUM PAR8 L — DIDASCAUCA GENlilNA. 204 

du8 solsUlialis. a paric sigiiilcri excelsissiroa , nobis A sUiio. inum oeqniBOClio, lcrtium bruma teneat. Ex- 

tremi enim semper sole carent. linde et a Thulc in- 
8ula unius diei navigatione ad Aquilonem mare con- 



ad ftepicnlrionalcm plagam versus tempcratus, » ha- 
bilabilis. Teniu* cequinoctialis.meiio arobitu signiferi 
orbis incederis, lorridus, inliabilabiJis. Qoar;'j»bru- 
mali$> a partc humiHima signireri ad Austrinum 
polum versus, tcmpcratus, babiubilis. Quintus Au- 
siralis, cirra vcriiccm Austrinum, qui terra tegitur « 
frigoreinhsibitabilis. Tres autem medii circuli « in»- 
qualltates tcmpormn disttnguunt, cum sol bunc sol- 

YARIANTGS LECTlONfiS. 
« A. add. €1. * A,inteqHalitaie....dUiin^nntur.h. 

GLOSSifi £T SCIIOLIA. 
JOAW. Nov. ScHouA. — Quinque circulii munduM quorom IntervaUis distinguuniur in calo ac terra 
divixiuur. Agtiur boc capiie de clrcul» parallclis, qumque tonas, qoarum passim acrlptores memine- 

sePTiaraio. 



gelatum iuvenitur. 

CAPUT X. 

De plaqis mundi, 

Climata» idest, plagab mundi, suntqiiatuor:Orien* 

talis ab exortu solstitiali ad brumafem; Anstralis 

indo ad occasum brumalem; Occidentalis ex huic 




runt. Sunt vero parallcli elrcun, 
aciu describontur : nam alil sunt in ecelo non paral 
M'u ut horixon, merldianus, coluri, quos motus coeli 
noii eflicit. Para|ieIoruni itaqne, seu 3H]uidistantium 
circulorum tres sunt, qui describunior a sole. MqnU 
noctialis, quem sol describit bis in anno, menseMar- 
tio ac Septembri, in primis pHrtibus Virginis et Li- 
hr£ : estque hic ctrculus aequidistantium omnium 
maximns, duciturenim permedium spbaene. Reliqoi 
duo Tropici dicontnr, Greci r/>orra? vocant : horum 
unus describitur die solstttiali, sole existente in pri- 
nia parte Cancri, alter die brumali, dum sol primam 
partem Caprlcorni Ingressus esl. Hidno solis limites 
sunt, extra quos ad exirema roundi iongius non pro- 
greditur: duoreliqui sunt^tiHorum hic continet astra 
aemper apparentia, ille |>erpetuo sub borixonte de- 
mersa habet. Veruni lii dno poslremi hoc a superio- 
rfbus diflenint, quod homm magnitudo non in qna- 
Ijbet regione est eadem : abeuntibus enim ad Se- 
ptentriones eontinno flunt msiiores, ut in Gnecia 
deKribitor a pede posteriore lJrs:e majorb, at in 
Gennania a steUa, qiuv. in Lyra maxime lucei. Sit 
autem in supr? posiio schemaie abcd^ sphrra et ejus 
axis a b : c^oversa Igitur sphxra snper axe a b, in 
medfa spbaara describitnr parallelos ex c, versus d »qui« 
nocUalis, deindc ab m vcrsus n, tropicus acstivalis : ab 



MCaiDICS. 

qm mundl dremn- I; venns f, troplcos alter, scllicetCapricomi^deinde 
abe versus f,circulus antarcticus sidera continenSt nu»- 
quam sub noslrom conspectum venientia : postremo 
ex g versiis I, continens non occumbentia astra circulos 
arcticus. Spatinm vero comprehensum inter liiieam 
mk^ rorsus Inter lineam n /« per quod traosversn 
D ducitur linea m t^ torrida xooa est : nam huio eoeio 
qood in terris est sobjectum, vehemenlia oaloHs so- 
lis asgre babitainr. Simititer extrems partes« videlicel 
g atHeh f inhabitabiles es frigore : ad bas nam- 

3ue partes rndii solis non penetraiit : praeter b.is 
oae sunt habilablles, quarom una nostra est, vide* 
llcel gimn reliqoa antlchihonom seilicel, kie [» 

CAPUT X. 

Bridrf. Glos&g. — Orientalie, Ortentem ideo ja- 
noam cceli vocant, quia m ea |6rte co^um aperiri 
videtur, orientu roane sole. fllnc Virgtlius : 

Paoditor imerea domos omoipotantit Oljmpi. 
Occidemem vcro ideo, qoia in ea plaga qoodam* 
modo a mondo fli ejus exitus, el intra coeli secrein 
receptio. Vel ideo janu» cceli dicontur, qoia ila 
«H^iontor omnia slgna, et per oecideotem vaduot. 
Ab aiistrali vero parie vel scpleotrionali, nullnm si* 
gnum oritiir nec occidit^ el iaeo non januae, sed la^ 
tcra ccelt dicuutur. 



m 



DE NATURA REKDM. 



906 



usque ad soUliUalcm ; pdiTQ Scplenlrioiialis ab oc- A soUtiiiali exorlui broinalis occasus cx eadcm linea 



easa solsiitiali usquc ad exortum ejusdem partis 
cofitingens. Ex qulbus orientalem et occidentalem 
jaooas CQcli nominant. lixc in raedio tantum lernc 
positis babentur aiqualia. Nam sub Aquilonc degen- 
libas biumalis dios brevior, ct solstitialis proliaior, 
crtoiQ occasumque dilatans, alias plagas angustat, 
Item apud Australes otraque pra^fau dios moderatior, 
&Qpnidictam diversitatcm iromntat, licet ubique 



* A om. taU$. 



respondeat. Nam ct cunciis exortihiis * solis eodem 

moJo post sex semper incn«es congruit occasus. 

CAPUT XI. 

De itdli$. 

Stellx. lumen a sole mutuantcs, cum mnndo verti, 

utpote in uno loco Hxx, ct non stautc mundo, vagse 

ferri dicuntur, excepiis iis qttae planettv^ id est er^ 

rantes^ vocantur, easque diei adventu cdari, noc 

VARIANTES LECTIONES. 



GLOSSiE ET SCIIOLIA. 



;« ?.^''ir mt^VJ"^^^ ^^J^' *" Jenisalein, qn.ii cst t Licct ubique solstitiali exortui brumalis occans ex 

miHiS^Z'^^,7±'"/'*'.r'"*"^''' penetan. Beadem linea respondeat, . lale est ac si dicerct : 
taindem diei est temoore aestatis. nnsininm a» ku. - r^.....»»:» u»w^^\^..« ««J:*.«t^.^ z^ i :.„j. . *. 



tuindem diei est tempore sestatis, qnantnm ct hie< 
mis, quia cum sint circa uinbilicom, id est, medle- 
latent ternc, ortus non apud illos dilautur, nec oc* 
casos. 

Orimm cccatumque. Orturo suom dilatat solstitia- 
Ijs dics ab orlu brumali usque ad ortum solstiiia- 
lem. Similiter occasom dilatat ab occasu brumali, 
o^ne ad occasom solstitialem, et boc apud nos lii, 
qoi in Mptenlriooe soroos, circaqaos et oriens et oc- 
ciden» sol apparet, sed alias plagas angusiaL boc 
est, australem et septentrionalem. Nam quttiiio no- 
bis sol sesutc modia oritur, non statim videtur ab 
illts qai in meridie snnt, nsqnequo supcriorcs sni 
rirculi partes petat. SimiUter cuin occidit, non ab 
iHis videtnr; qoia a septentrione nobis ubi oocidit, 
longe illi soot. Septentrionalem plagam sjmililer an- 
gustar, quia ortus citissimus. ei occasu tardissimo 
eam teiiet ; et qgo occiilit niodo io septenirione, eo 
eiiam prope etoritor. Deniqueapud Ifritanniam in 

llHftm gimtmlriftn-^lniw .lAM^nk Af aa.a .IS^m ...^. 



^.j^ ^.^y^ «:»vii.Mi. ■/ciii<|uc ii|iuu miunniam m- suo quo aies longissimot non est major duodecin 
iwaoi septentnoDalem, decera et octo dies sunt con- C lioris, osqoe ad eum locom obi dles solstitialis con 
tiooi. siogutis annis sine nocte temnore sesiails. tinet bornft sfluiBOfttialAft vti. ruin i»itM» ^i;..««*. 



tiooi, siogutis annb sine nocte tempore sesiatis. 
Dtne Horatios diviiem luds eam essc dicit : ei 4ove 



€ Quainvis habeamus varietatem in longiiudine die- 
rum et noctium, non habemus tamen in lineis. i Ntm 
semper orius solstitialis in uoa linea est, et occasu^ 
brumalis. 

Poii us iemper menfex. Sol namque pcr sex mrn* 
ses ascendit, per alios sex retrogradiens pcr eaindcm 
lineam, in occasum recurrit. Uiud igiiur signum, 
quod hodia oceidit, post sex menscs erit in ortu. 
Verbigratia : Si Cancer est hodie maiie in orln, post 
sex in initio nociis erit in occasu, et Capncorniis 
mane eHt in ortu. 

JoAV. Nov. ScnoLU. — C/tmala, id eit^ plagw umiidi 
stttit qnatuor. ClimaU pro plagis improprie accipit. 
Climata namque in agris significat quod qiioquo- 
\omm patet lx pedes, in mundo autem cliniata 
snnt spatia terramm, qmie distingoont doo paralleli 
distafites diinidiaiis partibos horarom : hojosmodt 
spaiils terrarum globos est divisns ab «quinoctiali, 
sub quo dies iongissimoa non est major duodecim 

linri«. iiinnA ftd ikiim lAniim nhi «liiic cAleiit.Ai:* ^^^ 



Minims conteotos nocte BriUonos. 
In hieme quoque totidem noctes sunt illis sine die. 
Sic enim nobis videtur ortus et occasus solstitialis, 
qoi et aestivalis dioi, ot in seplenlrionali fiant Uo- 
tam, atqoe ideo angosiani partein cernimns ibi inter 
•ccaftUiii et ortom. Ab ortu autem sestivalis diei 
osqiie ad bmmalem oriom magnnin spatiom vide- 
Dos. Itenmi orlos bmmalis diei, et occasus in ao- 
strali tantom parte cernuntur, et ideoangusUt. Par- 
vom eDim spatium ibi est. Itcm a bromaii occasu 
Obqoe ad X6tiva!ero occasom inagnum spaiiiim cer- 
niiur esse, et ideo disil * < Ortuin occasumque dila- 
Uns, » etreliqua. lUque bruma!is ctiam dies soLlitii 
dilaUt ortom, quia Urde oriiur, et tres piagas con 



tinet ipsa nox. Similiier dilaut occasum, quia cito ^*"*' quorum laUtudo versus septentrionem profi- 
occidit in eadem plaga in qua oritiir. D<^«Cfnti crescit, vereus meridiem vero decresdt; 



occidit in eadem plaga in qua oritiir. 

Item apud auilrates. Naro quod nobis longnin est, 
i!ll8 breve est : et quod nobis breve est, illis lon- 
guai est. i£stivales cnim di&n nobis sunt loiigi, bni- 
inales vero breves. Ccontra ^Cstivales dies illis suiit 
brcvcs, bmmales vcro longi, quamvis non coJ^m 
modo. Non enim sic abbreviatur illis iioster dics 
atsUvali«, sicul nobis iilorum . bromalis, aique ideo 
dixit : Moderatior. Sed haec qoamvis circuloram ra- 
tione Oant, divlaa Umeo dispositione fieri credon- 
tor. Neqoe enini australes sufierre possent ardorem 
aolts, pene semper sibi vicinuro si Um iongi ities 
apod iliof esaenl quantum apud nos sunt, nam etiam 
tcrra exoreretor. 

I^umatii oecamu. Noo dicit solem occasom bra- 
malem babere qoando solstitiali parie oritor ; qnia 
nec. onqaam hoc conUngit, sed mensium transacto 
spatio tn hnnc occaaom labitar ad quero linea a sol- 
fttitiali parte dedocta pcrvenit. Ergo quod dicit : 



tinel boras aeqoiiKictiales xvi. Cuin igitur dimata 
distent horaram semlssibus, flt ot climau sint octo. 
Plaga aotem esl, flnitore per qoatuor limites diviso, 
unaqiiaelibet ejos pars, sjc enlin a Plinio accipiuntur, 
alii vocant cceli cardines, astrologi ceiitra, etanguloa 
vulgo appellamus : soot autem ex his meriJies et 
septentrio subiles, ortos vero et occasus, quia sol 
propter flexoro signiferi non seniperex eodem loco 
exoritur, variant. Feceront iUqoo stodiosi exorttis 
tres, et totidem occasus : oiiom scilicet, ex quo sol 
orilur, dum primam partem Cancri eat ingressus, 
quod fit die solstitiali, estque blc prope septcntrio- 
nem ; alius unde oritur i^ol brumalis sub nonas Dc- 
cembres, qui est juxta meridicm. Inter bos medius est. 
unde oritur diebus x^uinoctialibus, sole existente in 
primis partibus Arieiis et Libr-e : hic exortus verus 
esi, similiter in occidua parte coeli totidem siint oc- 
casos, quorum latitudo versus septentrionem pmfi- 



w.ww...... .....WW.M.., *««.»«.« ...«#■ ■WCV... T^IV UVl 

quemadoioium ex sphaericis maniresium est. 

Ex quibui orientalem et oeddeutalem. Quemad- 
modum enim mundus ab exortu aperitur, sic ab oc* 
casti ciauditur, quapropter utraque paia Janua est. 
In sacris qnoqiie nt bujusmodi janu» inenlio, ol 
psalmo Lxxvii januai mli aperuiae dicilur* 

CAPUT Xf. 

BsmF.r. Ram. GLOssiB — SteHm lumeu a iok mu- 
tuauiei, Stellae omnes ei lona a sole Inmeo accipiont. 
Liret enlm igne» sini natnrs, et ex eadem loce ract:r 
siiil qua sol, Umen quia teoois et sobtilis eoram ignis 
est, noii lantne virtoiit sont, ot perrecte possin t sine soM 
Iticere. Illnminaator itaqiie radii^ solis, qui majori!» 
poreastis igncm habet. Exbibetor hoc aoicm iii K- 
gnra Christl et saoctoram ejus, qiti qiiod virtotis ha- 
hent ab ip«o acclpiunt. Stellae quoqne secondntn 
myatieom intolleetoffl sancti viri inteltigiintnr, dc 
quibus dictom est : i2ai nifmcral multitudinem uella- 



fff! BKOiB VENKRAttUS 0P£RU1| PARS I. ^ OIDASGAJUCA. GBNDINA* Wg 

«Bqmnn c«elo < doolder^, (bl|or plonllaoii, ot aoUs A impnlfO.uiSueeQl» in rron(oTiuri,qua6okidGr»d 



pIuTlo nomloe Hy^idat tppelltnc Qoln ot tim ipooto 
qusedam, * tutuUsquo lomporlbuf, ut lia»d«rnaii 
o^orluf et irciuri qui per iduft SoptomlU^o» cum pro- 
oellosi griiidino surgit, et ut oimboiui Orion, ot co* 
nlouli* quae nimium rer?onf , ' xy Eilondni Avguiti. 
rfit, 

CAPUT xn. 

D$ eum ploof (omifi. 

fbu polo, oom orriotlum fuorint iooiif u vel niililf Inter ccBlom terramquo foptom sidort pondont, 

TARIANTES USCTIONiiS. 
^ A, d$c94m. * A, B, orifiiiltef . ' A, ^imntuT. ^ A add. m#. 

« Pro oKf.... ouf, A aUa..*. 9lM paniu * A, tlatM^, omlttooi qM. * A, ^lnicdmo dl#. 

GLOSSiB ZT SCHOUA. 
ncm. Sicut iutom omnot stelie a folo iliumlnanlur, B f*mt a fopiontrlonall parto aignlMt mnic aulom do 
iU uncii a Christo glorla CQflesUs ro|[nl clarifioantor, illii qose \\\ auslrali parto moI 



probu deliqulom. Quimvis vldeamuf Igniouloi ox 
titlioro lapsos porUri veotis, vigiquo lurooi slderis 
imitirif trucibus cito * coorienUbus venUs, Sidera 
aulom a|ia'sunt in liquorem soloU humorif Ibeunda^, 
alli ooncreU in pruini», ' aut coacUln nlveoviuV gU* 
diU In grindlnei, Alii flatus toporls, illa Tiporis, 
alii roris, ilia frlgoris, Nec solum orrioUa, vt 8i- 
tnmns, cu}us trtnsitos Imbrirerl flont, aed et < 



Et sicut prtt fUlgore tolts et vl roiximi luminit «Jut 
obtunduntar : iu ei splendor sineiorum in compa« 
rationo gloriae Cbristi quodammodo obscurator* £t 
quemadmoduro stcliie sibi diffenint dariuto, iu 
diferfttUs iustomm meritorum discretloBO* 

PUniimnu. Pleniittnlum Graeco iratvffi>i|«oc didtor, 
quod osi in luoi x? , cujus rulgoro dreompotltae tibi 
siellm obscurantor. Simili oUam rallono probalor 
iolem In die iptaa tteltat obecuroro : et boe tuoe 
maximo manirottatttf , qoando .111 ediptls solls,qul 
eUimsi media dio Aat, ▼idenlar stelL» In ccelo. Ad 
auperiora boc pertinet loca, ubi dicltur sUllas fliaa 
osse In firroamento. 

/fmcnlot tx aihen lapioi. QuamTls Ignlculoa oi 
lelhoro ▼Ideamus labi, quod ▼ulgot vldens puUt ea- 
dere ttellat a firuiamento : tod non iu flt, tod dum 
venltts aera pervolat, aMberom eUam tangit« ot Indo 
scinmiis InmodumtteUirum radianiettecum auferL p 

Siiera oiKeai atia. Slcllae et sldera Inler se diflfe* ^ 
mnt« Nam ttella est qoaHibet singularis a sundo di* 
cu, quia semper in cttlo fixa tut : sidera vero tunt 
attllis plurimift racia, ut Hyades et Plctades. Astra 
autem st«ibe tunt grandes, ut Orion, Bootes. Sod 
haie nomina scrtptores conrundont, dum et aslra 
pro sldlts, et ileliss pro sidcribiis ponunl. 

Suceutm In frojif<? Tauru Succulje slellae dkt», 
quasi sm^ ocnlu . Sunt enim in flronto Taori : vd a 
succo, quod soccoin roinittrant. Undo et Hyadas 
Grarce, id esl aqaaticm^ ippollantur. Graeoo enbn 
«^, aqoa dicitur. Yd Uyad» dicuntur, iiro roO 
tfecv, id ett, a suceo. Hae alio nomine Vergilim dicoo- 
tur« quod vemo lompore oriantur. 

Qaua ef sua $ponti. Hactenus do planotis et desl- 

SireHs tugnis per que planet» curmnt, nonc autem 
signis per quae non curruiil plaoelm dlcit; ilquo 
Ideo suo apottte dleit, vd nulla planeumm co* 
geiiU. 

HnfdQTvm <xerfiif.Hatduli in signo AgiUtoris f ont, ^ 
qoando priunlor. Agitator aulem vd Auriga ipto esl 
Cricblhooius, signuro est aquilonaJe, in cujua dorso 
est uoa stelln qu£ vocatur Cipnv, et duos baedos ante 
se agiut, do quo ortu vd quibus nunc louuitur. 
Vnumquodaue enlm signuro qualuor orlusbabef, 
id ost, roatutinsm, meridianuro, vespeninuro, et 
tnedi» noctb. Ex qoibos doo pleni tunt, roatuUuus 
viddlcet et vesperUnos. Sed modo de matutino ortu 
loquitur. Cum enim sol oritor ab orienle roane, et 
ex iliitis Utere oriuntur isu, tunc ploviae vel grando 
et cvtera fiunt. 

Et ArctarL Non dicit de lllo orcioro qui qootidio 
cernitur. Arcloms» stdla e^t in pnecormis Boolis. 
Signura Boolis est qu«)d Graece Areiopbyiax, idest, 
eust«>s planeuruni * dicitur. Nam Graece phylax, cu* 
stos Latine. 

Mmbosus Orion. Hucusque dixit de signis quae 

* Erra? U glotsaior vd llbrtrius 



Goittaifa. Canicnla est sUlla In oro Canis, qws 
menso Jolio orions, xv Kal. Ang. nlmio calom roor- 
bos exdtat et Umpestates : quas alio nomino voeatur 
Lingua Sirii, id est Canis. Unde et ilU dios ca 
res dicontur* 

Jo4N. Nov. SciOLiA. SieUm luwm o seef 
fet. Plbilus Junior de laudibos solis : Uic tamm Im^ 
men cmierie mtoqae eideribut fecerat^ prmrlamf, exi* 
mtNt, omnia infuent, ownio efiam. exouiftent, nt prhb- 
cifN flfleronmi Vomitro pfamltf e iniMO eo vtifeo. 

EstceplU ttf aum planetm^ id etf , erranfet uocaulmr. 
Errtntos oon dicontur, quod quietoentibos orbiboi 
in quibua sunt vagi ditsoluUqoe vagentor, seo quod 
uon slabiles eurtos, neque spatla cenls Iniervallla 
doflnienii, sed quod inter so et com IIUs iofrantibos 
non parla looomm inte rstiUa costodiant, tom qoo4 
juiU sicnireri indinaUonem roodo bumilos slol, 
alias soblaU ad vertieetn nundi. 

Qtianint suleamiit t^nteafot es mlhere lapoof. Sob 
coelo ac supra nubes, ignes quidam ox molo repeiH 
Uni flunl, quoruro alii ad lermm Imduntur, alii in 
divertum directo molu aguotur, qoot quidaro vobro- 
lia sidera appdlanl. 

Sidera outem alia $mni in ftgoormttobift ibunoria 
feamda. Haec ad planetamm ac stdUmm flxanm» 
significaUones itque eRectiones perUoenl, de quibos 
vide Pontiiium lib. ni de Hebus emleslibittk 

Ul sueulm in fronle TmtrL Haa stoltos iropeHfo 
Roroani soculas vocjtvere , qiiasi Graece dicantur 
v«$«; M Twv vMv, hoc ett, per diminuUonem a sui- 
bus, et non poUus &iro rov vccv, id est, a pluendo : 
vide Aulum Gdlium in Noclibus Atticis. 

Ot kmdorum exortuo et auturi. Exortum intdiiges 
beliacuin, id est, duni a sofc recedunt. Sunt aotem 
baedl in huroeris Heniochi. Arctums Septentriones 
proxime sequitur : de tignificaUooibus, vide prinMim 
Geoi^icon. 

Nimbosus Orion et Canicula, Orioo tempestuotiim 
sldus est occorobf ns ei orieos, est enim siellaram 
magnltudine ac muHitodine niaximum r vide Arisfo- 
tdem iib. n Mm^jpw. Canicuia stella ert flxarom 
omnium roaxima in ore Canis majoris^ quam Gratci 
vocant niftw a sicciute, alil Canicula voloot sl- 
gnificari Canem minorem, quem Graeci voctot 
9r^oxuovei. Ciccm verUt anteeafiem in Arato : 
Amectnit, rftaW» Graio qui nomiue fr rtur. 
CAPOT xu. 

BnioEr. R411. GLOssiC. — Intercmium frrrot^, OU^ 
Pythagoris sagtdssimot Grsecomin philosopbos « 
spatiuro quo dlsUt ccduro a terra geumelrica me»- 
sura collegit, dieens a tenra ad liroim spaUum esso 
cxxv sladiomro, a luna ad solem duohiro, indo ad 
flrmaroeninm triplum. Quae eUam spatia inusicis vo^ 
cabulis appollavit : a lerra ad lunam dicens tonum; 
inde ad Mercuriuni temilonium : a Jovo ad Satar* 



if0,f^y%% enim custos ussi, oon pLANtTAauM, ioterpretttar. Eotr. 



tM 



DE NATURA R1SRUM. 



»0 



certit diiereu tpatiifl, qme vocanuir maiUiat con- A 
irariQni mttado m^^ curswD» id ait, l«Tun, illo 

GLOSSifi ET 
BORi •entloaiiim» i Salvmo ad firmaiDeiitttm tria se- 
mttoaia. Simiil omnea toni sex liuiit quibos diapa- 
•oa harmonia perOdtur. Tonus igitur lialiet milliaria 
xf Msxit. Semttonium Yero babel milliaria Timcccxn 
d semisdem. k lona ad tolem tunt toni duo, id est, 
milliaria x%% et iccL. Inde ad Saiomum toni tunt 
doo, id eatt mlllia totidem : inde ad tignifemm toni 
dtta« d temitaiit id ett, xixixLili et temittit. Suot 
In tamma qm continentar in liit t^piem toois tta^ 
dia ac€GLSx?« Id est, milUarit uxccclxxt. 

JiU umftr iJi iextrti prmdpiH. Coelum in dextrum 
ab orieate in ocddentem aectitory plaoeiae v^ro e re- 
fioaeaboccideotein orientem ini«Tom voltuntur. 
quamYit afiiitas eoslettis spbaer» taatatit, ut corsum 
pnepediat pltnetarum, iilasque curtu tuo rapitt, at- 
qoe idea vldenlur nobit cprrere ad occidcotem, com ^ 
lanmi temper ferantar id orientein. Naro nuoquam 
canvm tuum amittunt, licet ad curtum CQMettit 
spbaBffm videantur ferri. lllud autem quod didt pla- 
nelaa in Imvom ferri, et loondum io dexteram« varie 
intdligitur. Primuro eaiin sic : Cum boudo convertit 
hditm tuam ad tolit occasum, tinistra partilliot do 
aottrali parte erit, contra quam omnet planeite cur- 
rvnt mb oeeasu ad ortum. Vei eliaro lerra, quas vo* 
eatur muodut, tic ftngitur, ticut bomo tupinus» cu- 
Jiit cnput ad orientem est, pedet vero ad occasuoL 
Contra CUJ03 tiaittram nufium omnet planeic cur- 
nmi. vel etiam omne qood conirariuro ett bevom 
didtor. Quia erco conira mondum currunt« ideo ia 
Ittvana correre dicaoiur, 

Ba^Hg aciim toli<. Tanla virlus ett solis, ut ra- 
diit illioi reliqoa errantia tidera percutsa , modo 



temper in dextram pr»cipill. Et qoamvb atsidua 
convertioae immentaB cderitatb attollantur ab eo» ra- 

saiouA. 

fiantanomata« modoretrocrada» modo autem ttatio- 
aaria, id etl, ouuc imequaliler cumini, nuno relro 
aguntur, ounc vero in loco uno consittunt. Anoroala 
autero dicirolur. quia. tilnc non possunt currere 
propter tolem.Naro uon dimittft eam radios solis per 
recturoiterialatitudinesigniferi currere. Retrograda 
dloooturv qoando retro trabit ea radius solis. Terbi 
gratia: Si viderit alif|oaro planetaro ahte tolem fleri, 
cogit eain radiut toiit«ui posttolem ceimatur. Stalio- 
naria vero, quando radiut tolit ca in alturo jadau 
Not eoim, qni surous ia lerra, quando aliquam pla- 
netaro sursum ire cernirous» videtur nobis quati 
stare in uno ioco, cum i|>8a non stet, sed tursom 
atcendal. Et boc maxime in illis tribut fit quse suat 
iooer tolem, id cfit, in Saiurno, io Jove et Marte. 

JoAN. Mov. ScaoLU. — CoiilraWum mitiK^o ooMk 
oirsiun, id esif Unum. Que tint in ccdo dextne et 
siuistrss paries, copiote disputatur ab Arislolele li* 
bro II de Codo. Astrologi autem deilra rejidunl ad 
oocasuro, laBfaadexorturo: vertunl namque pectut 
ad rocridiero, ubi stellaruro niotut quas illa profet* 
tio obterval, celerriroot est ; ad bunc modum pla* 
netae a dextris ad sinittra orogrediuntur, qui rootot 
ett tecunduro naturam : lacile auiero ett buoc roo* 
luro ocolit deprehendere primuro bi luna. Notetur 
qoippe qnalibet nocte luna in ccelo, et proxiroa ilU 
ttelia quepiam fixa» postridie vero magno inlervallo 
cosli luoa eam stdlam antevertitse darum fiet. Porro 
quit ordo sit planetarum. et quomodo t'^aifenua 
ambiant, videatur ex tubjecio tcbemate. 

SitZodiacuscirculus.ctti descripl» tunl A BC, etc. 
usque ad M duodedmo loco positum* Sub hoc cir- 




mileMplemfoMmtideroMrpetao motu, insquali ambitu, qum toal eenlro vidoiora, de quodicetur 
maiea oc mspari, laler te folvaalor, odore quidem capite tequeiiii. 



911 DEDie VBReRABfLIS OPBROU PARS f. — DIDASCALICA €ENUIMA. 212 

pbnliirqad Iq occasus, adterso tauicn iro molu pcr A dranie. Infra golem Vcnus, qus et Lucifer el Vesper 

dicilury * CCCXLVit diebuft, a sole nunquaoi * asai- 



suof quacque passus adTcrtunlur, nunc inferiuft, 

ounc ftuperiui», propier obliquiiatein ftignileri vagaa* 

tia. Radiis auiem «olis praepedita, auomala, vel re* 

trograda, vel fttaiionaria fiant. 

CAPUT lilL 

De ordine eontm* 

Sammum planetarum Saiumi ftidos esl, natura 

gelidum» XXX annis ftigniferum peragens. Inde Jovis, 

Cemperatiim» annis XU. Tertium Marlist fervidura, 

annift M. Mediuft ^ ftol, CCCLXV diebus, etqua* 

VARIANTES LECTIONeS. 

* A, CCCXLYIU. • A, absUieni m 



ftienft partibus sex et quadraginta longius. Proiimam 
i!li Mcrcurii sidus, novem diebus ociore amblto, modo 
anie solis exoriMs, inodo post occasus splendeiifty 
nunquam ab eo XXII parlibus remolior. Noviftsima 
luna, XXVIl diebus el tertia diei parto signiferiim 
conflciens; dein, morata in coiiu solis, biJuo non 
comparere in coeL»; Satumi sidus et Martis cum plu* 
rimum diebus CLXX; Jovis XXXVI aut cum roint« 
muro deoift detraclis diebus; Veneris LXVIU aitt 



* A add. eiU 



CJtPOT xui. 



BRiftRF. Rah. GLosSiE. — Sntttmum plaHetarum Sa^ 
tumi niui eU. Saiunii sidus supertoreui locuro tf net 
omnibut planetis.DictturametnSaturnusa saturitate» 
eo qao4l lialiam tempore famis suis opibns aluerit. 
liain, socutidum fnbulam.a (ilio rfgno putsiis, venitad 
Italiam, ft a Jano rege lialitt susceptiis esf, eique 
usuni fnimenii oslendit Vel Saiuriiiis appelUtusest, 
quod satarelur aniiis. Ex se eiiim natos comedisse 
luigitnr soliuis: ^uia consumitielas lemporum spntia, 
annisque prxteritis insalurabiliter expleiur. Ciijus 
sidiis, videlicet Satnriii, xxx annis peragit cursum 
suum; nun quod rcliquis planeiis tardior sit. sed 
quia vicinior est rirmameuto, idpo eunctis laiiorein 
circufwn peragen?), plus adeuin explenduin inoratur. 
F^tura aut^m est gelidiim, id est frigiduni, propler 
aqaas superccelestes, quibus viciiiiis est : unde et 
ftenex deptngitur ; vel quia Cot inter firmainenti lein • 
pcranienlmn et caloreni aUheris, sicut luna ab aerc 
rrigidiiaieiu babct, ab auhere calorein. q 

Jovis. Jovissiella lemperatur frigure Saturni supra 
se posiii, et calore Martis iufra se coiisiituti. K^i 
autem vel noiuinativu^, vel gt^uiivtis. Ejus tamen 
noiniiiativus est Jupiter : dictus Jupiter quasi juvun$ 
jtaiert lioc est, omnibus praeslans, lA quasi jnbarum 
piier^ (\\ix sunt coinas vel radii solis, vel Jupiter, 
quasi Zeios pater^ id esl pater iguis. Nam iguis apui 
Gracos z*^ los, vel iru/3 dicitur. 

If arfift. Mars dicitiir quasi m^rs, Deiis be)li,quia 
est eflcciur luortiutn. Uude ei apud Grxcos ArcSf id 
citvtVfutf, appcilatur. 

Mediui iol, McJius sul dicitur esse, quia in roedio 
planetaiuin <*si, tres supra se, et tres iiibra se lialiens 
plaiiet;is. Dictus autem Sol eo quod exorlus so/us lu« 
ceat , obscuratis oninibus f*ideribus. Et quia me<lius 
Cit in |)laiietis, Mese vocaiur, a cliorda quje, similiter 
media in lyra, Mese vocatur. 

Qnadranle. Quadrans est quarta pars oniuscujus^ 



GLOSSifi ET 8C1I0LIA. 

B aniecedit, utpote infra illum circulum soum tenens 



aiigufttiorem. Verbi gratia, si modo ftit sol in Arietf , 
Venos iii Tauro, id est, in signo 8f(|uf nli : poi^i qna- 
draginla et sef dies, et »1 non anle ftaltem, tunc ve- 
niet sol ad Taunim, ubi inodo Venus est. 

MercuriL Mercurius siJos aliquandoanteeedit^ali- 
quando subsequitur solcm. El quia non habet ubi 
spitieiur pro^iter brevitalem sui circili , semper 
vicinus estsoli, ideo perustus depingiiiu*. Undeetiain 
nuntius fertur esse deoriim. 

In coHu solii. ^ In coiiu, id f sl, in commeatu, ac 
fti dicerei : Quaiido lunaux vel xxx est, non apparet, 
quia coiitra solKin est pos la, cujus clariiaie obscura* 
tur, et id vocail calculatorc!» coiium. 

Occultantur, etc. Istas occultationes birariam fn- 
lelligiinus. Primum quando unaquaeque planeUi conit 
iii regionc alterius, sicut Marft in regione Satumi. 
Discerni enim non possniU , quia sie videlur quasl 
uiia stclia. Altero roodo in die occultanliir : per toC 
enim dies iu die semper oriuntur, et subtus tetra per 
iiiiclem circuloft suos teiicnt, atque ideo ab homiiii- 
bus non videntur. Diciuui e^t superiuft occultari pla« 
nelas, cum f ubtus terram per noctem circulos suos 
tencnt : inodo vero riirsus occullari dicuniur, cuin 
suiem comiuntes, illius clariute latent. Seil ipsa 
occultalio fit, quandiu inier xi partes a sole fuerint. 
riiiii poslquain xi iransicrini, jam incipiUDl videri. 

Joay. Nov. S€Uoli\. -* Oecuttuntur i*ero meantet 
cum sole. Hanc occultalionem aslrologi vocant occa- 
suin heliacum,id esl, solarem;nam occasusqiiemad- 
inmluio exotlus dupUx est, verus sciiiceietapparens; 
verus est, qiiem iacil mitndi circumactus, juxte 
qiH;m intra qualiior et v ginti boras oniiie astruni 
ex non stiuper appareiitibui simul oritur et occidit ; 
apparons aulem est hx^c sideruin occultatio, qui oc- 
casus dicitur. Sol enim propttr luminis majesiatem 
aslraomnia fiia obscurat, qua^ non qnoquoversum 
quindeciin partilius, id est gradibus remou sunt. 



qiterei. Dies ergo cum siia nocte vigititi quatuor D pianeias vero majores viciuiorcft octonis panibus. 



horis conslal, cujus quadrans, id est, quaru pars 
ftexls Uone suiit : qu d vero remaiif t sublato qua- 
drante, dicitur di)drans, et est compositum. INara 
dodrans dicilur quasi dempto quadrante. 

Veiffis. Venus media nocte dicitur a veiiu>Ule sui 
lumtnis, quae Lncifer mane vocalur, quia lucem fert 
ante solis ortuni ; Vesper vero dicitur, quia ves(iere 
apparf.tpost solis occasum. Ilabet ergo hoc proprium 
Venuftquod fola stellarum umbrain uiillil. 

A fOM... iexei quadraginta iongiui. floc quod dicit* 
Yenerem nnnuiuim abcftsepartibus sex etquadraginu 
longiuft, sciendum quod paift dicilur hoc loco, quan- 
Ittin sol in die de quolibet «igno excurrit. Ergo ante 
quadraginu ct sex dies putest veiiire sol ad locmn 
illius sigiii, in quo Venus inodo est, sed nunquam po- 
test Venus lantum anteire solem, ut non post qua- 
draginia ^ sex dies veuiat eontra iilum locum 6ol 
Vcnus modo cgressa e;it. Nam Venus solem 



niinores denis parlibus radiis tegil. Dicimlur aulem 
bjcc sidera, quandiu implicau radiis solis non cer- 
nuntiir ab aslrologis byi>aug;i. Fiunt hujusmodi exor-- 
tuft et occasus stellarum iiierraniium sutis tempori- 
bui : unde apud ptietas et rei ruslicae scriptore-» tem- 
poruro dibtinctio ab eis sumitur ; erninttss, propter 
molus varios, non faciunt certift diebus exortus el 
ocrasos hetiacos. 

Suiit hujus libri et seqoentis loca qusdam vetuftlift 
coromeouriis iocerti auctoris expticaU, qua quiain 
vetusto exemplari capiiibus biftce ascripU foerant, 
tum proplcr veiusutem exemplaris quae ex se babet 
aliquid veneratioHis, tum propter eruditionem ^uo- 
que, ad verbuin, <iuemadmodum ibi eraot seripU* 
buc transtuli, ascripto tiiulo veieris eomroenUrii, ui 
aosira ab illis esseut divisa. Quod igitur sequitur. 
reftpicit U}{uram mudo anienresftam. 

VLTVi CojiyeirruLivs. Sccundum ordinem hit dtft- 



915 DE RATURA RCnUM. 214 

cirai nNniiiHini UI; Mercurii XIU aut cum pluri ^ ' parijbu» iiuiiquani ampiiug uadeDis, intenluin vern 
muui XVIlf. Occuitaniiir fcro meantes cuiu sole et a septenis parlibus eruuipurit. 

YAIilANTES LIlCTIONIlS. 
' A, tt, tji fMnft^ui. 

GLOSSifi CT SCnOLIA. 



I^Mlt im tk%xiTi afpbilieii oriunluf duodecim sigria 
lo4i^\ «juoiufii ati Aheie reirorsum Qfdiucia le- 



qutmtur ^ol et luna : et oli iioc diiruniur wrtf^f^nfrTi^ 
x«i r^li^ui plauoia; ;4ate et rctro pQSbuiil jnce^cre. 




llomtn iJu^^tlecim ^jgftnra»^ oilus qualibet diei 
vd nocti^ hoTA li^uhUt deprelienditur^ si a JiaTpiid. 
C^obr, Unm diamni 9c uiMjlinui ni^quc ad eani qtKtm 
iitai nuis pr4kpi»itiitc'»]1i^af)iur. O^i^rutn i^iiiiii^a (icr 
vigjiili quatiKif meliitur, ei ijimd i'^(^n-vcrtt dividatf 
ticiH quaJrnta mferlns in^tnai iormnia, 

Quoiii^im sib orienlf^ gigtm (lu^Hihei ^ernpcr fepU- 
fnuin riccyjt, ei ib occidenle ^si^infier srptiniuin oriiur, 
utnaoiquc rucdiutn, id eit, t|uarLiim dicitur c&se ceii- 
trun», 

OrJtuber* Si ( aui ^ lemau&erint, orintr Libra, 
Ifovcmber, Si 3 aut 4 rfiuaaseruit, ^ Sforptus, 



Dccenibef. 
liuuarins* 
Kelirtiar, 
M.triiu!^^ 

Apriljs. 

Mfliiis. 

Juniirfi. 

JuliUB. 

AugU5lllf. 

Sepiemt). 



Si 5 aut G 

Sj 7 aui 8 

Sillnutli 
8tir>aulli 
SilSamitJ 
Si17iiritfH 

Siaiauti^ 
Si^antil 



retnan&mnt, 
rnmiiiMTiutr 

rcmansedijt, 
reuiaiHennt, 
renianf^eriiLl, 
mnanfjeriul, 
rernnuserint, 
reruaiifrenjitt 
rctuauserint» 
reuianserini. 



— Capricor* 
^ Aquariu!»^ 
^- Pisce^, 

— ArieSi 

— Taurus. 
» Oeniini, 

— Coiiccr. 

— ieu. 

— Virgo* 



IJbra, Horis 2 oritiiitet eccidii Aries. 

ikorpius. Hojis S orjenie, — Tauina, 
Sagttlarius* Horb t oriCDtc, — CeuiiitL 



%iB BSDM TBNERABILIS amUM TABS t ^ IHDASCAUGA GBNUINA. SKK 

CAFVT XIV. A Gneci ftpsidas in tieUis Tocant, atiiqne qtiam BHmdo« 

De apiidibu e&rum. qnooiam terra i verticibos doohus » qnos appelUare- 

Sini antem sni eotque planetarom dftuli, qvn» nmt polos, ceainim cieli^ necotto et signireri est 

GLOSS^ ET SCHOUA. 

Caprieomns. Horis 3 oriente, — Caacer. modo motas, com iu evagando asceodit. Quod ttt 

Aquarius* Uoris 3 orienU« — Leo. eomprobaiur : eum nos eompucamus lunam aliquando 

Fisees. Horis 2 orieiile, — Virgo. primam, non pos^imins adhoc eam videre ; qoid eam 

Arios. Horis % oriente, — Ubra. tunc dednei, nisf ipse ascensus, qui fit evagando in 

Tanrui^ Horis i orienle, — Scorpius, ipsosoo eirca)o?lnterdiimeliamaniequamprimam 

Gemini. Horfs 2 orienle, — Sagittarius. compntemns« solet videri : hoc quippe facit discor- 

Canoer. Horis % oriente^ — Capricomius. sus per infenora sui circuU. 

if^- Horis 4 oriente. — ^uarios. Iwc. aoct. Closs*.— Simi «cimfwoilflwpfifw 

Vlf<o. Hons S oriente, — Ptoces. |^,„ circu I, ijfitof Crced ^bHd^ m item oocmf. 

Absidea Grteco vocabolo circnliplanetarum vocantur. 
Sed quia Inme circulos (nonc enim propinqna ccelo, 
nonc eontigna roontibus) tum h) regionem nmbna 



Cahtt nv. 
Bnoip. RiH. GLosSiE.— Plonefmrani arcuti. P)a- 
nei» baboal suos proprios circnlos, prvterquos 

mondosbabet: el ideo alios, qoia non soiom nomme ^ venit« eclipsin faeii, lunrautem In «thera leanditi 
dlflbnnnt drcoli mundi, sieui paralleli el colori, et ^ ultra ombram vadit : et ideo dofiectom nonpaiitur, 
aignifer« el latslens, el bortzon. isii enim aeqiuditer qufa a sole iflustratur. Sicutin roAt tMdiot ttem^e 



sianl eiiam positione. Namque circuli mundi, id ost 
spbasr» cmK|8ignifer,alqne afil aequis spatns semper 
volvontor, ideoqne semper esi iliis lerra eonlnim» 
boc esi, in medio. Planeitf vero oon semper rectmn 
ordinem tenent, nec semper eodom modo voivuntur, 
sed sont errabonda. Aliquando enim appvoplnquani 
lems, aliqnando elooganiur a terra sicot in sequen- 
libns apparebit, atque ideo alii drcttU iOb sonl qoam 
mondo. 

Aatfone circiuL Circolos mmidi ration^ dreini 
didl consUro : qoia uniisquisqNO babet soum ceu- 
trom, el drcolum soum ita equalem, qoasi circino 
formatnmt vel riillone cireini : ouamvis in posiliono 
disjsimiles aiot.Hae ratione colligitor, dreulos mmi(il 
el eireulos planefarom similitodinem babere el dis- 
shnibiodhiem : simililodioem habenl , qob omnea 
mtione circfaii consiani; dissimiliiodlnem aotem . 
qoia drculi pUnelanim non aBqualitcr appropin- 
qoani lerrtt sicul drcoli mondi • 

Ahddei, AbsidesGrsco vocabolodrcoli planetarum 
ideo vocaottir.qofa abslsGrttee^Latineeirculus. Onde 
mansil nl bemiddia (ste), qms In quibosdamiecdesiis 
fult,.iibi coatin^or altare, absides dicantor: et binc 
abodve nonnoili etiam appelltot absidas ecdesis to - 
tumHlodquodjaxta allare esl.llicaotema^riifasGrfie- 
eits aceosativos. Ouidam taroeo dfeoni obiiden osse 
latos, ei inde Vohint esse dicium parap$iden^ a pati 
bus otelc/is. Sed alii repugnant, dieentos absiden 
Gr9teum nomeii e*se ei tertise dedinatronis, ideoque 
Oon posse ablativum facere absidis. Hi ergo dicufil 
|Mn«pillfeii Vlle vas, quasi jNiropsrdeii, ali o#fOJii«m, 
quod in eo omnes cibi adminisirentor. 

Adiirrm ctfMirKm.DnmSatumusfueritinScorpione, 
et lupiier in Yfrgine, tunc sunt altins a lerra : slmi- 
liter caetera, doni in bCs signis sunt, altioa fonri^terrae 
eentm. Ooanlo autem superius levanldr ad eeelum, 
lanto Inmrius deprimuntur ad lerraro : ei hoc esl 
quod 
yroxlmss. 

que motu Immutabili citius brpviorero sinum, tar- 
diusque fransluium discnrrunt. 

Sin§uU. Singuliy id esl, indivisi. Naro In uno varto- 
las lleri non poteit. 

Dednctas. iKHluclas, id est procedentes a somma, 
fd cst% exedlenlissima parte circulorum. Absida 
enim proprie aMlilicii esl latior concbuUi. 

L«aopiii«uri«efN^/fnit(<iiihrf 0'}od f opra poiUiini 
est, lume mtltnti sublimitatlbus didt approbori : 
qiUa ef iii hoc allis dignosdtttr dgiiiB, sod imMi tmli 
peitpieoe. Extra boc eoim, quodlmm Hi soperiori- 
bos slgnis oslendii , in suo ipm drbulo eCiam 
aH omoscendit. Nsm sicut per latitudinom aiffnireri 
li oc llhMpse hiie vagaloq;|finilctor etlam superios as* 
cm ide Ddo vagalur» ac prdplerea minoilur qaodam- 



mofttf . De formlds potesi dmiliiodo flert, d io rotc 
mdiis c^nales incidantor, et ipisae per eas discorren- 
les ; licel eodem motti et eadem vclociiate , noo 
tamen cum una flnierit cumim, vd non finierit^ re- 
liqoag simiiiter ilicioni : McUim mitem aufferi ipumdks 
iu uicino sunt terrce^ quta colerius peraguOl corturo 
soum, qusndo juiuterram snnt I4iii«.*8d1leei,qum 
urdior videtur, ot potius ascendere cosperit. Subti* 
mUuiibus^ id est, ascensionibos. Ifoaitiiie : sdlicel 
qoamvis ei in aliis aigois lioe dignosdtur. Exim boe 
qood luna in snpemribof aignis asceodlt^ in soo 
ipso circule eUaro aitiora ascendit. Sicot oer laiilo- 
dinem signireri buc liluclate vagatur, simtiitereliam 
soperius ascendendo evagalor, ac propterea fnimildir 
quodammodo motus, cum rtaevagando ascendit;qo(fd 
ita comprobator : coro nos enim computamos lonam 
allqoando primam, non possomoi eam adhoe Vider0 : 
C qmd eam tunc delinet, oisi ipte osceosos, qoi fli 
ovagando In ipso suo circulo? fnterdom eiian anio- 
ooam primam compotamua, solel videri : hoc oolppo 
ndt discorstts per inferiora sni circoli approbaCoa» 
ffoi tardior videtur, ut oottos asceodere ettperit. 
Cxcerpfimifftld est, trsaimus. 

)oAM. NoY. ScDOLU. SuM mtlem sid emmte pldne* 
tonrm drcHti , quos Orad absidas in ilms ebcmtt. 
Sopra jam lestati ^mus, unumqoemque pbnetarum 
suum bobere orbern, cui inflxos mondi motu ac soi 
orbis, boc estf proprid, corous suos deflniat, ut lona 
Sunm habel orbem » cujus inithim esi in conflnlo 
mundi demenlaris et aelheria finls« obi Mereurii 
8pb«ra iudpii. Advertendom aolom est, pnecipoe ad 
inlelligendum Plinii librom secttodom « lilios oniot- 
cojosqtte planetge apbseram divisam easo lo drcolos, 
ni minimom Iros, quorum sopremus exterioro om» 
bito idem oenlrum habei cum mondo» inlrrioro vero 
exceninis ost ; inflmus contra Interiorem dfcohttn 






quas mediuB oriiis secondom drcolum exieriorem et 
interiorem non habet idem onHrom qood mundiis. 
Omomo enim egi excontros, tramiiiu lameo asquali* 
Hic orbia in omnibns planetarm aph«ris aslriMn 
medio loeo iofixum habiei, qul dom ipse suo inolu 
dreumagiiur, evenil «l planeia aliqoondo a torris 
sit allior, altas autem vidnior. Yerbi gratia, luoaest 
singulis mensibtts aemd in infloia parte aui omli , 
dewdo in modia : postremo hi somma, qweres otiam 
visui manifefta est: aiias namque major» alia» mioor 
apparel iotegra. profaide ut esi in altioro aut honil- 
lloro loco orbis siii. Didlor aotem abds lapremi 
iMiperiorls drculi eurvaunt, qua erasaftiea in tenui- 
tatem desinit, somma ahda i nam seroper a lerra 
heee cttrvalora esl allissima; inflmi vero drcoli an- 
gualior pars, absis ima : lerria eaim hmcpars aem- 



Ifl BJB HATUHAmRUM. il8 

otttqol incer eos ticf. Omnla itttein httc constant m* A beni orbes^ motusque dissimilet* Qnoniam interio- 
tione eifcini aemper IndubitiU. Ergo ab tlio culqiie res npsidaft neceM est breviorea esse, isitur a. 
ceath» apsideft ftaae exanrgoAt, Ideoque dtversoft ka- terrse centro apaides ahissimie sont^ Satarao iii 

GLOSSifi £T SCHOUA. 



per pcollima est. Absis siffnificat hujasmodi circuli 
cur?at«rtm« Kcentiores emm pcregriria voee augam 
Tocaat atMldem sumniaro, ei augis oppositum Imam^ 



quod ut astrologijs imporitis manifestam fierel fram* 
micam apodixin hic ftut^eci. 
Sit cujusUbct planeue ceu solis, sphsra A B C D E 




secca m ptrtes tres, aoatiim 8ttprema.O II exteriore 
ambKa«sciirieci AB Cl> idem centrttm habet eom 
Mndo c, interlor aQiem Gti, aliud centnim aterra 
rrmoCtm» sdBcet F. laflma Yero pars 1 interius een« 
tnm babel E, qtMid est mundi oentrom, esterius au- 
lem centmm F: at ilieditts circalOs G, orbitas quidem 
m eircnita eqaaJis , Justa e^teriorem ei Interiorem 
circalom cenCram babet f. Et his tribus medius stel- 
lam sibl Bxam cransvebit juxta signorttm ordinem , 
qal est ab Ariete per signafteqaenCia. Progrediento 
ilaqoe boc eifeulo ex Aterstts B, necesseestBlellam 
halc orbi inflxam , scilicet G, dum vicloa flt a signo 
Aterris essealciorem : Ticiniorem autem, dum per- 
carsA spatlo AB, inde pervenit ad H. 

Atapig qaam mmndo. Ex Pliniana lectlono bunc 
locam restitiiimaa, onde fere ad verbom hoc caput 
deaamplmn est , sed librarionim Incuria ln mullis 
lods depraYatum* Seosos auCem hajus periodi est 
laCe : esoe peculiares circolos planetarom » qttorum 
soprema et ima non «qois inlervallis dlstont a terra 
et a polto mondiy ooorom Cerra quidem est ceocrom, 
aed non borom areolorom oeeentrororo, Brgo bis 
verbb eontioeior definitio clrcolorom» qoos astro- 
logi def€remie$ voeantt qood ot clarios liitelllgator» 
respiee domio scberoa soperios descriptom « io quo 
poli qoldem sonl^ qoos Pimios vertices vocat « unas 
A,alter B, et centrum E terra, qaod cmli et signifcrl 
est cenlrom, Id osi« octavl orbia et omnium inferio* 
rom spbserarum; circiilus vero eccentrus G, aliud 
babei controm, viddieet F, et alies polos. Nam poll 
eroat extremlialeft linec* qo«, docu per Cenlrom F, 
eeeetttrttfii dividil in aualotr «quales partea com li- 
»ea, A»D, aoemadmodmto linea C B exieriorem ambi- 
tom coiM lUiea AD, qooqHe dlvidlt lo qmituor par- 
les, veUili sopnmoailom scbema declaraL 

OnmtM milmkgc tomiant raiwnt cirdid imper 



C fmm^fCaCo. BejecCio dispttcationis prollxioris ift do* 
mon^trationes llneares; neqoe euim hiec verbis ex* 
plicsri possont, ao« circlni delineationibus, quarum 
ratao cerla est et evidens , oculis spectanda subjr- 
clunior : veiuti in geometria principia, quae dicunuir 
lemmata, saspe ante desGriptioiiem ambigua apud 
hujus disciplime imperitos, adhibitadescriptione per 
lineas, omnem dubitationem deponunt. 

Crfo ab aiio cuUfue centro abtidet tum exwrgnnu 
Planetarum absides neque onines flunC sub ejusdem 
partibus signorum, neque sub eisdem perpettto ma.- 
'net : ut solis, astate Pllnii, in mediift partibus Gemi* 
norum , iiosira fletate in secunda parte Caocri : nam 
ex orblbus illis eccencricis crassitiei Inaqualis secun- 
dum signorum ordinem suo ntocu excedunC ex A ver* 
siis B usque ad C D : iia flc,ut summa absis, qu» est 
sub tenuitate illa orbis supremi , noii Sit perpeiuo 
sttb eisdem parcibussigniferi; qu» res demonstratio- 
nibus erit maniresta. Invenimus eniro in hunc locom 
p veierem commenlarium cum moltis descripcionibus» 
qoi sane vecosii cujosdam videCor esso scriptoris , 
nescio eCiam num alicuji» Grseci, eCenim Graecis 010- 
mentis res agitur : oos « ne exemplari et vetoslati 
fleret fraos, ad iiiteram, ot inveiiimos, subjecimos. 

TET.CoMonrT.— Septems^haera», in ouibussepcem 
discurrunt planetm aplani, id est , ecMO , sunt sub* 
lectmt exteriore quoque. qtnas interius continet am- 
bienle , longeque et a eoelo omnes, et a se Singulaa 
reeesseniiit. Constat ergo unaqusooe de iraffis, qood 
licet in sideribus slgnomm zodlaei , mixta Terri vi* 
deatttr, nunqttara tamen, iit alicui herens miseetor, 
sed In illo signo didtor, qood super Tcrticdn vagae 
babetor. 

Aiil sphacris eccentrls, id est, quae terrain intn. sis 
contineant qoidem, sed non ut pooctum soump vehl 



SI9 



BBDie ▼BMERAMUS OPBRUM MRS I. ~ DIDASCALiCA OENUINA. 



2i0 




I 



^corpUriie, }on in Virgine , Marti in Leone, Soll ia A corno, Liuiae m Tauro, nediis omniau partilNis ; et 
GetniiiK Veiuiri iu SaKiUarioi Mercurio in Caprt- e coiurario ad terr» ceaUuro bumiliims atqoe proii* 

GLOSS^ ET SGH0L1A. 
|»lAiietas assertinu Alii fpicydis polius, hoc est, a Nam cuin epicyclus ab M penrenerit ad o litteram* 
lcrrt «cp.i ^iug, iiec imniiiieuiibus ei gIobi$. Sit igitur quariain rouiidi partem obibit, et tane sol ab E ad 3 
{Qttifd E0lmi$ circidi sU eccfntrm terraA pergit. Erit ergo 6<>l ubi et littera o : nobis Umifn a 

terra, id esi, e spectantibus, directa ? isiis acie, n- 
detur e^se apud iioUin B, si<-que Ht, ut cum rursus 
epicycius pergii a littera O ad N, pergat sol a k ad 0« 
licet videalur esse, ubi est r. Ruraus idem qiicyclus 
traiisii ab N in 2 • et sol ab u in z« cum nobis 7i- 
deaiur esse in a. Residuum demum quadrant^m idem 
epicyclus obeat a S in ii, et sol a z repraKeotatos 
in E : post annuin loco suo videbitur esse ubi est A, 
ct putabitur xodiact cireali transcurrisse semium. 
Qua ralione paiam flt etiam secuiidum epicycli mo- 
tum, ea quae videntur nobis aliter quaiii reapse fiant 
videri. Tardior euiin et minor visu videior sol, cam 
▼elut in Gemiuiserii|^maximus veroet incitatissimost 
cuni \elut in Sagitiarto. E^tinsolis circoitu niaxlnitmi 
lntervaliam a e ad B, id est» a urra ad suinmam 
limitcm soUtitialis epicvcli, minimum vero ad ejus- 
dem infimum iimitem. Sequitur ul« qooniam planeue 
modo stant, modo progrodiuutor, modo retrogra* 
diantur per cerU xodiad signa, qu» caosa sit, in* 
vebtigetur* 

{De iolii epicyclo,) 
A 



BCiT»tiiialis eecentnis drculas e S H i « et habeaf 
(vuuciiim sub P.z, ambitum immediaU sdlicet, ubi 
a.^i M i hnc Igitur circulo in ccclxv partes, el parte 
qiharifi ufau:^ [lortionis divlso , ad earoindem parlium 
DixMtiiaiiuneivT, HE qmdein ambitus xciv portlo- 
nib*i (intiiie))iiun Z H xcii, H k lxxx et iv et horis iu« 
a E xc {>ariibu3 fl boils lu. Necesse est iiaque , ot 
euin sol ^iic^dit ad E, nobis ex e, id est, terra. qaast 
r^ |iiiiR-i(» tniuentlbus, super A, tuoc forri videaturt q 
ciiiii lli^ n gio noo solstilialis drculi, sed xodiaci sit ^ 
tinrio liUmi^ summiUs, ad qoain visus noster non 
poie^i p(>j-Areiirre. Atdtie iia per E Z, ambituin means 
ci>ilii:ibiiiicr, qiti aiiiLilas Irihus circols major esi 
plu iiiii^, ut necesse esi diebus, msjoreni ambiium 
initiieieii^, nbi ad z pervenerit, ad B pervenisse vidc- 
biltir. lUrsm z u peragralo ambiiu A B, ad r per- 
V im%^ creUiuir. Eoiiem inodo diiiu transitab U in k, 
vid^iur irsiJiTiire a r in A. Simiiiier dum x et e am- 
l^iiiim pprngit a A in A transii, alienam tdlicct xo* 
i\hd t:irciiti summiutem. Qtiod si solstitlalis eccentrl 
ei xrKliari circuli diio puncu jungantur, id est, m e, 
dciiide pcr lin-€ exeat n S linea , quia K Z u x ine- 
cjtf!(;ts (Hf hi, oifiaales erunt linec N M S. Major igiiur 
CM N M iitie^ , quam H e : niuUo crgo major n e, 
quam 6 H. Cum ergo sol per N feretur, A e, id e>it, 
tfrra e bvifjsinquo minor el Urdior nobis videlur : 
runi vero per E proxiinus tente, niajor pulabilur ei 
veUtcior, quriidam illic tn quinta etsemis parte Ge« 
minurumf liic inquinU etsemis parte SagilUril crc- U 
Uiiiir. 

5i, lU ririidam paUnt, f^r cpicyclos globos sol 
ft*>^tur« nthilominus niodeialis eum gressibus tenipe- 
r^ti^qu*; rd»Acere aonuos cursus, exposiu epicy- 
4'luruiii rorina docebimus. Epicydiis enim dicitur 
gtiitnift, qui pi>r aliqiiem cireulum rertur. Sit \f\iw 
x<iiliacus circnlufl, quem timiunt A B r A soklitialis, 
ei^ciudeni tr>diad circuli pmtctum BSH k, qui epi- 
cydus inteiliKauir babensproprium, ponctum M ; el 
)»urrin quUtoiii e. iiilervalo antein m , describatiir 
ci(^(iutii5 monS. Epicyclus ergo rapiaturcum mundo 
^b arjeiite iu occideiilem rapt:itu quotidiaao ; feratur 
t.imen naturaliter coiitra mundi cur»um, et sol in 
«f^dern fpicydo r.onstitutus» juxU tolius niundi con- 
\ersi0i?em rtiuveaiar. Quapropter sol suo cpiryclo 
cuiitrariuiii iiiiriiim agens per descriptum M o'3i S 
ctrculuui, mm spaiio utique suum couQut cursum* 




Sit indiacus circulus A B r A, cujus punctus est e : 
{De epicyclo planelarum,) 
A 




m DG NATORA BERUy. m 

mat; » sieqiie lU ut Unlliis moferi Yideantar» cum a aliissimo aiubitu feruritur, non quia accelerent tar^ 



« k,de...lU. 



VARIANTES LfiCTIONES* 



GLOSSiG ET SGIIOLIA. 



epicyclua autem erraiicae cujnslibet stell r e z H, cujns 
^uncttis sit M littera, per qunro velut axem propi iuiii 
feraiur idem epicyclus cum stella iii semet locata ab 
orienie in occideniem. Agautur etiain e regionc e 
obliquse duas lim^. btringentes ntrinque exttetnos 
ainbitiis epicycli 8 z B, et rursns e H a, perque m 
epicycii punctum ducatur in altum linea e M A. 
Ergo stella cnin erit in z, pulabiiur esse in B : ct 
cum fuent iu B , o^stimabitur essc in a : et cuin de 
z progreditur ad e, putatur dc B progressa esse ad 
A» ad pncceiientia scilicet signa. Ciimque enini mul- 
tiim spatii A z. rccedet tanquam in b, diu in eod<rm 
loco morart putaiur. Sed matberoaiici munJuin et 
stellas omnes uniformiter secundum iiaturain suani 
putant circumrerri. £rgo stella cum eritin u, vide- 
bitur esse penes d, et cum n E lustraverit ambitiim, 
A A zodiaci orbis ambituin obisse credetur juxta si- 
gnorum sequenliuin ordinem. Sic statlonuni, prcces- 
siohu^n ct regr:(dalioiium visa patelinnt. Ilis patefactis 
ad coctuii, id est , coiicursiones errantium veuiamus. 
Spba^ qux aplaues dicitur» subter se septem 

(De eclypii so/ts figura uiUU.) 




nobis vidniorum objecfus fuorit visui nostro, qui 
nntiirahier in directum porrigiinr, ne videatur supe* 
rioruiu, tit ipsiiis superioris repenlina obscuratio, et 
post, repenliiia efTulsio. Denique hasc luiia, uec ulla 
alia st;3lla iiirerior superiori opposita, ad lllam supe- 
riorcin videndam visui nosiro est pervia.Nec miruin, 
cuin quitlam planrtarum nou solnm oppositionet sed 
eiiam vicinitate quosdam obuubilent. Nam Inna, qu» 
oninibus est inferior« noii stella, sed terrcna umbra 
diame(ro a soie dislans, obscuratur : iia lamt^n 
utrosque orbes epipedfts, id est, planos adversum 
H se, tam solis, qiiani luiias constiluas, et ita directa 
*' positione, ut per centruin ulriusque linca (quae dia* 
metros dicitur) transeat, nunc soleni ocnlis nostris» 
licet minor sit, luna sublraliit, iiuiic lox lunx* objectu 
tern» (leflcit»qu£ si etiaro dimidio nioniento dcclinet, 
sed a dianietro in aquilonem vel austrum nunquam 
patiiur defectum. Giir vero non II;) t per totufn or- 
bem eclipsis solis uno diei momeulo , liinc siiinitur 
ratio, quia luna, iiipote minor, illi objecla , si buic 
diinati iuceni ejfis subtrabit, alteri nequit, sicut 
nianifestat pictura. 

Luna^ut quibnsdam placel, minorest quam terra; 
ut quibusdam, niajor ; ut quibusdam, rquatis. Sed 
cuui igiiis Inccm irasbens, xquatis crit in corporot ex 
quo emicaDt umbra^ ipsx umbrai uascentur iu mo< 



I) 




TE»BA 



babei spbaeras planeUrum. Ciimquc aliquis eorum 



diim oyliudri : nt pote sit lucein aflerens A B : quod 
vero llluminatur r^, hxc quoque aM|uaIia siot eC 
globosa utraqtie : perspicuuin esl radios unum A r» 
alierum B A in>lirectum«exaltatos jiiiu $e csse positos 
lequali dislaniia merito, quia circtili A B , diametro 
visui xqualis est, Idem radii crescant in aUUm» eril 
ATK radius radio baz distans aequati rigore, boc 
est, sinc incrinalione ; ci qiianlumcunqiie croscaut, 
uunquamcorum oaoumina contingent» S scilicetei z. 



224 



m BEDifi VfNEKABIUS OPEHUM PARS 1 — DIDASCALICA GENIJINA. 224 

dentve Daturales motits» qui eerlt ac MngoH sunt A iUis, sed quja deducUt a inmiiia apside lums eoar- 



GLOSSA £T SCHOLU. 



Smqiiod illumiEiAt minu», ul u 8,quod iUuminatur 




vehens praeaiabit magnitodine, ulSo, el sil roiotts 
quod illusiraiur, ul u P, ulraqueautem j^lolma, io 
niDdum cont desinens oascilur umbra lo acumen, 
rtdiisque porrectis sa, et OP in altiim , el eonlin* 
geittjbus se invieem apod ooum C. Quod flt ex co» 
iimjk a? diameirosmioor estdiaioelro So proplerea* 
quft umbra^ species conoides eril. Quta igiluf Hip* 
parcbus docet magniludinem solis in occcLkix par- 
cibus, potiorem esse qoam terram : terram demoA 
xsni potiorein esse qoam lunam, inultoque soiem 
«Itiorein quam luna sil : apoarel umbram temb eoni 
iiiii)ilero enici. Qul^pe radii solis Zn^tt attoeop 
:ingusianise juxta diamelruin lerne, tt P«el desira 
jjgevaqiie oinoia iliuminant. Terra fero objtcta lumini 
eolis, circumfluente se lumine, umbram elttcll a dla* 
nietrosui latiludioein angusiiam provecUm, et dsque 
aJ jlnem uUinium anguniarum atienualam. Qtta» 
cum Incideril uoaurua luiia dtametro a sole dbuost 



majuft, ut K A , articuli ra , diametro : mamleaiQm est 
wubram orbU KA qiia? est mm et A N in formank 
t]uiiieifi eHltihri caiathi. cujus speciei^ creicet m 
tminensum, Narn cmu liil majur c a diametrufi U 
diatnetri^, pniffcto taiii li&M ratliijs quam eASi, 
in iminentuin (lorrecij, iallarem, quo plus crcscunti 
eHiKi^t opaciiaicm* 

Scd oportei scmper majorem esse illustrantem 
globuiD bis qnji jltumlaaAiiir, Sl iiaque lucem ad- 



{Dg lunaioUH iirra.) 





in tenebras eoodliuf : porro com noo per eentrom 
solis et iuoe traosit diameira linea, noilsm patiiur 
obficoratiooem evadeos terreoam ombram. £rt au- 
letn centrum punctus medlus eircoli nqualtier undi- 
que differens circumdoef» linem spaliis. Cumque to 
codem circnlo ab una in alterampartem plures linem 
iii transversum possint duci : nulla unqoam dieilur 
iliaroeirus, nisi illa sola qus circulura lequaliter di- 
videns recu per medium centrom transil. 

Essentis gemin» paries suni, quam Plato Toeal 
^riem» Hanc enim iion materiam neque eorpuo 
secuit, inquity Deus, ut st quis AB recUm liocam 




in longo findai, el de segmloiboa doobus cki GKial 



tU DE NAT(JR\ aERUM. tt6 

iUri ad mrtnini necessQ €it« sieiit In rotit r»i)ios, A idemque motoa afiti major, ali«f mlnor coQtri pro* 

cLOss£ rr scholu. 

Idlpmn incunrel demom, el duos Innoxos sibi in- At vero Piato ot «Ui, aliqiiantoqosm solis esttOla* 



(D§ una €$9m$m umecUmiur it6| dno drcttU.) 




(£im d§ soU et^nere.) 
B 



drculos fsciat HecA el hii«n. Hosque 

ipeoe eiteriore tlio eircalo, cujos molus converso 
quMem semper et uniformts slt« circumlifel. ul est 
npbni, qui s deitni mttndi psrte orieDte« vtdelicet 
•odem modo igitur. 
A4 Bolis ei Veneris domoMtrttloiiem oril una linea 





^ liorem Loclferi gtobom astruunt , qni limitaior 
A e z H conlinfsns, a qoidem lineam per E litteram» 
R r Yero per H. Cum ergo fiierit tn k Lucifer, vldc- 
bitur esse in a» et e«im in tt « putabitiir esse in E : 
cum Yero penes a , dubium non est proximum soU 
videri oxcelsiorem , et cum in z , proximum terrae 
bumiliorem. Jam illud observandumt quod sivead 
orientem, sivc ad occidentom Lucifer secesserit die- 
bus fere Dhxxxty nd id.in quo fiierat remeare pridemt 
et H A B quidem perafrat diebos ccccilv ui majo* 
rem ambitum , minorem vero dopresiiorooH|oe rcll* 
quia diebus exznn. 

Cum flxo cardine circini caso tel etiam irolantaie 
Dostra oppresso aul reiaxaio cirdno » describuotur 

(De h^Uacii gffrii^ 



dlrecU ex lerne medielaie , solem demonstrans 
llttera x, &w vero aliae deitera bRvaque nibilomi- 
nos dlrecbr Cneae : a sole qoidem disUntes l nio- 
mtedm, a se aotem invicem c» dexlera qoidem a 
peaie oriemis per X et A, bCYa vero ab occidenlo 
fer X el r. Zodiacos qiioque circuius sit A B r qme 
MfHfasdMlani a se nMNnentts f., et cum sol sii in B el 
per X 1 rmeam, sil pwictns lolisio littora x ,baBc, Id 
cil X r , linca prius oceidil » et prius oritur quam 
iol : ilfai vero alta X A posterias ocddit, et poaierius 
oritur. Necesse est igitur, ut hltera A demonsirct 
Hesperom posi soUa occasnroy r vero Ludferum ante 
sofiaonom. 




circull tales« ut poslremius clrcomdnct» linc» non 
aolum perveniat ad exordinm* sed defleciens a com- 
petentl rigore , infra vel sHpra circumdocu lineu 
saepios arctlores laxioresve eirrjslos faciat hoc gcnus 
cireulonim spiram , vel acaolhoro , vel volumen vo-> 
Ciimiis. Iginirquia planetas sic aplanes raplt quoli* 
dianavertigine,utnoQpatiaturcosin eumdem locom, 
el velol sedemt ex qua progressi fuerant, reprassen' 



227 BBDifi YEMRRABILIS OPERUM PAR8 1. — DIDA8CAL1CA GENOINA 22S 

pinqutUle senliliir. ^ Motumautem aogeri qnandiu A in * Ticinta sunl leme, cum ab$c6(bnt io ahitudi- 



VARIANTES LECTIQNES. 



« A, Molui. 



• A, vlclno. 



GL0S8i£ ET SCHOUA. 



lari : recte dicuntur in spiram , et Teliit sinnosum ac 
antivolumen roUri , ob iiiconsUiilem atqne inns< 
qiNibilem circiimvectionemt ulM stella qtiAlibel er* 
rans sil in signo Arietis , qu» ad pra cedentia signa 
Piscem et Aquarium proveliaiur. Contra si remi^sior 
erit raputio, ab Arietc ad sequentia aigiia Tauruni» 



Geminos ei Cancmm reeedel» gyrls deflecteniibos ab 
eiordio ct confeoienti rigore. 
Hic esl Zodiacus quero [ilanetnc nunqoam nisi 

firaeOxo modo percurrunt, hojus ccchvr passos sunl 
oiigitudinis, et xii laUtodinis» sicul et in inferiori 
roia conspicis. 



( Begmtan ad iHveniendum f ao $ignQ plmuim iunl. ) 




SCORP.MAKS.Vl 

SA.GI.IVP.XVffl 

CAPRICOR M. 

TVRNVS.XXX. 

LIBRA.VENVS. 

XXIV 

VIRGO.MERCV. 

xn. 



Quos quidem gvros Graeci beliaeos appeHaott • roUa , quanmi altera oateBdit pbneUruro iniqiios 
iole» cujus polenlk ceduol pUoet». Supersunldu» gyros posi absides : 



( De tt^sidibui plaueimrum, ) 




M9 DE KATCJRA REBtlM, Q30 

oftoi ininyif limn! ma^mic sabUmttflltbus ^t^pra- A. CAfUT iV, 

tauir* Dequibn^ si plcnlus %m'e \e\i^, kgc Mt- Qtiare mntem coloret, 

Biuni SecmifJutn, ex qua C:t bta noi» e.\f:Gr{>£mui5. Suns qnid^m cuitjue colc^r €si : Siiliirno caitdiiVas, 

ril.0S5.€ ET SCnOLlA, 
allera » qooL ptrtes l^Qc^ut idiliati rag»riias. 



f Bi ditcmtu ptanHnTum per ^ofiiacum, ) 




VE^.V5. 



I 



CiPCT IV. 



curii &l4j!Ja Qantmtvoma Cil * »ic« <^i*»* ^ 1«*^ «*"* 
j>;)uci viiWriuiL, 



«51 W>M TBNKRABILfS OPBRUM PAHS 1. 

Jovi rlarus, MtrCi igneus, Ludfero gaudeiis, Vespeio A 
refuigeos, Mereurio rsdians, Luntt blondus, Soli eum 
orilnr ardens; postei ^ dies. Sed cotores rntio nlttta* 
dinum temperal, siquidem earum similitudinero tra- 
bunl, in qnamm > aera venere subeundo, Ungilqoe 
appropinquantes utralibet alieni circuli meafus : 
cirtttltts frigidior in paflorem, ardentior in ruborem, 
irentosus in borrorem, sol atqoe commissurai apsi- 
dum, eitremxque orbitx atram in obscnrltatem* 

CAPUT XVI. 
De MiodiMO ctrotlo. 

Zodiacus, vel signifer, est circulus obliqaos, XU 
signis constans, per qiiem errantes stells leruBtur ; 
nec aliod babitator in terris, quam quod illi subjacot. 



DIDASCAUCA GEltinNA. tSt 

CAPUT XVII. 
De duodmm iifidi. 
^ Sigoa doodecim vel a eausis annallbtts, vel « goii* 
lilhm fiibQlis nomina sttmpsemnl, Nam Arionm 
Mariio men&i propter AmoKmem Jovom iribuitt^t 
Qudo el in ejus slmulscro arleils comoa intiii^ • 
Taurum Aprili, proptsr eumdom Jovem, quod in 
bofom sit faboloao conversos; Castorem el PoUoceMi 
Maio, propter Insigiie Tirtutis; porro Canerom lonlo, 
quando sol ad inreriora redit, quia Caocer lmp«btts 
retro cursom dirigore soleat; Leonem, qoam oe ei dil 
Hortttles, Jttlio» propter Yim Cnrroffis aasigttattt; Vlr- 
glttem Attguslo, quod tonc eiusta ealoribas iHhn 
nibll parial; Libram Seplombri, ob «qttaliulem did 
el ttoclis; Scorpittm el Sagitiafittm eq«inio croribttB 



reliqoa * polis squalent. Veneris Unlum stella exeedil B deformalum, propler fttlmina mensittm ipsorttm,Oeto- 



eum binis partibus. Luna quoque per loUm ^ lalittt* 
dinem ejus vagatur, sed omnino non exoedens eum. 
Ab iis Mercurii stella laxissime, ut Umen e doodenii 
partibus, tot sunt enim latitudinis, non ampiius oclo* 
nas pererret ; neque bas «qualiter, sed duas in modio 
ejus, ut supra quatuor, infra duas; sol deinde medio 
fertur inter duas partes Beaooso draconnm meato 
inaequalis; Martis stella quatuor mediis, JotIs me- 
dia, el sopra eam duabus; Saiuroi, duabus ul sol. 



ber et NoTomber accipiunl; Gaprieonittm Deeember, 
propter capram Jovis nutricem, ciyus exlrema pisei 
similia pingonlur» quod hi^tts monsis uftimaplttvialia 
sini; Aqttarium Januario; PebruaTio Pisces, ob moft- 
ses imbriferos Iradunu Singttlis atttem slgnis XXX 
partesf ura» vero decades depQUBUir, eo qood aol 
XXX diebtts ei decem semis horis illa percarral, n 
medio oiensia. idoflt XV kalendanim dio ieaiper 
IneipieBO. 

VAKUNTES LEcnoeies. 

> A, diiMfit. ' C,M. ' A,B,C,ojmai. « k,Mt9dmm. 

GLOSSifi BI SCHOUA. 
in tfuarum aera , eU. Ui f i iovis sUlb veueril in C Grmo nomino vocalttr. Vel xodiacos diclus a s%n|i. 



aere Satumi , dubium ost otrum Jovis an Satumi ait 
sic et in roliquis planr tis Rt. Cum enlm ascendant 
ad superiores circu los , mutant colores : quia eum 
aliiorasui drculi petunt, inforioresoarios petuntsigni 
superiorift. Hoc ipsum auUm et de eonim descenstt 
sentienduro est. 

Airam in ot$cuTitatem. Solem dicit facere alram 
obscuriutem , quia clariute illius reliao« planeise 
lumine privantur; cummissurasquoque aosidum, quas 
love planeias concurruiit , ubi circuli eonim conve- 
niont, una * ex illisobscuralor et quasi una stella esso 
videniur ; exlremas etiam orbitas, id est, superiores 
et novisstmas partes circulorum : quia quo altiores 
suni, plus obscuraotur. lUque luec tria faciunt airam 
obscoriutem. 

Jo4N. Nov. ScHOLU. — Imdfm gmidens. Apod 
Plinium legitur candeos , quomodo et bic iegenaum 
opinor. 

Tes^ro eplendene. Apod Pliniom est , vesper 
refdlgens. 

PoslM refulaetu. Sie quidem cum aliqoo seostt 
legitttr; apud Plinium aulem : Postea radiami. 

In fuarum aerea tenere. Pro aerea sospicor legen» 
dom aera : nam emlo cujusdibei planele accipilur, 
ttt Jovis aer, et Saturoi aer. 

Sal atque emnmiteurm abeidum. Commimurm sant 
umraCt^i^uv nmi iomUCmim circuU 9 id esl , caput Oi 
eauda draconis^ in quibtts fiunl iimm ao solia 
«dipaes. 

CAMIT XVI. 

BgiOKP. lUtt. CLOsSiB. ^ ZodiaeuM vel eianifer. 
ZodiacusGraece, sigoifer Latine. Zoa enim amoialte 
didttolttr, quod vitalem babeani onimam , qoar Co*d 



00 quod signa animalium in eo esse videantor, 
zodU dieoQlttr. Didlttr vero iu aeeondttm 
crobittm. 

Nec aUud /UMioUr, ete. HabiUtio hominom Un- 
tam Sttb ZodUco esi . qoia non babitator aliquld iii 
mundo nisi sobur ilio. Unde Lucantts i£tbtopia«i 
didi inbabiubilem esse, nisi exporrecto pedo Tattri 
laogereior. Zodiacos aulem conlingii trea xooao« 
solslilialem videlicet, eqotnoetialom et bromaiem^ 
qoarttm duc, id esi , solstitialis ei bramalta , ten po* 
ratione aolis, qut per xodiacum cttrril, inhaU* 
Unlur» 

DeHqua poU$ equaient. Do» zon» a polo vldeliceC 
septentrionali, osque ad Zodiacum, el a poloattstraK 
usotte ad Zodiacum propter trigu» iohahiubilos sooL 
et ideo squalenL 

Ventrtf tattfnm euUa. Veneris sulla Zodiacttm aoc 
per duas partes oontra aquilonarem portem ezcedore 
^ perhibetur.etper doasooulra austmlem, aot perunafli 
cootm aqoilonom , et per ooani contra aosimlem. 

M Hf MereurH etelia. Pneler Venerem et Ittttam 
nulla aliaoUocUmm Uninm spaili occupat in Zodiaco 
quantum Mercoritts. Solus enim ipae ahis iufra nouie* 
rum octo pariium In ZodUco perovraotibus, per ocio 
parios illins vagaiur. MoUndttm autem quod illaa 
sooeriorem dicli , a qoa iuna curstts incboans, tati* 
iudinem Zodiaci ermndo percurrit : inferiorem vero 
Hlam, ttbi Venua eursam suam aggrodlcns, Um soae^ 
rios qaam InferittS blnls eom parubtts exeedii. 

CAPOT XVfk 

Baioir . Raii. Gtoss^^ 8i§na duadeeim ^etaeaB^ 
eU mmaUkje. Sigtta vocantttr vel ox anttalibos mhiia, 
qum aiogttlia aaoia naittmlilor ovenloiit t vel a% 



* Quld hac pbrasi sigaifiesm voltteril glossaUr aon vldao. Poru sic corriceodtts oi diMliirtniliii mi kii» ur^ . 
mm q.^$.iiuandofimieiigeomfunmit:uhu....mm$,tU^Emr •^«^ « dl^Ugttettdos esl blc toctts : 



CAPUT XYIII. 
DeUuUo wcuto. 
LMleas drcalos ea igiirt candidior per mediiiii 
taH f efticein «quem tulge dicimt ex splendore tolis ia 
eo eiirreaiis iu * fitlgere; sed Ihislra, com eb illo 
iMiii^uam, nisl lu parte SagllUrfi elGeminorum, Uo* 
gaiar, In qoibiis candidum drculum signlfer cinglL 



DE NATURA RERUII 
A 



U4 



CArUT XIX. 
D€ ewrtu et m§§ikUttdhu lo/tt. 
Selis ignem diconi aqua nuiriri, muUoqae baac 
luna ampllorem; hmam vero lerra essa m^jorem, 
ande ei caocUs ' unias magnitudlals apparei. Quod 
eiilm nobls qoasl culiiulis videlar, Dlmlae celsiliMlinls, 
disiaulia bcli ; alloqai a^{or orlens ladis, et major 



A,l«cm. 



VARIANTES LGCTIONES. 

• A. ej 
GLOSSi£ ET SCHOLlA 



falwlis» quas geatlles moniroentis scriptone Iradide- ei iade aatas esi CeoUurus , semihomo etsemle- 
ranl, aateiolrisqQe. Nam Aries,Taanis,6emiai, qoas. - 

es fabola untnm; Cancer gI VirgO ex alrisque; Ca|»rlroniimi DeeemM. Capricorni prhna psrsln 
Tisces et Scorpitis ex naiara; oetera ei ulrisqae. comuieaiorailonf Olenitt nulrlcls Jovls, in siniiliut- 

ArieUm Mrnih meiui prepter Hemmonem Uvem ^ diae caprae deplngilar ^uliima aulem pars In simili- 
PalHila uiis esl. Liber palercum reverte- ^'toidlne piscis, aropler piuTialem qualiU'eni ipsius 
ilodico bello, cmpil popolos siti peridiuri. mensi«« Sed ei inrtlom cjos In glaclem ?dul cornu 



relvr delodico 1 

Qol con hivocasset Jovero, sutim apparoit eis aries, 
auns ia arena : quem perseqaentes, subilo aon 
comparait, ei ia ipso loco ia qoo apparoeraC iMiiem 
repefforuni; per qood Inldleieruat eum iovem Aiisse» 
01 iofom Hamoionem ap^llaverunt « quasi «r/ae* 
fioa, 00 qood in srena apparuerit. Uanunonia aam« 
ano G^mce « Laiine arena. Propler lioc etiam ejus 
aimulacrom comlbus arieiinis depiogiiur, vd ideo 
qiiiai^ponsa Hlius Incena el obscurt:»ima suni. Alii 
Mjrtio roensi arieiem iUum tribuunt,.uude Phryi 
mar^ tmnsivil. 

Taanim AprilL Taurus ideo Aprili tribuilar, aula 
Jopiier allqiiando in laurum couversus est»scilicet 
propier quarodam puellam nomine Europam, pro 
cojui amore in bovem converMis roare traaavitv eam* 
qoe soper 4orsum suom secom aUuUt : vd aropter 
ilium uorum Ageiioris, ad quem Inlerflaeadam 
misfus est Hercules ab Aristseo rege. 

Casferem et Polucem Maio, Casior et Pollax Grmee 
Dibsoorl vocantur. Erant autem, ut ferlur, amanils* 
simi intarse fraires, in lantum ut nequeile priacl* 
paia conteoderent • neque ullam rem sine communl 
consilio Cicerent.Ex Lsraa enim lliia Tbesd oati Aie-* 
roat fralres Hdai» , quam Paris rapoil , qui el Ale- 
xaBderdielos est, qui proptersoam foiiliodinem 
Msio depotanuir, quando |am semins coiilbrUta 
erompoul iii folia : vel propterea qood illo lempore 
beHa fiani , eo qood aller eoram mtris mortem sua 
redemeril. 

CaaiTam Jaiito. Caacer animal csl sex pedomt 
tangeali se, ex utraqoe paru incedeiis. Congruit 
lonio, quod superiori eursn exaclo inferioreni peuL 
Pliniiis dldt in Naturali Hisloria , clrca soisiitiuih 
msUvum , id ^t, sole illam pariem Signiferi Irans- 
eonU 9 cancruin in soorpionem iraiislre , el undas 
d<B»erere , et terraro pelere. Hinc probabfle videtur. 



doratur. 

SIh^b mifrrii ^gnie x%x portee. TriginU enim 
linea sunl in anouttoooe jilgno de duodecim dgnis. 
Moltiplica trigiiiUduodecies* liaHt ccolx dies : ilem 
roo liplica deceoi boras doodeeies \ flont cxx borse. 
Partire por xxiv, inde veninnl qoioque dies. Iterum 
multiplica semte vel dimidium borm doodocies, llunl 
sex bora:,qum peiOdunl quarUm pariem did, unde 
lli blssextos In qoarto anno. ^ 

Partei. Pars esi oiiotidianos progressus per xxiv 
boras.l)aa pars ia cmlo,siintsudui xi, miuor , niajor 
vero septingenia. 

Ee qiad iol trighita dlebuM et decem semi boris i ta 
pereurrai. Qood didl Irigiula, non esi hoc Yenim, 
sed veridmile : nam In slngalis signls variis ei dlver- 
slaspaliis moratar.Nam luGeminis IrlginU spaiisiur 
dlebaa : ei o coatrario xxxi dkbos Sagiturium tran ^ii. 
C Similiur 01 In CKteria signls varie cursum suuin per- 
aali. Uinc esi qaod In nollo sigi o Ull spalio, id est, 
trigiau dlerum el decem semis borarom moras fadi: 
propteroa vero verisimileesl, qaomodo d qois totios 
aool drcolam vd coiautom • id est , trecentos 00x0* 
ginU quinquo dies, et sex boras lu daodedm mquas 
partes secondom nomerum signorum parliios fuorii, 
doodedmam parlem biveniet , in iriglnU dicbua et 
decem boris et dimldla parie unius^ horse. 

A medio men^i. Sed roeiise Jan. xv KaL Fefor« 
incipit correre ei introire per eorum sigiia. Unam- 
quodqae ennn signiim niedieuiein unins mensis ei 
alleriussimililer medlelslem niensls occnpaty a modio 
semptf uienoe ladpiens. 

cAm xnii. 

BamBr. Ram. Glossje. ^Leeteut eireului. Lacleus 
circalus Grmce galaetlles. Bqjus ampliiodinem lan- 
lam dkniil« quaaUm xodiaei. Hercules cum fui&set 
appodtus domilentl looonl ad sumendum Jac dlvi- 



«t illod dgAiim in quo sol moraiur quaiido cancer in nooi, illa exdUU IhldleXit non esse fillum soum. 



scorpioneni vertUur, meriio Cancri nomlne appd 
letur. Sicut enim cancer aliqua causa impulsus reiro* 
gradlltir« sic so) cuin superiora sigoireri , id esl , 
octavam partcm , vel iil a(il , qiiartam parlem con- 
acenilerit, inox qoast quodam modo repulsus ad aus- 
irina redire vid tor. 

Leonem,., JuHo, Leo fervidum est animal, el Julio 
meiise f^ida sesias , ei tiinc terra acnus exsiccari 
^nosdtur. 

Utram Septembri, Quia sicut libra ponders aeqoan- 
tur, 1U inensis isiias tempore sequales sunt noctes 
eidles. 

Seorphtm et Sogitiarium.., Octob. et Na. occi* 
piinH. Scorpio a posieriori parle percutit. Ssgiiu- 
rias ^iain cum spicnlo deningiinr, et isiis mensibus 
in Hispanla et lulia fufmina cadunt. Sagiitarius 
aotem Cbiroh , fllios Saiurni cl Philerac ipse e t 
CeaUarOs. Coeimte namqiie Saturno cum Philera ad 
i Opis uxoris sii« converttl se io eqoum ': 

Patool. XC. 



et soblraxitse. Qoa oecasione guitac lactis diflrosae per 
ccRlom, lacuom cireuloni creaveriint. Nacrokiiis iia : 
Lacteui drculmi %odiaeum obUquo rireumficxionis 
mubiendo drcumpleetiturt ut eum qua duo eiiiHa tro- 
pica Capricomui et Cancer [eruntur^ inleriocet. Sdeu - 
dum iamen gida non in Cuncro et Seorpione iodiaeum 
tnterucat, ied in Geminii al Safrittario Umium tangit, 
Item Macrobius Theodosius io libris de Soinno Sci- 
pionis dicit : Lacteum circutum iucere uitra emterat 
partci cceleitei, propter radioi iotarei^ primo quoii ad 
iuant iedem naturatm ad iigni[erum tenientes^ et 
inderepercuti, repercuubupie ad taeteum drcutum per- 
veMentei Htum iplendeicere^ alque jprm cdtterii iiium 
fulgere conlirmal. Yerbi graiia : Sicul ladius solis 
supervenlens ad isuperlidem aqoas in aliqoo vase po- 
sitse rep^rcassos, ad allqoam partem ibl plentus 
atqoe splendidius fulgel quam Inipsa aqua ad quam 
priino pervenerat : sic generaliter solares radii illu- 
uiinani lacteumdrculom, ad qoem de signifero reper^ 

8 



»5 BEDiE YENERABIU8 OPeRUM PARS i. - DIDASCALICA CeNUINA. 

BriUiMiU apparet •ccidoit, qntiimn iittiin sil igneus» A CAPUT XK. 



W 



inolii qooqne nlmio ctloram adauget Hie earMi ^* 
rianiB diei et oieBtca, lempom dividil ei atmoii, 
* aeria lemfieriem aeeedeadof^^ reeodendo pro lem- 
pomm ralloDe difpeiifta|« ne al temper in iindem 
moraroiiir locs, alia calori alia (rigos abMimerel. 



Dt nama el utu btnm. 
i^noomifiDi, neccre6ceredlciml9seda4ole 
lllqalraiam, a pane qnam habel ad emn^ poolaiim 
Tdabeo recedendo* tcI el appropinqiiaQdo, nobi 
candidam prlem reroWere, ?el airam. El die qni- 



* A, B» G, 0iHMqii€ 



VAI^IANTES LECnONeS. 
^ k,nee. 
GtOSSiE ET SCHOLIA. 



cusai perreniunttqoamlpsiim signifemm ad quom 
primo de corpore solis esredienles Tenire conien- 
dunL Hlnc esl quod idem lacteus drcolus a p^loso* 
phis signlferi rorubio Toealur. 

IfM ini»tii $efltfarii«Elin boe flilsilas quorom- 
dam depreheodllur, qoi dieoni in Caprleomp ol 
Cancro lacieom clreolom intetieeare Zodiacom, 
sicui pauto smrios ostonsom .oii. 

JoAR. Nor« Sholu. — LecfMs eimUu M fftru. 
OescriplMi clrcttti» aoem GffKei Galtiiam manl 
a caodore laetoOt Arisloleles prlwigenin dicilone 
focat TdOe. Circolns esl vulco eiiam nolos: solus 
namqoe ex bis quae sonl io S|tera senso depreheo- 
dilur^ Apiid poelas Yla esi jper qoam dii coolom sor- 
som ac deorsom seandnoL Recensenior apod Arislo- 
telem moli« opiniones de bu^ios drcoli ossentla, de 
quibus deOnire aliqokl non esi bii{os loci : tanlom 
SMbJidam per qo» sidera docator : esl miim hoc 
opera preliom scire, nec l^joeondum. Dodior iiilnr 
in spbiera a seplentrione meridiem ? ersos per moiliom 
Signirerom, priudpium ducens a SepienlrionlbM, in 
qoo rqfeniior per signa el signorom parles, nm 
seqnonior per mediam Cassiopdam « p^ dosim Per- 
sd* per sUustra Erichibonli» ei otromqoe eJoMMidein : 
ddnde per corhoa Tauri , per omnes podes Gmninn- 
rom. per dcKlram Orionts, per oodpol Cania: debide 
per mediam nafim Argo, per imos pedes Gentaori« 
per Aram, per Scorplonis candsm atqno aronm Sa« 
(iturii, por Aqoilam oi Telum : hinc per Cjrgnnm ei 
Ciphei capni «sqoe ad Caasiopdam » oode snmns 
egressi. 

CAfOT »X« 

BaiDKP. Rah. GLoesiO. — $e^ l§nm dimnt nfne 
nntrifi. Dicont poeim solem dlonio curso fatigaiam 
In Oceano mare mergi, ibiqoe tota ooete morarl» 
donec man^ qoasi reparalos el relbclos cbirior appa« 
real, Post ploylas eiiam spleodldios lomen emiUero 
videlor, — Propterea iDfioilos Ocoanos sob »qoi- 
noetiali circolo ea posllos oaioraliier, ol solmn 
semper in aqomocliali dreoto« aoi proxiino hine 
indeci9rreniem« aqoarom copia enmriroi el pascerol, 
nlmiomqoe brvorem eompescerei geUda aqoafom 
nalura. 

Mnlto^e ktmc Untt nmpikrem^, Corpiis soUs Iriplo 
qusniliaiem lon» soperare dicool,, lonam Toro ma|o- 
rem terra : onde. a qoibosdam qoaBfilor qoaro lerra 
obscumre dicaiur moam, si iriplo n^Jor e»|« eom 
umbraiu ipsios inddii« vd eliam ad dovesiores pariee 
ilUus descendii. Qood illa raiione cooUngil qoia 
afllrmaior onibram triplo majorem esse soo corpore. 

Cunn wriante. Diconl eliam soiem per se moveri» 
non com inondo vorgi^ Si eoim sol in QOBio fixns 
manere I sicoi sidbo, oinnes dies ei iioQies aeqoalea 
essoni. 

Aerii iemperiem. Cum enbn sol nd Cancrom ab 
«quioocliali parle oonseondii, Miaiem pfaeslal ho* 
minibos, qui soni hiier solslitialem el aepleolriona* 
lem plagam : cnin aoiem ab eodem Cancro in nsqoi- 
oociialem libram descendiU aolomnum facil. Cnm 
vero ad brumaiem lineam recodllt hiems habelor, 
propterea quia calore demolo torpor invadil. ftorsus 
com a Capriconio hieniaH in mquinoctialem Arielein 
surgii, vernum iempus arridei, apparens binc denoo 
in Csncro aosus torrida renovaiur. 



AHa cdor^ etc. Verbi cratia : Si semper essel sol 
in aosiro» lerra eiiis caiore exorerelor, ei S^ihia 
Irigore faiiscerei. Propierea enim Deos soli dlversoe 
cortos iosUloitv et loca ei leiopora, ne dom sempor 
in iisdom moraretor loeis« qooiidiano t apore citios 
coosomerelur. 
B caroT xi. 

Bmaxr. Ran. Gloss«. ^Aso^o t/losiroiem. Lona, 
Marliano aiieslanie» non per se ipsam» sed a aoln 
lllominatur : sicoi spocolom nibil splendoris noqnn 
Imaglnis a seipso babei, acdpil lamen lnmen oi 
imaginem por res sibi exlHnseeos opposilas. Qnando 
aolem iuna a sole reoedil, illoslralor pauhilim ab no, 
ionc didior creseere : qoando vero d appropinqnal 
posi XV lunam, ohseoralor paolaiim. donec loia ob« 
nuliiieiur vidniiale solb : el Inne didlnr minnU cnns 
laomn in auo corpore nonqoam minoator* nooqoam 
cresesi. 

Snpmem eend. Qo^orlior eor creseenie diOt Innn 
nova sopinn vidoalor, decrescenie aolemdie 



pronat aed ereeu : com deboerat, oi sicul soploa In 
loeia incremonio» de prona in decrenienlo appnrere* 
Iia iamen aotviior. Creseenie dio natorallier lonn 



soporlor esi sole, ei pmpleree ipse sol soperioreni 
Innam anpra so posiiam illomlnal, ei snpbmm efleiu 
n Dnm sotom dies decreseii naiorali posilione, «ioa- 
. dem aliiiodiois sol ei nova hwia esse dJBprehendonlor : 
ae per hoe nnn infra se pedlam hmam aecendH» 
sed ex hiiere soo podum, ei propiema enm Csdt 
ereeiam. 

SnMmem ImnnHiele, Quando aolansiraleaeirenlos 
qoi suoi Hiferioinsy curcoii inmpore hlenmli» Inne 
hina sepienirionalea drcdoe, om alliorea aoni» per- 
agli, ei innc aliior esi sole» weo sn|Knainr. comnn 
aortom habeos in modnm navis : qoia vhlelieel ab 
ioferiore soi parte, qoa aolem reapidl, aeeendiinr» 
Rorsos migranie sole sepienirionales drcolos famn 
peiil nnstrales. El quia hilbrlor lune solo esl. n so- 
periori snl pano» qoa solem respidl, illominainr, 
obversa habens lOfTm eomna, oi ad anniloiaren 
dfcnlns. Verbi graiia, xu Maien. ApriL adhne dina 
eresennt Si foerli iooa iu Arieie aoeenaa, suUm ia 
Taoram dio iraodeos erli,qoad aol aopertor, noan- 
lom ad slgniforom. Dodraos voealnr iliod qood m- 
manei de qoaeooqoo re«domplo qoadmnio oi qnarin 
V parie. Uom antem ooosui doodedm nndis, ei eon- 
liuei hi se qoadraffaiU momenU. Do iiUa qoadm- 
ginu momenlia nedpo irigfaiu» qnbi dodmna esi» ot 
dfanitte decom, qnia qnadmna esl : ilomm divfaie lUn 
qoadraginu oMMnoou per doodeefa»» oi iode faive- 
nias pnoicripus semondas* Oodraniem enfan faild- 
lexisli de prima diviaiooe qoaUma : qoadragintt 
momeou per doododm ler dlvisa» fioui irigioU sox» 
el mmaoenl qnaloor. Ex illis irigfaiu sex, iria aso- 
menu aecipe ; qoiadoodedom IUorom parsesi, el dn 
qoaioor qum reaMiiseronit redpe leriiam paiiom 
oiiios momenli. Si euim dednxeria ad dnodoefan 
onom» pariem illoram qoadragfaiu mooMnuimm 
tria momeou fioni. Uude ei Unfai pars onhm rno- 
menti, qood esl ona oneia, qoia pars doododoui 
ilHus oomeri qoadragenarii est. liorom divUlo illam 
undam per mediom* qiiud tti ooom momenlnm, ei 
dimidiom et sexlans Y id esi, sexU pars onioa mo* 
menli. fl«c esi semonda, de qoa dixii Bodraniin 



2S7 De NATURA RERUSf. 

ton cretcente, MpinMii emii QOtani limam, mi^ie a 



CAPUT XXI. 



iwpertorem «ole, ei ad Aquikmm sobeunlem ; ^i^ei' 
ceole wo ereeum eidejetum in Ansvroe» plenam 
amem soli tem|>er adver&am» Sublimen^ homili aole« 
bmnilomqae aublioii^ quam biceret dodranliatemun- 
ciaalioraram, a lecuuda adjicienlem usqua ad plenum 
orbem, deirabenleinquo in diroinulionem, inira ire* 
dedm auiem partea iolis semper occulum esse. 
Ifovissimam vero, primamque lunam, ea<km die vol 
nocto aullo alio in aifno qoam arieio * ^umsplci. * 9i 
ia ascenaAone oreeia Iberit, in maluUno eiortu »upina 
apparebii. Ilem« si in a^censione supina in modnm 
navia fuerit visa^ io BUtutino ortu erecta ceroetur* 
Mabet effo tiea ttatoa; Id est, snplna, erecu» prona. 



• C» eompleiu 

• Ric A ^jidm addK. 



Ar§»unenlim dg cmrtu hnte per $igna, 
Luna 'xodjaeuiu iredecics in duodedm suis eoolicii 
mousibu!»» duobus 6ciUcei diebus, et sei liorla, ei 
bease, id eat, octo unciis oolns hor«, per aingobi slgna 
docmTena. Si orgo vis acire, in quo signo lona verae* 
tor,sume lunam quam folueria conipuiare, uipolo 12; 
muliiplica per IV, fiimt XLVIII. Partire per novom, 
novies quini, ^ quadragies quinquies. Quinque ei^ 
aignia tx quo Ijiina oaia esi eiactis, qum baud dobio 
In eodem quo aol est sidere semper accendiiur, in 
sesto jam signo luna duodecima conimoratur; quod 
ai unum remanseril, sex horas sigi*i sequentis noveris 
osso complelas; si diio, duodecim; sl tria, decem et 
oclo; si quatuor, diein inlogruni; si ocio, ociiease- 

YARIANTES LCCTH>NES. 

• Hseeoeqne ad eap.tl omoino omiltunt A ei B. 
^ A, B, C, qitodrmi. 

GLOSSJB rr SCHOLIA. 



semnelaa augei bnn qooiidie vel minuit. Hoc spa* 
Uwn, quod a plonilunlo Jniu natoralem lon« cur* 
smn ad KquidMi el imI purnm oxprosaom oit, pro* 
pier raclbutem caloUandit Bfda bi svo argumento 
quafoor pundomm nomen et aaensuram appe ilare 
curavU. Si qois vero vull dignoscere. quania difle- 
reniia sil inier dodrantea ei semuncias, ei spsiiuni 
quatnor pundorum : fcial Ulem esbB dlflorentiam 
qualem bitor iridnu duo inomenta, ei triginu nnum 
cl bttsCL id esl, duabua pariibos unius momeoii. Hom; 
aulem Aferenlla Invom^ir lo lerUa unios momrnii 
parto, Quatnor igitur puncli superant dodrautem ol 
semunclam in lerlia parlo unius momenU. Nos In ar- 
gnmeolo qnaioor puneioa liabemua propter faotbutom 
eom p ut^ndi ; lod nU ratio est ad porum et bquidum 
comprebaoii. 

iniro irederiai, ole. Tredecim partes ouolidio iranail 
bi Xodlocot led aniequam eitra tredoam paneaper- 
veniol, noo vMetnr antequam In coltu solia. Tunc 
00« videtnr lona, qoaodo viclna e»l soli^ infra Iredo- 
cim pnvlea, boc eal, bifra illqd spaiium qood a|il sol 
Uifedeelm diebna : al tm% ut w doeimam qomtam 
pafiem ftieril emema, videH Incipil. la hoc loco du* 
phtx sena ieri polMl. Nam quod dixil infra tredo** 
ctaa paries aolii aemper oocuUam esie, poiesl semper 
iaiclligl, ttl looa nova nunouam apparere possii, an- 
loquam trodechn partes vel a soto reeodai, vel eliam 
et ailo Utero oaaalura, soli appropmquot. Inira iro- 
dedm orgo parles solb, dum luna morala fuerit nova, 
ia Bollo slgno apparebii, eicepto ariou : roos aulem 
«I longioa a aole reoesserit, imris apparebit. Vel aic 
poiesi Intell^i, bitra Iredechn prtes solis oeculum 
eso, id OM, in omni dlo tredocim paries iuna irans- 
curril. In vioinU enhn ei qustuor boris luno treriecim 
pariea aignilSeri peragit. Occulum ergo diiil, id est, 
a >ole quoiidie elongaum, u*quo ad plenilunlum per 
ued^cmi panea, vel ad sol:*m recedat latere appro- 
piiHittaBdo, eumdem numf rum habebit. 

Emtem Se vei noeie. Quia aliquoUes evenit, ul 
triginu vol viginU novem appareiis in orienio, priino 
intiio diei, ei pera^ena cumum suuni, ac soli urdiua 
bicodonU» appropmquans aecandalur ab oo meduilia 
quaemifluo hora diet ^ el ;>o dio vespere appareal 
iooccidiaiio. 

CAFOT XSI. 

Bamcr. RAn. CuMSiB. — Lono Zadioann,eie. Lnna 
io unoquoque mensosuo in viginU eisoptem dlobus, 
« UHia Dano dioi drcuil duodeelm signa, ei inauper 
unum. Hoe argomonio Inusiuio doprobondiimr Juna 
iw drcttiro Zodiacttm moliua quam in illo u^itati 
stmos. Qood polesi probari, si xxx lunnm boc argu- 
moolo consideraveria. Isiud namquc argumenium est 



B teritts, quia ad liquiilnm liiec raiio comprebendiior. 
Uhid vero argumenium aliud per irlginia dies com- 
puui aionum» quod non lu osse manifesU raiio ^o- 
cel : quia sdlicel aeUs Juntt in xiii diebus, d xn 
boria complelur. Nos tamen illo argumento xxx die» 
damus^ proplor DiciUuiem compuUndi» et iUeo istud 
argumenium» quia subUlius esi, idoo verius : quod 
probaiur lu , ^ima trigesimam luiuim socundum hoc 
argumootom bivenies xui signa habere peracu, iilo 
vero alio non amplius, quain duo 'edm, 

Tt^tUi. Quomodo tredeciea? Quia poalquam luna 
aoeensa lueril» in prima paru signi per viginii 
septem diea ol octo horaa, curril duodecim signa, 
usquodum vfoeril ad eam pariem primi aignl, ubi 
acct n)>a fuii : et por ilM signum a quo cmp.t re- 
currai iterum per duiia dies ci qoaioor boras. Iloe 
Ottim auperesl lantum do aua «ute, antaquam ial 
impleu,et antequam incbooverii alteruin cursum al- 
gnorum a capiio. Tali siquldein modo poragil, quasi 

1% XIII aignli in unoquoque curau suo. 

^ ^dkut $€ilicii di^iff, etc. MulUplica illoa doos 
dlea duodecies, et reddunt xiiv dios Multiplica sex 
pr«fiilaa boias duodecies aimniier, et sum lxih bor«. 
bivkle per xxiv et fiunl ler xxiv, et reddunt ra dies. 
Supersuni in singulis signia adbuc bisse unius hor«. 
Duodedm ergo bissea octo laciunt horas. Collige u 
unum» a llunt viginU sepleni dies, et octo horc. In 
quibua viginU septem diebus, et octo horisconlicit luna 
toturaillu(l»ignum,quoecepit et quo desinit, ante. 
quam incboaverit cursum suiim scciindum. Hoc modo 
perlustrat xui aigna i>er unuiuquomque curaom 
bunm, etsic potesi InUlligi quod iredecies in anno 
auo» id est, in cccLivdiebus peragit in signa. 

I^artire^ eic. Qiiinf |uies ii quadrans qninquift («f c), id 
est, qusdragiuU quinque, oi restani adhuc de iLVm 
qiiadranUbus tres indivi^i, puat quadraginu quinque, 
qul faciuit horaa ociodecim: quia unusquisquo do 
isUs quadraniibus sex boras haboi in so. Et si dili- 
genter pcr banc compuUtiooem ad onumquemque 

'^ numeruni, id esl, ad ununu|uemque qnadraniom sex 
boras multiplicaveris, inve nies iii unoquoque numeru 
novennali, id est , in novem otiadraiiUl>us liv lioras, 
qu» redduni duos dies et sei homff. Ideo per tot dies 
el boras, et bisse unius bont, currit luna unum ht^- 
num: quia quod sol agii diebui quiaquo, boc facil 
Inna in vin s. horis. Quod iu probatur. Sexiesquiiu 
XXX sexla ejus pars quinquo sunt. Hoc ad solero per* 
tmel, XII diebua uoumquoilque signum perlusirat. 
E contra luna duobusdiehus el s«x hom perlicit unun^ 
quodque aigoum, que fadunt horas liv. Troi rc* 
mansernm poai quadragiiiUquinqnet olad unumquem. 
qup sei horae mulllplicantur, sicut ^upra dicium fesi-* 



259 BEDifi YENERAIHLIS OPERUM PARS L— DIDASCAUCA GEMUINA. 240 

nas hom» id est» dnoB adjectos em diM. Ex quibos A deCnliere vel adjicere recorderis« noTem horis hi 



tameii borii pcr tenia seruper signa blna» esbirahero 
nieiiiealo. Operosom eBtenim In singalisiignis borat 
miimtalim dlYidere per ancias» Uiide iu prsBsenil 
qaamns ad nonas poriiones tria remanserint» non 
lioras ^ XYIII, sed XYI, sexli signi doodedma loua 
compleTit. Et hec qnidem luna in prima Tei media 
parte signi cnjaslibet nata prompla est compulatio; 
shi aalem alias, quot primo signo luna accensa Tel 
dempserilvel reiinuerilpartes» tol seqoenltbus etiain 



liina pro qninque diebus in sole computatls. 

CAPUT XXU. 

De eciijni iolii et tunes, 

Solem inlerveniu lune, lunanique terr« objecta 

nobls perhibenl occuluri; sed solis defecuim non 

nisi novissiroa pnmave lleri Junti quod vocani eoi- 

lom, lun» auiem non nisi plena. Non posse aateni 

lolum solem adinii lenris Inlcreedenie luna, sl lerra 

roi^or essel quam luna. Omnibtts aulem annis* fieri 



YARIANTES LECTIOMES. 
f Addonl 4ameii A,B»C 

GLOSSifi ET SCHOLIA. 
PerUrna iemper rigna. Beoe usqae ad lema signa esl elongala a sole Iribos signis« ex qoano sigoo tc- 
dictt, qnla bisse, qu» sopersunl In luna » non com- ^ cipies ires parles, vel quatuor, et supplebis hiiiim 
' *Dras,nisiin Iribus signis, quater sl ** Arietem. Undedicil:Quolparlesdempseris« iol ad- 



plenl duas horas, 

poaas octo uncias, faciunt duas horas: quia uiiaqo»- 

qae hora babM xii uncias. 

Ahuis mkirahere. Ideo.aurerre pnecipil per lema 
signa biaas horas, qoia ubi signa per novenos qoa- 
dranles comprehendil, non coinpulavil bisses eoruro- 
dem signorum, qai faciunl daas horas in Iribas slgnis : 
el lieet non compulaverimus, bisses perfecit. Pro- 

Eterea secondum computalionem uosiram lol signa 
atelpereursa, id est, in quoio signo sil iuna elon- 
Glaa sole, ex quo fuil acceosa. Yenii gratia : si fueril 
na acceBsa in lenla vel quaru parte Arieils, el 



jicere recorderis. Si vero in xx parie, vel hi alia 
qoalibeiposl medieiatem signi faerii accensa, noa 
computabis illod signomlnqoo fult acceasa.sed 
secandum ab lllo. El coro perveneris ad illod stfiiiim 
obi lona est , lol partes retrabe ab eo signo , quot 
relinuil luiia ex eo signo obi fuil accensa « si tamen 
pQsl niedlelntem fuil aceensa ; ei proplerea illod sig- 
num non compulabis lolom ubi esi luna. 

CAPOT XXII. 

BamEr. Rah. GLOssiB, Caiium. Qoando in media 



( De eclipii so/ti figura utiUs.) 




TEBHA 
signileri linea, ner quam sol semper eorrit, corptts lumen sotis aafertiir a lerrts. Non enim potost per 
Upm nositum luerit inler solem eiterrani, lonc corpus lume venire ad ens qiii lunc subluoa sunt: 



r 



fi4t 



BE ATURA RERUII. 



m 



«ims^ Meffii ' defecUim MaCnUs diebos liorif- a ratione, laiumi in occaso deTecisse» utroqne tvper 



que ' i«b tem; oec tanien com ftnperae ftant «biqoe 
coriiii aliqiiando propler nnlnbt taepiui globo temB 
obtunte convexiutibut mandi; et lunse delectam 
iNquando qointo meote ji priori, tolit vero teptiroo 
ieri. Eumdcm bb fai lri|inu diebos tuper ternit oc» 
culuri» ted ab aliit boc cerni ; qoondam in quindedm 
dubiB nlrumqiie tidut defecisse^ temel Jam, mfan 



lerrat contpicBo tidere Sed ue tingolit mentibut 
edlptit fierei, latitudo signiferi lunam tuperiot uife* 
rfutre irantmittiu 

CAPUT inn. 

UH NOtt tlf H qtuare. 
Defectut toUt tc lorae Yespertfaios orientit faieoim 
non tenUunt, nec roalatinot ad ooeaiiuB babilanUt' 



VARIANTES LECTIONES. 
A» B, G, Hefienu. • Hic dkiml addil A. 

GLOSSiE £T SGHOLIA. 



el boc ett tolit ecliptfat» Sin autem illam lineam me 
diam aul binc anl inde irantilum lecerit, lomen a toie 
acdpiens, delectum tollt noo bcit. Mon enim faiter 
solem ei lerram potitam Une, ted es Itteribus solit B 
ctse manirettom etl« Delicere tol abusiTe dicilorg 
quia aullum detnmentom patilor: lana auteni Veri* 
timili rtiione deflcil« quia aufertor ab ea per omnia 
limien, non Umen nbl cuni pleiia faeril. 

Si tenm major euit qumn luna. Sed luna major est 
quam lerra, ideo potesl abscundere lumen soliS« ui 
Mon videalur a terra» Mariianus luna terram esse 
majorem cerliufanis approbal argumentit. Luna 
4iamqoe deflciente in aastralibus mundi partibus, id 
cst, in /Egjpto, fai JClbiof ia, umbra ejus non ampllus 
quam quatuor obscnral chmau. id esl, primum dema 
Diameroes, secundam Diasennes. leriiuro Dialexand- 
r'ias, qnarlom Diarrbodo. Sed Piolemaei regis geo- 
melne decimam ocUvam (lartem lotius terrenl ambi- 
tus, in hit qualuor climatibns contineri conflrmanK 
Sed qoia iilaumbra mfaior tillunari corpore sub 
Iriplo, luiia enim umbram suam iriplo superat, ul 
Bovenarius lemariom sequilur : ut quit lunaris umbra 
deciiuam ocUvam parum lotius lerrac tenuil, Ipsa C 
luna cujut «mbra esl, seiUm Unere ejusdein UmB 
necesse sit. Terra igilur texies major est ipsa lona. 
Vmbram auUm lunas Urram decies ocllfs tuperare 
manifesUm est. liinc est, quod umbra lun» deciina 
ocuva pars sil loliat leme, ipta vero luna tcxu 
lerrm partett. 

A j^riad. A priori» id etl, a MarUo, vel ab illo, In 
quo Iberil dtleclut priut. 

Ewmdem hi$ im ini^nla dMai. Non etl boc mlrum» 
Defecii enim tol fai novilonk», id ett« prima lonat ei 
Iniia fai plonilunio. Poletl ergo doleclui tttriosque 
toler quindecfan diet ovenire. 

Sed ne fai ^§aU$ mmmkii eetipiU fierel, Latltodo 
aignireri drcufa duodedm partet, id eti, doodeeim ^ 
Tu» babet* quas luna tfaigulit mcntibat perlnslrai. '^ 
Qoaninm emra spalium gradilur sol per duodeclm 
dici in longiiudine signiferi, Unlum tpatium habel 
laiilodo ejutdem signiferi. Lona enlm non potesl 
pati d^lecium, oibi in ea linea Aieril superlus, in qua 
iol inlerios. IJnde fll ot dlversai llne» Ulitadiiits 
•ignlferi drcnU, per quas lona egrodilur, succurranl 
oi, ne pallalur delectam, eUam el diverta altiiudo 
absldon inccaril ei Ib boc: aUqoando enlm procol a 
lerrit otl^ alkiaando prope. Elquando prope, tl in 
ona Ifaiea faennt, lonc patilar deHeclinn : dqoando 
In iUit tignit fit qwt ailiat nobit toper lerram, kl 
eal, qos altuii toper venicemi aon paiitar defecluni. 
QoaBdo vero fai iBit qaai tunl nobb propo lerrm, id 
Oil, qu» tOBl BObiiaottnlia, Iobc paiilor. 

idUUndo dpdferi. Si enim l«na mediam aigniferi 
BBeoB lenerei tical tol, fai omni plenilonio ecliptin 
paii i i ec etto ottel. Potetl enim tuperiut vd Inferiut 
iole iier t«am agere, ac per boc latitadine tigniferi 
IfteMir» MdoMCtvm poiitlar. 

Joaii. Nov. Scaouu.— Sotoi interHnk tnnm. Quat 
nchmi ad eiBciiorem bajot capiib eiplkutionem» 
tapcB eipodUB «onl in veleri Gommenurio. 



cim iini. 

Irc. Aoct. CLm$M.'^Defecin$9oli$aclummw9^ 
tperiinai^ Orieniia inealm nan eendnni. Defectos tolb» 
qoi fil amid not vetpertlno tempore, Orientit faicole» 
id esl, Orienulet noo tentlanl« ted propter globom 
lerr», Jam enim lunc iUb fil nox. Nec tenlfaml ma^ 
iotfaioi« tcillcel defectut orientit, ad occatam babl* 
untet aicali not : ooUi tunc nox Oi nobit adhac 
Obitanie^ id ett, obsistenle. Quamvi$ eadem^ M ett» 
qnamvit una eademqne tll dies vd nox. Simal eu^ 
IJ est, neque parlur sil. Ofpo$iiu. id est, oppositione 
^lo*t\ id est, lerr?e. Taio orie in noctem^ %du iUit« Aui 
ambitn^ tcil. tolit, id ett, circoito. Diem^ tdlicH 
nobb fr|>reiif^id etl, adducenU. EaiUm tdUcel 
lana, detfdl in Sidlia. Exorien$^ id etL dum oriretar 
lfiitH> nodis : qiiia qoando iliis secanda hora noi&a 
advenit* istb pnma eril. Illi enim anU noctem babonl 
qotin isti: quta vidnloret tont orienlali pbgat. Qat, 
scilicel defeclut, (uU... eonsuHbu$^ tcUlcel regoanti- 
bus. Campania^ sciUceiseosit, id esl» Italfab Armenia. 
sdlicet sensit In orienu : quia quando vespcrasdi 
in Indiu! panibos, medfai dies est in Campania. 

ioAN. Nov. ScDoua. — Ok$taMie jdoho terrarum. 
Esto cccU ambitui maxlmus A B C D , borizon babi- 




Untinm orienUlem plagam: ABD» cmluni eoram 
conspectum, ineonspectom vero A G D, el D qoklom 
oriens, B meridiet, A occasiis : alius vero horiion (eo* 
rum qui occasum versus partibus ic» boc esiy qoa* 
draiile mondi a superiore boriiooU remoti toni) B C et 
Cttlum conspectiim B AG, infiariat aalem ccelam ton 
non contpednm B D C, el B qnidem orient, A meri^ 
dies, G vero occidoos. Igilor edipda hui» a«l aolb 
habiuntibus o.rieniem, Aat fai exorto» boc ett, in IK 
nuinilestum cst eam non potte vidori ab his qaonpn 



\ 



\ 



245 nEDi£ VENERABILIS OPERUII PABS 1 - DmASCALICA CENUINA Ui 

obiiante globo lerrarum. Neq«6 cmm nox aul dies, A beila , v^l venloSt aestiisf e porteoiieftles. Qoanmi 



qHamvls eadeoi, tolo orbe simul est, opposiiu globi 
noctem aul ambiiu diem afferenie. Tempore enim 
Alexandrl Magni luna defecit in Arabia hora noelis 
seconda, eaderoqoe in SicMia eioricns. Ct solls 4e- 
fectom» qui fuit Ipsaolo et Fonieio Conss. ^ pridte 
Kal. Maii, Campania * bora diei inter eepiimam et 
ociavam, Armenia inter decimam et undedmam 
sensit. 

CAP13T XXIV. 
De cometit* 
Comei» sunt stells Rammis crinii», repenie 
nascentoi, regni niutationem, aut pestileniiam, avi 



alifle moveniar erraniium moJo« ate imroobites 
hsBrenl. Omnes ferme sub ipso septentriooe» riiqQa 
efus parto noa ceru, sed mat ime in caadiday qttem 
lactei clrcali nomen acceplL Brevtssimvm qao cer« 
nerentor spatium * sepiein di^rom annotatom est» 
longissimum LXXX. SpargUDtor aliqaando eterfan* 
tibns steliiS csterisque erincs, sed comeldi nonqaaoi 
in occasnra parte coeli ost. 

CAPUT XXV. 
D$ om. 
Aer e$l omne quod inani simile vitalem honc 
spiritum funilit, infra lunara, Tolatns aviam nul^m- 



* K,B,UKat. 



VARIANTES LECTIONES. 
* A, koram. * A, oeto. 

CLOSSiE ET SCHOLIA. 



Lortxon est BC ei B A C , cfleium conspccium. Cum 
auiem eciipsis fU juxta Bt lioc est, in meridie, hls 
scilicet, qui habiiani verHiis orieniem, eemitur eclip*' 
sis eadem hls, qui alleruin horizontem halieni in ex« 
orlti, B enim in hoe horizonte erat exortns. Dnm 
aniem eelipsis videtor in puncto A, qui horixoniem 
habent A D, vident eain in occasu; quorom vero bo* 
rixon est B C, his est tn ineridie j quare quas edipsis 
Ht orienlalibus gentibus in iiieridie ei bora sexta, ea 
fit oceidentalibus in occasu el hora duodecima. uia* 
Unt enim quadranie mundi bi borixontes, boc esl» 
senis horis, lotus namqne mnndus viginti qoatuor 
horarum ftpatia coniinet. Honim facilis erit intel* 
leeinssi legantur. quaeconiosiusdicemus libro uttimo 
de meridianis et longitudine c<eli. 

Seque enim nox mit diee quamvU eadem» Nox qose 
est nmbra terra&« semper fii adverso sole« queiiMKU 
inodum igitnr sol mundum nmbit ab exoriu versiis 
occastim , sic nox ab oceasu paulatim discedens, 
subterraneo meatu versus etortam sequitur. quem- 
admodura pienius docei)iUir dd positione et iigura 
terr«. 

Et tolis defeclum, ^fwi fuit Ipstmid et Fonteio con$, 
Apu 1 Plinium legitur non Ipsanio, sed Vlpsanio : 
suspicar leciionem apud Bedam esse depraralam. 
Fult autem pridie Kalendas Maii» non tertio, ut apud 
Bedam legituir. 

CAPUT xxiv. 

JoAN Nov. SCH0LI4. ~Come<ie itint ttelleg fiommii 
etinilm. xofAtjT^j tmh ta; •/.•/r3c dicitur, hoc est, A 
romo cometa dicimr. significat enim coma latine 
crinem seu caesarieiu. Phys^icorum quidatu puiant (ieri 
fortuiio igneetrepentiiioinccndio aeris, qui est supra 
nuhes in confinio astheris; etenim tUe fervidus esl a 
ecefi superioris motu, quo eliam in occasiim rapilur : 
alii paiant esse sidera in coelo perpetua, sednon 
vidc ri nisi justo spali j a sole relicta, quemadmodum 
et Mercurio acddit et Veneri. 

Regni nrntaHonem aut pesiiteniiam^ aut belta^ amt 
veutoi porteudfnlei. Corporuiii aflTeciiones animomni 
moius s»pe enfciunt; •tsqne lit ut qualttatibuscorpo- 
rutn ex rerum coeiestiuni et aeris influxo permotis, vo* 
hintaset senteniia honiinuin in diversa consilia agan- 
lur, ut cliolera excitata (qtiod Marti tribuunt et co* 
lueiis : sunt eniin hujus raciionis) homiiies ira et fu- 
rore cxagitentiir. Naliirale esi igitur, utaUis influen* 
tiis alia hominea affcctent, vf^lint» agant .* comet» 
auiem. <|ui proxinie terras feruninr, validissime cor- 
poribiis itifluunt : nam cuin siccitates efficianl haustis 
humoribus, naturaiiier quoruni sunt piognoslica , 
etiam causie haberi possunt. Siccitaies vero sequitur 
Blerilitas et terrc moius^ et pesiilentiae lues, et inuu- 
datiooes ei teropestaies aeris, caeteraqne hujuimodl. 

Onntum aUttmoventur erran^m modo, alite immo- 



B bifeo hmrent. Sparguniar caiidft aliqnando slellis anl 
flxis, aiit erraniihus, quemadniodam Aritoleles me- 
moriae prodidit sua .TUle evonisse in siella, qo» est 
In femore Caiiia roajoris : alia sunt Khera ineendia in 
vago aere» qtiorum motiisest tardiorqoam mandl pro« 
pter a^remi qni supranub^leniterinsequitlirmoiuni 
t^\{\ buiosmotli oinne^ sont infra ceslnm. alliore 
tainen loco, quamsunl Tcnti, imbresantplovne. 

Suh ipso ieptentrione. Ratio stimilor a loei ^on 
qualitate; istle enim sol, a qoo basc regio remou 
esl. horum ignium materiam dissolvit atque dissipat. 
Sed cometei nunquam in oceasura codi purie. Occa- 
suram parlem opiiior intelligi posse occasiim ftqai« 
noctialem ; hie namqae medins est stib solis itinere, 
tibi rarumcomeus videri^ est. Vide Arislolel^ libr^ 
primo T&>v ptrr€M,s6»v. Opene pretitiro est, isio loeo an- 
nolare plura esse eoram genera, quorom diserimlna 
sumnniur a llguris et inagnitodine. ComeU ipse ge- 
neraliterquidem sumitur, interim tamen apecialiter, 

Q utapttdAristotelemproeocajoscrinesouoqaoversam 
spargunlur rotunda apecie. Pogonie aihB dieantnr, 
quibus ex inferiore parlc in speeiem barlNe Jnha 
prominet : ixmvwv enim barba est. Altie inwxin in 
jaculi similitadinem fbrma lenoiore, sed longiore di- 
riguntur a Crasco ^ivrtov qood jaculum signiflcai, 
etieliim missile minashasfa. Ate breviores sani^ et 
ad slmilitttdinom ensisfastigialo ttiacrono: hosCrsci 
hyit^c "■ ^ifoi enim est ensis. Sont enim hae omnlnm 
pallidissimc.etquodam ^tdii aitore ainenllb radiis. 
Eet etiam, qoem ^toTdu Graad voeant colore argen- 
leo, a disco» quod notnm eat: aiiipiibeiea dieontar 
lignm dbliorum ; nHkc eniiii dolium signifleal ; In bia 
cavitss iiusBdam apparet, qnod exlerior ora candida 
sensim in fumidam lucom evaneseai. Est etiaro ubi 
eoma ad fignram eoma reflexnm sit : bos Qrasei vo- 
cantxtpKTMif, a uipme^ Quod eorno slgnilieat. Sont 
etiam, quK ab animalibus flguram et nomina recl- 
niunt, ut Hippeus ab equo, qoi bippos dicitar * hie 
habel equinns jubas iii orbein sopraae reflexaa. Tri- 

D gi vel hlrci etiam quidam dleanlor, specio Yillorom 
et joba quadam circiimdati. Fit etiam, auclore Plinio, 
eomeles candidus argenteo erino, iu reCulgonn. «t 
vix contoeri liceat, apecieque bamanA Dei efllgiem 
in se osteiidens. « 

CAPirr XXV. 

Bbiosf. KkU. GL0UM.'^^mi$ta tu aorem* Om ergo 
CQsium dicitur e-tiam ipse aer» ubl veiiti et nobes, et 
procellae, et tarbnieft flunt: nemo existime^ haberi 
ibi demonia roala, ubi soleBi et lonam» et steliaa Oena 
ordinavit. Non enim arbitrari debemua in sidere 
sialuto coelo liabiure diabolom e«m suis angelis, «ode 
eosceeidiase credimus. 

loAH.Nov.ScnoLiA.— Aer cif oimtr fif04 tnmii ttiMilf 
stla(emA«nf spirinifii ftmdif. Docent pbjskisuiim snb 



t45 DE NATURA 

q«0« et lempesutun esfMix. Obi eUam poleetaies A 
•Htm iiiperiia eede detiirbataB eam umneBto diem 
jvdkii dw^us Ittnc denmiad» pneslolaiilQr. Es qoo 
keoNmbes appareiiles, aerea sibi corpora meriiis 
MiUa siimeiit. tlam sopra loiiam, qm aeris etbe- 
riiqiie eonflnio emtft, omnia pnra ae dlwiue loeis 
smit plena, eiiiiis Yieiiila taogere lertwr Olympus» A 
Mbis amem per iioctem eemmilorsidera» Qt reliqoa 
tmoina * e tenebris. Soperbr Tf ro et serenus aer 
cmlo» iolerior aotem, qui in exbalationibos* bnmidis 



RERUM. ii6 

eorporescit, lerr» depotator : obi sunt ignis« grando» 
nity glacies» el spiriUis iempesutom, qoa Dominum 
de lerra laodare JidMotur. Sed ei ipse sUqoando 
ccelom Tocatur ; unde et Peinis ait omlos in dilano 
pertisse, com aer torbolentos esset conforsos in 
ondas. Et coeli coslorom diconlor siderei ceeli isiorom 
aeroorom» Unqoam soperiores inreriorum. 

CAPUT XXVI. 
De veniis, 
Yenlos est aer conimotus et sgiutus» sicot llaboUo 



< A, In pro #• 



?AKIANTES LECTIONES. 

* A| B, C» nmudif corpor oidl. 

GLOSSiE ET SCIiOLU. 



cefclb nonomeafrem, sed ignem : aerisenim rogiosupra 
mibco dosiiiSt. Ostendont nsmqoe ignes noctorni» qoo- 
rom alil ecmki In terram excoliontur« alii in dire* 
ctnm imttlor ocissime instar aviom Tolatos^ mondi 
b^os infierioris snpremam partem. qos luoam aitin- 
gis loUm esse Incensam, tum quod calida soprema 
qmeqoe petnnt : deinde qood universmn illtid a nu- 
Mbns osqoe ad «etberis conllniom. una com mondo 
cfifnimeid occasom rapiatnr.Eteiiim inotos dissol- 
%enimaleriam,lncendinmiicit: qond Haqoo est sob 
lttna« tolonteMO aerem sopra naturam soam eale- 
Ibclom, ex motione stberis. Vernm hlc aer neqoo 
ilamma fsl« oeqoe olla materla qnan Incem pnebere 
f0iest« ot prona aot hojosmodi aliqaid. Plamma eiiim 
mu dom ignis maieriam nactns est. in quam caloris 
Thnoierceat: sed itiane quiddam lervidum Tclnti in 
bypocaosiis foroaclbiis, reliqoisqoe caldariis, quibus 
^iis solvicitor: in qnibos quidein flsmma nulla» te- 
mm Ulis lerrori ot si stuppa aot slroilis pulvis in 
rorte incidat, statlm InAammetiir. Iiaqne 



Inlonrathim boc usqoe ad luoam non nno corpore 
soaelomontoDensimpleTlt, ot elementomm ioier 
so esset redos ordo, aiqne conToniens proportio, 

Mmm wj^M lunam omnto pora ac diumm lu€ii tmni 
pUu: Sopra ostensuro estnmbram teme, qose to- 
entnr nox, noo alttos qnam lona est» perteniro: Ibr* 
mn enim ejos ombr» pyrsmidis simili^ est, cnjus 
co nn s sm Tertex intra cmlom desinit : adeo sol om* 
nta hrgissimo loroine coUostrat, neqoe io codo olla 
nox aot obscnriias, sed untom apiid morules» ot 
nooiim oos moruliutis memores reddau 

Ci^as 9kima tanferc fermr Oiympm$. Nota sont 
i|n» de Olympoiradaniar Dabol ssimiliora. Est aotem 
mo ns » cndos boc loco mentio fit. in Macedonia jutU 
Lntiseam, alios non parl eelebrllaU est in Pb^gia, 
iUitur aHiem*o>ufMc«Ct ut Grseci, qoasi oW Xauutpoc^ 
ti ea, totos htcidas. Est b^os locit quod a Gnecis 
pooifai spponstnr ei Mx^^t V^^ <^^ scilicet ca- 
lOt : soio eoim Jarodiidnm soo borisonle roerso, In 
Tertioe adbuc dies ost osqoo ad secumlam noctis ? i- 
giiiam, ac roatotino lempore paribos boris, praeiucel 
f idnis eampestribos. 

A noHs onfm pernactm, Qnemadmodum fieri |m>* 
testy nt claro die ex prolundis tenebris seo puiei$« 
cseterisqoeslmilis altiindlnis caTomis sidera ceman^ 
lor in loroine» circomfasis Tidelicet tenebris liebe- 
lato: parl modonoctein co^o iatoemar stellas in 
regione qoidem hicis, sod tenebris circnmfusv quod 
si iopra lonm globom conslsteremus« prut solis iu- 
miiie noUa in ceelo inlit«, ant sopra slella cernereiur. 

GArOT XXVI. 

■a». Kan. Glossjb*— fsntas esi e«r, ctc. Sicat 
nibil alM est onda nlsl commoiio maris, sic non 
aHnd ess Tonios nisi aer commoios. 

inc. AOCT» GLOWin. *- KenUt eic ner eommoUs 
st o g immi, doit faMh bmi pcUst Mfprtihari, Qoi- 
dom anita nimit venios esse, eo qnod ei aquis aer, 
ei aero fenli nasomior. Clemcns autero auctor dlcit, 



B 00 qood monles exoeiiiderlis qoiboldam in Iocm ba- 
beantor, et ex bls toIoI cooqiroisns et ooangnsiatas 
aer, ordinaiioue Oel cegator et exprlmatar in Tontos : 
quoram spiramioo el frneins germea coneiplat, assii- 
Tosqoe ardor lemperiom smnatt cnm i^loiadei Igoiti 
solisardoriboslncandoerinu Yentl aoteminieraam 
angelomm Intelllgontar Muiins^ qni a secreiis IM 
ad salutem bomanl genens per onlTorsom mltlnntnr 
roondam. Item noominqasm Tenil inaaataru $piriM 
pool solent, iMro eo qood mal» soggestionb fiatu ad 
terrena demderia Iniqoorom corda socoendnnt : se- 
condnmaood8criptomest.7oaeCiamnrms untut. 
JoAP. NoT. SenouA.— Vsnftcs esl att emnmatuiat 
agftatui, itoif fiaheUo breei poletf approkari. Vento* 
ram generatlonem traditex opinlono Stoioornm. Po* 
Unt eniro Stoici, aerem» niib^ Tenlos, fanbros» ma- 
leria atqoo snbjeclo esse eadem» sed diffHTO Uatum 
pm diTersis natnrm affectionlbus. Motom onlm aerem 
et Tclml percossom sot concossom esso Tcntos*. 
n eomdem eonsUniem slno motione crassescero, otqoe 
^ Imbres efficero; aeterum Islod ot IHgidmn com- 
menmm, Arlsloleles refirebeiidit. Reddenda namquo 
erat rsiio qoae naiorae tIs aerem boc pacto nndelibet 
impellat : ipsaeno partes Teloti orlens aot aeplentrio» 
boc modo aerem trodant, et si sic fil, cor per inter- 
Tolla flatus excitentor, et non potius s Int perpeiui. 
Snot slit pountea bos splritos esso qnasi terra! an- 
belitum : queroadmodom sntra ctcaTa lerraram,siae 
flato non sunt, Ad eamdem sententiam inrerrl poust 
comroenum poetae fn primoJSneidos» in descriptione 
Tenlomm ; sic enim babet : 

— CoDversa mspide inonlem 

Ifnfiulit in latus; ilH, velut sgmioe bctOp 

Qua Utis poru rmini» se terrss nwraMiro perflaoi. 

Pro diverm autem partihtt ceeU, nemina ifiserss 
sorHftrr. Ordo et noroina Tenioram cx dlTersia par- 
tibos horitontis somantor : sunt enim iiot« praeci* 
puequatuoret in summa duodedni quas scriptores 
O communt consonsu acceperont: qui eniffl ploras rs- 
ciunt qoam dnodeclm, nauiicaro magis sequuntur 
qoam pbysicen, qoaroqoe apod TCtereSt ne plnres 
qoidom quam qnatnor posiios sdmos : sed nt lota 
baeeresciare dejprebendatur» dcscrip*ionlbosagemos« 
Slt iUque borixon clrculns, qai roondi partem con- 
specum ab inconspecU dlTidii, quem cemimns sob 
aperto cobIo mUodoambitn super terram» Sit in boc 
circnlo noU nndo sol die mquinoctiali oxoritor A: 
bfaic dncator linea In adTOrsam panem^ cojus lermi- 
nns est B, occasos aeqoinoctialis : per banc doestur 
linea a dextris ad sinistram, siiquo dexlra pars 11, 
meridiem ostendens^ sinistra G sepienlrionem : ex 
bis doohus Umitibos invicemseso secantibus, in cen - 
sm ad angnlos normalesstatim qnalnor loea omer- 
gnnt in boriaonU praicipaa : deiiide dneatnr alia li- 
noa sinlslrorsnm ab P Torsns C» qnomm F ostendit 
exortom solstliialem (Post orlentii onim noum s<il 
ciUU oritor TefiOi ieplentrlonem), Gaoiem occasum 
hybemnm ; bonc Umitem secet alios ab D Torsns E, 






^5 



M7 JIElliB. VIENSIUBIUS QPERUII PARS 1* — DIDASaUCA OtSmA. «8 

lirefifotest a|ipiiihiH,M0i1M i^^ nobet genmnf. Tettin ttrdifiillt 

Hmhn fleHfttqvl, m (Semefisaii, es qiulMMriflni 



AnsieTiqiii ei NolDt, hmiirdos cflfidet, fltqiie tith 
mineot • huic a deitrit Euroanster, calidtit; a tini- 
ttris Euronotot temperalut, eaUdus. Venll Autirales 
quiaex buoiiti HaDt, majoret In mari tempesuies 
faclonti quam Seplentrionales. Ideoque posl Auttrot 
flunt nosli prascipue terras motiis. Quartus cardinalis 
Zephyrut, qui et FaTonius, byemem resoffent» flo* 
retqoe producent : cul dexter Africus, qui et Ubs, 
lempestuotut, tonitrua generaDt« et fulmina; ati* 
nl trls Corot, qui el Argettet, in Orieiite nobilfl, bt 
India faciens serena. Sunl etiam alii qoidam peco- 
liaret quibutque gentlbot Ycnii, non ultrfl certiUD 
procedeniet lerminom, ut AlbenieAtibot Scyron, 
paulom ab Argetie deflexos; Narboneosibos Girciot, 
Vollvmtt, qvi tl Csdflfl, cnnctfl dericcflnt; a tlni- B qui nec fld Vlennflm qoidem ejotdem promciie pcr- 



mooiibot excelttt. t^IuI CDm pr e ttot et ooangosiflios 
oidinallone Del cogllDr ei exprimiliir In wntoe, ed 
exciiflndos floclufl» «tlntqoe temperflndos. Pro di- 
msb flotem pflrtfl>us cdbU nomlnfl dlversfl torlitor. 

CAPOTXXVn. 
Ordo WNiOfviN* 
Vemomm qoalopr Cflrdlnalet toni, qooram primos 
Sepientrfo» qol el Aparclifls dldlvr, flfll recios sb 
flxot ftdens IHgorfl a nobcs; bfaie dexier Circios» 
qoi ei Tbrasdas, fiiciens nWes el grsnAnes ; fl «inl- 
slHs Aqollo, qol el BofBflSi nnbes eontlrlngens. Se- 
cvndos Cflrdlnfllis SobsolflnoB« qol el Ape l iete s , ab 
Inloaflns soliSp lefltperfllos : e^fos fl dexlris 



GLOSSM ET SCHOLIA. 



qoorom D orleotem blbemom, E Tero occidentem 
ex adverto ottendit etiivum : fiunt ilaque ex qoa- 
inor bis limltibos octo notc; sii insoper slia nou 
medifl Imer seplenirionem el esorlom, l|oc esl, cir* 
cuU flrctid conlacto K : nb bflc per eenlrom circoll 
flgfltor llnefl in contrflrium, sltiioe terminus M, bie 
eodem Intenrallo disubit a meridie Tersos exortum, 
qoo prior flb oricnte «quinocilflli versus sepientrio- 
nem : aHa deinde linea medio loco inter sepientrio- 
nem el oceasom letliYum a pnncto I in contrariura 
tignoni (f^ MaoilSBStom ett igitur ex tnbotexorlibut, 
el lotidero occflSibofl fleri sex nolflt,ouflssignant tres 
deineiieolet seu dianietrl, toro n meridie seplimflm, 
ab septenirione ocUfam, quam ottendit quartot dbi« 
meler : luni a bfaiit conuaibut augusiiorit lineat 
joxu G, ei aheriot ]uxu H fldjid rdiquas quatuorv 
ul in tomma tinl duodedm notm in borisonie ex 
tpiis deierminatione partim, el ex conuctuarctid el 
flhurctid cum boriionU. qneffiadmodum adjeclum 
schema demonstrfli. Quinqoe sonl In hoe circulo 
iinem psrflUelm, Id esi, mqoiditUoies. I K arciicoia 
signiacai seqoent eiorlum bibmom ei ttsiivom ;- 
terliot exorlum el occatom vemom, hoc eti, tBqol* 
ndotialem: quartut occfltom blbemom el lesiivum: 
qolnlnt aniflrdicum : sextut nulli pflrfllielot ett : 
seeal enim antediclat lineat. Quoinodo igiiur in bcn 
rixontit desiguatione es parallelorom lermloit flanl 
diamelri, ex quibut venti tiM mutuo conlrarli flant, 
toperiot ex descriptione appflmt. 



CAPUT XXVlf. 

BfliDEr. Ram. Glossj». — Quia et fmmill (ttmU 
Flflnienim ex homiU, id est, ex inia parte mundi, 
eontrfl qnam teptentrionalet, qui ex alio spirant. 

QaiMaiii peaUUren tptibuMqtie ^iUikui. Ferunlur hi 
venti de voraginibut monUiim emergi. 

JoAH. Nov. ScooLU. — Venlomm quaiuor utrdi- 
nuU$ sunt. Cardiuales dicuntur, quod ex qualuor 
mondi prmcipuit partibus , quat designant duo 11- 
mitet secantes Gnitorem in quaiuor qoadrantes; com 
bitquatuor reliqui omnetsic agunl, ut ejut fraclionefl 
esse dicautor : quot enim dextra tinisiraque bflbel 
teptentrio, tepienlrionales dicuntur, ouemadmoduro 
in reliquit ni : quin et vernacula lingua qualoor 
dunUxat timpUdbus oiimor venlorum nominilMis ; 
mediot enim ab extremomm compotiiione efferimot» 
veieres qooqoe non pluret feceranl. Vide Stral>oneflfl 
r^ primo libro Cotmograpbise. Quomodo aulem per bo- 
^ risonum collocentur, el a qoibns partibus emergant, 
lum quot vidnos et conlrariot babenl ex anlegresso 
tcbeinaU manilestum est. Quod qoidem sic dispo* 
nelor, ol ejus exorlus exorlui In mundo respondenl» 
qoo posito facile eril deprehendere quoUbel ■»•« 
quit til ventut. 




( 


* 


./iC^ 


■f \ 




/ ^^\ 



PaircMHos. 



B «N 



i 



UHt m duxtrig EuroauUer, fiAmflOflter ei Kumh 
noms^synonynifl snnl» vscoc enlm natiram si|lilBetl. 
Impmprle iUqpe Bedl flodpii Boronoum pro Plifli* 
«Id0$ siis enlm CHned boneToeflni^ qoem « ilQisiilfl 



f49 



DE NATURA RERUM. «50 

u Duo smil aoiem extra bos, > otique A quimUbet parlem violenler enimpenles, magno coa* 



a^riu» maglt qoam TeAti, aura cl altanot. Aura 
eoiaeM leaia aaoUie aent io terra, aluous io pelago. 

CAPUT IXVIII. 
Dt tonitrw. 
Tooilroa dicooi ex liragore oubium f eoerart, com 
apirliiw taotorom earom iiou coocepU» sete Ibidem 
} pererrantes» el. vlnoiis soas mobiiliate io 



crepsnl marmure» * ioslar exilientiom de siabolis 
quadriganini, vel vesicai, qos, licel parva, magoum 
lamen sonilum displosa emittit. 

GAPDT XXIX. 
De (nhnimbMM^ 

Fulmlna nubium attriiu oasd io osodom siUcum 



li,wkfqn$- 



LECTIONCS VARIANTES. 

* A, ad infior. 
GLOSSiE ET SGHOLIA. 



, Gimclm naoiqoe ex ea moodl parte flai, In 
<|oa PhcBoicia esi « id esl Jiidasa : dextrom autem el 
sarts npo m aecipienda sunl , si pectore sis aversus ab 
■em leoio, eoi aUquis dlcitur esse dexter aui sinister. 

A sifiiiirii Corof « fai «l ArgMii in trienti nukitn. 
Sosfoeor bonc locom es9o depraYaium. India eoim 
eai io exorlo. Vide ijfitur legenditmne ail, loeo 
orieoils, ocddens. Ansiotelcs namqne auclor esl » 
▼eolom esM nivosom ac ploviom : qnod baod dobie 
de oecideotalibos intelOgendum est, si spedemus 
lodissilom. 

IforleoaMt^of ClrdMS. Vide, prelcr Pliniuro, GeU 
lioaeiiam Nbro n, capiie 13; Uarcus Calo buoo 
v eolooi ooo Cirdom appellai io iibrls Originom, aed 

AflmiBi in pelng: VilroviQs libro primo de Arcbl* 
Ipclora, Akaoom vocal eom» qni proxioie meridlem 
poololom lodbiaos, ad occasumt boc est, modio 
loeo io aoslrom oi fibonoiom, oam veoioa ftcit 
vigioil qpotoor» oaoias opioor secolos. 



cannr xxvin. 

mfrafmre 

mMm §memri» VariaB sunl de lonitro apnd pbysicos 
opiolooes; alli aiunt iniem ex coelo in oobes lapsum 
slridbrem efflcere» ▼eiutl candens ferruin dom mer* 
gHor. Aristoteles poui fleri spiritoom motiooe» qui 
sefonlore eonato e oubibns expiicant. Beda boc loco 
Lodtlii optoionem recensere Tideturi cuijus rersus 



leoltro qoailonUir corols eoBli, 
I qoia eoocarruat suOlinie vobMU 



foiaiilff 
^tliere» Mbes eootra pugMotlb«s fcnils. 
Hec fiieoia soalUMCoeli departe serena. 
Vcrom «Mcwaquo angls doiiso soot agaUoe aobes, 
Tam mi gU bloe magao ft«milu flt manmire sspo. 
Prmlrres neqoe um coodeaao eorpore oabes 
flmo qoettoi,qoamsom laaidet ae tigna : «eqoeaolem 
Tam lanocs qoam iool omle Ibin^im «onoua. 
Rim cadereaDropU debereol peodere prem»» 
Ul Ispidei, aot ol ftnoiis coosiare oeqaireot, 
Jlee cobflMre alvci gelidas, el grandiois imbrea. 
Omi eiiam iooium patoH ioper Moora moodi. 
Hoceiiampailo tooltro coooaan Yidcaur. 
CONiia aapo trarl tremere el dimiM repeou, 
Maxloia disiibilsso capadi mmnla oNiodi. 



fW orslcar, qnm Ueet fnrta dt. mngnnm tnmm 
mnmm dkfUta endttU. Esl ei boc similo ex Locrelll 
fbfiico aumplom de loollro» qoo loco sic babd: 

Cmo sobiu ▼aOdf Tcotl collecu proeelb» 
Nnbibos lotortii aeset cooclusaqoe ibidem 
Terbioe ▼ersanii magts, ac oiagis oodlqiie oubeai« 
Cagil «il flal splM cat a corpore drcam. 
Fofl.«lil cooNoof il via eUi ci impeus i 
Iwi per Urriorepo semm dal loism fira 
MeemlnMn, cum pleoa aolmia 
iapo iu dm partter ieoium I 



reoeou. 



CATOT XXIS, 






esl : quapropter licel igois folminibns et sonilus lo- 
niinis sifflul flanl, auie umeo Igois videlor quam 
tonitros aodialor. 
B Vnpernliter. Vapor esl emanatio vel exbalaiio 
temK, ooaodo videlicel aqua de imia terrm, ol* 
modum in teirabsimis oebolis exbalaodo, sorsom 
ascendii. 

Cwmatiter. Caoma Grftce, calor Latioe. Zetos 
etiam Grscoe* calor lalioe. Hinc xetm diconior ass» 
balnem : ei aelarlos dicHor qoi prsDesl xelis, id esl, 
balneis. 

SnbtHierihne etementie. Hine apparel quod igois 
Cflsleslis penelrabilior sil quam ignia lerrestris, ciltoi 
efiiBCins lOTislbtlis csl» sed videtor per cames ei 
colores. 

loG. AOCT. Glossji. ^Fntndna nuhinm attritn noMei 
in mednm eUicnm CQUiiornm, Com n«i>ila InTicem io 
so fberiol collisat illico fulmina emiituoior» debinc 
seqountor looiirna : qum licel Urdiora sini aonitu 
praecedcnlev coocuml lumiob clarluu» pariter tameo 
com fiilgure eioitluntur. Sed eororo sonitus Urdlus 
peoelral aores» qoom oculos splendor ivlguris t ad 
C iQSiar secorls arborem procol ciBdeolis : oojos qoi- 
dem aou eerols ictom quam ad aures penreniat ao* 
olius, Fil eoim foimeo, uube, Imbre el Tcnto. Nam 
cdm Tcolos lo Dobibus Tcbemenier agiuios esl, sic 
localescil, ol accendatur : dehioc oi prmdiclum esi, 
folgora el tooliroa simol eipriinoolar : sed illod ee* 
lenos Tideiur quod clarum esi : boc aoteoi ad aorea 
Urdios perTemU Posl fulroinls autem idum tooio- 
rom erompere Tloleiiiiam» sicque fororem tempesu- 
lia, qoem lo oobibos eooelosi agebanl» exeoolea od 
lerraa emitiuul. Horalios : 

Ferlootqae muomoa fblgora oMmtes. 

JoAN. NoT. ScooLU. — 5cif emdtwm tardine ad 
anree^ qnam fntgorem ad oentoe pemetrare. Soiiom coui 
igoe fleri eertom esl, eolUsloao ooim laoia« alalim 
ioeeodhim emical : qood Ter6 oeroalor ciliua ftrice- 
irom quam looilroom aodialor ooo esl alla rano ^ 
H oisl qood lox odor esl plaaa. Lonseo enlm repeolo 
el sioe soccesaiooe oerom illoatral , qoeomdaMNlom 
locema loco leoebroao ilaU, sUliro omnla plooa 
liool locot ad qomcunooe loca radioa Igols perTCoire 
potesl: al sooos, qoi ll aerla nmHooo» uoqoom 
fapide Immisso in aqoam atoOQaalem, qaoqooTorsom 
a ecntro exeuol, innumoralmea cireioaliooes paola* 
llm ad lerraio perTeoieoles. Tido Arisloloiem libro 
socondo de Aniom. 

Et ignem cannudMter 4e enwerhrikno trakoL cao- 
■ALiTBo adTcrbiom iraxli ii Grmco ami|Mi^ qood ealo* 
rom el mslom sianificat. 

Moairooaom. i^ora sool lolmioom geoero i primom 
bomidom» qodd noo oril qoidem, sed loAMcai; id ab 
Arialotele psolico comiomioaior. Sieoa alia aooi ooo 
oreoiia eiiam » aod dMslpaniia. Tertiom esl, qood a 
pooda, ol ArisMeiea ioqoil» imii. didtor. TOidos 
Tideior firtmrprelari daroDi : mm^ munrm, qnod 



851 llEDi£ VKNERABIUS OPERUM PARS L — MDASCALIGA GENOINA. 

eolKsoruin, coneorrente simiil et loBitrtto^ 8ed eonio A Itaiit, nbt mitiore hyeme et «staie 
tiMi itrdittt * aiiret, qoam * fulgorem ooolot peoe- qitodtromodo verott Yel autumntl. 



m 



trtre. Ntm omniom renira eoUbio ignem creat. 
* Qttidtm diciint, dom ter in te vtportliter tqutm 
de imit, ct ignem ctamtliler de saperioribus trtbtl, 
iptit confliientibut horrisonos tonitruorum crepitut 
gi|ui; et ti ignit vicerit, obesse friictibos; ti tqut, 
prodesse. Ideo tulem fulminis ignem Tim htbere 
migorem td peneirtndam, qoia ^ tohiilioribot ele- 
meiitit fiMtas e^t qotm qoi nobis in osu est. 

CAPUT XXX. 

CTM tton thil, et qtert. 
Ilyeme ei «tttte rara tont fuhuiiia« qola ■ hyemo 
gelidat wt quicqaid aedpit ignei vaporit extlngoil. 
iEsUte calidi * Ttporis raro tenuetqoe dentantor In 
nahrtttine quihot non falgurat. Qoae rttio Scytbitdi 
J^piomque prsmanlt a fhbntne : cni tttbjtcet 



B 



CAPUT XXXI. 
D4 artu, €M. 

Arcus in tere qotdricolor» tx tole tdveno nohi-» 
bosiiae iormttar, dom radios totis iinmistot ctfK 
nobi, repolsa ade In lolem refriagitiir, losttr eera 
imaginem annali reddentit : qui de coelo igneom, de 
aquisporpoream» de aere hyaebthinom , de tetta 
gramineom Irthit colorem. Rtriut turem tetiato 
qoam hyelne, et rtro noctihot ' nec nlsi in plenl^ 
lonlo cemilur, ui pote de luna refdlgent. 

CAPUT XXXII. 
Db ttnMM* 

Ntthet cotcto gttttaiim aere conglohatttor, qol * na^ 
tttrall levitale vapores aqttarom de terra mariqoe 



?ARIANTES LECTIO^IES. 



* A, oi anres. 
' A^sa^ihmorilttf. 



• C, /tijittr. 

* A, B, 1« %€Nie. ' A,Bt vMparei nrm.*. densMliir 



* Hic in A hthetar phrasit teqoent : Ide^^ tlc. 
' A,Bt vMparei rarm.*. d 

CLOSSiE ET SCUOLIA. 



^ A om. nee. 
•A.B«C,/iimoii. 



rilfelo. Aarttin, «t, «rfrttftfm iiifiit llfmlur. tuciKli» 
tllft nttl/taiodo omkitljt: ei Murtm gramda^ kin 
ttUmne^ porm edtojiimafo, ijrtt M;rli eiira uHum oiiHd 
fji^emnuKhfm. 

CAPOT. XXX. 

Btiatr* Ram. GLOs^ts.^-Qtto; ralio SrtflJKmn. Scy« 
thit fHgidisstmt nisio ctt, ihi ergo non nant fuhnint 
propier frigot, sicut nec tn iEgypto, propter ctlorem. 

JoA2i. lioT. ScHotu.—tf irm^tl meiate rara (utmma 
Heuni. UniTertt haec fere ad Yerhom ex Plinio do- 
tttmptt tont. 

GJkrOT XXXI. 

Baiatr. Ram. Gloisjb.— F« toU adwena. Dom nn* 
het e re^*ion^ tolis saott ormaior iris : scieDdttm 
ctitm qttki de IttHa formttur« qutndo in plenilanio est. 

luitaf eerar imagmem annuti rrddtNlis. Imtgo enim 
annuti trciit etl : quit sicut imtgo in cert eiprimi- 
lur cijtttlibet rel« sic Uttbibus sotis imsgo figurator. 

Inc. ACCT. Clossji.— Aroitifi tttre^adn^olbr e« 
iok adveriO nuMutque formalirr. Atcus, id est, iris. 
Est enim iris solarb corporis imprestio. Quadrieator^ 
id est, qaaloor eolorom. KuHiuuiue farmatur» Mu» 
het parrt nohit Tidetor, tdeo ttmen rotgna ett, ul 

fierumqtte s^^^ero nohls occoltet, et radios iptiut iii 
«tm rerringtt. ReiNrlM, Id tsi^ repercusst tciet 
Iflittt rtdii. C«v# nuki^ Id estt densffi. Dum nubes e 
reffione solis sanl, formttor iris. Sciendum etitm , 
Ottia de Ittnt formttttri qtttndo in plenilunio ett. 
In tatem , Id etl, contra tolem. Refringiiur, id esl, 
repercutitur. Ittslor, ad exemplum t^ td timili- 
todincm« cerse. Beddenii» imaginem annuli. Imtgo 
enim tnnoli trcot est : quia tlcttt imtgo in cera 
exprimiiur cttjaslibei rei « tic nobibut soHt imtgo 

Surttor. Qtti» tcilicet treus. De cedo igneum^ 
ett, ruheum trthil eolorem. De aqui»^ Id esl 
de mtri. Pttrparevm, id cstt rostcrum. De aere 
kjaeinihinum : ipsum in modoirl bytciiitbi Itpidis. 
De ierra ^ramineum^ fd esl Tiridem. ittritts «Mlem 
a^iiau quam kieme^ id etl, lormttar trcttt in aere : 
qoit mtjores nahet ttiint in hieme qotm in sttale. 
Ei raro nociibue^ scilicei fsrmatar : quia de pleao 
orhe solis efllcitttr. Nee cemliar, sciiicet in nocie, 
nisi ih plenllunio • otpote de lona refulgens. Itom : 
Siiie sole ei nuhlbus nunjiiuam aoparel arcttt, quia 
ex tepore radii tolit tpeciet ejos lormttar. Qotdri- 
color enim esi, et ex omnilios elementis in se rt« 
pit species. De cmlo efNm trthit igoenm coiorem« 
de tquis purpurcttm» de tere tlhttin, de lerris oid- 



ligil nigrom. Ilie tuiem trcos pro oo qood a solo 
resplendet in nubibus, Cbristi gloriam indicai, hi 
propbetis ac docloribtts refalgeutem. Alli ex doohtto 
coloribiis ejus, id est, aquoso et Igikeo duo Jadieitt 
signiAeari dixerunt : ttnom per aquam. dom impii 
perierant in diluTio : alterum, perqnod pottmodom 
pecettoret eremtodi sunt in Infemo. item iri» GrKc^« 
Lttlne dicitur orrtts. Arcos In die plutl» ptrel» ei 
est slgnam propliittionis, dicente Domino temporo 
diluTii td Noe : tonam areum moum in nuMt»»^ ef 
(^ recordakor [aderi» m^^ etc. In arctt Tcm duo toni 
colofes principtles, Tiridts scilioei, id f.<u aqttotot 
et rubeos : in quibut nimirom des^iiator ap«rte Mtta 
baptismatis, et ttnguis redempilonis, tcI grtt't Spi- 
rittts stiicti. Per l»ec dao th oronihus emundtmttr 
pecctiis. De quibus duobus mysteriis lota Eccletia 
cingiiur, rt per basc in noTitttem grtliie Del reno« 
vttur. Vel per duot coloret postumiit intelligere duo 
Judicit : unum, quod ftctum est per tquam : atque 
aliud, quod faciendum ett per i|^iem. 

4oA!f. Nor. ScttOLU. — ArcMf in aere guadricolor^ 
Arittotelet in lleteons« lib. iii, Irittm dttnlaxal» 
quorum rttionem reddit« colorum meminti. 

Ei raro nocHim». Cemitur et noctoraa irlii, ted 
raro. Arisloteies «tate sut intrt sextginta tnaot, 
semel noctu Tisam, nec unqutm nitl dedma fttlttla 
dum plena est. 

GAPUT XX xn. 

Inc. adct. Glos^a. — Nuhe» coacio guiiaiim aera 

H «ON|;fo^attittr. A nubibus ergo rapiontur aqnm fiMrit, 

^ ei iteran: tb ipsit redd«niar in lerrit. Sed ut este 

dulces postint, In plnTlit coqaanlsr Igne tolis. Alii 

aotem dicant, non tanlttmmodo aqu» marit mdiet 

concrescere, ted etitm exbalalis teme Taporihot 

nebulas tdolescere, qoibas densaiis cotctisoiie nohet 

siiittt sargere, ttque iisdem Itbentibos plovits effun- 

dere. Nttbet tutem apottoli signifimmtar ttque doc* 

toret. PloTiserfo ttabiam,eloqidt tonl apottoloram, 

qa« qotsi gotittlm, id estt sentltHler Tenlant, ted 

tbandtQliot doctrinae fecanditaiem infandttni. 

JoAM. NoT. S€ttOLiA.--iVttto coacio guiiaiim om 
cott^lttttiar, qiri fumaH Uniate. Tradttttlphyticiloct 
per qom indiret totpensm feranlor fHgldt eete per 
aotiperistasln, qoa proprieute natane fil u% bihoiiia 
teropore poiei ac suhterranea loca lepeanl, aestlTo 
autem frigida sint. Igitur dnm tepore solit eontio* 
guniur nitrit, Itciis «t sugnt, exhtoriantor Taporot, 
ct ti caloris toiiuntur in subiimilatem nuhium : M 



m MS NATimA R£RlIil. 

MOiriieM, qtttndNi ia mfaivlMnit •Ullit roiisistuat, A 
M» vi iij^enJK !■ altimi, q«a vel solis i|iie decoell 
vel eerift iUMre militl dolceseeni, ni «Mrlmmi 
afuam Imim» tel dttkem inariiiit iMNrblt Inftmdenlei, 
in ennirariMB enlemiia trantierre tapore m. 

GA1>I}T XXXIII. 
Di Imtribut. 
fanbret eiB nnhinni eoncreli gnilalit, dmn in mti^ 
jnret tlillat coennl, aerit amplint non ferente namra, 
Mne Tenln bnpellettte» nonc iM>le distolvente plura- 
liler nd lerfat dilalNmlQr. 8ed platiat Tocamut 
loniat ei Jnget : nimbot aniem repeniinee el praBci- 



m 



CAFIIT XXXIV. 

B9§rtmdim. 



CAPUT XXXV, 
Dtnive^ 
Nifct aqoarom vapore, needum dentato in |ttttas« 
ted gelo pneripicnie fitmMinUir» qnat in allo mari 
non oadere perbibeni. 

CAPUT XXXVi* 

Slgni UmpeumuM ul $erenilaii$. 
Sol in orto tno maculosut, tel sob nnbe latent , 
pluvtuin dicm pnetagit. Si rubeat, sinceruin ; si pal« 
leai, lempettuotom; ti concavot fidelur» iu ut in 
medBn Ailgent radiot ad Auslrom f l Aquilonem emit- 
Ul, lempetutem bomldam el Tentotam; tl pallidos 
itt ttigras nnbes nccldat, aquiloncm fetttom. Coehini 
ti tetperembel, terenumdiem; slmatte» lempe- 



€lnttdinlt lapiltt u tlillit pln^ IHgorie ei t^ti ' ttttetom slgniicaU Ab Aquilone folgur» cl ab Eom 



' flgera cnnglaelaii. in nem eoagnlanlttr, aed dtittt maiimt tempetUiem . H ab Aottm flatot se^lttm 
oittn nnlfttalttr, el ittlerditt 



noeittde- ponettdU.Lttttaq«arUelrobeniqttatiattr«m,fettlot 
ntlendH;tltnmam in comicttlo ■uculit ttigrescit» 

VAiUANTBS LECTiONES. 



AtB,C,ripefo. 



MipierMgntdettsattlttrbittobet«q«B, afnnarv nvn* 
inm tete ennglomerantei tiia te iri el quadam inani- 
Uile ittle tete tnslinent : primnm kiittr propier hn* 
■Mrit breviuiem non detidnnu obi anieni e nobe 
cnngesittt flt b«mor« pmpur pondnt tete tottinere 
neqnilt sed denno ad lerram fertnr. 

CAFST ixitn. 
JoAn. Nov. ScnouA ••-^Sed piutnm eeMMUit Untas C 
e$ jofm. Ptoria generate nomen aqoarum omniiim 
ooDlesiiom ett, rot enim sublbni non flt, nec pluvia 
didittr. Ntoibi rwentiiii sunt et prsedpites; hos Ari- 
ttn i c l es v6cal >«6^rtf « : aliud genus ctl minmiitimit 
gttiiitt dentit lamen aique intiar rorit eadent, qnod 
idem aictor ^iTMk; imber aniem etl moderatus» 
rorttbniittt» neqoe praecept. 



CAPinr. xisiT. 

ioan. Nov. ScnoLii.— 6*mnifims lapUU ex tiHlh 
fMm. Crando difllen n niYo» modo, loco et lan- 
pom : elenim m\\ modice cottcreu esi floocl iiisUr, 
tttti intli talit» grando in tolidam gtadem. Nii fit in 
nnbibttt, grando inferiom loco ; pluf ia namqoe inter 
cadnndom pmpler repeniioam moutionem calidi ct 
klgidi enngelalor enliperislatl« nnde montes nivosi 
ted tine grandlne* inleriom loco enim flt : flt 



deniqne nis Mgite locis lemporlbotqtte» al grandn 

SU^9m% uhe iektmtttr. Qimcttnqtte nntiperltUsi D 
flnni* tlaUm redettnl ad natttmm, qme cattsa ett oi 
gmmlotUtim tolvalitr. 



inatttran^qttm 

Ktinierdin tesjfkiu mum ncetm ieddunt. Noclet 
solto frigids» tttttl, al pnndtnet 



nropler n 
ittttldttm 



CAHTr XXIV. 

bic. AOcr.GuMtJu— /VliM n^nnmm «nporr, neednm 
imetdo in pUkn^ $e4 ffeim pretripiente femmntMr^ 
mm$ im nim mnri nen endere fermbent* IJcnique ail 
bentttt Ambraslttt» qttod plemmttNe glacblibot venlo* 
ram flaiibot rigenies aqme tolidanUr in mvem, ei 
mpln aem nlx ittndttnr. Slmlil quoqtte ratione gran- 
ditt ttm eoagtttallo flt. Aqnse enim nnbinm rigom 
ve nltti nm q tte» tiringunlur in gtadem, aique duret- 
cnni. Miinc gl«ciet ipsa partim fragorc ventoiuin 
conHttinttU In fragmine, Darlim solis vapom tolou 
frttsiaiim ad lerram ttilabitur. Qnod sotem miunda 
videtnr» bectelis calor focK, ct mora refrenanlis 



GL0SS4L ET SCHOLIA. 

ncris, dnm per longttm spaiiom naqtte ad lerras cnr* 
rit. iTigttraliter namqne arando perfldim derilia est« 
lorpom maHliie frigida. Nix enim, homlnet incrednll 
tnm, firi^distimi atqne pigrl, M ad luflma lorpom 
nienlitdepreul. Item elio imdledn : Nivct b nmi n et 
tttnl dlleciiono fHgentet« ^ni etiain elsl exitUnl 
candidi pnriuu baptltttialit » non fervent tpiritn 
chariutls. 

CAHrr xxxvi. 

BRibcr. Rsn. GLOsSiB.— Sof in ortn $ne w mm i ntn s. 
Prognostice loqoiittr. Prognostlca enim dicr.ntnr m* 
rum foturarom signa. 

PrmsagiL Sagam, est acute lentim» ex qno sagaeet 
dicti sunt canes. 

Cmn Detfldni undi$ $mpiH$ eulliunt. Delphini ob- 
viam ventis pergunl, ne venti eos in undis coUectoa 
ad iiltora allidant, ct ad moHem eonsumanl. 

ioAH. Nov. ScROLiA. Soi in artu $ue maeuiHue. 
Perlinet eliam ad rerum nalnram tempesiatttm per 

Erognostlca considmratio, ntilis in agrio rem agenii* 
tts; qu» non a sole ac luna rebtt-qne cflftletlibttt 
unlnm.qttanquamab bb politsluittm , sumutttttr : 
ted ab animalibut, tnm ellani mbnt viu carenlibus. 
Pnnit oriens^ et non fervent, quemadnMidttm a Pli- 
nio taipum etl» temniun diem nttntiat. Sol tl patii- 
dtts, hibemam grandinem : tl teremit ooddit, ac 
hvsttt pridie tereottt orilttr« pnetaglttm indubiutm 
tereniUlis. 

Vei $uk nulte iatene. Prciertim si vf loti trabt so^ 
periori e loco solls globo Immineat, ac eadem mox 
condalur. 

Si rubeatt dneerum. Si anlo exortttm nobet ro- 
bescnnt, venti emni : si ciim hit iiigrae copolentor, 
mlscentur ventl imbribus. Si oecident, etrortns mane 
oriens rnbeal, plnvias praesagit : at si nnbes drea oc- 
cidentem rabesdmt, serennm fore eom qtti sequetur. 

Si paUidue in ni^a$ nubut ofuiimiem uentum. Si 
a solis exoriQ nubes dextra ae sinislra dispdlntttttry 
frmsagium ea v^ntorum cnm hnbribtts; aspem vem 
lemp^las si ciun plovia occidit. 

IiOnn ^naria d ruheat. QnarU hina maxime in 
praesagiis observaior ; si snlendens ac pom nitom 
fiiimit, sereniuiem : si robiconda» ventnt; si nigra, 
plovias. Pari HHHln obscrvalor ^iy<iroMtK. «ftfMv/Koc, 
nnvaiXnvo; : rursot lixorefMC, adnde ttftfixv^oc • 



lepldo aem exdpilttr. 



)$S BEDJE VENERABILIS OPERUN PARS I. — DIDASCALICA GEflUlflA. 250 

* plvvittnn mensis exordivm ; u io medio, plenilaniuro A CAPUT XXXYII. 

terenutn. liem cuni aqua in nocCurna navigalione De peatiUtiUa. 

sctniillai ad remos, lempesias erit. Ei cum Delphini PMliientia naacilnr ex aere, vel siccilaiis, vel ca- 

«ndis s»piu5 exsiliunt* quo illi reruniur,inde veiiim lorii> ?el plaviarum Iniemperaniia, pro meritis ho- 

exsurget, ei unde nubes discoss» ccelum aperiunt. miauin corrupto, qui apirMido vd edemlo pereeplM 

YARIANTES LECTKRfES. 

> A,pluvlale. 

CLOSSJt ET SCHOliA. 



hioc fi«voft^«k« et postremo sllena : id est, prima » 
quarUy septima, decim», decima quinta, Hdm oo- 



na , vigesima tertia, vigeaioa septima, et interlu- 
nium. 




iKPTIMTBlO. 



canrr xxxvii. 
JoAW. Rov, ScHOUA. pMfllfiiHa «fffdlmr aere vei 
iicduaU^ 9ei euhris^ vel plutiantm iniemperemtia. 
Pestilentia onde nascator, quemadmodum ct alii 
eveutus remm naturaliom • eiiam a physicls qute- 
ritnr, q«am|uaro tota baac dinpuUtlo ad medicos 
aHicieiida sit» ex'stim«m multi venemMO halito ez 
lerra cooriOvqQem sol dom venenuro fervet, in aera 
addadt* qul loa|e lafeque hoe vencno infectus (Ini* 
dtorenha mtts o«mi«m el ^illime a maxime) vl- 
dasim corpora non herolnuro modo, sed et quadnn 
pedttTO H avittm etiam hoc aflbttt laiidt : itaque ad 
solero , qoem aUas lamen medicum taciunt podc, 
httjtts luis cattsam refiBrunl, vocamque Apolliaem a 



GraM» eanltiv^ quod per4ere signilicat. SunC de 
hac re tton indegantes nec loiocttttdl versicttU Lmr 
creUi poeim iq prtmis vetttsti« quoa ai 
vettioiit enim Cttn haesenleatla Redm. 



llone nlio qo» iH merUf , aot uadei 
MortifiBnm poarii dadem eooflare eoefta 
Moftida vislism lttnm ireoeri ino ad— ip ia caiervlap 
EtpedlaflL PHmom anlunmi semtoa reram 
Ema sopra doeuL qtt« mnt viulia nobis : 
Et contn. qwB am BMfbo mortiotte neceme est 
Mttlu vonre : ea eem cma aom nrie eoofU, 
Bl pertttrhenmt eoelum. flt morMdosacr. 



Alineeavis 
ASealrl 



ealrlttsecus» nt nuhiSy 



^ DR NATUBil RERUM. 258 

lammrtcmqiie fOBerat. Uniie mpius omne tempos A crebris lemniiu spacia dislingiiuntur, vl ci geniium 

termiBos Interclodant, et altemis opibus omnes pro* 



aesUlis in procellas turbinrsque brumales verti cou- 
spictmas. Sed bttc cum sao tempore « ?enerint« 
tempesutes; cum lero aiias» pro4igia vel signa di- 



CAFUT XXXVIIL 
He iMlttra n^imnmi dutfUei. 
Aquanmi doplici natora rormanlur elrrformantor 
onmia • qnae cerauntar in terra. Nam safstt in mari 
coareaientes morulibos rroclos notriottl in lerris 
et aere, doices apUos alendis rmciibos siliqae sedan- 
dft oongroanl. Sed qo» barom * naturalis sit quxri- 
lor. Utraqae autem deprebenditor, duro in alieru 
Ifiim reTondi , baec per marinorom olernm cineres » 
illa per bomnm diffiisa queanl ; maris ?ero rrelibas 



Tindas per commercia diteni. 

CAPUT XXXIX. 
De teslu OcenuL 
iCstos Oceani lunam seqoilor» Unqoam ejos as- 



* A, By ewenerint. 
' Aom.alovfcestma. 



A om. ipiee, 



piratione relrorsom trabatury ejiisque impulsu re- 
Iracto rerundatur, qui qiiotidie bis adfluere et re« 
meare, unius semper Iiorb dodranU elseminncia 
IraDsmiBsa, fidetur, ejusque omnis cursos in bedones 
et malinaSy id cst, in minores jbsIus dividitur el ma« 
jores. ^ Laedon enim ? i accorrit boris, totidemqoe 
recornt; Maiinas vero v accorril horis , sed septein 
recorrit. Sed l«don a qolnU ' et a vicesima luna 

VARlANTeS LECTORES. 
.... iern; s A, namra. * Leeden.... eeptem recurrii om. A, B, C. 



GLOSSiE ET SCHOLIA. 



Per eoeloo ?eoiunl» aol ipsa saRpe eooru 
De lerra sorguni, ubi potorem iHHnida nacU esl 
lateoipesUvis phivKs^tte H solibus lela. 
Noone vides eiiam casll noviiaie et aquarom 
Tealari, procoi a palria qtilcunqoe doinoque 
AdveoiMni. ideo quia kmge diserepiiaot res. 
Vam quid BriianQis eaelttm differre pmsoiaa, 
£l (|uld U iEgypto esi, qoa raundi cbudieal axls, 

8uid ni ottod io Poaio est, differri el Gadibus, aiMioe 
sque ad nlgra virnin pereocuque secla calore : 
QuB eon quatnor inter se diversa videmos 
(^toor a veBiis, et cosli partibus eaie, 
Tnm color e| hc\e» bomlnoro dlstara vldeUr, 
Larglier et morbi geoeraiim secia teaere. 

CAFUT XXXYIII. 

MoA». Nov. ScnoLU. A^unmm dapliei naiura /ormmc- 
turei reformantur omnia aum generantur in ierra. Se- 
qoHor opinionem vetusiissimam ThalisMilesii, qui nu- 
meraiur inter septem sapientes : hic ut Aristoteles 
kK^itor, bumorein Trccvvircpfca esse seripsit rerum 
omnium , qux sonl el qos nascuntur in coilo et in 
lerra» cum qoo fabula couseatil Domeri de Oceano 
palre illiadoi x). Uie igitur aliis omnibui sub lerra 
affunditur marihiis, primum in Urnis, veluti a Flinio 
dietum esi« Ooeanuui in tema maria allatrare : hic 
reliqois omoibus gcneribus aqoarum materiam sup* 
oediui; at res alit deposiu crassitie et aosieriUlc» 
dom per arenas colatur. hoc est , ut ita dicam , cri« 
l>ratur, onde At ui omnibiis dulcesaquas reddat. Sunt 
enim llumina duleia, unde iiou modo agri el stirpes 
alantar, sed animalibus qooque potussit, quapropter 
Cncce dicU sunt irdrocfiot a potando llumina, el 
apod poeus pocuia^ qood eaiodem rationem respicii. 

Ifaris tero puctibus. Majores regiones maribos 
distingountur : minores fiominibas, ut qui ad exU- 
ras n^ooea peneirai, maria Iransroittil^ oode liue- 
rm ei slodia iransmarina apod Ilieronymum, pro 
AihenieasiQm el philosophorom apud eos schola, £i 
apod propheum ex ^rito Dei maria Uodantor osu 
oaYigatloais el commerciorom iolra sese. Ulrum 
fcro oMre sil ot an naioraliler salsa, lam de flovio- 
rom drlgroe» vlde Aristotetem Mbro i twv Usxi&pm. 

CAnnr xxxix. 

loAii. NoT.ScaoLU. Soperior commenUrlos ( Figurm 
eausa eammeniarium post Joan. Nov. Scholia posuimus) 
racenliorls esl cojusdam quam illse antegress» exposi- 
tlooes , aoemadmodom fadie colligitur toni ex ser- 
asoais hamio, lum ex tracUtione Mon yei tiedonm el 
maSnm peregrinaram Tocom ; nos Umen scbenia el 
•^ ' "^ 01 lavenimns in exemplari manu- 



B soipto, excodendum dedimus. Quod vero ad xstos 
attifiet (esieaim hoe propter Ptolemaei Cosmographi- 
ca, atqae propter physica annotandum) non esse 
ubllibet, iiec loca eadem semper obtinere sestus. 
Est enim causa qusedam ignCa ei occulu, qua undm 
sic iropeliantnr, maxime in faucibus littorom. quas 
usu longioris teioporis sic evanescunl, veinti in ar- 
boribos et animalibus viulis vegetatio paolatiin emo- 
riiur. Hinc esl quod quaedam veterum observau pro 
falsis aique incompertls habeanlur : quemadmoduni 
Ptolemaeus in littore Britannico plures recenset quam 
boilie in his iitloribns inveniuotur : tiiin qmc de me- 
morabili illo »sta iiiter Atticain et Eubaeam (aoem 
Euripum vocant Gneci) longe aliier res depreiien- 
Uitor iiunc atque a veteribus ineinoria; mandatum 
est. In PioIenuBi ubulis» quia interpres Gmcaiii 
dictionem non vertit (quod tamen commode iierl po- 
tuisset) Gmecte dictionis ignarus,eo loci oppiduni 
ejus nominis positum arbitratiir. Aristoteles auetor 
est («|uanquam a quibusdam scribaiur ciim doioris 

C iinpalientia victum, quod io Eiiripo reciprocationis 
causam invenire nequirel , in mare iioc pimipiiem 
sese dedisse, adjecia caosa roortis , quam iis veii>is 
prodidit: Aristoteies Euripumcapere nequivii, atipse 
capiet Aristotelem) haiic rcciprocaiiimeni venire ex 
occultis flatibus, qui aere in ravitaiibus horum loco- 
rum constricto, expellantur. Fteri eiiim uuut inaxi- 
me in locis angustis ; et ubi littora ex adverso lacto 
coucursn fretum elliciunt. Nam in loci augugiia mo- 
tiis primum el maxime deprebenditur, qiii in vago 
pelago propier latitodinein in imiiiensoiu spargitur 
ac sic evaoescit. Vide Arihtot. lib. ii. Meteorotogiae. 
Et per ofquiHOCtia vel solstitia sotito validus ostuans. 
Et hoc nalurale est, quandoquiilem quod Aristoleles 
quoque scriptum reliquit, bas temporum permoUtio» 
iies aera commovenl propter violenu sidera, qu» 
sunl in Ariete et Oriooe. Vide rursus Aristotelem ii- 
bro II Meteoron. 

Vkt. Commcivt. IsU roU ( Vid. pag. seq.) pertinei ad 
D Concordiam inaris et iun», quae si concordat, maxima 
est, ot Bedadocet in librou de Temponim ratione. Nam 
acslosOceanf quotidie bis venireet reroeare perhilieiur; 
io ortu sciiicet el occaso Inn^e. Ascensus autem ipsi 
ia Monas el malinas diviJuntor, Id ea, in minores 
ac ranjores «stus. Malina namque a majore lona et iae« 
dona qnasi Iwsa dicitur tmde. Qn\ asccnsus quando 
iiicipiant, vei quantum teniporis teneant , signatum 
est in ligura. Nani iiiterior rotula triuin partium 
niundi habet iiomina. Spatium qnod extra hanc cst , 
aeris terram undique cingeniis, lypum gestat : unde 
et ventoriim |ier aeicm Hantium nomina habet. Ex« 



«S9 BED.€ VENERARILIS OPERUII PARS 1. — IHDASCALICA GeNUWA. MO 

lndioaos, qiiot horis * occurrit loi ei recttrrit. UuW' A paria iiicroneiita eoriitiiiio liiiiaB roviietiitiir om- 



fias autom a * XIII et a XXVIII incipieoi , citior %n 
acco«!U 9 sod tanlior in recessu « sopleni diehus ei 
* «hioilocini horif persoYorat, in modio sui lomper lu- 
nam primam ot decimam quinlam ofttomlent » ot por 
tt(|frinoclia vel BotfttiUa soiilo YsiUdiui ei«&iuans« 
P^er ocioiias ^ auicni aiiiio£ ad prUicipia mt^Jus, vi 



' A, B, «fCNrrir. 
' Af ^qmUnnriu. 



, «wif reif . 



biiu : iila sompor • aquilonia teBonlo niit|oroa,qiiam 
coin itt austro digrosu propiore liiia vim suam 
exorcet. 

CAPIIT XL. 

Cnr ntm non mHaL 
Quw) OTare RuviDfuni ^ aGCursti*ii<)it anfrUir, iS* 
VARU?tfTES IJ-CTiaJiES, 
* XXI siv^ XXVllE, Dp * D, ffuindeclm^ ^ A ^i^m* pro mtum. 



* A, B, G^ occHTtu 

Cl.OSS* t:S SCHOtlA. 
ii>r^or lane rou a>tfttc£ fun^ nahct, a pncn^ u&que ccJimt pr^riti rtlti«, Undo semper contra primvm 



ud trjc«wimam« SubUit tianrt qu^ tU tfnoa circuLftrii 
jtnguBtior, conliii^^ aijuain, signifit^i Oceanuin, 
iliit totuiu firton circuiu Al mtf^ hanc ducu Jinea 
numeriini ci>fiiiucl dierum, (lotiius accediuU rel n^- 



tiunierutii <.^t loris «i^naium quoU iutia inclpial 
qui^qtie eorunidcin aecessuum ■«! msiinje voi l«do«« 
eLOrluuK 



( Di toK^rdia maru H f mitf . ) 





Inc. AocT. GtosK«. Qttoi ntar^ ftunontm aa^nm 



dnkw emmm. Viftm raiiomm tpMlo Biruc erf* 
^«niur, 10 hmari eursu incmftnf» an solo inhewto 
ani, hoc Deo toii cof niiuni otl| ci^tit ot ofu$ 



9$\ DC NATUIA RERUII. m 

^m% oaliiraliler labis vidtft flttenUiiii dulce coasiimi, A imeii mh iittiiraliter bebel, sed ?lei«ie lillertbes » 
?el wnis eel Tspore lolis Sbripi, ut in Iscis laeiiiiiv qi» saogiiiiieo colore rebenl, inieiittr. Ideeqtte lade 
qoe piebaiM» iii bren pKMnenio desiccatis, ycI «tiani 
ocevUo mealo io Sttes refluere foaies, el soliio per 
sooa ames fressn reconrere; marinis auieni aquis 
^tolces snperfiuidi» mpoie levtores; ipsas rero oi 
fnvioris oalonSy nia|ls susUnere soperfusas. 

CAPUTXU. 

Cur ^i amennii. 

Haro idcireo diconl salsQm permaoere, loi flumi- 

lUbos «e pUivils Irrigaium , quod eibaoslo a sole 

dold leaoiqi^ liqoore, qoem flicillime Irabil vis 

igoea» ompisatperior crassiorque lioquaiur. Iileoque 

I «qoonim * aquam dolciorem esse * profun* 



minium, el alii colores piclurarom, nibrBqtie fem* 
m» legttotur. Sciodiior auiem in duos siotts»qoorom 
Persicos Aquilooem» Arabicoi pelil Oceidenlem, qoi 
CXY passlbos distal ab iEgypiio mari. 

CAPUT XLIII. 
De NUo. 

Nilo ' flomine, quod inter orium solis el Attslmm 
eoasdtar, pro pluvlis utitur ^gyplus, propler solis 
ealorem imbres ei nubila re&poens. Meme enlm 
Maio, dum ^ ostia ejus io quibus in mare lofluil » 
Zepbyro flanle » uodis ' ejeclis arenarum comolo 
pnestnionlor» pattlaiim inlomesceiis» ac relro pro- 
do. Sed bi doldbos aqois lunae alimcoiom csse, slcoi B piilsus, plaoa iirigai iCgypii; vento auiem eessanie« 
solis in mari. ropUsque arenarom comulls, soo redditur alveo. 

CAPUT XUI. 
Deomri Rubn. 
Mace Hubrttm oomeo aroseo coiore trshti, qtiom Aqoa Creator orbem medlo ambito prmetnxil » 



CAPUT XUV* 

^viiM Itfrrom nectL 



* A, Oifoenrm ; C, «fMor^om. 

* A, im^rj€cti$. 



VABIAmS 

* A, profutuh. 



LECTIONES. 
* A» fUtm quo. 



^ A, ieplom eifio ^/ks, ^lkui* 



GIA)9SM ET SCHQLi£« 



moodos, soliqoe omnis mqndi roiio nou est. Oceani 
auiem magoiiodo Incomparabiiis. ei iiitransuieabilis, 
lali inlo probibetur. Muodi philosophi aiunt, qood 
pooi Oceaoum lerra nulla sii, sed solo denso aere 
nobili conUoeainr mare, sicut el icrra subterius. . 
SabNOon aotem dicit : Ad loenm autem ttttde exomtlf 
/bmrfoo rmrlMolor. Unde ioleiligiiur, uure noo cre» C 
scoro, qood eiiam perqoosdam occulios meatus aquai 
rovolotm io fooies soos refloaot, et solito corso soper 
snos amnes recorrsiil, Mare prupterea fdctuin cst , 
ttt omoiom coraos fluininom redpiat, Cojus cum sii 
aitilodo diverMi, uidiscreia esl tamen dorsi cjus 
«qoalilas. Unde ei mtptor appeilaluin crcditur, (|uod 
soperflcies ^Oi SMiualiias siL Physici auiem dicunt 
maro allius esse tcrris. 

Joaii. Nov. ScuoL|A% So/sis vadh Jtiftntum dnlct 
«eosomi. Seilieet pr» c^lore , quod idem et cineres 
elBdonU 

f oporo solis o^^omi. In bac seotenlia esl Arisloteles 
libro II Meteorologiae. 

tods Iscttalivoo. Id esl locubus, ul/oqoe entm 
modo didlnr. £sl boc videre in paliidibus quae, hi- 
beroo imbre stagnantes, lestale a sole desiccantur. 

Vd «fkm oemto tttetitu bi suoi refiuere fonUi. 

Sloiodom seriplQm est in Ecclesiaste : Omota 
lolrsol 10 moro. ef mare oon redundoL Ad [) 
sotm oods «oeoof fuMUua^ reoerttmiur^ ul 
UtitmpuMt, 

canTT xu* 

Jo40. Nov. ScooLu^ &9d lo duidbtte aiiuii imtof 
elimrolom mse, dcol sefts io oioH» £x eoruin opinione 
ioqoilor ^ui sidera et sieilas igni» arbitrantur, ac 
ali bonaonbus e lerris ac maribos in sublime raptis : 
qood exislioiani plerique en Homeri labula origmem 
dtfslsso : io Uiade enim recenset Jovem cum reiiquis 
diis od iElbiopas profeetimi epulsrum gratia. Pby- 
siee ImelUior e loco ooi» ooa sidera ei sol potis* 
sioMma m Oeoaoom eodere vtdeolur» Super bac opi* 
olooo vide apod Slrobooem bbro priom. 

\ canrr XLn. 

Joaiu Nov. ScooLU. Mare Hukrum a roico colore 



nmen aceepit^ tpiem tameu uou natxttaliter ka^ei, 
Rubrum mare, boc esl sinuro Arablcuui, Grsoci vo« 
eant i^t^yAfkt ^akmooat : sen qnod Erytbras rei in bia 
locis iini^raveril. seoqood aquas baoeai robras. m* 
brum enim Graci vocaot i/9uC^/»v ; scripiorum alii do 
ratione nommis ambigont, ul Pomponioa Mdo 
lib. in, aiii a re|[e nomen indlMim videri voluol : io 
qua senteutia est llerodotus In Metpomone. Com 
Pomponio qnoque senlil Pilnius. Vulgatior fama esl 
(quam confirmanl peregrtni , qiii ad ea usque ioea 
per lerram sanctani peuetraruni) coorem quldem 
viileri rubruin : vcrum buuc esse ei arenas el Aindi 
rubedUie, qoie per undas alioqui claras mioi- 
mequo infeclas perloceal. Vide mulia de boc mati 
apud Slrabonem iib. ivi. Magnorom animalittm ae 
bellu:^rum magis quaio alterius ierai : cqjus rd ab 
Arlstotele reddiiur ratio ei in Problematls, el iu li- 
bdlo de Longltudine ri Brevilale vitae. Mare boe in 
sacrts Utteris Israelilarum redito ei ^gyplo io Jo- 
dffiam nominatfSaimum est. 

CAPUT ILIII. 

ioA.*<i. Nov. ScuoMA. iVi70 fkimine. Hic fluviorom 
omnium quos tcrra babei notiis est maiimas. Aristo* 
tcles eum ei Argenteo monie (quem Plolomjeus 
lib. IV de Gosmographicis rebus roonlem Lunse ap- 
pellat) primo xv^v uixtwfi^. de Aovlorum ormine, 
nasd scribil, qui ullra ^tblopiam esl, vcrsus Pras- 
subi promonlorium : fluvius justa eiimios, ac naittrm 
msiime adniirabilis. Servius scribit, hunc ante diclum 
fuisse Mdonem, deinde Nilum qusM v^av tllg«. Ori- 
gioemeius, quia nihil cerii habuere veieres, tn- 
certam feccmnL Unde esl illud Lucsiii in dednio 
Pharsaliie : 

Arejnum nstura espvl uoa prodidit ulti, 
Nee licuH popdls panrum te, Nile, vMcre. 

C4l>t;T ILIV. 

Vrn» CcsiosMTAoios. Refusio Oceani per orbem 
qoarlft partis tolius torvse. 

Zona terrse perosta, qoam ondiqoo sorsom ac 
deorsom drcttmlloil Ocesnos : qoi o suia duabos esp 
tremiutibus, oriente sdticot et ocddente, io septeo- 



S6S 



BEDi£ VENERABIUS OPERUM PARS L — 0IDASCALICA GLMDINA* 



S6i 



qu» 6z omtii parie io ceQlrum teme ▼ergerel, ci in A tus nisi in tpirHo, lic el lerr» ootereBlilNis cnietis 



ialeriora nilens decidcre oon possei, ut» cum terra 
arida ei sieca constere per sa ac slne homore ne- 
qoirelt nec rorsus stare aquay nisi sustinente lerray 
inoluo amplexu juugerentur, « hao sinos pandente , 
illa Toro permeante totam intra» extra» supra, infra, 
feais tti ▼incttiis discurrentibus, atque etiam in sum- 
mls jttgis erttmpente. 

CAPUT XLV. 

Terroipontio. 

Terra fandaia est super stabilitatem suaio, abyssus 

sical pallium amictus ejus. Sicul enim igninm sedes 

noB esl nisi in Ignibus, aquarum nisl in aquls, spiri-^ 



nisi iase locus non est^ iiatura cobiheoiey eiqlio ct* 
dai negante. Quae in cenlcti fel cardlne fflundi sibi , 
huiuiilimttm in creaioris» ae roediam, tanqttam gra- 
f itf ima, k>ettm lenet, cum aqtta«- aer, ^ ignis «t levi 
ute naturs, ita ei siiu se ad aHiora prsefeniaai. 

CAPDT XLVL 

Terrimi globg tbmim. 
Orbem lerrae dlcimosi oon qood absdlttii orbis sll 
forma* in tanu montium camporumqoe diiparilitaie» 
scd cujos amplexuJB» si cttoeu linearum comprdien- 
dantur ambtitt,iguram abspltttf orliis efllciatJnde enlm 
iii ui septentrionalisplagB aidera nobia semper ap- 



VARIANTES LECTIONES. 
•A,C,a«. 

GLOSSiB ET SCHOLIA. 
trionemelaostrumrefundilor:quarefu8ionereuma- B adjacentibos regionibvs aninttnl sibi nomina. Nam 
U, id esi» eballiiiones maris Oeri rideniur. si aitendas soperficien nosirm Ihsttl», alieram e 

Omnis terra qu» colitur a nobis» parva qoaedam conira deorsum poies inielligere : ei rorstts trana 
est iosula : quia et siogula de <{ttatttor hsbiutioni- zonam Torridam, debes inielligere Sttperiorem ei in- 
bus» parae quaetlam efliciuntur losul», Oceano bis feriorem insuiam habitabilem. 
eas ui vides ainbiente, ex quo omuia maria oru pro 

upTBHTaio. 




VfiRiOI£S* 



lnc. AocT.'Ci*o«s«.— Tm-a fnndata eit mper tiA- 
biHmttm 9Uttm : abyssui iieut paUum amietm e/tti . 
Qualiier lerra super aerem fundau Ubralis creditur 
sUre ponderibus. sic dlcit beaius Ambrosius : De 
lerr» aiitem qualiute sive positione sufRciat sccon- 
dum Scripturam Job : Sciendum quia $uipendlt ter* 
ram in nmlo, Philosoptii quoaue simililer opinantiir 
aere denso terram susteoUn, et esse In modum 
spottgiftt atque in medio aeris mole sua immobiletn 
pHendere, sicque ut mqiiall motu hinc aique Inde vel 
ttii alamm suffulia reniigiis» ex omni parte librau 
pfopehdeat, qiiia scribitur : Qid fandavit terram sm« 
9eraifluii;yei quomodo aer mollis et lenuis molem 



C possit snstentare lerrenam, aut snper aquas sut Um 
imniane pondus ; quomodo iion dimergitiir, aui quo- 
modo aequitaiis libram leneai, iie in aileram pariem 
propensa incumbai : hoc nulli hominom morialium 
scire fas est, nec nobis discutere atque perscnilari 
licei cuiquam ianum divinie artis excellentiam ; dum 
constat eam lege oiajesUiis Det ac super aquas , ac 
super niibes subilem permanere. Qmi efi rm , inquit Sa- 
loinon, ntffieiat enarrare opera iUhu, aut ^ii tnun- 
iigavfl magnatia ewi f Ergo quod moruliom naturm 
secrelum estt divinm potesuii relinquendum esi. 

Vetus eommenurius, qulseqttiiur, ostendil aqu« 
snperficiem essespb»ricam,atqueterram ipsam esae 
globnm. 



M5 



DB NATURA RERUIf. 



pmtnt» meridiaiue nunquam; nirtusque hsee illU Acus equinocUo XXXV peducn, umbram * XXOI 



■00 ^ cemantur» obsunte gtobo temrum. Septeo- 
trioiies non cemit Troglodytice^ et eonfinis iEgyptos, 
nee Canopum liaiia : quamvis ejusciem orbia pene 
dimidio major pars ab oriente ad occasum» qoam a 
meridie ad aeptenirionem babitetur : binc calore^ il- 
linc rigore probibente accesmm. 

CAPUT XLVII. 

De Cireutis terrat, 

Oelo drculia terira, pro dierum Tarietate, diatin- 
|ultor. Primus ab Indi» parte Australit per Rubri 
inaris * accolas, et Africe maritiroa adcolumnas 
Herculb pervenlt. Quo aequinoctii die medio gnomoo 
* Vni pedum, ombram IV pedes longani reddrt* BMacedonia, Tareiitum, Tuscum mare, Baleares, 
IKea vero longissimos XIV horas seqnmocliales ba- Uispania» Media. * Gnomonis septcm pedes, umbris 
bet. Secundus ab occasn Indise per Medos vadit et VI ^*pedum. Maximus dies borarum XV. Sextus am- 
^ JPmas, Arabi&in, Syriam, Cyprum» Cretam, Lyli- pleetitir Casplas gentes, Caucasum, Samotbracfam, 
bsum, et s«ptcntrionalia Arries contingens. UmbiU- lilyricoSy Campaniam, £trurlam, Massiiiam. Hispa- 



pedas longam (bcit. Dles autem maxima XIV bora- 
rum est accedente his quinta parte unius hor«. 
Tertiua oritur ab Indis Imao proximis, * teudit per 
Caspias portas, Taurumt Pamphiliamy Rkoduhi, 
Cydadaa, Syracusast Catinam» Gades : ^ gnomonis 
cnncce nmbram XXXVIII unciarum fatiunt. Longis- 
fcimus dies borarum XIV atque dimidiae» cum tri* 
cesima uoius * borae. Quartus ab aiiero lalere Imai 
per Epbesum» mare Cycladom, septentrionalia Si- 
cilite, Narbonensts Galliae exortiva, Airifs maritima 
tendit ad occasum. Gnomoni XXI pedum respondent 
umbrae XVI pedum. Longissimus dies babes boras 
XIV et tertias duas unius boraB. Quinto circulo con- 
iinentur ab introitu Ca^pii maris Bactrii, Armenia, 



VAillANTeS LBCTIONKS. 



t A, c er n mt ur* * A, B, incela», 
* At er tinditi * A, fiiONiOfil. 

^* AelB om. fedum. 



• A.B,C, V/i, 

* A, karm fMxrtei 

CLOSS.f: ET SCHULIA. 



^KperP^oM. «A, JrjTK/i 

* Ay Gnompni $€ptem fe$p(mdent fedn 



ViTua CoM»BMTARti;8. — Maris et (ofius aquae » 
taa «it in tranquilKtale subilis^ ronna apparet 
fioboaa : quare sl ponamus a^uaa superflciem pla. 
naa i^ in directa linea po^itam» ut cst A B r» 
01 a poncto tems^ id estt K, docatur linea K B ; con- 
JtiBganiur aotem linatt K A, et R r, qus singulae 
taotosnnrt m^ores media , id est, KB, quantum esl 
A B» ad H : igitur tranquilHe aqnse per A H r ubique 
owmtnn 



Sphaeras terrae adacribU sunt A B C D : circa bahc 
sitaeris orbis» cui adscripu sont £ FGLJtf; ct 
iitrumque orbemi td est^ terrae et aeris diiridat liiiea 
ducU ab E usque ad L : erit superior isu, quia pos* 
sidemus et illa sub pedibus. Nisi erf^o caderet unino 
pondusin terram, panram niuiis imbrium parieui 
terra suseiperet ab A usque C. Latera Toro aeris bu- 
ittorem suum in coolum ducerent, reslat ul ex ouiul 
parte aeria bumor inflttat terria. 





PaTnoL. XG. 



W! nEBi£ VENeRABILIS OPEROIi PARS I.-DIDASCAUCA OEIfOINA, U$ 

nlam» Terraconensem mediam, et iiide per Ltisiu^ A Sepilmin ab altera Caspii maris ora indpU» tadil- 
niam. Onomonl pedes 4X umbrx YUI. Longissimas que per Tfaraciae aYcrsa, Veneiiam, Cremoiiam» Ra. 
dies horaram lY addiia nona parie unias borae. Tennam, transalpinam GaHiam» Pyrenaram, GeKlbe* 

GLOSSifi ET SCHOLIA. 



loAN« NoT. ScROLiA. — Stptentnone$ non amU 
eonfimt Troglodylice ^ nfc confinh /E^ptui. Tro- 
glodytae Gracce dicuntnr» qnod pro domibus antra 
habitenty sic exigente caloris vehementia. Homm alii 
sont In Asla, alii de quibos boc loco mentio n(« in 
Africa Interiore nltra ^yptum, in lorrida zona , 
et nltra aeqainoalalem drcnlum. Vide descriptionem 
PtoKemsi. 

Nec Canojmm ItaUn. Canopus Menelai nauclems 
fnit, qui dnm in ifigyptum navigarent Gneci ad repe- 
teiidam Uelenam , submersiis <*st in Niti o«tio , quod 
hinc Canopicum voeator. Hic relattis esl inter sidera 
ae constitutus est in navl Argo, sed hanc partem re- 
giones septentrioiiales non Tident. Idem de hac stella 
est apud Arislotelem et Plinium. Sedsuntet alia ar- 
gnroenta quibus ef flcitur terram esse globum : lun» 
?idelicet eclipsiF. quae fit per meiioeides figuras et 
«/yimvprovp, unde constat umbram e jiis esse pyra- 
inidem, que ex nulla alia maieria provrait» nisi 
i^bata, id quod vetus commentarius hoc sche' 



niatc proposiil. fjnde $it nox. 




Hanc figuram iii commentario seqoebatnr et qoam 
bic qooque statim adjecTmas » In oua demoosiralvr 
terram eisdeni circulis distingui qnlbus ccelom ; sonf 
ptnm aiitem est ex Macrobii eommenltrio soper Sd* 
plonis Somnium. 



Quomodo quinque tonm catll $upe jacent quinque »oni$ terrm. 

SCPTBRTaiO. 




MEKimES* 



TcTOsConncifTABH».— Orbis terneest,cai hic ad 
scriptae siint litterae A B C D. Qoomodo Teroducantar 
lineae inter litteras quas in circultn praDdiclaruni sunt 
^ides. Nam spatia dno adfersa sibi, id est, a C in I» 
septentrionum, et a D in F» australium intelliguntar 
pmina obraisse perpetna. Siqnidem id ostendnnt llnea 
ab I in G, eub Fin £. Inter bos extremos dngulos et 
medinm sunt duae monalibus concess», ab I scilicet in 
lietab F in L. Ab his qouquc ducuntur lineae,osten* 
dentes zonas ab N in M,et ab L in K. Nam Inler I et 
N aestiva, inter L et F hiemalis constat, quae nlraqoe 
altriBsecus frigoris el caloris icmperie gaodent, quo- 



C niam ab N In L semper sole robeL lalarioro qoofM 
rota, qnae hanc prgeeodit qalnque zonis terraB, soper- 
laceni qainqne sonas coeli, quae omnes distlngamsltir 
Iltleris t sicut hic praediciiis terras orbis. Est OAim 
coeli sphaera A B C D , et intra se claodil spbaerm 
terrae S X T Y. His d pictis, coostat singolas paites 
lerrac a slngulis ooeli pariibus super ▼erticem aatun 
positis qualitatem mutoari. 

JoAM. Nov. Sghol. Post hoc capal InTenimos seri- 
ptum quoddam expositionis loco additom, fragmeii- 
lum vldelicet ex libro ii Ptolomael mft itijiiktK v^my 
fMCTtticc^nosopenepretium arbilrali sumuSySi lolum 



2n DS NATURA RERUlf^ 9.70 

ram. GiKNiioni IIIV ' pedes miibr» IIIVI. A SannaUs. Ihcot^ parteiii<|iie Germanue Ganiasstogre- 
Anplininia diea Itorftnim IV e| quinUrutt paitiam dictir. Longiaslmas dies horaram IVI est. llis cir» 
booB Irioro. OcUvos a Tanai per Maeolim lacnm, el culis anliqui dnos prapponont, mnim per insn^am 

VARIAMTES LECTIONES. 



A« B> om. pede$ €i habent nlnktmh. 



GLOSSifi ET SGHOLIA. 



»wd eommenuriumascriberemnshuiccapiti 

^rsnm enlm hane distribuiioneni absoluU continel 
de dimaiis ac parallelis, qoa recte intellecta stttdio^ 
ni ciim frocta in cosmographia PUoiana praBseriim 
versabvDlor» 

Esf^ii» preprielatum tfer dn^iUoi jMrddelns (Ex 
€«pw 6 Kb. II Ptoleman^ de wM§nA opefalleM^ quod 
i tiism^lfur.) 



modo in caeteris qnoque parallelis nniver* 
folet proposilasqne proprieutes snmcntes , qaarU 
pnrte oaias «qoinoctialis horae declinationem exces- 
lAtts adaOciis, sufBdenter fecerlmns^ sl posnerimus 
ODlvorsalem earum expositionem, aniequam ad pa^ 
tf cttlarih descendamos. 

IniHam igUnr a parallelo qoi soh ipso sqninocilall 
M eaplamas. Ii disseparat proxime a loiios qoartab 
MMlri orbis porto iUam quoB ad meridiem est, solus- 
'Modies el nodes universas aeqoales bter se babel. 
Dl enim solammodo omiiet qoi in spha^ra sont par- 
aMI ad sguinoctlalem drcolam In doo aequalia 
dlfidontor» lU ui partes quae siiper terram sunt et 
krter se similes el acquales sublerraoeis partibus sin« 
gnfae siogolis sinl, qnod in nulla prorsns decllnatione 
ncddil, soltts tamOn dequinoctialis rorsom abique 
seqoaliier ab horisonte diyisiiSv dies qoi per ipKinm 
iom aeqoales ad seosQm noctibus faeit. De maximis 
Oiitei Ipso qooqoe circohis eslt reliqni fero cnm In- 
srqttollieroi secondom nosiri orbis declinationem 
dividantur; aostraliores quidem ipso partes, quaa 
amer lerram sunt minores subterraneis > el dies no- 
eSMs broriores Diciunt : boreaKores aotem e contra, 
nujores soper lerram panes« longiores dies. Huios 
paialleli ombrae quoqoe dupUces sont : sd enini bis 
p« ?enicem habiuntium snb eo lll secondum 
oinoclialls oMiqoiqae circuli partes. Qoare tonc 
loa in meridie goomooes nuUam umbraro reddere 
po ss o n u Cnm vero sol per borealem semicirculam 
tottlttiv looc ad meridiem ; com autem per aostralem, 
•imc. ad sepunlrionem ambrae a gnomooibus reddun- 
ittr. In his regionibos qualium partium gnomon esl 
60, Ullom ulra iue Um aesti? alis quam hleioalis 
■mhrs 96 30 |>roxime esL Dicemos auiem unitersa- 
IHerv nlsi de illis nmbris qnae in meridiebos fiunt. 
Mon enim accipere possooius Teritaiem meridiei, 
neooefai ponctisaeqoinoctialibasneqaesolstitialibus. 
Sed Umeo qoando non acceperimus ombram in bis 
lenporihos apod horam meridiei, eril proximom 
▼eriuil Deqoe caosaliter aiifuis error sensibilis : 
sttpra ▼enicem fero eorom qoi sub aequinodiali 
habiuni, iBae stelias perrenionl qo» in ipso aequino- 
etiali volYaolnr, ei omnes Um oriri qoam ocddere 
T ideolnr. Nam sphaerje poli cnm in ipso sint bori- 
ioole,oollamcircaiam aeqoatori parallelom aul sem- 
per apparenlem, aol nooquam apparentem fsiciunl 
orbem meridiei secantem. Ilabiutiones autem posse 
sob aBqninoctiali e»e quasi in resiooe nimium tem- 
poraia» multi conienduot •• mm solem nec in 
pttneiis soper venicem immorari, quoniam recessus 
oecon dn m btiludlnem velociter ab aequinoctialibos 
pttnetis deficitt unde temperaum reddi xsUUm, nec 
m solsiiilis muiium a venice disunii quare levissi- 
hiomes tteri. Qoae iiero istae sint habiutiones. 



^ 



Terislmiliter dicei^ non possomos. Nam ad hnne 
usqne diem nostri orbis boniinOs minime illo pene« 
Iramni. Quare conjecturam niagis quam veram bis- 
loriam ea quae de ipsis narranlor quispiam eiisti- 
mabit. Sed de proprieUtibns quidem paraileli dul 
siib aequiiiociiali est, haec breviter dicU sint. Pe 
reliquis ?ero a quibus et habiUliones noonuili 
B aesiimant comprehendi^ illa re in singntis repeun* 
tar, addemus quod super ▼erticem in slogulis ii- 
lae stellae fiunl, qu» arcu «iquali ejus circidl qui per 
polos aequinocliaiis est> ab ipsb disuni, aequali In» 

Suam arcuit quo soppositus qooque parallelos 
imiliier disUi, et qood seniper ille apparei clrculos 
qni polo aequinoctialis boreali polo ei * dcTationo- 
poli spaiio describitur, i quo qu» inUrcipianior 
sUlLe omnes semper apparent: contra Toro nnnqoam 
ille apparet circulus qui polo australi ei eodem de* 
acribitur spaiio, a qao qusinlerdpiantur stellae non- 
qoam appareni. 

Seconoas est parallelns» inqoo makimos dtes 
horarum esl aequinoctiaKum 13 15. Hic ahsequi- 
noctiali cradibus 4 « M. 15 distat , et describilur 
per insnlam Taprofcianem : hic eliam ombrae du« 

gicts esl. Sol enim bis super Terticem illorum tttk 
iii sttb eo habiUnl, et gnomones in meridiebus 
ttmbra tunc privat, qo^ndo ob aestivali solstiiio in 
r ntraque parU G. 79 11« SO disUt : ita dum per bos 
159 graltts fertur ad australia, dum Tcro per reliqoos 
901 ad borealia gnomonnm umbrtt prolenduninr. 
Uic qi»lia<o gnomon esi 60, taliuin est flequinociialis 
ombra ii5. llsiivalis 21 ftO, brumalisSt. 

Tenius paraHelns esi , ubi maxinins dies aequmo- 
eyaKttm esi borarom i% M. 30. HtcG. D, N. K. 
AhsqoalorediaUleldescribitar per sinum ATalicum » 
ttmbne duolicte hid <tuoqae est, sOl enim bis super 
▼enreem iiloraih fil qoi sub eo habiunl, el gno- 
monica ^iiam in mmdiebns nmbra lunc priTat : 
qnando ab aeslitali solstltio in airaque p:irie 69 par* 
iibos dlsial. iu dum per hos 138 gradus fer^* 
lar^ ad meridiem gnomonttm ombrae proten lontur ; 
dam Tcro per reliqoos 3H, ad aepienirionem. Uic 

Snalium gnomon esl 60« Ullom aequltaociialis qui- 
em umbra ea B 50, mrtlTalis.Tero 16 SO^ brumalis 
autem 37 54. 

Quarins parallelus, in qoo maxlmwtdies est hora-* 
rom aequinoctialium It 45. Hic disUI ab xiiuino-» 
Dctiali grailibus 12 30^ et describitur per sinum 
Aduliticum : hic quoque duplicis umbras est; bis 
enim sol super ? enicem fli,el gnomonaa in meridie'* 
btts ombra tanc prival, qaando ab aeqninocibll 
solstrtio in uiraqne pane 57 50 gradibus distot. iu 
diim per hos 115 40 gradus ierUu^ ad morhlian nm- 
brae gnomonum protrahunittr;dumvero per reliquos 
244 iO, ad septentrionem. Hie qnalium jtnomon est 
60, Ulium aequinoctialis umbra 13 90. JistiTalis l^ 
brumalis 44 10. 

Qu ntus parallelttSf sub qoo maximns dies esl 
boraruin aequinoctialium 13. Uic ab nqttiiiociiali G. 
16, M. 27, disut, ei describiiur per Meroem in- 
sulam. Hic quoque umbrae duplicL esl, ei sol bls 
super Tenicem- fit, gnomonasque umbra iu meridio - 
bus lunc priTsi, ouando in utraqoe parte ab aBSti? aii 
solstitio 45 gradibus dislai, iU dum per hos 90 gra« 
dus iirlur, gnomonuro umbrae ad merldiem londunt • 



* 8ab sqnalore est habltallo seoand«n plerosqee noslri temporis tOtt. 



f71 BEDiE YEKERABIUS OPKRVM PARS 1. — DIDASCAUGA GENUIKA. m 

Heroen, ct Plolemaidam Rabri marls nrbem , ubi A amplior : alrerum per Syenem iEgyptiy qni esl bo* 
longissimus dies horaram XII esl, dimidia bora rarum XIII. Duosque subjicinnly primiim per llypor« 

GLOSSiC ET SCHOLIA. 



dum vero per reliquos S70, ad sq>leDtrionem hie 
quaUum gnomon esl 60. talium est acquinocilalis 
uinbra 17 45, sesiivalis 7 45, brumalls 51. 

Saitas e-st paralleliis» sub quo maximus dies 13 
IShorarum a^uinoetialium.Kicab ^uinoctialiM 
li gradibus distat, ct describitur per t^iaiMita : el 
est etiam iste duplieis umbr» ; sol enioi his super 
vertlies Gt, et gm^monas in meridiebns umbra tunc 
privat, qaando ab ;eslivali snlstitio ex utraque parte 
31 gradibus dislat; ila dum pcr hos 0% gradus fcrtur» 
gnoroonum umbnc ad mcritiiem prolraliuntur : dum 
vero per reliqoos S98,ad septenlrionem. Hlcqnaliom 



15 15 iBquinoettaliiim horamm. Hic disttl ab 
8H|uiooctiah gradibus 45 5,et scribitur per Massiliam ; 
hic qualium gnomoa esl 69, taliuro est «siiTa uaabrt 
SO 50, «quioootialis 55 55, bruroalis 140 15. 

Quinttts decimus esi paralloltts, ubi roasimua dioft 
15 SOsqainoetialium horaram« distatque ab aKqai- 
noctiall gradibus 45 1 el deseribitur oer roedium 
Fontum ; hic qnaltum gnoroon est 60, laiiom sastiYatif 
umbr^ esl 23 15, laquinoctiafis yero eorurodem 60; 
brumalis 155 15 

Sexlusdeeimusest parallelus sabquo mailiiiiisdias 
15 45 horaroro ttqaiooctiaiium eat. Hic ab aoqaioo- 



gaomon est 60, laliuiii aBqulnoctiali» umbra » 10, B etiali 46 51 gradibos disiat, et acribHiir per Damibit 



xstivalis 3 45, brumalis 58 10. 

Septimiis est paralielus, ubi luaximus dies est hora« 
runiaH|uinoctialium 15 30. Hic absnqiiiiioKialiiS 51 
gradibiis distat, et dcsciibttur perSyenein. Hic par- 
allelui prinins ^^runi est qul simplicis umbr» no- 
minaiitur, nunquain eniin sub ipso gnnmouutn in 
rneridiebus umbra: ad aaslralia proteniluntur, sed In 
ipso xstivali duiitaxat solstitio super verticem habi- 
lantium sub eo sol flt, et gnoroones tunc ab quo 
uinbra esse cemuntur. Tantum enim ab acquino- 
ctiali distat, quanlum acstivale tropicum pufictuin, 
reliquo vero tempore universo ad sepientrionem 
uinbram iniltuul. Hic qualinm gnoinou est 60, talium 
est scquiiioctialis umbfa S6 30 , brumalis 65 50, 
ssttvati vero unibra gnomones carent. Omnes qiio- 
que Iblos iM^reatiores parallt^li iisque ad eum qui 
tiostrum orbain dissoparat, habitabiie»sque regioiies 
terniinat^ siinplicis umbnK sunt. Sub Ipsis enim roe 



amnisronles; bie qnalium gnomon csi 60« Ulium 
ffistivalia umbra esl 25 30, aequiiioetialis 63 55, bia* 
inaiis 471 35. 

Decimus septimtts parallelus, ubicunqiie maximai 
dies 16 horarum sequinoctialium est. Hic ab eqoi- 
noctiali 48 23 gradibua diiiat, el scribitar per osttji 
Borysthenis; hic oaaiiam gnomon est 60, laliDro esl 
«stlvalis umbra %) 30, oHiuiDOCtiaiis 67, 50, bniiM* 
iisl88 35. 

Decimus oetavus esl, ubicongoe maximus diea 16 
15 horarum ttquiDoetialiuro eat. Hic ab »|uinocliali 
50 gradibas disut, et scribitar per modiaro Mootfda 
paludeni ; hlc qualiam gnoroon eit 60« laiiuro est 
sestivalia ainbra 29 55, apquiaoctiaiia 71 iO, bruroatia 
S08 20. 

Decimus nonus MraUeloa oat, in quo maxiiiaa 
dies 16 horarum, II. 50 «quiooctUilittm esc Hle 
ab loqainoctiali 51 36 gradibaa disuip ol oeribilttr 



riJiebns sine iimbra pcnitiis guoraoues cernuiilur : (j per auatralisaima Britannl»; hic qwiliura gnomon 

nec ad mendiem eas, sed septentnoneiu seuiper —«^a ^h — — -•-^•:- — l_^ «a^e : — ^u^%i^ 

miitunl , nuiiquam taiueii sol super vcnices iu is- 
tis fit. 

Ocuvusest parallelus,sub quo maxiinus dios est 13 
45 horamm asquiDoctialiim. Hic ab squinoetiali G. 
27, M. 40, diiUt, et scrlbilur per Ptoenididein, qum 
iu Thebaide est, qui^e Nercur. appellatur. llic 
qualium anoinon et oO, ulium aestivalls umbra 
3 30, aequinoclialis 3 50, bruinalis 70 10. 

Nonos est paralleiui, obi maximus dies e&t 14 ho- 
rarnro mauinoctialiiim. Hic ab «quinoctiai 30 22 
gradibua disUt, et scribitur per interiorein iCgypti 
TCgioncm: hic oualium gnomon est 60, Ulimn aBsii- 
Tatia umbra 6 50, aequiuoctialis 35 12, brumalig 
4(3 15. 

Decimus est parallelus in quo maximus dies est 
14 15 hOrarum aequinoctialium. Hic ab aequinooliali 
33 I8gradibus distat, et scribitur perroediuin Pliae- 



esi 60, toliuro feniivalis umbra 31 25, ffquiDoelialia 
75 2S,brttmolis229 80. 

Vigeilmos est paralleltta, aob qno 16 45 horamm 
aeqttinociialiom maximoa diea e^t. Hic ob iBqnino- 
ctiali 52 50 gradibos distat, et scribrtttr per Khoni 
fluvii ostia; hi« quallam ^omon eat 60, Ulforo aes- 
tiva umbra 53 20, Mttinoctlalis 09 5, brumalis 
25510. 

Vigesimos primui estparallelas,iiblinaximaidiea 
17horaram seqainoctlalium osl. IsU ab Muinoetiaii 
541 gradibtts disut, et acribitur per Tanaidoi flavii 
osiia; hlc qujdiam gnomon eai 60, talinm est losli* 
valis umbra 34 55, nquinoeiialis 82 35, bruroalia 
278 45. 

ViffOtlmos aecnndua panilUlas e$t,ln qoo roaxlmaa 
dies 17 15 horarum aeguinoctialium ofL Iste 55gra« 
dibui distat ab aBquipoctlali, et scribitor per Brigan- 
tium Magn^ BriUnnne; hic goalium gnomon est 50, 



nicen. Hic qualium gnomon est 60, laiium :eslivaiis D taHuui esl ae^Uvaiis uinbra 36 15, sqaiDoetiaiis 85 



iimbra 10, squinoctialia 39 50, bnimalis *J3 5. 

Uudecimus esl paraJlelus »ub quo niaximus di^s 
esi 14 30 horarum aBquinoctiahum. Ilic 36 ab 
soqoinoctiali gradibiis distat, et scribitur per liho- 
dum ; hic qualtiim gnomon est 60, taliiim esl aBsti* 
valis umbra 12 55, aequiiioctiaKs 43 50, bromalis 
103 20. 

Duodecimiis est ^ralielus inquo 14 45 maximus 

d'es horarum aequinoctialium e^. Uic ab acquiao* 

ctiali 38 35gradibusdi9Ut,et scribiturperSinyrnam; 

ic qualium quomodo est 60, Uliiim «stivalis umbra 

15 20, aequinoctialist7 50, brumalis 114 55« 

Tortius decl nus est paralleius in qito maxlrous 
dioi est boramm 15 aequinoctiaiium. Hic ab oequi« 
Doctlaii 40 56 gradibus diiitat, et scribitur perHelles* 

f»ontum; hic qualinm gnoinon est 68, uiium «estiva- 
is umbra est 18 30, aequinoctiaiis 52 10, brumalia 
W50. 
Qiiartus dccimus est parallelus, ubi maximus diea 



20, broinalis 304 30, 

Vijesimus tenius est parallelus, iibl maxiroos dies 
17 30, horarnin ffiOu'noetialium est. isu ab lequino- 
etiali 56 gradibus oisui, et scribltur per mediom Bri* 
tanniam Magnam ; bic qualium gnomon oit 60. Uliuoi 
ttstlvalis umbra est 37 20, leqainoetfaUs 88 58 , hra* 
roalis 535 15. 

Vigeaimus gnatuis paratlelus est sub qoo roaxi- 
mos dies 17 45 horarum aequinociialium ost. 1 U ab 
«quinociiaU 57 gradlbus di^t, et seribitur per 
caturaciorium Britanniae ; hic qualium gnomon eot 
60, lilium aKitivalis unibra 59 tO, aequlnoctialis 92 
25, brumalis 372 40. 

VigesimuB quintus parallelus est, ubi roaximus diet 
lOaequinoctialium horarum est. Isu ab aequinoctia* 
ii 58 gradibus disUl. acribitur per parvai DriUDofaa 
auslralin; hic qualiuia gnomoa est 60, Uiiuw esi 
aestivalis uipbra 40 44, Muinocltalis 96 , hnuDali» 
m 5. 



m m NATUKA lUSRllM. «74 

boreM et Britaiuiiam. « ubi esl dies longitsimus A CAPUT XLVHl 

boranim XVll : alterom * per Scythieiim, a Riphaeis Gnomcniea de Hidem. 

jugis io Timlen in quo dies coniihuanliir noctesque Umbilici» quem gnomonem appellantt umbra in 
per vieea. ifigypto meridiano tempore, asquinodii die paalo 

VAaiAT«T£S LECTIQNES. 



* Vmc M e. i. longu^mmi om. A, B, C. 



A, Bf C, omfttuot pefm 



CLOSSifi £T 
Vigesimils texius iMtralleiuscsi, obi masimus dies 
boramm esl aMniiitoctialium hofsrum 18 , It. SO» 
Me ab aqauiocliaii S9 80 gradibus distat, et scribi- 
tiur per nMiam Britanoiam Parvam. Non sumos bic 
ttsi iacrememo quart» partls bone unius, tum quo* 
niam crebriores hie paraOeli (lant, iuro quoniam ele- 
iraiiol^om diilbfsntia ne inlegri quidem unins gradus 
coUigiOar; et ad hscqvianoosimilKernobis in bo« l^ 
realioribus scrutanda sunt omnia, proplerea et pro- 
poriiooes ombrarom ad gnomones, suptHlnum puU** 
vioMH 10 separalls recondttisque loeis apponece* 

Obl ergo dies maximus i9borarum ttquiooetia- 
Hoas esl , ille paraUehis 61 ab ffiqulnociisli 
gradiboa disut, ei scribitur per borealia Panrae Bri- 



Ubi aotem maximos dies 19 SO sequinoctiartom 
boramm esty ilie psrallehis 69 gradibus ab aequioo- 
dioli diaUts el scrtbilur per insulas qoas Ebudas no« 
0ihunl. 

Ubi aoiem maaimus dies W horsrum «qumo- 
diallumest, ilieparandiis 63 gradibus disUI ab 
«oohioctiali, ei scribitur per Tbyiem insulam. 

Ubi rero maximus dies horarum 21 ttquino* 
etlalioro est, ille paralldos 64 gradibus disUl ab 
teqoiooctiali , el aeribitor per Scylhicas gentes 
ignoias. • 

Ubi maximos dies horariim est aequinoetialium Q 
tt. ille parailelusOS 30 gradibus distal ab «quino- 
eHali. 

Ubi maiimus dies horarum eslMuinocUalinm 
Sy itte paralleltts ab ffiquinoctiali 66 gradibus 
ilisUl. 

Ubf aotem maximus dies 24 horarom «qoinoctia« 
Oom est, ille paraUelos distat ab sqoinoetiali gradi- 
bos 68 40. Hic primuseomm est qoi periscii« hoeest 
Latine eircumombratiles appellantur : in aesHvsli 
Umen solstitio dunuxat sole non occldeote, ad om- 
nes borisontis partes gnomonis umbrae vertantur; 
bic sslivatis iroptcus parallelus scmpery brumalis 
Toro nunqosm apparei, ambo enim |»ermutatim 
horixontem ungont. Obliquus aoUm circulus, qni 
per medium signorum est, quando Terum aequino- 
diale ponctum oritur, idem flt cum horizonte : si 
^uis irero contem^lallonis causa unirersaliora bo- 
realiorom deelhiaiionom accidenlia auaerat, is inve- 
oiei obi elevaHopoli graduum 67, H. 15, fere esi, 
ibi neqoaqoam xodiacTgraduSy sive orbis sigaorum 
partei ad otraoiqoe aesiivalis solsiiiii parum occidere : 
hji ot dies ouxima ei ombrarum ad omnes horizon- 



SCHOLIA. 

tis partes drcomdoctio, menstrua ferme fial. Hsec 
qiioaue fadle per jam eippsHam obtiquationfs tahu- 
laiu inldliguntur. Nam quemcunque disure ab aoqui- 
nociiali gradibus parallelum inveniemus, qui verbi 
gratia 15 gradibus ab utraque tropicl psrte interci- 
piat, aqique tunc aui semper, aut nunquam appareu 
com intercepU ejos circoli psrle, qui per niedium 
siKnomm est, lol profccio gradibus an 90. unius 
scilicet quan» partu, borealis poli devatio defldet. 

Ubi aoiem elevatio poli 6930 graduum est, ibi 30 
gradus ex uiraque soisliiii oesiivalis narte solem non 
occidere quis<{iiam inveniet; iuulduorum pfoxlmo 
meiisinm maximus dies et gnomones dreomambralea 
eodem tempore liant 

Ubl devatio poli 73 20 ^adoum est, ibi 4S grados 
ex ttiraqoe solstilii «stivahs parie non occidere quis- 
piam inveniet; iu ut niaximus gnomones periscii ad 
iriuro mensium proximespatium exlendatur. 

Ubi elevatio 78 20 graduum esl, ibi ex ulraqoe 
solsiilii eslivalis parte 60 gradus non occidere quis- 
piam inveniet ; iU ut maiimus dies el ombrarum clr- 
cumductio ad inensium quaiuor spatium procedat. 

Ubi elevatio poU 84 graduum esl , ibi ex utraqoe 
solstifii sstivalis parie 75 gradus non occldere qois- 
piaro inveniet; iu ut quinque maximus dies mensium 
lerme flai, et gnomonum umbrse eodem tempore dr* 
cumducaniur. 

Ubi vero totius ouartae partis 90 gradibus boreaiis 
polus elevatur ab norizonte, ibl boreaiior scquino- 
ctiali, semi-drculus signireri ; hoc est, drcoli qui per 
medium signomm esi medietas, nnnqnam sub terra 
fii australior, nunquam super terram ; iu ol dles 
unus ei nox una aanui spahi sint sex proxime men- 
sium, gnomonesverosemperperiscii sint. Hujusde- 
dinatlonis propria snnt, ut borealis potos super 
verticem sit, et obliquus quidem lum semper lum 
niinquam apparenlis situm accipiat ; et borealis se- 
misphaerlum situm siiper terram ausiralis sub terra 
sempereffidat, sequinoctialis vero siium habeat ho- 
rixootis, 

CAPOT XLVin. 

JoAiv. Nov. ScHOLu. — VmlnHci gvem gnomonm 
appetlant, Gnomonica invenhintur a radiissolis. Stylo 
ad perpendiculum a planitie secundani rectum angu- 
lum erecto, qui, dum est in lumine, umbram neces- 
sario facit, qu» ratio ad horologiorum descripiionem 
ei mundi inciinationem ci cosmograpbiam sane oe- 
cessaria est. Sit iuque in proposito schemate umbi- 




B ^ W CT 

Heosi id ost , slylos erecios ▲ B, qoi splcndente sole ftdi umbrain , humili quidem sole longam, sublimi 



27B BEDifi TXNBRABiUS OPeaOII FAR9 I. ^ D1MSCAUCA 6BNU1NA. 878 

pjus quam ' dimidlaoi gnomonis mensnnim eflloit. In x inondaliones maritt eodem tldeHoet ipirilu inlini ? el 
urbo iiunui nona pan gnomonia deest ombrae. In residenlis sinu recepil. 



opptdo Aneona superest qointa Iricesima. 1n parte 
Itali» qoae Yenetia appeltaior, iisdem lioris ombrt 
gnomoni par Hl. Simlli qoldem modo est soper 
Alexandriam qoliique millibos sladlonimt sobtitli die 
lueJio nuHam umbrani * jacl. Sicot et in Inilla sn- 
pra flomen Hypasim : qood et apod Troglodytas 
qoadragesimo qululo ante et post aolslitlom die fieri 
dlcont roedlis IG diebos Inmeridiem ombra sita. Sed 
el lnMeroe insola Nill, Y millibussladioromi^ Syene 
bis in anno absoml ombrasy sole duodeflceslmam 
panem T^urit et * qMarlam decimam Leonis obti- 

HCIilC, 

CAPUTXUX. 

Torrfle motum vento Oeri diconl» ^ ejus visoerlbus 
Inslar spongke caTemosis incluso^ qol hanc horri- 
bili * tremore percutreosY et evadere nitens» tnrio 
mormore conciitit« et se * tremsndo Tel dehlscende 
cogll eflondere. Unde cava terrarum bis motibus 
sobjacent, uipote ▼enti eapactn : arenosa aotem et 
eolida cerent. Ifeqoe enlm flont« nisl coclo mariqpe 
iranqiimon et yento In Tenas terne coiidito. Et hoc 
est In terra ttemor, qood in nube tonltmam : hoeque 



CAPUT L 

Incendium JEtneB. 

Tellus Siclliaey qux caremoM el solphore ae 

bitomine strau , Yeniis pene toli^et igniboe pttel» 

spirito iulrorsos com igne concerUnte* multls saepe 

locls fumom, tcI ▼apores » vel flammes eroeut» toI 

Otiam vento acrlos incombeiitft arenarum lapidomve 

moles * egeril. Inde monila iEin» ad eiemplum 

gehenn«ignium Umdiutinom dorat locendlom,qood 

insularum iEolidum dieuntuudis nutriri, dum aqua* 

|iim concursus spiritnm secum in Imam prornndooi 

rapiens» Um dio auffocat, donee venis leme dlflufoi 

fomenia ignis accendat. Hinc ScyUaei canes htraro 

n flnguntury dum procul navigantes undamm Ireimim 

lerre ituri qoas sorbente voragine coUidit aestoe 

QAPUT Ll. 

Dithte terra, 

Terraram orbis uaiversus, Oceano dnctos, in 

tres dividitur partes : Europam» Asiam, Afiicaai. 

Origo ab occasu solis, et Gaditano frelo, qua hnink* 

pensOceanos Atbnllcus in * maria interiora effondi* 

tor : hinc intranti dexiem Afika, laeva est Eoropa: 

inter has Asia magnitodine compar est alils duahns. 

Terminl sunt amnes Taniis et Nilus. XV paasuum hi 

tQngiiodine qoaa dijdmus faooes Oceanl patcnt : V 



hiatus» quod fMhnen. 1'lont simul cum lerrae motu et 

YARIANTES LSCTIONBS. 
» A, dimidNun. « Af/oci io^^pstl Ott^sicmnw, dnx Alexandrl. Skei... 

• A, e< <^. • A, C, frmiere. • A, iremeieendo ' A. erimi. • 

QLQSSJS ET SGHOLIA. 



A, eri^t. 



* A, dnodedwunf^t 
At aierlf ••• ifljfMMfifw* 



brevem. Slt luque aol In D, radios a contaolu umbilicl 
iibi fst A, descendil in G, efficiens umbram B Q» 
dimidio breviorem : stvlus enim sil pednm lx, umbra 
XIX, ulis die aMninocliali sit (solem seinper intelliges 
)n meridie) in j£,vpto, etdem ait dle solstitiali apud 
OolQniam Agrlppmenaiom, Eodem die in oppido 
Syene nuila sit uinbra, in meridie enim eril sol in A, 
radius vero recia descendit in B, qu» ratio umbra- 
rum t vergentilius ad meridiem et aquilonem conliiiuo 
niulater. veloii Germanitft plerisgoe locls bibema 
iuuhra erlt B C. sol enim erit hi F. Dum autem sol 
eatmE, fil umbraHB, duodeclma paHe longior 
quaro. umbilicus» quod flt ColoniaB die acquiuociiali. 

Auoif^cimffui pnrtem Tauri et quarU^tn ded^tem Leo' 
ni$» Quemadinodum cx signoruin parlibns aniisiis 
eonsti^t, hocsic fieri nequit. Puodecima enim pam 
tatiri antisiam habei decnuam ocUvain Leonis , non 
quarUm dccimam , veluti inrerias copiosius docebi- 
mua de anllsiis figuontm, Legitur et apud Plinium 
idlier, sed neqiie hoc ad recentioreiu partium dis- 
lioeilouem quadrat. Vide inrerius de aequuioctio. 

Imc. AopT. Gtossx. — Terrfffneiam vento feri 
ifiauil. eins vi$cerilin$ in$iar $pof$gi(B cavemotie iu* 
etn$m, Ternemolos aatem illic fierl solet , obi cava 
lerranimsunit io quibusvena ingrediunHir, et raclonl 
lerr» motum. Nam ubi arenosa est aut solidau, non 
ibi fil t^rramiotuF, Huj^s autem lerrae moutio per- 
lipei ad judicium, quando peccAtores et terrenl ho- 
mfaies, spirilo oris Dei con^i, commovcbontur. 
Item : Terrae coinmoUtio, hominoin terrenorum ad 
ndem est converaio. Unde scriptnm est : Pede$ $U' 
leniJil, et commota e$t terra, ulique ad creden- 
dam. 

CAPOT Ll. 

Ino. AecT. Closs*. — Tf rrericm o*i NnfveriNf 



C Oceeno cinc/ift, Ifi trei dividitnr partee, Ewropam^ 
4ssam, Africam. Terra, ut tesiatur Hyginns , mondl 
media rrgione collocaia, omnibos partibos aeqoali 
desinens intervallo, centrum obtioet. Oceaow aMten 
regione circomdoctionis sphasrae profosos, prope lo* 
liiis orbis ailuit flnes. luque et signa occidentia hi 
eom cadere existimantur. Regio autem terraa dividi* 
tor trifarie : e qoibos una pars Europa, altera Asia, 
tertia Africa vocatur. Europam igitur ah AfHca divi- 
ditmaro, ab extremis Oceani flnibus et Hercolinit 
coUitnnis. Astam autem et Lihyam cum .figypto dle- 
terminat ostiom Niii flominis,qqod CanopiconapDel- 
latur : Asia aotem, ot ait B. Aoguatinus, a mendie 
oer orienlem uaque. ad septentrionem perveoil : 
Europa vero a sepCentrione usque ad occidenlem ^ 
atqne Inde Africa i|b occldenU nsqne ad merldiem* 
Uiide videntur orbeni dimidium duac tencre, Eoropn 
et Afnca : alluiu vero dimidium sula Asla. Sed idoo 
ilkn duaa psrtes sunt , quia inter utrumque ah Oceaao 
ingreditur, quidqnid aquarum terras inlerloit, el hoo 
mare Maguom nobis faat Totios antem terrac meBso- 

D ram geomeirlcl, centum octuaginu milliom stadioroBi 
aestimaverunt. Ambrosius In Hbro llexameron : 
c Carfimi k^imus, coeiqm accipiamos. rerram Ir(|fi- 
mus; terram lutelligamu^ frufiferam. Quld mihi 
qua^re quid sit ejos mensoni circoilo|« qoam geo* 
metne cenlom octoaginU milliom stadlorqm aBslHna* 
veruntf Libenter me fatepr nesclre quod nescio» Ima 
nescire quod sdre nihil) proderit. Qofmadmodoaa 
possumus comprehendere qqod impossibile eaae ho« 
minibus Scripturt demonstral , dioenU Domloo : 
Qttis nun$u$ e$t wumu aquan et eetlmn valm^ «< tm* 
ver$am terram etaueam n$ann? > 

Mtfghiibus lerois tellos bacelDgitnr oouiia, 
Ohtt^uaique fatts per cuaci^ bnea partes^ 



m DB TBMPOIUBOS UBBIU 278 

Ui latitudiM. Eiiropa ergo ab occidonle mqttd td j^ittqiieadiiieridiem»tqii6iiiileA1Heaaineriditiiiqiie 
leplealrioiiefli, Asia Tero a sepientrioDe per orieniem ad occidenteiii extenditar. 

GLOSSiE ET SCUOUA. 

bdoniai lernt, hiae Thetiee «qaera cbndaBi , Hemrioa fioM» imnunit tenntBat rndos , 

\ laaune ceruit: Ad Tliylen f eniens qni nocte dteqne rclucet. 



OwB prf mo Tltan aicendena I 




DE TE MPORIBUS LIBER. 

ARGOMENTUM IN LIBRUX VEN. BED^ DB TEHPORIBUS; 

SMpiri&n Hkro ie mundo al pngdptdt epu pwrtibui^ brevlhu ac jfenpiadi^ rudmenU$^ in Cemefrepbia 
leaee ine$iHme cil« qrmdeqMem ad lemponfm ae kiileriarum €e§nittoaem q^ika$ kee arpimenlam e$i de$H* 
mHam ea di$eipH»a para$ee9e e$t. Hee autem welmmiue fnod deTemporibua inecribiiur^ temperum parte$. $peeii9 
ei Seeriadna cur^ tanium espemt : prmeeiente enim idem argumentum coptotiiu traetat. Ordini$ enim fiiji, 
01 fuld m n mundum naturam, ut pe$leaauam lempori$ cmuam unde prodeniat^ id e$t^ mumdum^ expHcueiet^ 
mme de efectibu$ et eon$eaueHlibu$ orano ini ftteminr» qum quia prmcedenA libro [u^ traduntur^ expUcatiO'* 
Mn lecmrum ^/UiHum illi arfumento re$erva9imu$. 

CAFOT PRlllUM. B minbnom atqoo^angoatisaimom lempua, a mota si« 

TAiiporit ifiaiilo. derum dictnm : eat enim extremilaa horae in bre? i* 

Teoipom nMNDeotia, bori^, diebaa, mensibas, an- bna intenraliia» cum aliquld sibi cedit atqae saccedil. 

■iSy ascolia el «Inlibas difidantor. Momeniam eal Hora Graecum nomen esl, el Umen Latlnum aonal : 

GLOSSiE ET SCflOLIA. 
caFOT pamua. frlgore. Uomentie^ hori$t diebue^ men$ikt$^ annU^ 

bc. AoGT. GLOsa^. — Tempora dicontar a tem* fONnf/it, arioii^. 8»colis, aeiiicel onioa bominis* 
aio«. fDod ao loTlcem lomperent caloce el Saeculum secuudum qoosdam aont ducenti el Tiginti 



i79 BBDJS VfiHERABIUS OPERUM PARS f. -- MDASCALICA GENUINA. SM 

* hora enifu finis est leinporis» sicct et» borao sonl A i& ' mediimi. (Jmbri et Atbenieoses a meridie coa« 



flnes maris, iluvioruni, vestimeniorum. Consltl au- 
teoi hora quatuor pnneMs, decem minutis» * quin- 
deeim panibus, XLmomeDtis. Etnotandum propter 
errorcm caveiidum *, qiiod computusparlim natora, 
partim aoctoritate vel consoetodiney niutor : naiora, 
oC\ annom commnnem doodccim menses lonares 
habere ; consuetodine , ot menses triginta diebos 
9ompuUri : aoctorilate, pt bebdoniiadamseptemferiis 
constare. 

CAPUTIL 

Be Die. 

Dies mlgaris est froii^ prcsentia toper terras, qoi 

proprie IXI? horis ' adimpletor. Honc» * Hebrsi, 

Chaldsei» ei Perstt inter doos solis exortos: iEgyptii 



poUoi ad weridiem. Moses aulem a mane osque ad 
roane onom diem appellai: sed Bomiiio furgente ve- 
spera tabbali, locescebat in * priniam sabbaii» o( honio 
deloce lapsos iutenebras,deinceps a tenebris rediret 
ad kicem« 

CAPUT ni 
De NoeU. 
Nox eat solis absentia terrarom umbra conditlt 
morUlibos ad requieni Tacu, ne opere dlutlno avida 
deflceret hmnamUs : ubi rigidior, ibl el ad opert 
mlooeoda el ad merobra (bvemia proHxlor. Cojot 
partes sont seplem : Creposcnlom, id esl» dobia. In 
Inter Socem el lenebras ; nam d^iyimiiii»dobiam did* 
mus. Vesperom^ apparente atella hujos nominis. 



inter dooaoccasosnomerant: Romani ii medio nociis B Conticiniam» qoando omnia siient. * Intempeatom, 

YARIANTES LECTIONES^ 

« A, kara $it /lnit. Vide ad init. variantium Leclionnm precedentis libri qotddiximot de codldhot eolltiit. 
% Omitlont tfitindeinm p0rtHm$ A. B, C. • A add. nk ^ A, «1 iTtdiiir. * A, B, G, impUtur. 

* A* om. Uikrun, * A, m^diNm diei» * A, primam, * A, tntempeilmiiR. 

CLOSSiE ET SCflDLIA. 
anni; sed Servius dieil onioscojiisque bominls ttU- babei a Jove» quem Greci ^ vocant; inteiligonl 



tem vel vlum ssBcolum posse dlei. Beatos l|ierony- 
inus sic dltit in libro Hebraicarum Quastionum : Non 
igilur humana viU, ol multi erranl. in centom vigin- 
li aonis cnmiracU ett, tlgoidem invenimot qood pott 
dilovioin Abraham vixetil annos centoni septuaginU 
qoinque, ei cmtn amplius ducentis et treceiitis annii , 
Soi cediL Sol cursum soom tgendo el cedil et 
succedit stbi. Ge lit quidem, dum ab ono In altem n 
i$ui circuli tranait locum ; soccedit aotem* dom ejos- 



aotem physici Jovis nomlne solem, vdoli ex notit* 
timo Orphei ei Ennii Venicolo ooostal; alqoi tol et| 
auctor diei. 

Bunc Chaldtei et Per$m hUer ifoot $oli$ exvrUu. m 
vario dierom ioitio vide Geiliom et C<otU lecHooetftn* 
tiquas 

CAPVT m. 

JoAN. Nov. ScHOLiA. -:- Nqx e$i $oli$ abuH^. Nox 
e Grau» dictione ett litterae unins muutione. Gr«co 



dein semper partes quasi sete tequendo rccurrit. n enim v6; nociem Bigniricat. Hanc Aristoteles definit» 

v^i «-^ii ^..«» «-;^. ^^^ ^t -4.«Si ..i4:„ c:-- v» p,.j|„^ y^y^j^ ^^ MfTfwpwv, eTaow t«C ynr, id etl, Om« 

brani ferr». Necesse namqoe, nl ex physica aiqoe 
optice consUti corptre in lowioe posito ombrani 
(iori in adversa lucis regione. Itaque dum tol iofra 
llnitorem (qoem Grasci horizonU vocanl) decorril , 
neceste esi ombram terra^ lale oer aera aspergi ccelot 
non aotem penetrare osqoe ad oltimom ccelorom, ot 
docent astrologi el physici. Est auUm umbra hic, 
quod ad figuram attlnet, meUo simHit teu pvnimid«« 
de qua re vide scheniau quiedam tuperiitt descripUi 
obi bmc ipsa oopioitius. 

Mortalihu^ ai reqiijiem (aeta, Nox rebot acendit 
inepia ett : ob id quidam a nocendo diclam scrlbont; 
raciiinl poe(» hanc Terrse ppolem (cojos ratlo depra* 
henditur ex his quse modo diximos). Haec tlatina 
genort 'Tirm xcceovaToy, idest, Somnum et Morteu^ 
germanos fratres, toin quia nox somnom conciliet, 
qoi dimidiom vits» bominiDos aofert, hoc esl semimor- 
toos reddere; lepide itaque excogiuiom morrent 



Vel cedil, dum prima pars esl, venil ultima. Sive 
cedit in ascendeiioo usque ad meridiem ; succedil ip 
descendendo usque ad occasum. 

Brembu$ hUenaUiu Dreve intervallum esl de mo« 
menlo ad aliud motnenium. 

Cicm aUijuid. U eat, aliquod tidiis, ubi toli cedit 
ab bominibuit ; id esi, cum locom dal aique suocedii 
«liquod sidus hominibut, non ul transeat, sed Unluia 
te moveal. 

loAH. Nov. SoHOLU. — Hora Crceoim nomen e$t, 
'Xi/9oe atpiratnr, Latine vero ora^ qu» non tempus 
$igmflcal, sed spatii cujusque aut magnitodinis ex- 
tremilatem, tt| locorumy regionuro, ve^tium etiam, 
levem habet ; non igitur idem esl, spirliu namque 
d^stinguitur Gnecum et Latinum. Horas autem Gneci 
vocaiii quatuor anni trimcstria spatia noU, vulgo ver, 
aesUUm, autiimniim et hiemcm, quas parles auclor 
ett Eusutbius Homrrum iotelligere in lliade« ubl 
quatoor deas Horas intrododt, qoarum diuB oBlom 



aperiani, reliquse chodanL Aperitur aulem C(Biuni, D fratrein esse somni , ut apud Senecam lo Iragoedia : 

ut traduiil el physici, et probal Arisloteles lib. u de ""'^ * — ' — '"' '- 

Generatione el corrupiione, a bruma usque ad sol- 
stitium, quod tempus est generationis ; clauditor vi- 
cissini a tolstitlo usqne ad bniinam, qood tempns 
vocaiii Corruptionis. Toio enim hoc lempore sol 
deoo Ht ; ted vulgatlore signiltcatione lemporis mo« 
inenium quoddam slgnificat diei clvilis partem vlce- 
siinam qoarUm, scriplores sBquinocUales voeant, et 
sont toto anno «qoales, ({uae dum fiuntt orilur mundi 
temuncia, hl ett, vicetima quaru part alias diei 
iiaturalis, qoae a nocte distinguitur ; parllm slgnifical 
doodecimam, h» sonl iraeqoales, sBsUie namqoe 
longc soot hiuos generb hone. Hiberna lUqoe uox 
qoia prolixa ett, noctomas habet (ongiores horas. 

CAPCT II. 

JoAjf. Nov. ScooLiA. — Die$ wlgari$ e$t $oli$. Diem 
buac volgo aniflcialem improprie nominant, alii, ot 
i«m tumut sa^ios tettttti^ natoraiem : nomco certe 



Dirs frattr UiigiiUlae mortls. 

Uki nox rigiSor. Frigidit somnus prodocltor, co- 
lidis aulem cooctKalur. ¥ide Aristoieiem io iibello 
de Somoo el Vigitia. Iu<)ae natora provfeom ett« ot 
hibemae noctet aesiivis sinl toogioret, et eo qoidem 
magis, i[oO regio ipta seplenirlonibips axtra tolM viaoi 
propios tobjecu est , veloti Briunnia ooctom bro- 
malem babel borarom xvii, Germania xff« lUlia 
yeroi^r, Uibemia autem xxiv. Porro Tbyle, qoao 
terrarum okima est, meniibos plonbiit ooa nox doral» 
ted vlclssim in bis solstitialet diet totidem horao 
perdorant, iuqoe lucis et tenebrarom ratio io omol- 
biit regiooibus aeqoalis csty facU ioteraete coUaUoM 
aequalioni et InaBqoatium. 

Apparenle $teHa huju$ nonuni$. liMt Yenerit ttelto 
fsi, quae dum soleiu sequitur, et sub nooiem lo oc- 
casura cmli parte cernitor, Vetper el Hetperot. ei 
Vesperogo dtcttur; si vero tdem tidoa maoo toleai 



m 



D£ TEIfPORimJS LIBEH. 



Ut 



quo4 M metf ttm et inftetiKmm Boetis Cempns. Gal- A 
lictiiivm, qoaodo galliM reeonai. MaMiUmim , inter 
abeeetain « tenebxanim, et aurorae adYentum : et di* 
lociilwn , quaai jam incipieiis * parva diei loi, hsc 
et aurora solero pimoedeas. 

CAPCT rv. 

Hebdomada septem diebus coosuty oetavos ao- 
tem dies Idem primus esl; ad quem reditor» eoqoe 
rufsus bebdomada * orditor. His nomioa gentilitas 
a plaftetb indidit, babero se credeotesa sole splri* 
tam, a lona corpvs, aMarto sanguinem, a Mercnrio 
iogenium et lingiiam» a Jo? o temperantiam, a Venere 
voloputem,aSaturno Urditatem.Sed sanctos Sylfo- 
aler ForHis^appellare coastituii,primom diem Domi'» 
Bieum Buaeupans, imlutus Hebrmos, qui primam sal^ B 
bati^ secuttdam sabbati, et sic CSBioron a numero no- 
miaant ; apud quos hebdomada totidem etiam afinis 
peragitur; qui bebdomadam quoqoe bebdomadarum 
indiebtts simlllter babebant et annis« qoinquagesimum 
diem Penlecosteo» aanum Toro Jabiloum, id estv li- 
bcrtatem ? ocaates. 

CAPUT V- 

Mensislunarisincrementolun» senioqueconicltur, 
dmn IHX ' et semis dlebus paulo plos quam 
zodiacomparaglt : sed £icilitae compotandi trigenis 
01 oadetrigenis dicbus luo« menses alternat. Soiaris 
aotem oMBSis lUi boris est ampUor, ex quibus U 
opacunim dies accreseunt, quibus sol Itinm cursom 
llngulis aoais exsuperat. Duodecies enim ▼iceni et ^ 



btni GCLX1V factuni, ot undccles ficeni et quatemi 
eumdern numcrum complent Sed Hebnci menses a 
luna nascente, Boroani a Galcndis incipiunt, ^yptii 
a quarto die Calciidarom Septembriuin, usque in no- 
Bum Calendarum earuindem, XXX diebus suos men« 
ses coropoUntes ; * residuos vcro dies tntercalares 
appeliant. Qui primi ad solis cursom meiises tenni* 
nare cmperuot, ne lun» yelocior et dubius cursus 
impediroentom calculandi eis faceret. 
CAPUT VI. 
De Mentibu» Romauorum, 
Homani, auctore Aomoio, decem mensibus anaum 
' ordinatum agebanl, diebus CCCI V qui prlmum men • 
sem genltori suoMarti dicavit : secundum ab aper- 
tione frugum nominavit ApHlem: teniamMaiaeniatri 
Mercurii, et quarUim Junonl sacravil : Quintili et 
Sextili, qulnunc anativiuu Jnlii Cxsaris, et Augustl 
triumpho nominanlur, et caeieris sequentibus a nu- 
mero nomen iroposuit : quorum IniHa Calendas ap- 
pellairit, quia tunc calau, id esf, vocaU ia Capito- 
liom plebo, dicto quinquies vel septies verbo ealo^ id 
est, «oeo, quot dies superessent ad Nonas^pro* 
nimciabatur. Nonas autem, quod nono anU Idos dia 
confluercnt in nrbcm , * seisciUtuH quid essot eo 
mense faciendom. iH>rro Idusdiem qul medium di« 
vidit mensein : iduara enim Etrusca liiigua dif idera 
est. Ilss Ntraia duos menscs adjiciens, Januarium a 
JoBo, Februarium a Fehuo, deo lustrationum, nomi- 
nando, CCCLIV diebus annum ad cursum luroe dis- 
poanit, quem Joliua Caesar undecim diebus adjectis, 
siout bodie serf atur, institoit 



VARUNTJSS LBGTIONES. 

t A, teaeharum noedi. * A, quadmn panm. C, iwffpieni di^. * A, B,C, iemper orinrr. 

* A, H, C appellari. ■ Om. ei A, B, C. * A, B, C, reiiduot quinque diei, ^ A, G, ordmalam,di^ 
las sm CGClV agebamL * A, proauM^io^antur. • A, fmdtMri; om. B,G. 

GLOSSiE ET SCIIQLIA. 



antevertat, Lucifer et Gr«ce Pbosporos dicitur, om- 
aium steHamm qu» in omlo sunl maiima ac lucu- 
lentisaima. Umbram enim reddit unto lona roinoreni, 
qoaatma Ipsa solis «mbra vlncitur. 
GATirr IV. 

JOAII. NOV. SCBOLU. -*• *B^Si»u« SCU l63ofAgt( Ct 

bebdomada (tot eulm modis dicitnr) teinpus est se- 
ptam dierom, unde et nomen habet etiam apod Laii- 
noe : nam se;ptimanam vocamus. Quos non ez ^ 
eMvarsione astrorum, uade reliqua fere coiliguntur, " 
aad autoritate Dei (qui sei diebus,nt anu dictum 
esl, lauadl creationem complevit, et septinio ouierit) 
frlaram JmM ordioaront, quorom sex vacationibus 
rerum proEyiarom tribuerunt, septlmum religioni et 
qtdkti^ uade Sabbatum dictum esU Quod inde ^entiles 
et Christlani, diversa Umen rationc, sunt imiuii, et 
pniaom qui^em a Sabbato diem , priniam Sabbsii ; 
deiade seqnentem socundam Sabbati; et iia deincepf, 
pro qulbtts Ecelesla uiitur feriarum ordine. Nam re- 
ttgio vetuit bos dies gentilitiis diis inscribere, qnales 
siat, dies Veneris, Martis, etc. De ci^us factl ratlone 
aBbl est dictnm copiosius. 

Ilis namlMbua aenUliiai a planelk indidil. De afle- 
eiioBibBs corporalibus, quas poetae larglnator aascen» 
tsbBs, sl sdre cupls exade, lege PoaUai de Rebos 
cudestibBs librum quartum. 

CAPCT V. 

JoAa, Nov. ScBOLia. — Dum im diebut el iemii 



paulo pius qmm %odiacum peragiU Hecte dictum 
pauio piui, fiam boc diernm numero signiferoro in« 
tegrum permeiitur, et doodeeimam ejus fere partcm. 
Mensis enim e.<t, nondum luna ad eamdem partem 
signiferi unde pr»cedente mense exibat reveriilur, 
sed quod est mter doos ejus a sole synodos, Lalinl 
coetos vocanU Pra^cedenti autem libro dc mensibus 
nostris et peregrinis plura disseruimns. 

CAPWT VI. 

JoA!i« Nov. ScBOLiA. — Homaiti auclore Romulo. 
Romuius , qqod sic arima gentis suas eonditio ex- 
egerit, discipUme militarisstodiosior fultquam rerum 
coslestium, qnemadmodum pervulgato Ovidil vers^- 
eulo incesdilur : 

Sdlioet triiM magis qQam sldera, Roniule, norss. 
TracUvit boc argumentum cojpiose Macrobius in 
Saturnalibus. Porro Quintilis, oextilid, Sepfomber, 
Ociober, untum a numero dicuntur : nam prooter 
vocabuli formam appositae suni syllabm nlis et W« 
nibilo plus significames quam in ueDiTULLio TuUiui. 

Sccundum ab aperdona frugum Apriiem nominant. 
Alli malunt deducere a Venere, quae Grsece Apbrodite 
nuncttpatur, estqiie bic mensis Veneris, quod ef 
aatrologi docent. Nam Taurus, In quem mense Aprili 
sol iransiluni facit, domicitiuro est Veneris. 

Iduare ei^m Ktruica linfua dividiere eit, Sic e| 
Festus dof et et Macroblus , unde adiiuc maifscrunt 
•eiduui et vidua ^ quasi dmu k conjugibus. 



BEDi£ VENEIIABILIS OPERU&I PARS h — DIDASCALICA GENOINA. 884 

CAPUT Vn. A ^ frigoris graves morboi babeal : biemi lepcett* 



Di SoUHtio et jEfnitioclfo» 
Solstiiia et «qoinociia bioa putaiitor,yilI Caleod. 
Jaouarli et Julii, Aprilisqueet Octobns, oetaTia ici- 
Uoet ' in partibus Capricoroit Caocri, Arietigy et 
Libras. Sed flequiooetialis dies omoi mundo «qualis 
esL Varioauteni lucis incremento in Meroe longissi- 
mus dles XII boras ffiquiuoctiales, et octo portes 
vnius horae coliigit : Alexandri» vero XIY horas, In 
Ilalia XV, In Briunnia XVil. Obiaesute lucid» noctes 
baod dubie testaniur, id quod cogit ratio credi: 
solstitii diebus accedente sole propius Terlicem 
mnndi, angosio lucis ambitu subjecia terrsB conti- 
noos dies babere senis meusibus, noctesque ediverso 
ad brumain remoto, quod fieri in insula Tbule Py- 
thias Hassilieosis scribit, scx dierum oavlgatione in ] 
Septentiiones a Brilannia distante. 

CAPOTVIII. 
D$ Temportbu$. 

Tempora sunt vlces mutaUonum, quibus sol acce- 
dendo vel recedendo annl temperat orbem. Uiems 
enlm iilo longiusmorante, frigida est et bumlda : Ter, 
ilio redeoote, hnmidum et calidum : aestas ? ero, UIo 
superfenrente, calida et sieca : autumnus, lUo dece- 
dente, slceof et frigidos. Hascautemaniiqui sepUmo 
dieantelJnsFebnurlas, el Malas, Augustasque eC 
Novembres incboabant, ut solstltia et arqulnoctia bi 
medio essenl temporum. Ver autem orienti compa- 
ralur, quia lunc ex terris omnia oriontur : sBsias 
meridiano, eo qood pars ejus calore * fragrantior 
sit : automnus occidoo, eo qood ob confiniom caloris 



Irioni, eo quod frigore torpeat* 

CAPOT IX. 
De Annio. 

Annus sobris vel civilis esl, dum sol CCCLXV dle* 
bus et qnadrante sodiaeum peragil, quem Romani a 
bruma, Hebrael ab aequinoclio Temo, Gr»ci a sobil- 
llo, ifigyptU Inchoanl ab aulumne. Annus lonaris 
coinmunisXil Imils, Idesl, diebos CCCLIV. * Em- 
bolismus Irededm lunls el dlebus Ireeenlis oc4tta* 
ginla quatoor Implentur, a luna pascfaaU* samenlet 
Iniiium. Annus magnus est,dam omnla si de ra , oertis 
cursibus exaclis, ad locum suum revertanlor, qoem 
sexceutis annis solaribus Josephus didtimpleri. 

CAPUT X. 
^ Demuoxto. 

Bisseitus ei quadrantls ratione per quadriennimn 
eoiificiiur, dvm sol ad id signom, ez quo egressus esCy 
non in CQCLXV diebus, sed quarla diel parte soper- 
adjecta revertitor. Verbi gratia : sl aune asquloo- 
cUalem cmU locom sol orieiis Inlraverili In 'hone 
anno sequenU meridle, terUo vespere,qoarto medla 
nocUs, qointo rursum hi * eiorto recorrens, neces- 
sario diem praemonei aogeodum : ne si forte Boa 
addaior, per CCCLXV anoos aBqoloocliam vemald 
* brumaU die proveniai. Quem iEgyplU anno ooo 
*eipleto, Id esl , IV Calendarom sepleoibriam, Bomani 
VI caleodarum Martiaromi onde el oomen aceepil, ln- 
lerpononl. Breviori autom el volgari ralione bisseK* 
lum retardaUo geiieral soUs, non ad eamdem Unoam 
per CCCLXV dies pleoe r cd e a ii U s : qoem sl, verU 



* A om. in. 
* A, B, esorUm. 



* A, B, G, fiagrnnHor, 
* A, ioMiiali diei. 



VARIANTES LECTiONES. 

* B, emMiimos. 
* A, eompUto. 

OLOSSiE ET SCHOLIA. 



Sicllss. 



A, mOe» 



G4PUT VII. G sd B autem cooversionem aesUvani, et r ad a Uo- 

Joaif. Nov. ScnoLU. — Octavo Calenda$ JanuarH ei malciu. 
/m/U. Cicsronit istate alia fuit ratio solsUiiorum 
el aequinocUoruin ; nunc enim propter motum ttrma- 
menu, seu novi orbis tardius proveniunt. Quod 
aotem scnbitur, temporuin momenia provenire in 
ocuvis partibus signorum , cum concordi seutentia 
omnium astrologorum, boec evenlant in primis signo- 
rum partibus , referendum est ad veierem partium 
computaiionem; aliter enim parUli sunt signa veteres, 
deqiiareemditedlsf^eruitZieglerus, in commenta- 
riis snper secundum Plinii. 

Sed eeqHinocliaUe diee omni numdo (tquaiit esl, 
Exsiat bujus rei deroonstratio in Phsnomenis Eu- 
Clidis de Conversionibus spbaerarum. Omnes enim in 
spNera circull maxifni secant sese in duas partes 
asquales, veluU borizon etae^uator; reliquos vero 
circulos : quos sol mondi ambiium describit. inflraua- 
liter.boriKon dividit, praeterquam sub aequinoctiaU. 
^ dierum et nociium vario ineremento bbro supe- ^ 
riore aclum demonitraUonibos alir|uot , el rursus ^ 
libro de Natura rerum, de goomlcis et raUonibos 
tftnbrarum. 

CAPVT 11. 

ViTus coMaEiiTAaius. -^ Sil zodiacos circulus 
A B r A, in cujns medio sil 6 qnasi lerra, per 
qnam duae liiieae diriguniur ; utraque diameuros in« 
UiOigatur, ab A In r, et a b in d. Erge sol accedens 
id A facii unum aequinocUum; et ad r, autumnale. 




JoAii. Nov. ScaoLU. «— inniis oolarit nei drl/is. 
CiviUs apjmnl solel dlebos , non annls. Sunl ooioi 
dierum ahi ciYtteSp qui constant spalio dlei el noclis 



m BB TEMPORIBUS LIBBR. 

fralia, in aqmnocUo TernalUqnod juxU ifigjpiiot A willk eydi anooni CGCLXXXIII diebos faeii 



XD Gilemlanim AprlUum die profenlt » Mnrgeniem a 
nedio orleiiUs diligenier adnoUferiiy hunc anno le- 
foemt, die vldelicei eodemi aUquanto inl^rius oriri» 
el terliOt quarto« qutntique anno eamdem dimlnu- 
tlofiem Ib Uiitum angeri rcperies, ot nisi diem ante 
aaporadjiclai» XI Calrndaa Aprilit.iequlnoctiom fa- 
dM^ii) iol e medio surgai orientls, eamdem acilieet 
tardlutem ^ caBUris qooque senratoros exoriibus* 
CAPUTXI. 
DeGrcnto decmmdtenaU. 

Cjclnm deeennofonalem propter XIV lunas pa- 
ackalea NicMa synodns Insiiluit, eo quod ad eumdem 

Mii solaris diom onaqomque lona per XIX annos, 
GCXXXY drcttmaeu vidbos, inerrablii corso re- 



pnuri. Qoad si focere negtigas, pcr XV decenoofo« 

iiales cydosXV tlbi luna, obi prima puuiur, occorreU 

CAPCT Xltl. 

Conttnenth CircuH ejuidem. 

Cydus Idem pascbalis Vni esl Ikieis commofillns. 

Primos ordo conlinel annos ab ineamalione Dominl, 

nnios singoKs annis aogmenio * crescentes. Secondos 

indicliones Bomanonim, qo» in se " per XV anno- 

rum cnrsom reTolvontur. Terlins Epaclas XI Innarea, 

qn» per singidos annos solares ad cursum luiue suc- 

crcscunty ei ad lunam Calendarum qusrendam sem« 

per adjiciunlur positao XI Calendas Apriles. Quartos 

concurrenies septimanve dies, qus posiifle IX Calen- 

das Apriles» propler dispendium bisscxU necestarie 



deat, qoi dividiuir In ogdoadas el hendecadas. boc ■ ^^^*" *»»»» implenior : quarom ratio eogil cyelos 

deceonovenales XXVlll describi, ol singoLe concor- 
renles siugulos cydos incboenl, loiaque somnia pn« 
scbalia calcoli DXXXll annls explicelur. Qoinlos 
cycluro lonarom » quem Iribus annis deccnnovenalis 
pnecedil : XIX annu eiiani ipse comprebensos. 
Sexlus XIV lunas, * qnihus veteres pascba iicio^ 
hanl, qwo a duodecimo Calendas Apriles, osqoo 
in XIV Calendas Maias vario discurso vagantes« 
lempus Incenslonls ab VIII Idni llariias n«quo 
in Nonas Apriles acdpiuni : a XIV aulem lona nsquo 
a J XIV aoni sequentis di«*s snnl CCCLIV« sl commo- 
nis annns esUSi embolismus, CCCLXXXIV. Sepllmo, 
dies dnmioic» Pascbae reperiuntor ab XI Calendsram 
Aprilium usque In VII Calendas Malas, ob rationem 

^ embolismorum liceuter extendi. '* Ultimo ordine lona 
fesli pascbalis a XV usqoe in XXI proplrr diem 
dominlcom variaU : *^ adimli enim sallns noclem» 
** addil verro asUlem» qu» per omnem cydom ado* 
lerit. Sed in hoc nox adimitnr, quod anU Inna ** do- 
flcilt qood puUiur, naturaliur vero nox ipsa per* 
several, quas nox inilium est futuri annl, ei cycll ln« 
ciplenlis exordlum : propter qood idem ullimos 
aonos Epacias XVIII lunc reliiiens, prinio anno 
non XI nl U cmleris annls fleri solet, sed XII dles 
accommodal. El qoia XXX dierum flne revolvttnlor« 
nulla epacu In prindpio cydl ponilor, 
GAPUT XIV. 
ArgnmentA HuUorum pa$ekaliMm 

D Si nosse vis qool sonl annl ab Incarnatione Do* 
mini, sdu qool foerinl ordines Indiclionum, ul puu 



csl, ki Vllf el XI aanos. Octo onim annl lonares 
\ sohures doobus Unlmn diebus trans- 

nlur ad explementom occorril 
hendocadb, alier raliooe ullos absnmiior, alioquln 
kendecados solares uoo die Iranscenderent lunarem. 
lieel qoidam violenUr hos dies ex * blssextis odo 
OBttonunsupplere nlUulor: eum blssexlns soleai In 
monso Februario soli superrosus el lunae, ftituro 
lempori nibil prajodlcare, ei ipsi nollum bendecadl 
bl aoxinm oddaoi. Ul ergo aperliiis dicam, duo 
lon£ dlcs, qui snpenuni, ogJoade, duos qul desont 
In hendoeade eomplent* 

CAPDTXIL 
De SaUn Lanm. 
finllom lunm locos el hora dlior liiceosionis cjus 
per XIX annoo dBdl : quamvis oolm qutdam singu- 
ks lunas XXIXsomfo diebns compoUntes» incen- 
siooeo earum.medio did, et medlo ooctis semper 
aliemoBl« non in boc lamen veriuuin naturss, sed 
ealcalandi * lisdliuiem vd compendium inquirunl, 
Mam sl naluram quaeras ^ lunaB primi mensis» quae 
mae * In meridie : ol seeundi , quas nunc In niedio 
nodls accenditur, anno Itttaro hora, ot ooo pundo 
ct doeem momeolls, el * dimldlo momenii nonado- 
eUaa parU onius pnncll anu mediom diel vel noctls 
llhssminr. Ilaec Umen disthicllo non ad certom em- 
bolisml» vd commoiils aoul lermlnum, sed ad aeqoam 
dlvMouem XIX lendil annorum, skque per XIX an- 
noo'paohilim looaria aceensio sese praeoccupando 
oniosdld spailom amittens» nlthniim decennove- 



VARIANTES LBCTI0NE8. 

* A, B. in eetierk. * Basil. ed., kiiMexHlh. • A. om. fadRiatem sW ; B, C tel emnpen^nm. 

A, Imio. * Om. In A« B, C * A el Basil. ed. om. inmidio ntomenii; B el G ponunl dimiiiio 

msm en ii et. * CreuentU Basll. ed. • Semper A, B, C, Basll. ed. * A, anes. 

^ A f/fHpo liMO. «• Caetera osque ad capot seqoons noo habel A. ** B. addi^. '* B. defeeit. 



altt 



QLOSSifi ET 8GH0LIA. 
nalorales t qnl sonl 



vlgh^ii qootnor horarom . 
ider solis exorlnm ei oocasom ; alias bi anni ver 
tenles dlconlnr, ol apnd Cicoronomt lib. vi, do 
Bmib. , quod Aanl solis conversione per dreolnm 
Mdiaeam ; unde el GraBcl, eadem similitiidine diictl « 
onnwtt iHsnnov vocani » quod velull In seipsom 
oonverUlur« qoae patura e sl moUs drcuhiris. Verum 
do neagno anno, quem eliam PUtonicum voeaiil, 
iporna sonl dkUonom Knienliae. 



CSHJT XOK» 



loAH. Nov. ScnoLU. — ReddiUr hic ratio lllorom 
Indicuin qoi libro ollimo ad finem suiil adjecli, qui 
eonsUnl annis nxxxu, quHHis exaetis, onmia redoonl 
eadem olsonl sh inllio, qnemadmodum alibi |>Iuribos 
didom esl. RMloxlmos hos dreolos In prisiiiiam 
dignilatom, ersol enim in exemplaribos qoar bacto- 
nos fuereln osu sopra modum depravaii. 



Ul HEDJE VA4£nABlLIS OPERUM PARS L - DIDASCALICA GENUIHA. 

quiaU) anno Tiberii priiici|»is XLVl bos per XV mul- A CAPlTr XVL 



M 



Ciplieit Attnl DCXC. Addeiemper regularesXll» qoia 
quarU Indictione secundun DiODyainm, Dominns 
natus esi, et Indiclionem anni cujus YolueriSf utpote 
in pnesenti > uoam, fimit DCCUL lati aunt anni na- 
tiTitdlis DominL Si vis sctrc qnoia sit Indidio, sume 
annos Domini, et adjice Iria, partire per XV, elqood 
remanserit ipsa est indictio anni pnasentis. Si vis 
scire quol sinl Epact» lunares, partire anaos Doroini 
per XIX, el qnod remanserlt multipiiea per XI ; item 
partire per trlginta, et remanent Epact». Si Tis 
acire concurreales sepiimamc dieSt some anaos Do- 
minl, et eommdem quanam partem adiice. His quo- 
que quatuor * adde * qulnque coneurrenies fuenuit 
anno natiTitalia Domini ; bos parlire per septem. 



ih MMHdi MtMtu. 
Sex stalibus mnndi tempora distlnganntnr. Frima 
etas ab Adam usque ad Noe continens f eneralioilea 
X» annos vero MDCLVl. Qom tota periildiluTiOy 
sieut infantiam mergere solel obliTio. Secnnda a Noe 
usqoe ad Abrabam generationes similiter coaiplexa 
X, annos aulem CrXCII. Quse in Itngua Inventa eac, 
id esly Hebnea. A pueriiia naroque bomo Indpit 
nosse loqol poal infantiam, quse ^t nomen Inde ac- 
eepit» quod Airi , id esit loqui oon potesL Tertia ab 
Abrabam nsqne ad Datld generationes XIV, annoi 
^vero DCCCCXUI condnens. tX quia ab adoleseentia 
indpit bomo possegenerare, Jtfailbieaa genefnUo- 
nom ab Abrabam sumpsit eaot^ium / qol eliam paier 



remaneni Epscta solis. Si vis sdre quotus dt ' gentinm constitnlus esL Qoarta a David mqne a4 



el 

annns circoU deceonovenalisy ffuroe annos Domioit 
el unum adjidens» quia cjoidem anno aeeondo nalns 
est Domiaust partire per XfX, eiquod remanserit 
ipse C9t annus ^dideeennoTenalis. Si irisselre qootus 
i^us lunaris caly sume annoa Domini , ei duo tub* 
trabeaa divide per XIX, el qiiod remanseril ipae esl 
SLunus circuli lunaris. Si Tis nosae bisaextilem an« 
num, parttre annos Domioi per IV, qoantom reaaan- 
aerit, lot sont aonl a bissexto. His ergo ad certnm 
raventis , fteile diem pascbm lunamque reperies, 
Quod d a pnesenti post aliquol annos, verbi gratia ^ 
post C, pascba sdre vdis, Epadas tamen, et eoncor- 
rentes solis dies invenire suffieit, partire autem cea- 



tranaBBlgraiionem Babylonia genefationttNia 
iniU MallbMm XIV, annia antem • GCGCLXXOI 
porreela, a qoa Regnm lempora ompemnL lovenllii 
enim d^las regno esl babUb. QolnU ddnde vaqno 
ad adveniom SalVaioris in camem generatlonlbiis el 
ipu XIV, porro annla* DLXXXIX eitOBU, in qoa , 
nc gravi seneduU fessa mana crebrioribus pleba 
Hebrsm qnasaaiur. SexU , qnsa mmc agitor» nnlla 
generatlonum vd lempomm a^ cerU, sed u( 
muadecrepiia, Ipsa loiins sascnli aaoru ttnlenda. 

CAPOT XVIL 
CMnica ef 0ri9 Temporum^ 

Prima ergo setaa continet annos JoxU Hebneof 



ium per XIX, et remanent V. Illas ergo scito EpacUs ^ MDCLVI. luxf a SeptoagioU interpreics MMCCXLII 

#AntAAiinA nnna > Aiunfn ^nnn -fiitnMA. En<lMn himIa kA^m Annnvnm I^YILIC MnuSt ^Mh iinl nvn Ah# 



eenlesimo quas ' quinto anno futuras. Eodem mado 
cenium perXXVUI dividens,eaacentesimo, qiusXVI 
nnno concurftntea solis invenies. 

CAPUT XV. 

De Satranutnlo lemforii Faichall$. 

Ideo aulem pascha non ad eumdein redil anni 
diem, sicut tempus Dominicae nativiuiis, quod ibi 
nativiuiis ipsius rocmoria tantum soiemnis habeatur : 
nic vero viue venturae et mysteria celebrentur ei mu* 
iiera capiantur : unde et nomen ipxuin Paschae trans* 
itum de roorle ad vium sigoiOcans, congruum quoque 
mysteriis tempus inquirit : primo, ui , aequinoctlo 



Adam annomm CXXX genuit Setb , qol pro Abel 
naloa esL Setb annoram CV genoit Enos. Isto ln* 
coBpil invocam nomen Domlni. Enoa nnnonia XG 
genoU Cainan. Cainan annoram LXX genott MaU* 
leel, qul InterpreUlor pUmtath DommL Malaleol 
annorom LXV genult laretb. Jareth annoramCLXU 
genuii Enoch, qni est translatus a Beo* Bnocb aono* 
ram LXV genuit Maibusalem. Concupiscunt Illil1>el 
Alias bominum. Malhusalem annoram CLXXXVO 
genuil Lamech. Cigantea nati snot Lamech annomna 
CLXXXU genutt Noe, qni arcam aediilcavil. Noe 
** anno DC venlt dilnvinm. 



transcenso , tenebne mortis a vera luce vincantur ; CAPUT XVIII. 

deinde, ut primo mense annl, qui didlur mensis J>e seamdaJEMi. 

I^ovorum, vite nov» gaodia cdebrentnr. Tertio , q SeconJa cUs continel annos joxU Hebraeoft 

CCXCIL ioxu Septoagiou interpretes ^* BCCCXLO 



ot reaorrectio die tertio facu, ei lertio tempom 
aecoKi^ id est, aob gratia * manifesu, cum jam anle 
(egem, etsub lege et propbeticolaierelaanigmau, in 
teriia lunaa aeptimana veneretur, cum ei ipsa tuiic 
lanae conversio mentis gloriam de terrenis ad eoele* 
siem doceat mouri eontuitum. Atque ad oUiinom, ul 
^iesDomioica conditione locis insignis, el triumpho 
Clirisll veneranda, noaim quoque resurrectione nobia 
exoptabiUs in memoriam revocetur. 



vel a4]ecto Cainan MLXXU. Sem anno U post dilu- 
vium genuil Arpbaxal, a qno Chaidaei. Arpbaxat a»< 
nomm XXXV genuit Sale, a quo Samaritm et lodL 
Sale annoram XXX genolt Heber, a qoo Hebrori. 
ffeber annoram XXXIV genuiiPhaloeh. Turris aedi- 
flcatnr. Phaleeh anoorum XXX genoit Reu. Dii pri- 
mom adoranUr. Reo annomm XXXU " genttit Se- 
rach. Hegnnro Scjrtharam incboat* Serecb aonoroni 



TARUNTES LECTIONCS. 
Baa. ed., ^eptmma, pm Mnmn. * A add. rvnnilarri 



^ B| o«e« cenunmo muAio 
Seruch^ etc 



* C, menircilala. '^ A, q$ia. 

" c, Dccccua. 



9 A,B,C.^k. ' A, add. adnH. 

• Ms. Lond., B. C, COCCLIXXin. 

" iJ, fenNli Nmchor^ etc., omiMene 



«a 



DB TCMPOIUBUS UB&li. 



m 



XtJL f eBoil NMbor. Regiitim i£f yplionim Dttdtur. A dos transfertiir» qoed a Beli priiici|»io steterit, ^innis 



JMim aaoorom * XXIX geiiuil Thm. Regnum 
Assyriorum et Sicyonionim exoHlur. Thara annoinm 
UX genuit Alirabam. Semirarois condidit * Baby- 
lonem. 

CkPVT IIX. 
Be Urtia Mtatt. 
Tenia «ia$ cootiAei annos DCCCCXLIf . Abralum 
amioram LXXY TeDit in Cliananaam : Abraham ao« 
nomm C gennil Isaae. Nam primo genuit Ismael, a 
q«o lamaelita^ Isaac annoram IX geouii Jacob. 
RefD«m Inchoat Argirorttro. Jacob annorom XC ge- 
nnll Joseph. Mempbis in iSgyplo conditur. Josepb CX 
anaos vixiL Gitecia sub Argo segeles babere cmpil. 
Ht bweor o m senrilua annomm * CXUV. Cecrops 



MCCCV. Joathan annla XVI. Ozee, Johel, Esaiasqoe 
prophetant. Achat annis XVI. Rema conditur « et 
Isra«l ia Medos transferlor. Gicchias annis XXIX. 
Romuios cemum senatores conalituil. Manasaes an* 
nis LV. Numa duos menses adjocH. Amon annis II. 
Tullios in repoblica censum '* egit. Josias annis 
^' XXXI Thales pbyticus claruii. Joachim annis XL 
Uojus aiino tertio Nabuchodonosoc Juda^am cepii 
SedeehiaA annis XI. Templum Uiero^olymllanum in- 
eensuro esi. 

CAPUT XXI. 
De fuM» jState. 
Quinia aatas continei annos DLXXXIX. HebraH>rum 
capliTitas annis LXX. Judiih historia coa<N:ribilur. 



^ condldiL Mosea annis XL rexit Israei. BDariusannis**XXXVLHujussecondoannotemplum 



Lacedsmoo eondiiiur. Josue annis ' XXVL Judices a 
Moao oaqoe ad Samuel praBruerunl annis * CCCCV. 
Olhoniel aanb XL. Cadmns Thebarum rex Gimcaa 
litteras iaveoH. Aoth annis LXXX. Amphion mua^ 
eos danilL Debbora annia XL. Primus Latiois ^ im- 
peravil Picos. Qedeon annb XL. Orpheus Liousqne 
oittsiel claruerunl. Abimelecb annis UI. Iste * fratres 
seoa iepiaaginu Interfecit. Thola annis * XXUL 
Priaains regnal lo Troja. Jair aonis XXII. Carmenlis 
Laiinas liiteras reperti. Jepthe annis VI. Hercules se 
Mammis injecit. Abessa annis VU. Belluro Trojs 
^deeennale snnrexit. Achialon annis X. Hic in LXX 
Interpretibna oon babetur. Labdoo anois VIII. 
; venil in luliam. Samsoo anois XX. Asca- 



Hierosoiymisexslruitur. Priuusautem regni ejus in- 
ler septuaglnU annos capti?italis Jodaicae concludi- 
lur. Xerces annis *^ XX. Herodotus blsioriographus 
agnoBcitur. *' Artabanus mentibus VU. Socrates nas^ 
ciiur. Aruxerxes annis XL. Esdras legero* lieemias 
Hierosolymam resUural. DariuSy qoi ei Nolhus, an- 
nis *' XIX. Plato naseilur. ArUxerxes, ^ annis LX. 
Hesler historia oompletur. Artaierxes, qoi el Ochua^ 
annis XXVI. DemosUienes et Arisiotelea praedican- 
tor. Xerxes Ochi filios annis UII. Xenocrates ciaroiL 
Daritts annis VL Hucusque regnom Persarum^ de- 
hlnc Grvcorum. Alexaiider annls V. Nam VII ejua 
annicom Persantm regihus suppuUntur. PtoiemaBiis 
Lagi fllius annis XL. Machab«orum liber ** inchoal. 
oi« Albam condidiu Heli annb XL. Regnum SiCyo- C Primos Philadelphos annis XXXIIL SepiuaginU io* 

lerpretes claroerunl. £veiigeles annis XXVI **. Jesus 
Saplentiae libnim eomposuiL Philopater annis XVU^ 
Maehabcorum iiber seenodus inchoat. Bpiphancs 
annis XXUO. Roroani Gnacos oblinoerunL PbHome* 
lor annii XXXV. Knne Anthioehoa superans Jodeos 
oppressit. Kvergeres annis XXIX. Brutus Uispaniam 
subagK. Soter annis XVU. Varn> Clceroque nascun- 
lur. Alexander annis X. Syria per Gabinium ducem 
snbjicitur Romanis. Piolcmaeus Cleopatrge 'filitis annia 
** VIII. Salustius bistoriographus nasdtur. Dioaysius 
annis XXX. Pompeius Judaeam cepit* Cleopatra annis 
XXI .Hucusque regoum Gr.ecoruro,** nuncRomano- 
runi. JuliusCsesar annis V. AbbocCaesaresappellati. 
CAPCT XXIL 
De eexta Mtat$. 
Sexta eUs conUnel annos prsterltos DCCVIII. Octa* 
▼iaoiis annis LVL Hujus anno XLU Dominus na^ 
dtur, eompletis ab Adam annia MMMDCCCCLU 
Xoxta alios MMMMMCXCIX. Tiberius annU XXIU. 
Hujus anno XVUI Dominus cruciQgilur. Caius aniiia 



lloilttr. Samuel '* ei Saul annia «• XXXIL 
Lacedsflienionim regnom exorltur. 

CAPUT XX. 

De qmirta jEtaU 
QvarU mus eoniinei annos joxts Hebnsos 
CCCCLXXUI. Translatores Septuaginu XII adji- 
ciont. DaTld annis XL. Carthago a Didone conditur. 
Saiomon anais XL. Qui lemplum Bdificarit anno 
** CCCCLXXX •• egressionisex iEgypto. Ex quo appa- 
f€l Samuel ei " Saul XXXU aniiis non XL praefbisse. 
Boboam annls XVII. Regnnm Israel el Jud« dividi- 
lar. Abb annia III. Poniifex Abiroelech bisignis ha- 
betur. Asa annis XLL Hieu propbetes occlditur ab 
Asa rege Israel. Josaphai annis '* XXV. Helias et Ab- ^ 
diaa MidHsasqoe propbeUni. Joram annis VUI. Edom ^ 
defecll a regno Jodas. Ochoiias anno I. Helias ^' rapi- 
lar. Jonadab tUius Rechab saeerdos claruit. Athalia 
etmia VT. Joas annis XL. Zacharias Joiad» filius la- 
pidalnr. Amaxlas annis XXIX. Amoa propheut in 
ImeL Oaiaa annia LU, Assyriorum regnum in Me- 

VARIAMTES LECTIONES. 

« C, XlYtli. * Ba9. et C« BaMemam. * CXLIY Ma. ei C. ^ B« condit. 

• Ma. Load., JTXK/I. • C, CCCV, ' C, regnat : B, regnmit. C, LXX fratree. 

• Na. Loed. el C, XXXI 11. '"^ C, deeennanate, *' Com.« Saui. «* C, XXXIU. 

** Ms. Lend. CCCLXX. *^ C hic habet completive : Translatortt Xll ndjkbmt^ et omittiiMreisiMilt 

«H M§9pt0. '' Ms. el C, Sanl omdM XL. '• C, XXXY. " C, raoHur, AthalU aams IfL /e- 

madah, eie. " C, exegit. »• Ms. Lond. ei C, XXI. *• C. XXXVfl. «' C. XXI. 

^ C^om. Artt^kauae... Soeratei noidtnr. ** XXIX. ^^ C add. mn et 0$lm. 

••C incfteec prima$. PMIadetphu$.... XXXVIIL *• Ms. Lond., XXXYL ^ « C, XVIIL 
** Com.««ie HenMnemm. 



9M BEDiE VENERADIUS OPERUII PARS h ^ DIDASCALICA CENUINA. m 
qiMtuor. MalthMs ^ Evtiif diHm Jcriblt. aaodins A el Luc» ConsUnlifiopolim translenintur. JaKttms 

innis * tredecim. Pelrus Romiui»i Marcus Aleian- annb U. Uic ex Christiano paganHs p^rsequitur 

driaui petit. Nero annis quatuo^eeim. Fetrus et Ckristiauos. Jovianus anno I. Hic cum omni exerdlu 

^aulnseruci gladioque tradunU^ Vespasianus an- fhristianus elBcilur. Valentianusanuis ^*X1U^ qui 

nis X. Hqjns secundo anno ^ Hb^^Iyma subverti- a Juliano ob Odem Cbrlsti militia fuerat privatus. 

m. TUns annfo IL Hic lacundus el pins fuit. Domi- ** Valens annls Ul. Cratlanus annls VL Ambrosius ec 

lianus annls XVI. Joannes in ^Paimon relegiUir. Maninus episeopi eUrescunt. Valentinianus cnm 

Nenrt anno I. Joannes apostollis Epbesum reJiens Theodosio aonls IX. HieronyiDos In Betbleem prm« 

Erangeliuro scripsil. Trajsnus atinis ^ XIX. Simon dicatur. Theodosiiis annis lU eum Arcadio et Hono^ 

Hierosolymorum episcopus crucillgilur, et requie- rio. Anachorita Joannee daruii. Arcadius annis XU! 

scit Joannes ' Ephesi. Hadrianus annis XXI. Aquila cum fratre Honorio. Joannes Chrysoslomos el A«- 

interpreshabetur.Antoninus Pius annis XXIImensi- gustinus episcopi pradicanlur. Honorius anoisXY 

bus * quatuor. Valentinus et Mardon agnoscunlur. cum Theodosio roinore. Cyrillus Alexandriae claraiu 

^Antoninus.minorannisXIX.Cataphrygarum haeresis Theodosius minor annis *' XXVI. Epheslna synodui 

exorkur» Commodus annis iribus. Theodollon Inter- Nesioriumcondemnal. Manlanusannls ¥11. ChaleeJoi^ 
pres habetur. * ^lius Periinax anno 1. Severus q nense conciliom geritur. Leo major annii X VU. iKgy» 

Peninax aunis * octodecim» Symmachus interpres pius errore Dioscorl lalral. Zenoii annis XVtt. 

ba^ur. Aiilonius Caracaila annis VII. Qninla editio Corpus BarnabsB apostoll reperiiur. Anastashis aft* 

Hlerosolymif Intenitur. Mardanus anno 1. Aurdius nb XXVL Fulgenlius eplscopns prcdicaiur, J«8li«> 

^ Anlonius annls quatuor. Sexta edHio Nicapoli re- nus anuis IX. Aoephalorum bsresls abdicatur. Jusii* 

perilur. Alexander annis tredecim. Origenes Alexan- nianus annis ^ XXXIX. Hujus ** VI anno Dionysius 

drlfi damit. '^ Maximinus annis tribus. Hic perse* pascbales drculos inehoal. Jusiinus miuor annis Xi. 

quitur Cbristianos. Gordianus aunis fcoptem^ Fa- AniieniilldemCbrisUsusclpiunt.Tiberiurannls**VBk 

bianus eplscopus Rom» celebratur. Pbilippus annis Hennbiiglldus rex Gotborum manyrio coronalur* 

seplem. Uie primus Christianus imperator fuil. Maurillns annU XXI. Gregorlus Ronue floroil epi* 

Di:d«s aono ono. Anlonius monachus daruil. Gni- scopus. Pbocas annis VUL Saxoues in Britannte %• 

lus ei Volusianus annis 11. Novaiiana bau^is ex- dem Chriiil snsdplunl. Hendius nnnls ** XXVK 

oritur. Vnlerianus annis XV cum Gallieno. Cy- JudaM in Hispania Cbrlstiani efDeiunlar. Heraeleonus 

prianus manyrio eoronalnr. Claudius annb IL Pau* eum maU^ sua Martina annte H. ConsUnUnus lUut 

Ins ** Samosal» bsreshn condidit. Aurdianus annis HeradB mensibos VI* GonslanUnus ilius Conslan'» 
V, hie perseqniiur ChrisUanos. Tadtus anno I. Pro* C linl nnnte XXVIH. Edlpste sdlte facu esl Mkiione 

iNis annte ** VU. Manicbaeomm bflsreste exoria esL seplima, quiolo Nonas Malas* ConsinnUnus iliua 

Garas annte IL Iste de Perste iriumphaTii. Diode- Conslanlinl soperiorte annte XVII. Hic sestnm syno»> 

lianus el Mexhntenus annte XX. taSB persequitor dumcomposuit.JusUniannsfillusGonstaniintannteX; 

Chrlstiaoos. Maxlminus Se? erusqne annte *^ U. Coo- ATrica resUnraU esl Imperlo BonMinoram. Leo «I- 

sianUnus annte XXXI. Nicaena synodus eongregatnr. nte lU. Tlberius dehioc quinium egil arnium. BeU* 

CoosianUus ei Consuns annte XXIV; Ossa Andrem quum sexus «Uite Deo soli palei. 

VAKiAirres lbctiones. 

^ B, EvaifOe/isla. * G, X/K. * C, Tilirt Bieroiolyma wbmtU. ^ Ms. Lond., XIV 

* Pro Epkea^ C ponit Apos/otes. * C, ///. ^ C, A4/0Mtir«. * G, AfifA#s«/liis «mno /. Pm-dnm», 

• C, ocfo. •• C, Ainontims. »> C, M/i«tifiNs JTF/. «• Smnfs 'fam. " C, V/. «^ C, /• 
•• Ms., Uitd. 01 Ct XL «• Com. YuUm a. 1//. '' Com., XF/. » Ms. Lond., JXIJ. 

•• G, oniio /. •• C IX. " Ms. Lood. el C. XXX fTl. 

PATBOLOGI^ BDIT0BI9 IIONITDM. 

c Opns sequens, nonnumquam deslgnatum sub liiulo de TemporibwB litftr mofor, sub hoe lilulo una cum 
libro JUNaum Rmm^ Basileae« 1619, ecfitum fuit. Gohmieoste ediliontelomo 11 dlstinelum haboinr. Vm* 
qaereeensio hl exhlbel anle librum de Temperikue^ lieel posi bune huieque supplememl Inslar ferlplttm 
foerli. In uiraque eitem, capitute 66 el 67 separailm hnpres^a sum snb hae una tmcripllone CArentoon. sloi 
de Ses j£teiibMi emeeU (a). Chronioon protrabilar usqoe ad regiium LeonU lsauriani« hl esi usqoo m an- 
num mundi 4680, Gbrteli 726. Typte mandatum esl. Venetiteaniio 1505, com P. Victortede Bnionibns nlibte 
Boni» Disseruiione ad calcem,ei broTi Bedie Vlu in fronte; Loteti» Parteiorum, annol607;Basilem,IOS9, 
nna cum libro de NatMra Rerum ; atque, anno 1657, Coloniis» cnm Broncborsiil continuatione ef notte. Opos 
oonalom cnm qualuor Mss. — Bibl. Bodl. P. 5. 5., Magd. Ox. N.R.« BibL Bcff. B, 904, el Gollsgii S. Joan- 
nte CanUbriglc — separainn edidlt Smlthius. Chronico Ducbesnius in sute Seriptoribus Franc (lom III) 
continuaiionem usque ad annum 8)0 prolracum adjunxiU Demum, In Bedae Operum Bccleoiaslioomm Mi- 
norum editione quam dedii Anglicn Socieias Htetorica» Sexta JStae mundi» post Smithium el manuscrlploo 
Oodices Bibl. Beg. 15. A Xl. ct li. D. IV.» duodocimi sxculi uirosque, recensiu, solnm babetur. 

(a) Vhie qoid de isU Chronico dicttnt Sraiibius in sua praefatlone (quam damus anU Bedm Kietmriam 
KecMaetieam) el Oud^n. Commenl. L I (supray ool. 71). 



[ 



210 DE TEUPORUM RATIONE. SM 

c la liac notlrt edilione Basileiniis libri de Tempjorum Haiiane textns reproducilur, collalus Umen cum in« 
ttqniseinilsexlHiiisqtte BriUnnici Mosei msnnscriptii; quomm lucioritate, insoper» duo» parvos tractams cfe 
IndB^fcHeiwel de HaHone Vudmm, sicut diaincta opera lo pncfiis editionibus dati, suis locis, capitulis 
aeUicel I el 4, realantavlmus. Jan lonffius ante in suspicionem hos tractatus esae genuina rragmenta lam 
alyU moiOt quam Bridel^ni Commentanorqmy iiiscrtptionis«|ue de Temporum Ratione a typograplio paglnh 
(ipiod primum vlden mendum poterat) inscripi», facto, inductos fuerat editor ; eadem etiam opinio eodem 
lempore dodoris Wr^bt mentem InTaserat; et re ?era auum proprium locum in Basileana ediiione nacU 
vUlenlttr Inclaloa. i 

Sie loqollnr doclor Glles, ciyus Anglicum sermonem Tcrtimns. Cum ordinem ab eo ob crTatnm secoti 
snmiis, nll addemtts ad ejos ▼erba bisl qund textui» quem eoium dederat, Bridereni glossaa, Joannis No« 
viomagl adiolia et Smifbii nous subjuiixiinus. 

ARGUMBNTDM IN LIBRDM YEN. BED^ DB TEMPORUM RATIONE 

Ifos esl icrlptonim ui tn tmltfa If^romm tria ponani: penonam^ tldeUcei^ loeum ei tempue; ideoqua 
kmc trim re^irenda umi» Penona diciiur^ eo quod per se sonat, id e$tf per $e sonando $e iptam demoH-' 
orraL Loemedicitur a locando, eo quod ibi allqnid colloceiur. E»i nulem locus situs, vel posiiio^ quia quid- 
qaid co rpo reu m e$t loco coniinetur^ ei non potest eue mn in loco, id esi^ quidqnid dextrum ei Imvum^ anie ei 
fcM, an|Nr« et sii^liif , Mcf, locaie ei corporeum e$i; quod auiem ki$ caret^ incorporeum et iUocale^ id e$i^ 
apiriluuk e$i. Quid $U iempue inveme$ eapituio primo. Locu$ e$t, mona$urium beatorum apostolorum Petri 
ef FemHt §uod e$i ad ooHum Yiuri amni$ , et juxia amnetn Tinam^ iu toco qni tocaiur Ingyrvum * qnod etiam 
keaiui paiar Hiii, cognomento Benediclu$ , con$iruxit^ cum cooperaiore ac $ocio ejusdem operi$ Ceolfrido. qui. 
paoi iwemm Benedicium^ ip$iu$ nsema^ierH abba$ per xxx onnos erf tltf . Tempue : magni Caroli^ filii Pippini, filii 
Anripm^ qni §enuii IHpBimim patrem Caro'i. Per$ona : Beda^ qni^ ui ip$e in $equeniibu$demon$irai^ goHtie An* 
§hrum iudiglma fuit. Esl tftmr quoidam Oceani in$uUt^ cui quondam Albion nomen (uit^ et modo Briiannia 
iidliir, fnl^ Sepientrionem ei Octideniem hcaia^ Cermanim^ GaUim^ Uiepanim^ maximi$ Europm partikuo 
mrnil» imierpaUo adeer^a. Omc in prenenli fuxta mtmerum Ubrorum quitue lex ditina ecripia esf , ^ki n^e gen- 
tium Hnguio^ unam eamdemqna $ummm fkruati$ ei verm $ublimiiati$ $cientiam urutaiur ei confitemr^ Anglorum^ 
ndoHcetm Briionum^ Seotorum^ Pieiomm ei Ltflinonim, qum meditaioHe Seripiurarum cmterie omnibue e$t facta 
€ommuni$. Interpreiantur auiem Angli^ eecundum beaium Gregorium , quau Angeli, ob pulcbritudinem corpo- 
rumu Do uuorum eoHcei Anglorum prooapia oenerabilie Beda originem dusai : qui naiu$ In ierr torio prmfUeii 
nmmmierii^ cnm e$$ei annorum sopiim^ cura propinquomm daiu$ e$i educandue reoerendiseimo abbaU Benedicto^ 
m ddindo Ceolfrldo ; cnnciunfque ex eo iempuo witm in ejuedem monaeterii habiiatione peraaene^ omnem medi» 
tmttUa Seripturie operam dedit^ aique inter tibeervantiem diecipHnm regularie, et quotidianam in eccleoia eantandi 
curamf oemper autdiuere^auidocere^ aui ecriberedulce Imbuii» Deemo nono auiem eitmsumanno ^eonatum^ triee* 
mm0grmkMipre$bgteraiM$^ uimmquefer minieterium reoerendioeimi epiecom Joanni$^ jubenie Ceolfrido abbaie^ 
uuoeepii, Ex auo iempore accepH pretbgieraiue u$que ad annum miaU$ smif ol, Scripiuram $anctam ex opu$cuii$ 
pentrabUitm Patmm breeiier annolare^ atve eftnm ad formum $en$u$ ei inierpreiQtionle eomm eunerudjieere^ 
earumi* Inprineipium Geneme u$que ad natitiiaiem haac^ et ejectionem Lmaelie, libroe iv; de Tabernacuh ei 
oau$ ejue^ ac ouUbu$ $acerdotum. Ubro$ iv. deJEdipeaHone tempU^ aUegorice, Ubros ii ; iiem in Begvm libmmf 
XXX Qum$Uone$; in Proverbia Salomonis^ libroe iii; m CmiftMr cantifomm ^ Ubro$ vn; in Euam ei Nehemiam^ 
Hbroo m; in libmm beaU pair$ Tobim^ Explanatiom$ aliegoricm de Ckristo et Eccleeia libmmi; item eopitula 
tacHmium in Peniaieuclmm. Mogei^ Jo$ue, Judicum; in iilroe Bfgum ei Verba demm; in Ibmm beatipatr $ 
Job; iu ParaboUis^ Ecele iastem ; in Evangeltm Maiikmi l\bro$ iv ; In Etangelium Mard I bro$ iv \ in Boan- 
geUum Lucm Ubro$ vi ; in tvangeiium $anct Joanni$ ; in Apostolum qumcunque in opu$culi$ fonctt Augu^tini 
empoutu tMfenil, cuncta per ordlnem tran$cribere euranii; in Actu$ apo$tolomm ibro$ ii ; in Epi$iola$ $ex emiO' 
nkuo likroo singuios; in Apocalgpm sanrti Joannio Ubros ni : item tibmm ep siolamm ad ditenoi , ^irnifn ie 
$ex JEtutibu$ $ecuU uua «sf, do nalione bi$$exti una^ de jEquinoctio juxta AnaihoUum una. Viiam eancti vatAo 
mamecM $imut ei anti$iiti$ Cuiliberii , et priu$ heroico meiro^ et poeimodum plano sermone de$erip$it ; Hi$tO' 
fium Eecie$ia team $um intuUe uc gentie in libtie quinque; Martyro ogium de Hatalitiis sanclorum dtebus, in quo 
otnneoquos ineenire poiuii, non $olum tfua die. verum etiam quo genere certaminie^ vet $ub quo iudice mundum 
n^cirinl» diHaenter adnoiare etudnit ; Ubrum Uffmnomm diver$o metro $ive rkgthmo ; Ubmm de Ortkograuhia 
^pkakeH ormne ^oHnctum; iiem Ubmm demetncaArte^ ei huic adjecium alium di Schematibue sive iropis Itbel- 
bm^ koe e$tf depfuris modi$qne locuHenum qmbu$ Scriptura $fm€ie coniexlaesi; de Naiura remm , et deTem' 
peMue Hbreo $inauh$. Inter qum omnia compoeuii hunc fmldurrimum bbmm^ aiiiio, videlicei, juxta Diongsmm^ 
ab incamuHone Domini 725, q iom iiiuittmi Oe lemporiou^ , sive de ratione teniporutn , ac posiea novem feU^ 
uiier wUcU unnoe, migrawti^ ad Ckri$Utmt pro cujno amore prm$en$ eontempeit emculum. (Coloii. Ei>it.) 

DE TEMPORUM RATIONE. 

PRiEFATIO. 

Do oalora leram, el calione lomporom« duoa A me * ille De lemporiboa. Cujoa propier rationem 

alrielo aermoM libelioa disoentibos, ul Pascbspotlosvidebaluruaoslndigere:anadebantqoo 

Maiaarloe compoaul. Quoa oum frauibns mlbi latlus allqua de lemporum sutu, cursu, ae loo 

1 4ani alqoo exponere cmpissem, dicdtonl dlsserero. Qulbua concUua parens, perspectia vene- 

•oa breTlna aavtoo digesloa esse quam vollent« maxi- rabilium Palrum acriptia, prolixiorem de icmporibya 

VARUNTES LECTIOmS. 
Codidbua bocosqoe eiintia addeodos esl alur Pa- ' Smlib Ittiim , qu» vera lectio esl, aed oamea 
fiaiow. ISi2, ouom acribemua D.. libri msa., iUe. 



898 m>M VENBRABILIS OP£RUII P4RS I. - DtDASCAUCil GEflUINA. IM 

libnim edids proiil ipio Urfiente potui, qui seterooi A cooiprolMiiii : Mqoe kiiiic ampliiit seqaoadaiii, elira 



pennaneiis, teiaponi qiuuido ▼olait eonstiiuil, ot 
qui noTit teniponiai ioeft : imo ipse Jalienliboi teoi- 
porom curricttlis finem cnm ▼oloerit imponel. In qoo 
Tidelicel opere, ne quem forle offenderet» qood Ue" 
braictm msf^ ▼oHtsiem quam LXl Trsnslsloram 
ediiionem in SMoli pnscedentis serie secotus sim : 
ot illsm quoqoe per omnia quolies dlscrepare ▼ide« 
bator Inseruiy ul legens quisque slmiil utrumquo 
conspiciat» el quod amplius seqiiendum pulal etlfat, 
Fixa auiem slal mihi scotentia » qosm a nullo pm- 
^iiom rodargoendam automo, ul slciilreverendia- 
slmosejosdem Uebraicfls ▼eritatfo inierpres obtre- 
etatoribus sul operis : Non dsmno» inquit, non 
reprobendo LXX« sed omnibns bis apostolos pracfero : 



bi qul LXI magnis dlTioisque Uudibus ad eeaios 
loUiinl, doMianl : quorum quisquls dicta perspeierit, 
credo moi noslro labori calumniam (bcm desistet, 
si non bunc tamen li?idii, quod absil, contemplatur 
oblutibus. Venim utcunque feranl. bme mea acripCa 
Ifgeoiei, primo editom pro captn meo liboHom, dbi, 
diiecllssimo abba meos Hueiberee, poreirrso|dum 
atque eiaminandum offero, muhom deprecaos, ot 
si quid in 00 10 Tiloperabile d^prebenderis, stalim 
mibi conrlgendom insinues. At ob| ordlnale ac ratlo- 
nabilitor actom Tideris» mecum Deo qnl donafit, ol 
slne qoo nibll possomos fiicere, dofolos g atias agas 
Si * quem sane ¥01 lllud ^ offluidit, cor aliquid do 
bujosmodl negotio leBlare pnesumpserim i quaro 



iia ei ego eoofideuter profltoor,quia non reprebendo "^ de bis qoas sparsim io ▼elerem seripiis inTeniri * po- 



veteres cbrooograpbos , qui Iranslaiionem LXX 
Inlerprelum modo secuti esse, roodo prout libuil 
probaolor babuisse eoaiemplui , sicul eUsm io pro- 
eesso biijosce oposcoli nosiri monstrabilor ; sed 
oiooibos bis Hebralcm Tediatis integram praefero 
puritatem, qoam prsemlnenlissimi doctorum» Hie- 
ronjinus in libris Hebraicarom QucsikMom , Aogo- 
itious in libro de CiviUte Dei, Eusebius ipse Cbro* 
nograpbus io tenio Historias ecdesiaslicm libro » ex 
▼erbis Josepbi bislorici,odTeriosAppionem Gram- 
nMtticom scribenlis, f brefiorem temporom seriem. 



tueranl, ipee nofum opus eonderestQdoerim, audlat, 
dicente sancto Aogostino : Quia ideo neoesse ost 
plures a phnibiis fieri libros dlvorso stylo, noo di« 
▼ersa ^e^ etiam de qottslionibus eifidem» oi ad p>«- 
rimos res ipa penr enial : ad allos slc, ad alios auteaB 
sic. Audlat el me pro me simplioilor respondontem : 
Cui dlsplioelt ?el suporfioom fidolur» qood bme ro* 
galo fi^trum ondecuoque collegi » oniusqoe libeUi 
tenore conclusi, dimiuat ea Igenda, si quis yelit» 
el ipso de communibos paiium foiitlbQSf qm sibi 
iuisqoo iuAlcere arbllrelar baoriens» mecom nHiilo- 



quam in LXX ' ediliono Tolgo Arlur ' continereti C mlnns debila Cratemltalls luleanerata JOra cuslodiat. 

ITARIANTES LECTIONIS. 
C, e^onm. ■ C, ronitft^H. * C» foo. * C, cfendmi. ■ B, C» |io£»raai. 



INCIPIT LIBER, 



CAFUT PRIIIUIL 
D# Compolo «e( lo^lo rfi^lofHm. 
De Temporom ratione (Domino Jovanle) diciori 
neeessariom doibnos» olilissimam primo, promptis- 
iimamqoe flexus digltorom, paocb demonstrare 
soleriiam« ol cum maximam compulandi CMilitatem 
dederimus, fctm paratlore legenlium ingenio ad in- 
Tostigandam dilueidandamque coinpQiaodo seriem 
lemporum Teniamus. Neque enim ooniemnenda, 
panrite pendenda esl regula* cujus omnes peoe 
sacr» expositores Sciiptoitt» oon mihos quam liUe^ 
rarum ftguras monstrantur * amplocii. Denique et 
roultl alil aliaa, et ipse dirinas inlerpres biilorn! 
Hieronymosy In £vangellcm traclatu senteoti^ bojos 
adjnmentom disciplinse non dnbitaTll asiumere t 
Cemesimus (iaquit) el sexagesimus, eiiricesimus 
fmctus, quanquam de una lerra, el de uno semente 
nascitur, tamen multum differt In numero. Triginta 
referuntiir ad nuptias : nam el ipa digitorom con- 
joocUo, qoasi moUt oscolo lo comploctens el fiode- 
rani, maritom piogil ei conjogem. Sexaginta, ad 
Tiduai : eo quod lo angosiia el tribolalione sinl po- 
iitm : onde el in soperioro diglto 4eprimontur : 
quanloque majorest diHlcultas experlsc quondam ?o- 

YAJUANTES 

^ B, C, ampiiKL ' D om., iUdem. 



lopUMs illeeebris abstinere, tanto mijoi ot pimmiuai* 

Porro ceoleilmui nomeroi (qomso diligealer, 

Lector, atlende) a sinistra traaafertor id doxtram» 

ei iisdem qoidem dlgltls, aed non eadem mano : 

qoibosin l«fa manu, nuptm signifleattior el Tidom : 

circulum faciens, exprimil Tirginilalis eoronam 

Primo fii indigitaHo in imm mmia, foli motfo. 

Com orgo dicis Unam« mlnimum in l«?a digilon 

infledens, in medlum palmae artum infigfs. Cma 

I> dlcis Doo, secufiduin a mbiimo flexum^ ibldem bn« 
pones. Cum dicis Tria , tertium similller slllecles* 
Cum dicis Quatoor, * Itidem minlmom lerabli. Goiis 
didi Qninqoe, iecundum a minlmo simililor origes. 
Com dicis Sex , lerUom nibilominni eiOTabiSi modio 
duntaxat solo, qui Uedicus appenalur» in medlufls 
palms flxo. 

Cum dicis Sepiem, mlnimum snlum, cseieris bite- 
rim lOTatis, super palmm radicem pones. luxu quem 
eum dicls Oolo« medieom* Cum dieis NoTcm, impo- 
dieom * regioue oompones. Com dicii Deooaa, 
onguero Indidi In medio flgti arto poHkii. Cmn 
dicis ViginUi sommiuiem polllclf inter medioi In* 
dicis et impudiei artoa immltlei. Com dioh Trigiwtiw 
ungues indlcis et pollieis blalHlo eoii)onges amplexo. 

LBCnONES. 

* Pro e fesme^ D babet jaoea^ 



m DE TBIIPORUII BA710NB. tM 

Cmi aicii Qoadr^iiiU. inicrion pollidt laleH tel A ^iwaqw per hXH! occulUui InnueDJo fti^^iAcaiie, tcI 
dorso iodidt superduces. ambobot duniaisi creclit. i«H«"W» q^otqoe quasi divinando deludent. Cujua 
Cuui dkii Qulnquaginta , poUleem exteriore arlu «"*« '«*• ▼«^ ^««1» Ulis esl : cum primam alplia* 



l«star Graec» lilieraB gamma r curvalum, ad paimam 
ioioliaabis. Cum dids sexaginU» poliicmn (ul supra) 
ainraium« indice cireumflexo diligenter a fronU 
pr«ednges.C«in dtcis septoagihta, indicem (ul supra) 
.circumnexum pollice immisso supertmplebis « uiigoe 
duoUxal illius erecU ' trans mediuui indicis arlum. 
Cum dlcis Ocloginla, indicem (ulsupra) drcum- 
flexnm , pollice in longnm lenso implebis , ungoe 
fidelicet * lilios in medium indicis anom inftxa. 
Cum dicit nonaginU, indids inflexi ungnlam radid 
poUicis * inflges. 
Mactenut in laBva,Centum Tero In dexlera, quem< 



bcll lilteram iniimare cupis, unuro manu leneio : 
cum aecundamduOi com tertiam, tria. Etsicex 
ordine caeteras. 

Verbi gratia : si aroicum inler insidiatores posl« 
lum, ul caute ^ rero agat, admoncre deside ras : III, 
el 1, et XX, el XIX, et V| et I, el VII el V, dlgitis 
ostende. Hiijiis namque ordinis litterac , Caute age, 
signiflcanl. Polest el itp scribi, si causa tecretior 
ex)gat. Sed bsc Gnccorum coropulo litlerisque hr 
cilius disci simul atque agi possunt, qui non ul 
Lalini , paucis iisdemque geminatls suos numeros 
solenl exprimere lilteris, Tcruro toto alpbabeti sul 



admodamDecem intefa lades. DucenU, in dexlera : B characlere in numerorum figuras • expento, Iret qui 

quenadmodum ViginU in teta. TrecenU, in dextera : P^"» »««* «««««^^«^ "^**« •^»«»«* depingunl, euimlem 

qaemadmodom Triginta in Ixva. Eodem roodo et ?«»« "««^"^ fignrandi , quem scribeodl alphabeU 

Giteni usqoe ad DCCCC. lUm Mille, In dextera: ordinem sequentes, hoc modo : 

qnoaaaduodiim Unum in km. Doorollllo« in dexlera: 

quemadmodum Duo in kcva. Tria miflia, indexUra: 

quenuidmodnm Tria in keva. El caetera usque ad 

novcfli millta. Porro enm diclt deeero roillla, la« 

vam ^ lo medio pectore supinam appones, digiUt 

unlom ad collum erectis. VlgiuU millia cum dicis* 

eauKlera pectori expansam late superpones. TriginU 

miSia curo dids , * eadem prona, sed erecu , polli« 

cena carlilagini medii pedoris iromitles. Quadra- 

gittia millia coro dicis » earodem in umbilico ere- 

cUm sopinabb. Qoliu|oaginta millia cum dlds, ^us* 

dem prome ; sed erecl», pollicem umbilico Impones. 

Sexagbu millia com dicis, eadem prona femur 

lasvMi detuper eoroprebendet. SeptnaginU roillia 

com dlcit, earodero tupinaro feroori superpones. 

OcloglnU millia cum dicis, eamdero pronaro femori 

soperponet. NonaginU miltia cumdicit, eademlum* 

bot npprehendet, pollice ad Inguina verso. Al vero 

GeoUim.millia, ei Ducentnro nilllia, ei ca^tera usque 

ad DCCCC milKa , eodem quo diximus ordine ia 

dfxlen corporis paru complebls. Declm autem 

Cenlena millla cnro dicis, ambat sibi manus, inser- 

lit invicem digiUs implicabls. 

Esl ei alterius roodi conipulos, arUculaUro decur- 
rens : qui, quoniaro specialiter ad Pascbae raUonetn 



A 


1 


B 


LX 


B 


11 


O 


LXX 


r 


III 


n 


LXXX 


A 


IV 




xo 


B 


V 




c 


f 


Vl 




cc 


z 


VII 




ccc 


H 


vm 




cccc 


e 


IX 




D 


1 


X 




DC 


K 


XX 




DCC 


A 


XXX 




DCCC 


M 


XL 


^ 


DCCCC 


N 


L 







Qui et ideo mox * ubnuroeros digitis slgnificare dl« 
dlcerinl, nnlla intersUnle roora,ruterisquoquepari« 
Ur iisdero praiflgere sciunl. Verum baee hacienus. 
Mune ad lempora, quanium Ipse temporom condiior 
ordlnatoniue Dominus adjuvare dignabilur« expo- 
nenda veniarous. 

CAPUT U. 
De trimoda temporum ratione, 

Tempora igitor a ** impirando oomen acciplonl« 
sive quod unumqnodque illororo spalhim separalim 
lemperaturo sit : seu quod momentis, horis, diebus. 



perlliiel, cum ad hanc ex ordine venlom fuerit, op- ^ mensibus, annis, saecullsque el aeiatibut omiiia mor* 



portoiiittt expUcabiUir. Polesl auum el de ipso 
qnem prsenoUvl computo qoasdam manualls loquda, 
Umiogenii exercendl quam ludi agendl graUa flgu-. 
rari : * qoa Utleris quis singiUaUm exprestlt verba, 
qoae ilsdem Uileris eonUneanlor, aiieri qoi banc 
qteque noveril Indostriam, umeui procul posiio, 
i alqno ialeUigooda conlradat, vel necessaria 



Ulis vite curricoU lemperentur. De qnUios siogulis, 
prool Dominos dederil, exposituri, primo Leciorem 
admonerous trimoda ratione compuium temporili 
essediscrelom. Aol enim nalora, aot consoelodine» 
anl ceru aneloriUle decurrii. Ei ipsa quldem aocto- 
ritate ^* birarie divita : humana videlicet« nl Olyin* 
piadat qualuor annoruro, nundiaat novem dienmi. 



VARIANTES LECTIONES. 



* B, C« D, ereeio. * C. oro. UUm. 
' C atfMimi proaiNN, oed erecu poiUee. 

* C, expeimm. • C, mox ummeroi. 



* B, C, ereeii. ^ B* C, D, om. ta 

« C, fUMliler hi$ qui; B, om. oaj. ' B, C,i#. 

«• B, C, tempermnenlo. •' C, bifarimn. 



GLOSSiC ET SCIIOLIA. 
CAHiT II. spoltam eeporaiim temperatmn$U^ elc. Unomqnodqoo 

Baift. Ram. Gloo«jb.— 7*Mipora tfilar a temperamen^ lemput ab altero temperalor, slcnt didl in poft., ubi 
l# m m e n meeipimu^ the fued unumfnodqne iitorum de temporibus loquilur , et ouines fructus ia leaipo* 

pATaoi.. XC. iO 



BBDiE YBN£iiABILJS OPBRUM PAR6 I. — DIDASGALICA GENUINA. 



309 



bifffctiones XV aniionim ambilu celebrari. Diem A > rarall opere Yacari» qiilnqiiageftimaro annumin^ 



quoquei qui ei quadranlibus conficitur, mense Fe- 
bniario ?el Aoguslo interoalari Groci, iEgyptii» 
Roroaniqoe pro suo qoique captu jusserunt. Divina 
autem, ut teptima die aabbatum agl, septlmo anno 

VARIANTES LEGTIONGS. 
' B, C, mutMoue. 

GLOSSiC ET SCIIOLIA. 
ribos a frigore, caYore« p1uvi.i , tem|>eramentttm as- 
Bumunt, el ab ipso temperamealo terHpora vocantur. 
l//#rtfro, scilicet temporum, temperalum sit^ sdlicet 
ab altero ; secretum ab invicem, ut ver. Nam aliam 
lemperaiionem h.nb *t quatn ae^itas, 8*militer, etc. Et 
de mensibus similiter potest iiitelligi. Smcula dicta 
a Seeu deo, a quo genttles phil(»8opbi saecula esse 
putjibaiit. Secus antem Graccum oo^nen est^ et inter- 
pret:*tur forma. S.ccula namque generatlonibus con- 



hileum vocari Dominus in lege pnecepit. Nam etai 
barbara^ gentes hebdomadas habere probeotur a 
popolo tamen Dei * molafise non iatet. Gonsoeludine 
vero huniana Ikrmatum est» ut meiisis XXX diebus 



lcmpus. Qttliigiia^esimttm imitiiiii jubitwum voeari 
Domimti tn tege prascepit. JubilAus anniH vocatur a 
jubilando, quia eo anno tubis persoiiabant Jubilxuiu, 
fd est , remissibitem. Jubilaeus etiain diciiur remis- 
sioiiis annus , quia eo anno cuiicta debita el omnis 
agrioiltune labor remittebatur: servi etiam empliiii 
liberi remittebantor. Quioquagesimus etenim an- 
nus ia lege jubikeus, id esl remissiouis sive Jubi« 
lailone plenus appellari jussus est , iu qun popolus 



stant, indeque Bxcula a uquendo dicta; a verbosci- n ab omni operatione quiesceret, omnium debiu'laia« 
licet eequor^ quia sequuntur. Abeuntibus enim alits 'ronlur, servi emptitii liberi rediriNit, an 



aliisucceiunl. Annis »iquidem quinquaginta ssccuhiiii 
lerminari diconl. Uinc esl quod ilie HebReus aura 
peitusa, servire Jnbetur in susculum, boc est, usque 
ad annos quinquaginia. jEtae Oit tempits quod de 
niuliis Instruituf. Nam aHas pro uno anno , el pro 
S!>ptem« et pro centum, et pro quovis tempore poni- 
lor. Temperentnr^ id est» disponanlur. Trimoda 
ratione diurelumt td e.4, separatuui. Spaiiom unius- 
cujusque lemporis xci dies suut. Decurrit^ scilicel 
lemporis compulus. Bifariam, ii est duobiis mo lis. 
Humana^ scilicet auctoriale, lioc est, qu£ab hoaii- 
nibiis constituta esl. Non solum divina.verometiain 
liumana auctoriute decurril tenipus: humana, vide- 
licet, nl Oympiades. OWiupus mo«is est io Graccia, 
juxta qitem civiUs esl Olympiasy in honorem Solis 
eoiistrucU. Ibi in line qualuoraniiorum liidi agonum, 
elsacra in honoremSoiisagebantur, quae Olyinpiades 
dicebantur. Olympias apul Gnecos spatium quatuor 
aniiorum» quando solisetJovis Oiympici licbant. C 
Semper enlm per qoadrieiiiiiom bidsextilem peragil 
turiumy quo eliam anno bissextus apud Romaiios 
fll. Undo el luUrum diciiur teinpus quinquennii. 
Inchoante enim seniper qulnlo anno agoo agebaiur, 
quandoaol oriens ab acquinocliali puncto, primum a 
hissexto incipit annuni. Diciiur autem Olymplas 
quasi olampias, id est, toU lllit miiiatio ; et Olympu<, 
quasi holotampus, hoc estt totiis luddos et ardeus» 
propter vicinitatem videlicet solis. £t quia nubfs i>ua 
excedit alliludine. procoe!o frequenter apud auctores 
poiiitur. Sic etiani holosericas dicimus vestes id 
est, totas sericas, quia holo$ Gncce, lotus dicitur 
Laiiiie. 

Itnndinae^ id est, negocialiones a Nonls usque ad 
Idus. Nundingo sunt paganoruin, lUmque rustioorumt 
quibus eonveniunl negotiis propriis vel mercibus pro- 
visuri. Sunt autem oundinae pubiicse conveutioiies el 
comniercia, dictae quasi novem dies, id est, Nonas et 



nnusque q^ 
roajoribus solemhiis ac laudibus diviuis emuieulior 
caeterte existerel. Meriio per hunc uumerum illn 
suuinuB pacis tranquillius indicalur , quando sicul 
Aposlolos ait : Iii voce arcbangeli iiovissima dangente 
liiba, resorgeniibiis cunclis» revertetur ad omue^ 
antiquaposseisiocarnis. Tuncreverteiurad anli()oaui 
terram camis 6u«, in qua habitavit Abel , cle qua 
ejectus esl per Gain. Tiioc Noe, Abraham, Uaac, el 
Jacob , seu et orones aiiim» inorlalium recipienc 
corpora sua a quibus exieraut, ul possideanl ea iii 
a'lernum , ubi, cessantibus hujus s;Bculi Ijboribus el 
aerumnis, dimissis omnium culparum debitis, in sola 
divinae visionis coniemplatione cunclus eleelonira 
populus iu ffitcriium gauilebit, implelo illo deside- 
rabili Damiiii ac Salvatoris nostri mandato : Vacaio 
cl videte , quoniam ego sum Deus. Barbarte gentes 
diciiiitur a barba ei rure. CoMuemdine vero humaaa 
firmatum est , ut metuis trigmta diebus eompu' 
taretur^ cum hoc nec sotis nec tunef cursui conmiiat. 
Siifuidem lunam duodeehn horas mims^ salva raiioihe 
Mttus^ solem wro decem horas et dimidiamplushabere^ 
^i sotertius exifiiisiere testantur, Guro igitur iii auta 
ad uiidecimum capitulum perveneris, invenioi satis ad 
quiJ Istae horje valeant. Ct cum ad quadragesiuiuui 
secuiidmn captulum perveneris, videbis apertiu» 
quid sil saltus. Siquidem liwam duodecim horas 
niiuus, salva ratioue salliis. Tunc ratio saltos Imm 
niateries videlicet, de qua saltus eflicitur, saiVjtur, 
si ex illis duodecim horis, in quibus luna post viginti 
novem dies conimoratur, nil subtrahimus, donee ad 
coiigruum di*puUnJi locum perveiiianl. Porro naturm 
duce repertum est solis annum^ etc. Modo dicit do 
naura teiiiporb. Quai/raiKe, id est, sex hori>. Si 
communis sit, id est, ex duoJedm roeubibus, cccliv 
scilicet diebus lerniinari. Si ensbolismns , ia est t 
supercresceiis, qui habel trededm ineiises. In uno- 
quoqoe roense lunari crescit saitus iu qoatuor mo« 



Idus. Est auteu) Nundiiia Romanorom dea, a nono |v mentis, el uncia unius momenti, et atomo. Nain una 



die nascentium nuncupata, qui lustricus dicitur. Esl 
lustricus dies quo Infaiites luslrantur, et nomen acci- 

yiunl; sed is maribus nonus, ocuvus esl feniii.is. 
ndictiones dictas suuta cerio annorum intiido. PriuiO 
lustro so(vebatorttSt<l<^in*^^ argentum, deinde aurum. 
E^t autem lustrum penlercsiBtid est, quinqueuniuiu, 
qiiod quinto anno dn itur coiidi a Rumaiiis. Esl autem 
quiuquennale tempus; ideo vero sic vocatur, eo quod 
ceiisu perquiiiqueiiniiim in repub. peracto, urbs Roiua 
luslrabatur. Quindecim annorum: quia bic nunierus 
facilis Okl ad raultiplicaiidum. Diem quoquet scilicel 
bissextilem. Quadrans est quaiU pars diei. Sol iiain- 
que siguireruiii circulum percurrit in ccclxv et qua- 
drante ; unde in quatuor annis perlicit tolum diem, 
qui ualuraliier in xv KalenJ. Apr.l. inierponi dehuis- 
sei, quia ibi in crcatione mundi positus est, et cccpit 
currere. Nunc vero in vi Kalend. Mart. ponitur bis- 
aextus apud Romanos, et apuJ ^gyptios quarto 
Kalend. Seplemb., quiaiiiaucluriutehuiuana^ecurrii 



lunatio Irigesima est semper, altera undelHgesia 
Multiplica ergo sexies Iriginu, et^exies vigintlno* 
vem, et invenies cccLiVt Totumque lunm diuursum. 
Totus luuae cursus in uoveudeciui anuis peragitur. 
Nam ad ead^m locasignorum, inquibusnuiic, veriii gra- 
tia, acceiisaesl, adeumdem lueusis diem, adidem as- 
ceusioois momentum,ad easdemsigniferi latitudinesel 
altiiudines, adeamdem coitus soliscoogrueiitiamnoii 
revenelur priosqoam ccxxx v coitos,id eslnienseStpef^ 
liciel deceimovenali drcolo. ku enim luiia qusein pra^ 
senti appeltatione est, noii erit in eadeui appe|IUt.oue 
u»que ad novendecim annos. Quod iia radilime ex- 
emplicausa probari potest. JanuariusbabelregnUres 
novemt ad aeutem luiia» inqulrendam ; si aolem cuiq 
illis XXII epactas jungimus, sunt siuiiu xxxi; remotis 
XXX , remaiiel unus. Prima Aiit hoc aiino luiia in 
Kalend. Januar. qiiae nequaquam in prjedictib Ka- 
lendis iUruin prima inveiiiiur, donec novendecim 
auui expleti fuennt. Qua nutura non juxta ethnicormm 



801 



DE TEMPORm RATtONfi. 



302 



eoafMiUreiiir» con hoc nec solift, nec iuu.v cttrsul A lcrri, q«D naiura non juxU eihniconini demcnliam 



conveniai. Siqaidem lunaui duodeciro horis minos, 
talva milone uUus : solem vero deceni hori» et 
dimiJia |ilos babere, qui solertius exquisiere lesun- 
lor. Porro nalora duce rcperlum esi, solis annum 
CCCLXY diebus, et quadrante confici : lunx vero 
annnm , si eomraonb slt, CCGLIY. Si embolismus, 
GCCLUXIY diebus terminari, totumque lun» cor- 
suui decennovenali circulo comprebendi. Sed et 
erraotia siderasuis qoaeque spatils zoJiaco circum- 



dea creatrix ona de pluiibus, sed ab ono vero Oeo 
creata est, quando sideribus coslo inditis praH;o|>it, 
ut hlui in sifna , et lenipora, et dies ct annos. 

CAPUT III. 

De mnniiiiimk lemporum spatVte, 

Hora duodecima pars diei est : siquidem XII bone 

diem complent, Domino attesUnte, qui ait : Monne 

duodeclm bor» sunt diei : si qois anibulaverit in die 

non ofTendet? Ubi quamvis allegorire se dient, disci* 



GLOSS^ ET SCnOLU. 
demeniiam iea ereatrix una ie pluribui^ ted ab uno 
Deo «ffo creata e$t. Natura dida est ab eo quod nasci 
aliqnid fanat, quam dicont etbnici creairieem esse 
omniom rerom, com ipsa non sitcreatriz, sed potius 
ereala. Ethniearumf id estgenlilium. Vna deplnribNi. 
Plores enim dese fuerunt, sicut iuno, Bf inerva, Venus. 



Reprehendit Beda obiter opinionem eorum qui natu- 
ram deam bciunt, quemadmodum Plalo, Pliiiiu^ 
Secundus, etc. Non enim ipsa dea rst, sed a f)eo vls 
qusdam sideribus indit;i, ut sint nobis in signa el 
lempora, queniaiimodum scripluni esl Genesi^ phiuo, 
ipsa autem sidera anima, et prolnde volunute, ci- 



Creata est^ scil. ip<a natora teinporom. Inditis^ id B rent ; quare dii iion sunt, sed Dei insirunieuia qui* 

fsi, Insertls. UteuUin $»§^9^ id esl, qose signiflcant. "^ -■ ' " 

So^ enim ex sideribos cof noscitor tempesUs et 
sereiiila«.^tgna non illa dicit qineobservare vaniiaiis 
est, 5c4 uliqoe utllia, et osibos bujus vll» necessaria» 
qoae vel naut» observant in gubernando, vel alii 
boroiiies al pnesidendasaerisqualiutespera^Utem 
et hlemem, ei autumnalem vernalemque temperiem. 
El nimiruro h»c vocat tempora^ qux per sidera flunt ; 
nAn tpitia morarum , sed vicissitudines affectiooum 
corJI bujos. 

JoAR. Nov. ScnoLiA. — Ttffiipora f^^Mir a temjfo^ 
ramdo uomen accpiunt. M. Varro, lib. ▼ de Origine 
verbomm eamtlem hvyMlor^aTt recipit. Tempus, 
inqoii , esse aiunl intervallum mundi el niotus. Id 
divisttiD In partes aliquot, mailme a soli^ et lunae 
cursu; iUque ab eorum tenore temperato tempus 
dictuin. Ea quoque ( ot id obiter indiceni)in his 
Varroni} monom^utis temporis deHnltio quam M. 



bus mundum gubernat. 

CAPCT Ifl. 

Beio. Ram. GtwsM.^Uoradnodecimapartdieieit^ 
^uidem tiuedecim liora diem complent^ etc. Renpii 
autemhora quaivor punctos^ decem minuta^ auindecim 
parteif quadraginla momenta^ ct in qnibuidam lunos 
computii tpiinque punctoi, CoiisUt autem bora qua- 
tuor punctis, hoc est hora in soie. t5uus punctui 
(|uarU pars bone est. In una hora quaiuor puncti , 
ia onopunclo duo minuta, in uno mluuto guaiuor 
roonienu ; dlxiv atomi unum niomentum faciuiii. 
Attamen mathematici^ in explorandii konUnum aeni- 
mnf , ad atomum uique pervenire contendunt, Maihfsis 
doctrina. Inde mathematicus, id est, doctriiialis. 
Mathematici^ vanl philosophi, id e^t, geoithliaci, qiii 
de naturls et siJeribus disputanl. Mathesli slne asp - 
ratlone> vaniutem, Id est, vanam doctnnam signi* 
licat; cum aspiratione, doctrin^^m Yerani, et scien- 



Cicero ioUbris de Inveutione dicit fadlins Intelligi Q tlam perrectam. 6>m(t(rif,naiiyliatibus,idesi,qiiales 



quaBi exprimi posse : eam dcliuitioiiem Macrobius, 
Itb. 1 Satumalioin, et Rodulphos A^ricoia, lib. i ex- 
plicalioribos verbis posueruot, ut sit teinpus ex co;li 
ceovmioue, etc, notus enim est utrobique locu<. 

Diem fpoque qui ex ^adrantibui confidtur. Ex 
qoadraniiDus, id esi, senis horis, nain solis cursus 
peraifoiferttm perttcitur diebus ccclxv , et quaru 
diei parie ; proinde anmis cum cunu solis exire ne- 
quit, nisi ex qoater senis boris; quarto quoque aiino 
011*6 ootts eivilis iutercaletur, qiiod Romaiii faciuot 
ex insiitotiooe NunuB Pompilii mense Februario, 
qui -ob id apod Ciceroiiem iiitercaUris dicitur : dici- 
lor ei dies ilU iutercalaris. Inlercalatum aiitein fuit 
MMe Febroario. qu^a is omnium brevissimus est, 
oltimos non est factus, ne incertum habeatur Fe 



broariioe sit ansequentis. Sexti vero Kalendas 
potios qoam alierios diei locom oi>tiiioit, ut ex sexli 
appettalioiie origioem soam qu» ex senis boris full, 

loaiearet. Btssextus dictus, velqoodbisdicatursexio «^ «^ pupillis emissio, io id ad quod tendunt. Tu a, id 

Martii, priosqoam aU septimum procede- *^ ^^ prseconio aut signo. Subaudis : ideoqoe siiie iila 

— .t ^s^. ..:. .. observatiooeittatbematicorum dei>emus uti hoc sicut 



siot futuri, utrom boni an mali. Cotttendunt^ cert.)iit 
in duodecini signa. Dicunt enim maihematiu qnia 
ille qui nascitur sub signo pi^ciuui, piscator erit. Et 
reliqua qus beatus Gregoriui iii hoiuilia de Epiph. 
Doinini sapienter destrul. 

/n punctoi duodecim, Majores sunt isti coBt(i(ris 
puuais pnedictis, et his utuntur inatheraatici. IJi.U4 
enim ex his punctis continei Hiiatn horam io se. 

In oitenta lx. Ostentum est osti^nsio &igui alicujus, 
Fatum, fqrtunatum eventura. Virgilius: Faluinquil- 
quid dii fantur, aut iK>"um aut malum. Quae obser- 
vatio scilicet niatbematicomin in stellis. 

OfNiief quidem rnurgemui, Hieronvmus : An juxU 

Suaedam cxemplaria, non oiiines quidem doruiiemuM. 
mnes iniiuutabimur, sciiicel in gloriam. 
In atomo. Angustinus : In suinina celcriute. Atomos 
Grasce , iudiviaibile inierpreUtur. 
In ictu oeuli. lctus oculi est ceierrima radiorom 



reiiir, seo quod esse momentl dies sit constiiutu^, 
ot Festus Pompeius, versa e littera in t ; puUnl alii 
reUqoom esse snpplemenlom vocabuli oihil stgnill- 
cans, ot io postliminio el medituliio, liininium ei 
loilittm, au io bissexto bis. 

Coniueiudine kumana firmamentum eil. De men* 
sioiB 01 aniiorQm raliooo alibi dicetur. 

Sed ei errantia iidera. Tempos qoo qoisque pla- 
oeU cursom in sigiiifero conficii, esi anops ; naro 
aoniiscircoitomMgiiiflcat; onde annuius. UlSaiumi 
aootts XXX volgarihus consui, id est, solaribus annis, 
kfwa doodccim, Mars duobos. Dicoutur bi anni ver- 
Uoies, ad dillierenliam iliius magiii aiini quein Plato- 
oem primom oolasse scribitur, de quo est apuJ 
Gioerooeroy io se xto de Repub. 

Qim natura non juxta eihnicorum demeniiam. 



et Apostolos. 

Quia eUi ^atculatorei neceaario diicemant. Galcii- 
atores vero a caiculo nomen accepergut. Calculus 
dictus est a calculo lapide. Galci eiiim suiii bpilli 
quidam miimtissiroi » rotundi ei lenes; qui ideo iu 
vocati suol, guia cakari sine moleslia queunt, qui- 
bus veteres omnU numerabant. Aniiqoi enim aute 
inventionem numeri nesdenles numerar^, ex lapiOio 
siia tempora soosi|oe dies numerabaiit : in prospo- 
riute candidis, in advcrsiUie uigris. UnJe Per^ius : 

Uunc, Macrine, diem aumera metiortf \i\A\\o, 
id esl,candido. Diuemant : scilicet atomuiu, ab aliis 
spatiis teiuporom. Momentuiu in oculo a motu pal- 
pebra^ usque ad aliud niomeiitum ; id e^l, quAmlin 
palpebne quiescuut. In mia hora sout iTpuiieli, ot 



m 



DBDiE VENERAOILIS OPEaUII PAR8 1. - DIDASCALICA GENUIHA. 



SM 



puiM yero qui a se illimramlifueranl, borat appel- A Iniere particuUig, «luiosiere. siM voeabttla, <|iilbiit iJ 



loTeril, aolito lomen bumana compniaitoois ordine 
bumerum deDiiivii borarum. Yerum uotandum e^» 
quia si omnes aiini diea duodenis horis suppulenlur, 
ttsiiTos iieeesse esi dies loDgloribus, brumales vero 
lirevioribus boris includi. Si vero omiies horas sDqui* 
parare, boc est, ae<|uinoctia1es habere volumus, bru* 
mali diel nibilominus paociores, etsBStivj» plures 
aecesse est triboamus. Bedpit autem bora IV pun- 
ctos, X minula, XY parte^, XL momenta, etin qui< 
busilam lunae compuUs Y punctos. Mon enim bs divi- 
siones temporom naturales, sed videnUir esse * con* 
ducUvae. Nam calculatores cuiq neccsse essct vel 
diem In XII vel boram in lY, aut X, aut XY, aut XL, 
ant In alias quaslibet minores» majoresvequld distii- 



quod volebant nuiieiipare, et a'terutrum difnoseera 
posseot, boram videlicet appeilantes, quod certi lem» 
porii ora, id esl, lermiiius (it : sicot et vestimeitlio* 
rum, fluvionimque, inaris quoque diies orns voettare 
solemus. Punctos vero a parvo puncti transcensa» 
qui ttt in horologio, minuta antem a minore Inter* 
vallo vocantes. Partes a partitione oircoii Zodlad, 
quem tricenia dirbus per menses singulos fiiidunt. 
Porro momenta a motu siderum celerriina noncii* 
pantes,«um aliqnidsibi brevifslmis in spatiis eedei^ 
atque succedere lentitur. Muiimum autem omniont» 
et quod nulla ralione dividi queat tempu«» alomum 
Graece, hoc est, Indivisibile sive insectibile, nomi- 
nanl : qood ob sui pusiUiUtem grainmaltcis poliiis 



VARIANTES LECTIUNES. 
" C, condictk<B, 

GLOSSie ET scnoLi\. 
raciunl \ miiiuta, Id est, xl moiuciita, qux aoadra- B licet sicut ostenu sont el alonii, majoresve, scilieet» 



ginu moinenU quindecim paries redduiit. A prin- 
cipio ortus uniuscujusque signi, usque ad extreinuin, 
dusD hone peraguntur. Vigiiiti qualuor liorae sanl 
Inler diem el noctem, el duodecim slgna snnt in coelo, 
et idtfo unicuique signo dux horae pertinent in orien- 
do. Talis est ralio ; Natura est ul sol circueat toUm 
terram in viginti quatnor boris, el triginU partes suni, 
idesltrigliiU lineaein unoqnoqoesigno,etper unam- 

Suamque de iilis viginli quatuur boris quindecim de 
lis line^is apparenl in orlu uniuscujusque signi, quando 
se erigere iiicboal , supra lerram veniens ab imo. 
Aliler : liecipH ttitiem hora, scilicel solls, quamor 
mncto$ ; io quanlum vero ad lunam pertinel, recipit 
liora lunaris qninque pundos, et hoc ficit velociias 
lun». Puuetus lunans babel duo niinuu, li est, 
quintam partem unius borae ; puncius vero solaris 
habei duo minuu el semis, partes tres el semis, ei 
quarum partem parlis , momenu decem* Minutuin 



sicut tricntcs, qua Irantes el dodrantes^ Aniii in dleo 
et menses, el hebdomadfts, vel dies hebdomadcc. 

Quid di$tri^itere partluta$. Quid^ id esl aliqoiil, 
qnibiis scilicei vocabulis. Mterutrum^ adverbialiier, 
scilicet quid esset una pars, aul quid altera. Ilwcam^ 
Id est lerininum el linenu Hora, id esl, lempus oris, 
cum aspiraiione, cscterarum autem remm sine aspi* 
ratione scribitur. Puncto$ vero, scilicet appellantes. 
Punctus est quaru pars borae, scHicet in tole, td 
transceiisui unius puncli. Pynclos a pnn^iMfa etl 
diciiis, eo qood quibusdaro punciionibnt cen» do»l« 
gnat onis In borologiis designetor. Bmhgiwm^ id 
esi, series borariim de pnncto seilieel in poneium. 
Jfiitufn a ininore intervallo scilicel puocti» Nam mi- 
nutum minus spalium esi <^uam puncins, decima 
scilicet pars borae. Parte$ sciMcel vocantes, de-lma 
quiiita pars borse, a oariitione drcuti xoMati. In una* 
quaque die curril sol unam partem-soAiiei , Id etc. 



V|UalMiHl p«iiM«iu p«i»io, uivuavuMK u«v%«ib»* OTiiiukUMi «|uat|uo uiv vui^ii*. ovi uiiaiu pai Miwi-«vi|«*^* , ivi ***• 

habet partem unam et semis, momeuta quatuor. r signiferi, per viginii qualuor horas, in qaantom aa 



Pars babet momenta duo el bisse, id esl, duas terlias 
partes. Quindeeim paru$^ scliicel in ortu signi. Molus 
cceli in quindeciin panibus boram elficit, id est. 
qnindecim panes signileri in una bora urinntur vel 
ocddunl, vel de loco ail locum movenlur. Unaouae- 
que.eniin pars movetur dnobiis roomentis ei bisse 
uiihis momentii id est, duabus tertiis partibus. Quod 
spalium duorum inomentorom et bisse unius nio- 
menli, qulndecicsducium, integram facil boram. 
nac igitur ratione una bora quiadecini panes habere 
dicitur. Nam trecenlo ima seiagesima qninu ponio 
signiferi pars appellalur. Et viginti qnaluor horae, id 
esl totns dies, quibos sol illam signiferi parlein lllu- 
tlrat, et spatium iUud, quo illa pars signiieri de loco 
in locuni movetnr, partes appellantur. Sed sicnt va- 
rialur mensura horarum pro longitudine dierum, iia 
eiiani momeniorum. Ali^uando hora aequinoctialis 
est, id est, iiaiuralit; aliquando major, vel minor; 
unde eflicitur ul curjuscunque longitudinls aul brevi- 



lUiini aliinei cursimi qnero facit contra flrmainenturo ; 
in quaiitum vero «id illuin quein facil cuni llnDa* 
roento, eadem pars quam per viginli qualuor borao 
in suo cursu peragit, «^ikc est decima qninU part 
dimidiisigni ; nam diinidmm signuroquiiideeimparlaft 
bnbet. Movelur de ioco ad locuin, per decimans 
qtiinUm partem unius hone, i J e^t per duo momenu, 
et bisse unius monienti. Et ideo recte dixil Beda 
quod panes boraruin a partibus zodiaci circuli vo- 
caiitur, dum eadeni pars est horae , et part tigii» 
quamvis bino cursu iiitelligatur. El quia diversae tl«* 
gnificationet freqoenier iitveniuntiir, iiecesse esl OM 
tiRiUatim disline'ui. Aliqiiando eni n duodeciin tigna 
lodiaci appellantur pirtes sive panirulsp. El spaMuni 
illud quod sol perlicit p r horas viginti qiiatuo% 
pars nominatur, videiicct illa qaaer ett dectina quinta 
pars diinidii signi, et ipsa bpra quindecim panes ba* 
bere ferlur. Parles a partiiiono aodiaci circuli.. 
Rec4pitolatio Glossjs. — Duos cursos £ici( sol in 



tatis horafoeril, quadragesiroa pars illios momenloro ^ coelo : uniim cum firmamento,alterum coutra firma 



appeilatur. Recipil autem bora, ul jam dictum est, 
momeniaquadraginU, ostenu sexaginta ; vel, se- 
eundum matberoaticos iicccc, atomos xxiidlx. Ei in 
quibnsdam lunae computis , scilicet , bona noctis re- 
cipii quinque pnnclos. Non eniin hae d.vislones, id 
esi bora, pu cius, minutum, part,.roomentum, osten^ 
tum, atomus, iialurales scilicel iUlit temporom; sed 
videntur esse condictivas, id est, faclitle el noroina« 
tiv», et ab auctoribus invenlae et nuncupatae. Caieu" 
iaiore$^ hi esl, conipuutores, dicti a caUuUi^ id esl 
lapillis, per quos nuroerando compiiUbanl : in duo- 
deciiu scilicet boras, vcl in quatuor scilicei ponctos 
aut in decem seilicet luinuu, aul in quindeciiu scl- 
lio6i partes, aut in qijadragiuU scilieei momenu, 
aut tahcet cuui necessc esset in alias mioores, sci* 



nienluni. N^ni quotidie unain parlem gradilor ia 
coelo-perviginti qoatuor boras. Istud ipsum Uroeii 
coBluin volvitur circa lerram per viginii quatuor bo- 
raa, hocest, duoilecimsigna. Diinidium ceelum, id 
esl, sex signa, volvitur per duodecim boras. £l ti 
perduodechu horas volvuutur tex signa, |»erdiias 
Untum boras volviiur unom signuin. El si per doas 
boras volvttur onum slgnum, dsmi.lia pars uniuo 
sigul volvitur per unam boram, in qua OMilinealur 
quindecim panos. Nam InginU panes Ouiilio integr» 
slgno, in dimidlo aiiteni signo quindecim parloi. 
Inde decima quinta pars dimtdil signi, boe etl mm 
part, movelur de loco ad locum per decimam qufaH 
Uin parlem uniut honc. Et Idini rccte dixH doavnus 
BeJa quia cursiis solis pcr unani parteni, id esi, tier 



D& TEtfmDll RATIOtieL 906 

caleulatorilm vibiliile est : quibus cum Ter»Qin A ditifienaus postiione tteltoruin, fatum ejus qui nasci- 



per ▼eriia» ▼ertaper pedes» pedes per syilalM», syl- 
lalM5 per lempera dlTidaMt , ei longse quidi ni duo 
Cf?inpora, unum br«vi iribuanl, uUra ^ in quod divi* 
daul non babenlibus, • boc atomum nuncupad com- 
|ilacuit. Aiumen natbematici in explorandis bomi- 
num genituris, ad atumum nsque pervenire conten« 
dunt, dum lodiacum circulum in %li signa, signa 
•ingula in partes IXX, partes item singulas in pun- 
ctos lll| puoctossingulos in niomenu XL» moinenta 
siofula in ostenta LX distribuunl» ut, consiJerata 



tur quasi absque erroie deprebendant. Qux qnia 
vaiia, et a nostra ftde aliena e st ob^ervaiio, neglecla 
ea videamns polius ' qoo, Apostolus ad ^ celeritatem 
resorrecUonis ihtimandam bujiismodi teiuporis vocil - 
biilo ulilur» dicens : Omnes quidem resurgemu», 
sed non omnesimmotabimur, In atomo» in ictu oculi, 
in novissima tuba. Nec pnctereunilum est, qula etsi 
calcttlatores necessario disceriiant, plurtmi lanien 
scriptores indiflereiiter brevisslmum iOud tenip ris 



tpatium, quo palpebra ocuU nostri moveri potest, 
VARIANTES LECTIONES. 
• B, C, ficirf. • B, C, lumc. • B. C, ^irorf. ^ B, C, celehrUaUnu 

CLOSSifi ET SCIIOUA. 
vtfflnti qoatuor boraa conllcilor. Motio tamen Ulius plores horas solstitiales maximas intelfigimtts, briN 
unhis partiade |oco ad locnm cum ccbIo per decimam B males vero minimas. Teluii apud Plautum bora aesiiva 
qniBlam partem bor» flt. Et bic iterum quaireiidum pro longa ; bujusn.odt horis Romani ei iudxi pariter 



csl mruin «quali spaiio teraporisvolvitur illudipsum 
rttlum circa terrani per se, et cum sole volvitur. Ad 
iMie respondendnm opia Inmqunlitftr volvuntur. Nam 
ab orln aolis usqne oum oriatur ilermn, viginU qua- 
toor hor» sunt; in revoluiione autem coeli deest 
«ledma quinta port horae. Yerbl gratia : oritur sol 
Mle la prima narte Arielit, priroo mane ; cras ta- 
mcn orietnr tol in teeimda parle Arlelit, el ante to- 
Hn orielnr prima part Arlelit lola in decima quinta 
parle bor»; inde llt ut posl quindecim dies dimidium 
sigBmn Oriaiur ante solem; posl ■ integrom autem 
nnmmi volvitiir lotum ectlttns ante toloro. Inde Al 
iH qnnndin tol Irecenlies texagiei quinquiet circuit 
terram^eircuiiiealcoelum per te Irecentiet sexagiea 
nexles. Naro in mia rcvolutione superat caslum revo- 
lolioiiero tolft. Queiii scilicet xodiacom, trigenis, id 
ctl, Criginla diebus, findunt, Id est, diviinni, scilicclf 
calffllaiores. 



in lemporis divislone sunt usi, quaruni priina exor- 
dittm coDpit exoriente sidere solis sexu temper in 
roeridie ; un4e apud Persium, io desidet juveDet : 

Siertioiiit, qoinlt dun lioea langitur umbra, 
id est, ut not jam numeraraut otque ad horam on- 
decimam. Slc et hymni quos Ecclesia canit ad pracet 
horarias, distributl snnt, nl hora prima : Jmn tuci$ 
0rtQ ildere ; ad sextani : Ei ignibui meridiewi. Ilat 
horas ubiqoe, ubi horarum meiitto ftt insacris BibMit 
oporiel intelligere, veluti in. Evangelio, qui hora 
undecima venerant, ima hora veneriiiil aiite solis 
occasnm ; et apodCiceronem nona diei hora inserere 
proverbioliter. Sunt alt» horse aequiiioctiales , quat 
«quales vocant, qaibiis ipsi non ulebanlur, ni^i ad 
elepsydram ;. nos autem lis uiitnur nurc dato signo 
per rotarum ferrearum macbiuas, ou» ad temporales 
noras accommodari non possuni. Veteres proiiisma- 



^ I I • f • t. M C ihiiiis solariis suntusi, quae non phiribus quam xxo 

FoiTo momenta. In intllo mouonis momentiim nu ||„eig coiisUbant. Vocantur auleni xquinoctiales 



Ihitiiim enim motionis, quo movetur sidus aliquod, 
roomentttm dicitiir, non toU motio sideri«. vercu- 
jvtoae rei, ted hoe esl, ciim aliiiuid siM, id est , si« 
deri ctfder#.scilicelaloco,i.e,tranbire aique iuccedere^ 
aciUcet in loco, quod per roramen aliquod probatur, ' 
qnando stella aliqua perspicitur ; nam unutn signum 
per daas horjs niovetur,. una «telia velncissitiK*, id 
est, per onum momentum movetur ; f^itliir, scilicel 
n ealcolatorihos. If Inlimim omnium , scilicet tempo* 
rttfli, ai9mu$. In tempore Uliter consiat : ciim majora 
spaiia leniporis, sicuti est d.es vel hora per punctos 
vel caeteras miiiores partes diviJeiis, ad talem parti- 
cttlani perveneris quae obsui pnsiliitatem, id esi, par- 
viutero, nutfsni babeal moram lalemqux ullo niodo 
dividl po8tit,-sicuii est ictusocul, et ipsam scias 
cate atomttnu 
Qnad 0b sai ^lUinUm arammatici^ poliu$ quant 



hprae,quodcolligantur a partibuscirculi aequinoctiaris 
transactis, vehiti duni aeqninoctiaiis circuli semuocia 
uiia exorU est, bora quoque ona pncieriit, duin duo- 
deciin borae quoque lapke suut. Ilas necesse eti 
contineri hibernis diebut pandores, aesiivb vero 
plure^. Hoc ob id pluribus egi, ne In tacris utmn 
liorarum a^quinoctialium pulemui. Loout qttem dUI 
6e la est Joannis xi. 

Heciptl autem hora qnatuor puncias. Ainpla solaria 
divisa.babe..l lincarum intervalla tribus punctis,unde 
dcpreliendunttfr liorarum qoadrantes, quemadmo- 
dum et iii astrolabiis ponuntitr singuke hoRO quadri- 
prtitx, et quibiisdam machinis lcrreis redditur si- 
gnum ail singulos boraruni quadraiites. 

Decem nnnuta. Intellige minuu vulgaria, non ao* 

tetapbysica. Vulgaria roinuU dicunlur qoaelibet por« 

r t . ^ ••.!..* . fi •• , • . . ' tiones hiiegri In partes quaslibet divisi, utsiassem 

eareuUtoribue vmbtU ##1. Scilicet quia calculatoret |. dividatinpartes duodecim, qua^ue doodecima part 

hahenl, nisi quod dividant. Grammauca est ^ i^inutum esl, borum in disciplmis rarior usus. Phy- 



i 



tdeaiia recte loquendi,.el origo et fundamentum \l 
keraHom liilerarttro. H«c in disciplinis per litteras 
cooinaaetlavenU etl, ui hi jam qul didiceraot lit. 
lena, per earo recU loquendi ratlonera sciant. 
Craflnaailca Attiem a litteris nomen aceepil. Gram- 
ftMiU enim Graed I tlerat vocant. Art vero dicta, 
qood arlit praeceptis regulisque consislal., Attamen 
uuitkematiei in exptorandie hominum §emturi$, et cae- 
lera qua» seoountnr, Jam superius bxposiu sunt, bic 
umeii in ordine f t e debni^sent. 

iiUff. Nov. ScvoLu. — Hora e$e duodeeima par$ 
ffid. Dettnit horam lemporalem, quaiu ninc inaef|ua- 
iem vocanl; alH ethim dieunt planeUrtam : ea esi 
valaieidatqae dki aaiorall<, teu, ut vulgo dicitur, 
aniMdalit, iiart duodedma. Hat aeslivis «liebuH lon- 
f iorao ette Udle imeiltgiiur, hibernis vero breviorcs 
qaia tpatium lemporit inler solis exortuin ei occn- 
taoi aoB tempcrasquole est; uiidc apud bonos tcri- 



sica auiem minuta sunt partes, qu» liunl divisiona 
aiicujus facUper sexaginu, velutl Iricesinia pars* 
tigni, seu ( ut recentioros loquuntur) gradus uuus 
divJdilJir in sexa^inU minuu prima, quorum quod- 
hbet rursus dividitur in sexaginta alia,quae dlcuniur 
roinuU secuiida ; itla iteruni iu ininuia tertia, quod 
ftt usque ad denarium. Gneti, unde iioc routuati su« 
mus, sic efTerunl : npwTa lintu^ lUiTTa ^•wTtj9«f, >iirr« 
rpcTcc, T<TA^T«. iloruiu in luaiheinaticis tantum esl 
usus, ob i(i annot:ivi. 

Horam tidelicet appeHante$, llora Grxca vox esi : 
vocant autem horas Graeci et has quas nos deinde 
qoatuor anni partes trimesires, ver, 9estatem,au- 
tumiium et biemcn ; ct Homerus quautor hujus no* 
minis deas celebrat, qito! coDliini claudunt aique re* 
clu.luiit. Sthrilijstes inletligit per iigmentum hoc 
partes anni jain dicias 

Parte$ a pariitione circuU^ Horo inxqualis quinde» 



107 BBDiG YENBRABILtS OPRRUM PAIiS f. — DIOASCALIGA GENUINA. SOt 

quod in icta pungeiitis iranseurrit, quod secari el A qnadraniis nomen obtinel : residtne Ires, dodranUe 



divldi nequii, nune roonientum, nunc puactum» nunc 
atonuim voeant* 

CAPOT IV. 
Be ratione unciarum. 

Uncianim qooque dtvisionem noese, quae non ml' 
nus tcroporibus rebusve alils quam nummis eat apia» 
conipuiandis, iion ignobilis invenlio eat. Qtiibut quia 
cl disper^ae passim historiae» et ipsa sacra Scriptura 
utitur, nomina pariter et flguras * eonim, paucis 
afllgcre cttravimus. 

Libra , vel As , slve Assis, duodeciin uncis. Deunx, 
sive * Labus» undecim unclae. Decunx , vel DexUnSy 
decem uncix. Dodrans, sive Dodras, novemunciae. 
Bes, sive Bisse, octo unciae. Septunx , sive Septuns , 
septeni udciae. Semis, sex unciae. Qnincunx, stve 
QuintiuuS, qiiinque uiiclae. Triens, sive Treas, qua- 
luor tiiicia;. Quadrans, sive Quadras, tres unciac. 
Sextans, sive Seitas, diiae unciac. Sexcunx, sive 
Sescuncia, una imcia et semis. Uiicia, vlginiiqua- 
tiior terupuli. Semuncia , duodecim scrupuli , Id esl 
tertia pnrs uncije. Diiae sexiiilas , sive sesclac , octo 
scrupuli. Sicilicus, sex scrupuli. Sextula , sive Ses- 
da , qualuor scrupull. Dimidia sexlula , sive Scscla, 
diio scnipuli. Scrupulus, sex siliquae. 

llacc (jnquam) ponderum vocabula, vel cbaracte» 
res , non inodo ad pecuniam iiiensurandam , veruro 
ad quacvis eorpora sive tenipora dimetlcniia conve- 
iiiunt. (Jiide et ratio vel mos oblinuit, ut in cautione 
computorum, pueri unum et duo, saepius asse el 



noiuen aceipiunt. Et hujus diseiplinae regula solvl- 
tur, quod pterosque turbal Imperitos : quia Phillp» 
pus In expositione beail iob acstum roaris Oeoanl 
quotidie bis venlre desrribenSt adjonxeril bone * 
aBqulnoctialis hone dodrante Iransrolsso, tardius siiid 
intcrmissiooe, slve die venire, slve nocte. Porro si 
per tria quid divldere cupls, lertiam parlem Irieo- 
lem, duas residuas bissem nuncupabls. Si per duo, 
diiiiidiuni semis appellalur. Slc el eactera , quae veri>o 
melius colloquenlis, quam scribenlis slylo dlsci pari- 
ter el doceri queunl. Iiem de corporibos , sive niii- 
liariuro , slve sladium , sive jugerum , sive pertleam, 
sive etlam cubitum , pedemve aul * palmam parlirt 
opushabes, praclala ratione racles* Dcniqtie ei tn 
B Exodo, dunidium aibiti seroia appellaiur narrante 
Moyse, quod babueril arca lesiameBli doos senils 
cubitos loiigiiudinis, etcubitum ac semissero altitn- 
dinis. £t in Evangelio , quarta pars tolius mundani 
corporis , id esl terra , mystice quadranlis itomiiie 
censctur, cum mitiendo in pcenam peccatori dicitor : 
Non exieiinde^ donec reddae novlMmMm quadrau' 
tem^ Id esl donec Inas lerreoa pecrata^ut beatus 
Augustinus exponit : c Hoc eniin (inqoll) ' peccator 
audivit : Terra ee, etiu lerram t^.-s.i Quarta siqoideiii 
pars distinclorum merobroruni bujus roundi»" elno- 
vissima terra Invenitur, ui incipias a ccelo, secundoni 
aerem niuneres, aquain tertiam, quartam lerraHu 
Qui etiaro in expositione * ubi scriplum esl : Erai 
aut^m Paraiceve pa$c!ta , kora quoBt seorfa, bujnco 



ilipomtio luutentur : item tressis, quariiissis, quin- ^ <*»»ciplinaB meroiuit, dicens: t Non etiim jam plena 



cussia, sextussis, septu^sis, et cactera hujusmodi, 
quasi tres asses, vel qualuor asses proferant : et iii 
eumdem modum seqnentia numerorom quam piu- 
lima. Sive igitur boram unam , sive dicm integrum , 
sive roensem, sive annum, sive certe aliud aliquod 
inajus minusve temporis spatiom in doodecim ' par- 
lire vis , ipsa duodecima pars oncia est : reliquas 
iindecim, deunceni appellant» Si In sex partiris« 
sexta pars sextans : quinque reliquae, dextans, vel 
|ui alii) ^ disus vocantur. Si In quatuor, qiiaru pars. 



sexta erat, sedquasl sexu^» id est peracU quinta, el 

aliqiiid ** de sexu esse cceperat ; nunquam aulem 

istl dicereul : QuinU et quadrans t aul quinU ei 

Iriens, aulquinu et semis, aul aliquid hiyusmodi. 

CAPUT V. 

De die, 

Dies est aer sole illusiraius, nomeii iode suniens« 

quod tenebras a luce disjungat ac dlvidal. Nam cnm 

In primordiocreaturarum tcnebraBessenlsQperfacleni 

abyssl, dixil Deus : Fiai lux^ el [acta e$i iux^ el to- 



YABIANTES LECTIONES. 
• B, C, etimm. • Jabui, B, C. • B, partiri. * C, dextas. • B, C, iiittiis. • C, paimum partire. 
' B, C, et peccator. • B, C, et ea u.terrena. • Add. KiangetH B, C. *• B, K, etiam. 

GLOSSifi ET SCHOLIA.. 

eim babet partes, propterSa quod dum bora exigi- D clarat virtuium, el iuiquorum peccaU arguefis, bonos 
lur, exoriuntur quindeciui partes ak|uinociiali8, seu ad roeliora perducit. Dix^t DeiU : Fia$ lux, et facla esi 



quindecim gradus, Id est, diniidium signura. 

Pttrtes item mnguias in punctoi duodecim. Horom 
|iuiiclorum, neque etiam osienlorum (ut vucal) apud 
alios scriptores nullam invetii observationem. 

CAPBT V. 

BaiD. Bam. Gi.osfJE. — Diee eit aer iole iUuftratui^ 
nomen indeiumem^ quvd tenebrai diijvngal ac dimdat. 
Sciticet a luce. Dies dicitur a ttisjungendo^ eo quod 
lucem dividil a Unebris. Dies enini naiurallter esl 
spaiium lemporis vlginti quatuor horarum, ab otlu 
ad oitum. Dies enimgemiiie appeltari solcl. Proprie 
a solis orlu , donec rursus oriatur ; abu^ive , a solis 
Otto usquequo veiiiat ad occasum. Mysiice quoque 
dies iuiaginem legis porut. Sicnt enim diei claritas 
obscura lenebrarum illuniinat, ila et lex viani vitae 
demonstraiis, depelit leiiebras cn oruni , luccm de- 



lux. Si autem quaerilur quibus lo locis Jub^ild Deo 
facU sit lux , ciuii abyssus adhuc oroneui tenm am* 
plitudineiii cout* geret , patet profeclo qoia in sope- 
rioribus rjustleui ternB partibus, quas et ironc diumt 
solis lux iUustrare coosuevil , liiiic priudpalis lux 
emicuit. Noo igittir toUt mundi tenebras luce d«s* 
pulil inrusa , sed ab uria illuro parle illustrans, aliam 
reliquit obscuram. Et si rursus quae> it aliqiiis qoalo 
potuvrit es^e luroen diurnum ante creationem slde- 
rum, non ab re esl credi quod Ule fuerit quale vide- 
nius qtotidie uiane, proximanie scilicel solli orUi , 
ei necdum terris apparente, quando locet qoideiti 
otitusis sUllarum radiis dies, sed oiinime auhue 
dii itur, sol oriatur, rerulgei ; uiido nulU lotic esse 
4lis*!relio teroporom potesi, diei soliNn ei noeiis po« 
lcral. Itero , dixil Deos : Fiat lux. Et (acta e$t tus^ 



w 



DE TEMPOmni RATTORC. 



910 



emmt Deni tmeem dim» Qoae definiiio ' biUriam divi« A cognoverunt, el ab iis qui possnnt racilltme adveriere 

quod eo lempore qno nox apud nos esi, eas parlts 
mundi praeseniia lucis illustret, per quas sol ab oe« 
casu tn onum redit, ac per koc omnibns XXIV boris 
non deesse per cireoiiuro gyri tolius alibi di«*m, alibi 
nociem. » Ct paulo post, rommemorata Eecleslaslis 
seiiieniia de sole : i Ausirali^ ergo pars, inquit, cum 
hafcet solfm, nobis dies esi, dom autem partem 
Aquilonis circumiens penrebiiur, nobis noz est : non 
Umen in ^ alia pirte est dies, nisi ubi pracseoiia solit 
est; nisi forte poeiicis figmentis cor incliriandum- est, 
iit credamos soifm msri se immergere, atque inde 
lolnm ex alia parie mane surgere. Quanquam si ita 
essetvabjssns ipsa pneseniia solis iiliisiraretur, alque 
ibi esset dies; posset enim et aquns illumiHare,quando 



boc esif volgariter ei proprie. Yulgus enim 
onuiem diem solis praeseatiam soper lerras appellat. 
Proprie autem dies XXIY boris, id est, circuito solis 
lotom orbem IttStraDtis impletur : qui secum semper 
ei obiqoe lomeA diomom circomlerens, non minore 
aerom spatio nocto subler terras quam supra terras 
interdio uediior exaltari. Qood rooltorum quidem ei 
noslrorum, et saecularium litteranim lesiatur aucto- 
lilaa. Sed nos onios pairis Aogostini teslimonium 
pooere sat esft, qul dicii In libro Qosslionum E?angelii 
secoodo, LXX doorom discipoiorum somroam flgo- 
raliier explanans : c Sicol XXIV boris loios orbis 
peragiior atque luslrainr, iu myslerfam lllostrandi 
orbia per E%aiigeiium TriniUiisin LXX duobusdisci- 



polis intiiiialor,* Vicies enim qnatemi seploagies terni R ab eis non possit exsiingui. Sed hoc monsirosom esl 



«lipoudiaa est. > Dicit idem, iti libro de Genesi ad 
Kueram primo : t An dicentlom est qood com cito 
peraclom esset boc opos Dei, tamdio stetit lux non 
•occedenle nocie, donec diurnum spatium perage- 
relur, et laroiliu inansit oox luci succedens, donec 
npaiium nociurni lemporis pKeierirel, el mane flerel 
d&Bi sequentfs, uno primoque Iransacto ? Sed si boc 
dixero, Tereor ne irridear el ab iis qoi cerlissime 



sospicarl. Anie yero soHs creniionem primiiiTae locis 
circuiio, quod nunc yer solem Gi, ageliatur : primo 
quidem seeundoqoe die aquas abyssi^ qwc omneio 
lerram iexeraiil ; ' ieriia vcro aere vacuum sua eir- 
comvagaiione losiraniis. i Stinl etenim quidam Pa- 
tmm qui in eo quod scripium esl: /o fnineipio erea» 
ttf Deu$ ealnm et Urram, terra auiem erat inaiau el 
naeua^et lenekrw erant enper (acian o^jfMl, inforaiem 



VARIANTES LEGTIONGS. 

* C bifark. * B, C, Vicie$ qnater enim lerm tepina^e$ dipan4ln$ e$t. 

* B» Cy aUam partem nen e$t die$, ubi. ^ B^ men$true$um. ' B, C, («rlto.... aera. 

GLOSSiC ET SGIIOLIA. 
et voeamt Den$ lucem diem. Remigios : Dixit Deus C Remigius : Plato iria dixit esse principia, Deom viile 
non Yoce camea , iiec moin labiomm , sed dixii, id licei, exemplar et materiam; et Deum non qunsi 
rsi» Toluii. Velle enim ejus dicere esl. Unde scriptum am torem ex nibilo cuncia creasse , sed quasi opiflci 



eet: Diant ^ et faeta $unL Vel eliam dixii, id esl, 
Filiuro genuit, per qwm omnia facU sunt. 

Fiat lux. Lux diciiur a luendo , id esl, purgando 
tenebras. Lux auiem illa non ejusmodi erat , quse 
nonc esi sole super lerras posiio, sed qualis esse 
solel, vel anle solis orium, \el posi ejus occubiium. 
El Tidit Deos locem, quod essei bona, non qiiod iunc 
priroom viderii , in cujus pneseniia semper hoc fuit; 
acd Tidit « Id est , Tideri a nobis voluil lucem esse 
bonam. Suni etenim qoidam Pairum qui in co quoJ 
scriploro est : In principio creaTii Deus coBtum et 
lerram , ierra auiem erat inani^ et vacua. Beda in 
Gtneti : Non in principio iemroris creavit Deus 
cttlum eilerram. Deusenim feciiicmpota, ei id^^o 
anleqoaro facerel ienipora , non eraiii lempora. Non 
eoim po^sumiis dicere, quando Deus nonduin aliquid 
flecM^t* Idclrco non in principio iemporls fecii Deos 
cosiom el terram , sed principiom Filius est acci 



ei in rebuscreandis, niaieriam adjuioriam praestiiissc. 
Arlsioieles autem diio dixii esse principia , maieriam 
scilicet et speciem; iertium quidain nescio quid ro- 
lens dicere, operaiorium appellavil. Quorum errori- 
bus obvians Mi»3rs?s,ut poie.a Domino elecius,Teriiaiem 
rei demonstravii , ostendens Deum ex nihilo cuncia 
formasse, non quidem in tempore, sed in iniiio iein- 
poris, dicens: In principio; dom dicit In principio, 
et sutMmdiior temporis» paiet procul dubio lunc 
lempus ccepisse quod anie mlnime erat. Creavii Den$ 
cedum et terram* Coelum non istud visibile flrmamen- 
lum accipere dd>einus, sed illum empyreum, id esi« 
igneum, vel iniellectuale ocelum, quod non ab ardore 
sed a splendore \ffntnm diciliir, quod statim repleium 
esi aogelicls spiriiibus. de quibus in J«ib didiur : 
f Cum me laudarenl simul asiramaiutina,etJobila- 
rent omnes fltii Dei. i 

Terra aulem erat inanie et vaeua, M est, inotilis , 
et infroctuosa, et incomposiia. Oainia enim elemeni» 



pienttus. Qood ergo dir tum est : /n principio ereavit 

Deuo ceelum et terram , maieriam totius creaturae ^ commisia erant et confusa , el toium boc aeris spa 

osieiidii, raiionalis et corporalis, angelorom et bu* ^ iiiim, quod est a lerra usque ooslum, plenum era 



i 



joamodi. Utrumqne igitur fecii Deus materiaro et 
fbrmam , et vox et verbom simul flt , quamvis vox 
fnor sit origine. Unde scriptum esl : Qiii fecisli 
Modom de informi roaieria. Proinde doas res aiile 
«minem di^^ro el ante omne iempiis condidit Deus, 
nAgellcani crealuram, et inrormein materiam, quam- 
Tiaoronia facta sint, ui Salomon ait: Qui vivit in 
aelemoro« creavit omnia simul. Sed, oi diximus, origo 
maleriae Informis aQlecedit forroataro speciero , sicut 
▼ox verbum. Iiaque non omnia ex nibllo fecil Deus, 
oed qoaedam ex nibilo, qnaedam ex aliquo. De mbilo 
mondumt el angelos et animaro; ex aliqoo boininem. 
I>eniqoe s:«ncius Clemens Aposiolorum discipulus, et 
Ronianae EecleHae lenios post Pclrom «episcopos» in 
•exlo fiisloriarom auarom libro, iia scribii : lii prin« 
citiio frcii Deos ooehim et terram, terra autem erai 
HtTisibilia ei incoroposiia , ct tenebrae crant snper 
adijssum, ct spiriios Dominl ferebator soper aquas» 



erat 
aqois, qiis tamen non erant ejus qualiiaiis cujus nunc 
snnt, sed in modum nebuke tenues^ quam qualitatem 
supercoelestes aquae retineni. 

Et lenebree eranl $uper abyeeum. Tenebrae a tenendo 
diciae, quia lenenl oculos, ne videaiit. Uiruroqne 
aulem fecit Deus et lucem et tenebras, scilicel ot in 
luce operareniur bom^nes, et in nocle reqoiescerenl. 
Ergo el lenebne opus Dei sunl. Unde in bymno triuiii 
pueromm , in quo oninis creaior a a I beuedicendum 
D.um inviialur, etiam lenebrae cum luce ponunlur. 

Et $fnritu$ Domim ferebatur euper aqnae. Sic mens 
vei sapientia alicujus artificis snperferiiir operi qnod 
facturos esi, ut quoinodo viili illud faciai; iia et Spi- 
r lus sancius superferebaiur prteordinaiis ei quaai 
praelisponens quid qualiier facere vellet. Allegorice 
quod dictum esl : In principio creavii Deus ccelum et 
terram, nomine principii Filium Dei non incoogrue 
possumus accipere^ sicui ipse de se Juducis dicil: Cgo 



3lt 



BED.£ VERERABILIS OPERIJII PARS I. — DfDASCALICA GENUINA. 



SI3 



mli eilemet ftquge» omniunique elenfAitorum con' a Sed et Basilius Gesareoe CapiMdociatf epHcopw» qcrf 



foeioiiem * putent eese de»ig^iam, ' iiem ut nec aqua, 
fiec lerra, nec «cdum, aed corum omulnm una, ut ic^ 
dixerim, • semlnaria sit indicata inateVies. lileoque 
000 ioTenienles maadi liicum primae lucis capacem, 
oeoeisario cuocia qu» de septem primb diebus lo- 
f unl aliter quam consuetudo nostri saecuU se tenel 
altlos perscruundo dogmatizanL Sed multo facili r 
esl sensus, si Juxta iradiilones Patrum aiquecatlio* 
lironun, cmli nomine circolus omli superiorit intelli- 
fatnr.esse.monstralus. Terrae nomine lellus ip»i» 
suis ^ quibusque, ut nunc esl, finium spatiis inclusa, 
exceplo quod nlhil Tirenttum germinuin, nibll viven- 
liom produxerat * animantum. Abyssi Tocabulo ioli- 
nita aquarum diffusio, omnem alfuentium lerram, in 



In quario ejusdem operis llbro : t Gongfegeiiiur, 
Inqoii, aquar, ul appareal arida. Tebtteolnm sob- 
ducilur,ui eonspicua fierei qaas Inlerim ooo ittt-^ 
batur. > Hieronymos quoqiie safne bblorte dbeCls- 
aimns interpresf in expositloho prophelicae senleiili», 
qua dlctum esl-: 0iit dkeha$ hi eorde lao : /a ewkm 
ommfaoi, wper mdera eetU exaUMko $ofhm meirm, 
meminil eoril svperioris» lU scribens : c Yel anleqoam 
de C€Bio.oorruerel, isu dicebal, tcI postqoam de 
cmlo comiittSi adbiic. In ^o posltos» qoomodo 
dicil, Aicendam m ceehmi f Sed quia leglmos C^m 
eetli DomiHo^ com essel In cmlo, Id esl, flrmamento, 
In ccelumY obi solium Domlnl esi, coplebat ascend^, 
non bomiliuie, aed $operbia. Sio anUm postqnam 



qoamm medio poslmodiim firmamenlom cceli esse B do ccelo corruil, isU loqoilor terba arroganliai»» 



faclimi commemoratur. Deniqne sanctus Clemena 
apostolorum discipulns, et Romanae Ecdesiae terlios 
posl Feirum episcopus, jn sexlo Hisloriarom suarom 
libro lu scribil : /n principio fecit Deae eutium el 
ierram ; lerra auiem erat • iiiHsiH/ts ei ineompotUa^ 
et teaekrm erant mtper o^yssicm, et $tnrila$ Dei (ere^ 
batar eaper aqnam. Qui spiritus Dei, jussu Del, qotsi 
ipsa conditoris manns lucem separavit a tenebris, oi 
posl lllud in?isibile OBlum, Istud vblbile prpduxll, 
nl snperinra quidem habiucula faceret angelb, info- 
riora vero hominibus. Propler te ergo, jussii Dei, aqua 
qux erat super faciem leme, secessii, ut lerra tibi 
produceret rruclus. i Consenlil buic Ambrosius lle- 



debemus failetllgero, qul nee praBcipiutos qQlescai« 
sed adboc sibi grandia repromllUl, non bl Inler astrat 
sed aoper aatra Dei sil. > Qoanlwn ergo nobis veaU- 
gia Pairom seqaeiiliboa ooojicere dalor, cum dicerel 
Deus Fiat lax, mox lenebrae qu» abysamn lexeram 
abterunt, el lux ab Oriente medlas inler undas emer- 
gens, cunclain lerrae soperflciem operuil laaiudine 
sui fulgoris, boreales simul austraioBque, oecnon a 
bcddoas oras auingens; paulaltmque ao complelo 
diel unius spatio aubdncens, Inlleriora lerrae gyraodo 
subiil, atque aurora procedenle, dlem secundum 
lertlumque simlli brdioe complevit, hoc tanlom a 
solari loce differens, qood caloris folo carebat; el qiiia 
sidera nondom eranl, prisda adhoc leoebris noctes 



* B» C OlllMMIIfllfW. 



diolanensis aniistes, In libro Uexameron secundo. 

YARIANTES LECTiOXBS. 

» B, C, putanL • C, ita. • B, C, eemittata. * B, C, ^iba$ etnunc. 
* C, inanii. 

GLOSSiE ET SCHOLIA. 
principJDm. qui et loquor vobis. Deus elenim Paier C deamoB, quid ipsi respondeanl de mnndi loco. fu 
prindpium est, sed non de principio, quia a nnllo; enim quaeritur, cur potiUH ttmc, et non antea, facios 
Filli-8 vero principium sed de principio, quia a Patro 



non f^clos nec creatus , sed genilus esl. Per quod 
prindpium Deus Paler coRlum ei terram creavit , id 
esl, cceiesles ei terrenos. Per codum enim cmlesU*m 
vltam diieentes, per terram terrenis negoliis iiibian- 
les signantur. Qui uirique per prindpium creati sunl, 
quia humanalo Cbrislo Jeso , patoil qoi essenl coBle- 
ates, quique terreni. 

Tena tero erat inakie ei vacua. Id esft corpiis bu« 
manum inane a mediutione codesfi, vacuuHi a fructo 
bon» operatloiiis. £t tenebrae eranl super facieni 
abyssi, qula lenebne infideliutis ei ignorantiaB abysr- 
auin buinani cordls operiebnnt. Spiritus Domini fere- 
batur super aquas,quia divina praesdenlia super fluirfa 
et infructuo&a corda bominum ferebatur, praeviilens 
el disponeiis qnorum corda digne poasei inhabiUre. 

Fiat iux. Lucis vocabulo fides acdpllur. Bene ergo 



sll, quemadniodum quaDrt polest cur bic potius ubi 
esl , non alibi. Nam si innnlu spaiia lemporis anlo 
muttdum cogiunt, in quibus els non viilelur Deoa ab 
op^bre cessare poiuisse ; «iniiliter cogitent extra ji|un* 
dom infiniu spaiia locorum in ouibus ai quisquam 
dical non poiuisse vacare Omnipoteniem , nonno 
oontequens eril ul innnmerabiles mundos com £pi« 
curo somniare coganlur, ea Untum dtfferenlia, quod 
eos ille forloills motlbus atomorum |igiit asseril, ei 
resolvi? isil aoiem opere Dei factos dicturi sunt, sed 
cum perlnterminabileoi immensiutem locorum exlra 
mnndum circumquaque patentium vacare noltieruoi, 
nec eosdeni mundos , (j^uod etiam de isto seniinnl , 
ulla caiisa posse dissolvi. Quod sl cul vidctur incre* 
dulum meatos aquarum luininls esse capaces, irideal 
opera nauiarum , qin olei aspergine perspicuum sibi 
profundum maris eluduiil. N^c miranduui, nobisdl- 



Itix prima die lacu esl, <}uia priino mandato legis ^ vioa operaiione lucem In aquis poese resplendere • 
„*? ^l""*^^^"*^* ^*"" ^'^*l">' ' A^f« Israel, D6mi- '^ cum et bominom operaiione eonstel eas sacpius tllo* 

alrari, jiauiarum videlicet , qut, in profuiido maoi^ 



minus Deus tuus uiius. Augustinus, ubi de vera lii< 
noceniia loquitur : Ordo temporum iii aMeroa Dei 
aapienlia sine tem|>oro est, nec aliqoa sunl apud 
illumnova, qul fecit quae fulura sunt; qtiapropter 
voluntas Dei oki prima et siimma cau$a omnium cor- 
poraliuin spirituariumqiie uiotionum. Ndtii eniin fil 
vi^ibiiiter, quod non de.invUibiU atqoe inteliigibill 
ftumnii imperatorii aiila , aui jube.itur, aut perniit- 
Ulur secuiidum incffut^ilein justitiam. Itetn Augusti- 
nus« in iibro undccinio de Civi^ite Dei : Videuduin 
6st isiis qtii Deum conditoreib mundi coiiseniiunt, et 
umen de mundi tempore qiHBrunt, quid respon- 



dimersi, eniisso ex ore oleo, perspicuum sibi hoc ae 
luddum redduut. Si eniin homo ulia per oleura- sol 
oris potest, quanlam Deus per spiritum orla sni luceio 
creare posse credendos est? Mo)rses auiem proprium 
ila describil :.El factum est., inquiens, vespere, 
el factum e«t mane dies. onos. Sdepdum esi i^uia 
siciit habet dii^ vespenitu , iu el nox. Hoc lameQ 
inter titrumqoe dislat, quia vesper did tenebrescero 
consuevit in noctem, vesper autem noctis luceaoero 
io diem. Ambrosios : Quacrun^ aliqui, cnin prios 
vespere, postea mane Scriptura memoravit, ne fone 



313 



DE TEMPORnii RATIORE. 



SI4 



flbft * i«^ifiqtielKiiit obscuras. QikhI »i cui Yideliir A Kin«lo8 esse decrtvil, eadem iii Evangelio toliiit diei 



lacrdliilm meaiiift «qaaruin luniiDis csse capa^ces» 
fiieat opera nauUnioi; qui olel aspergine perspi- 
CBaia slbi profunduto laaris efflclunt, ot inteliigal re- 
iva coDdllorem Deum mullo amplios sui oris amalu 
qaaatamlibet aqoanim prorunditatem illustnire po- 
taltte, maximo cum tenuiores tunc aqiix fuisse 
credaotnr, priufiquam eas conditor in congregationem 
«oan cogeret, ut apparere posset arida. Ct diem 
qaidem Tulgarem Dominua sententia quam et supra 
posul, defliiivitt dicens : N^nM duodeeim horw $uni 
dkif Hojrsea autem proprium Ita deacripsit : Et 
{Him e$it Inqulens, viipere ef fMCtum eet mane d\et 
«Mi* Qtiem Hebraei, Clialdaei, et Per»» sequenies 
Juxta primae conditionts ordioem diei c ursuui a niaiie 



letnpus a yespere incboari, et consummari saoxii io 
Tespfram, quia qui in exordio muiidi prius luorm 
vocavit diem, deinde tenebras noctem, ipse in fino 
KXHSulorum primo noctem gloria suse resorrectionis 
illuslravit, et sic diem se discipulis osieiidendo coiiso* 
craTit: quos etiam, vespera procodeotff convesceodo, 
et se palpandum offereniio, Spiritos quoque saneli 
gratiam tribuendo, ptenius auas resurreciionis ttile 
oonOrmavit. Ct qoia lunc post creatam lueem factum 
est vespere et mane dies unus, nunc autem vespera 
Sabbati ' lucesclt in priina Sabbati, ipsa mutatio 
teinpori^ Dos quoque a paradibi quondam luinine 
translatos in convallein lacrymarum, Jam oiodo a 
peccatoniro tenebris ad coclesle gandium transferen* 



ad maae doducottt« ombrarum vi !elicet teropus luci B Uos essedesignai. Neque enim aliter quain nocte dici 

pneposita potest explicari qiiod Domlnos io exem* 
plani Jon» tres dies et tres noctes in corde terr» 
fucrit : ubl synecdocbicws, st diei Parasceves partam, 
qiia sepultus est, cuin prseterita nocte, pro oocte ac 
die accipies, boc est pro toto die Sabbati ooctem, 



lappoiieDles. Al contra iEgjptii ab occaso ad occa 
sam. Porro Romani a inedio noctia io medium, 
Uuibri el Aibenienses a moridle ad roeridiero diea 
suoi conipotare maloerunt. Divlna autem auctoritas, 
qtt in Genesi dies a mane usque ad mane compu- 

VARIAINTCS LKCTIONLS. 
B, C, rdimqnekaU * C| ^ar* 

GLOSSifi CT SCIIOLIA. 
Decfeitf prlosqoam diem signiQcare vldeainr; npc ad- vocati sunt , 
vfrtoiitqttod primoprsemlseritdlem, dicendo : Et 
vocavlt Deos liicem dlem, et tenebras noctem; deinde 
quod vespere flnls diei sil, et maiie finis noctis. Ergo 
ttt praerogotivam et primatus naiivitatis diel daret, 
prius Hnem diei aigniilcarat post qoem secutura nox 
enei , deinde post ea fiitem noctis adjunxlt. Beda : 
Fadum ebl ve^pere occideiiie paolatlm iuce»posl 



a Casech filio Nacbor Iratris Abrabas 
cosnomiuati sunL Perees a Perseo rege sunt vocati « 
qui, e Grxcia Asiam transien», ibi barbaras gpntes 
gravi diurnoque bello perdorouit , novissiine victor 
nomen subjecl» genti dedll. jEgtjptH ab ^gypto 
oaodam rege suo vocati sunt; inlerpretanlur autem 
lingua Hebraica, iEgypiii aliQigentes, eo qnod afili- 
xerunt Dei popolum , priusquam divino auxilio libe- 



fxplflom fpatinm diurme lopgitadinlji, atqoo iiire- C rarentur. nomaiii a Roiuuli nomlne nuucupati, qul 

dediL Hi ante a Saturno Salttriit , a Latiiio Laiini 
nuncupati sunt. Vmbri , luiias gens est. Cecropi 
Aibeniensinin reai successil Granns, cujus filia Atliis 
iiomen et regioni et genti dediL Cx «^a Atlici cogno* 
minati , qui sunt Athemeniei. Ipsa mutatio temporie 
noi quoque a paridiii quondam lumine iranilatot.^ in 
convallan lacrymarum , jam modo a peceaiorum /e- 
nebrii ad caleiie gaudium tramferendoi eae detignni. 
ilic de vespertina bora specialiter loquitiir, ad osteii- 
dciidam l|isam te.nporis inutattoneiu , qua nunc a 
vespera ad vesperain omnes dies coinputamtis; In 
Evan^elio ubi dicitur : cVespera Sabbati,qu» iucescit 
in priina Sabbali , venit Maria Magdalena, » etc. De 
matutina bora Intelligenduni est, quando mane in 
die doiuinica mulieres ad sepulcrum venerunt. Ibi 
enim feminine profertur, cum dicitur : Qi» lucescii, 
qoia hic et hsec vesper dicltur. Vesiiert: Ssbbati el 



rioresmiindl partes subeunte, quod dudc usilato 
sqlis drcuito ^;i soleL Faclum el mane redeunle 
eadem poiilaiim aupra terras, atque alum diem iui- 
liante, el hucusque dies expletusest unus, vi^intl 
scitia;! ei quatoor boraruni. Cujus coromendaiione 
voiM Scriptiira vigllaDter admonet ot luccm quae 
fwia esl iiiferiora orbia occaso suo lustrare discamiis. 
Nam si doh boe faceret, sed magis tota faeto paulatim 
vespere periret, acnirsum pauiatiiu inaiie recrcaia 
rcsttrgerel , Don jam in niaiie diei sequentis , sed 
Doliua lo vemera primi unum Uiceret e^se dicm per* 
KdUim; uiide vesperam et maiie quam noctein ac 
diem faciam dicere maluit , ut insiiiuaret lunc pri- 
Ins.ns locis actum estfe circuitu , quod niinc circuitu 
solis die noctuque geri eonstat, praeter boc solum- 
modo» quod post creata sidera nox quoquesua, 
iimnii niiiore quam luce pcrfundiiiir, triduo autem 
itio prinio tenebrosa jirorsu^ et obscura maneba 



lleecbal namque omniinodis ut dies iiidpiens a luce D veapera Sabbati poto>t dici, quia teiper veiperii^ ei 



diei aequeiiiis essct protelatus, qu.tenus 
iotiuiiceior opera eius qui est lux vera, et in quo 
leoebrm non smit uAae, a luce incboare, ei in lucem 
cmcia caae completa. Item beatui Augusiinus • 1n 
utidociiiio libro de Civitate Dei : ViUeinus quippe istos 
diea notoa oon babere ves|ierani, nisi de solis occasu, 
Deeoume, nisi de sulis ortu. illi autein priures tres 
diessino sole |>eracti sunt, qui diu aiiarto factus 
rdertor, etprimitus quidem lux verbo uei facta. at- 
qne inier Ipsam et tenebras Dcus separasse narratiir; 
elrDnidem incem diem vocassc, et tenebras uocieiii. 
Sod qoaiis illa sit lux , et quo aUernante motu , 
qoaleroqne vesperaui , et maue feceiit, reniotuui est 
asensibos nostrb; nec ita ut cst ifitelligi a iiohis 
polett, qood unien sine ulla baisitatione crciicndum 
esi. Qimn Hebren^ Chaldasi et l*eriw, tequentei jnxta 
^tfHimee emiditionii ordinem diei fursum a mane usque 
04 mems dedueunt^ rtc. Hebraei \ocati suiit ab lleber, 
fm pronepos fuit Sein. Cadei, qui nune ChaiJ;ci 



veipera uipoftB idem est , i>l est, quando uox deficlt, 
et dies aeqoilur. Vesperum veto vesperi esl illud 
lempus qoo soi ab bora nona descendit a eentro 
oaqoe ao Doctem. Aotea enim iiox sequebatur dicm, 
id est, a mane ad maoe cuuiputabatur, eo quod dies 
prirous lactus fuit quaro uox ; iiudc autem dies se- 
qilitur noctem, id est , computalur a veapera ad 
vcsperaro ; quia antea post gaudium paradisi secuta 
est mors et tetiebrse , nunc vero post tenebras mortis 
et peccati, adveniente Cbristo, sequitur cadeste gau- 
diuni , feicut lux post tenebras : et idro dies Inchoai 
semper ab occasu solis , qoamvis qoidam aliier aen- 
tiant, qui dicunt a media nocte ab ortu solls, sive 
a sexta bora diei tllum inchoare, quod nequaqnan. 
criedendum ac se(|uenduro est. Haiuio : in Uoinini 
nainque rcsurrectiune eltam ipse ordo temporis niu* 
tatus est. Ab iiiitio euim fsecuii usque ad Doniini re- 
sutreeiionem dies priH:c>lebat, et sequebatur nox ; a 
Domini vero rcwrectioac iiox prxcedcns adaeipieo* 



815 



BWM ¥BNEnABILI$ OPEROX PARS I. -^ DIDASOALICA GENUINA. 



m 



ei diem intcgram, el noclem Dominicam cum eodem A ^^ mane serrabat* festa Uinea omnia taat sicui ec 



die illucescente, ac per lioc iiicipienie partem pro 
toio, halm profecto tridiium et tres noctes. Merito 
autem quaeritur quarc populus Israel, qui diei ordi- 
oem JQxta Moysi tradilionera a mane seinper usque 

GLOSSiE CT SCHOLIA 



nos hodie facimus, vespere incipieiit» vespere con- 
sumnia?erit^ dicente legislatore : A wnptra KifM «4 
vesperam ceUbrakitU Sabbaia te$tra. 



tem diem pertinet, quia qni in hujus noctis ultima 

parte a morte rpsurrexil, ipsam noctem lucidam 

aique coruscam reddidit, et quodainmodo in diero 

commutavit, de oiia scriplum est : Ei nos illuminatio 

in deliclis meis. Ct apte quimiam dies pnecedcbat 

nociem , quia primns homo a vera luce discedens, in 

tenebras erroHs Incidit; apte etiam nnnc dies no- 

ctem sequitnr, quia pe r Domini resurrectionem de 

teiiebris erroris liberati , ad ver^m lucemconversi 

sumos, sicot ait Apostolus : No\ prxcessit , dies 

aiitem appropioquabit. Neque enim aliter gHam nocte 

diei prwponita^ potest expiicari^ tiuod Dominui in 

exemplum Jonee tre$ dies et tres poctes in corde tertes ^ vii,f:c,etii,CLL, el oxx, i 

[uerit^ eic. Nota est historia de Jona, quod cum fu- ■> dunl. Tot igitur hone su 



Keret a facie Domini in Tharsis, ceto sorbentedevo 
ralus est« et ibi fuit tribus diebus, et tribus noctibus: 
boe facto significaiis mortera Doroini, qui latuit in 
corde terne tribus diebos et tribus noctibus. Ct quo- 
roodo Dominos dicilor tribus diebus et tribus noctibus 
jacuiase in sepulcro, eum constet eum ibi non tot 
dtebus et noctibus ex inteffro mansisse? Si qnidem 
sexta feria hora sexta croci allixus est, nona auleni 
emisit spirilum; vespere vero post oocasum solia 
depositiis estde cruce, etcollertus in sepulcrum, et 
non ibi J^cuit, nisi triginta scx horis. Sed iii hoc loeo 
regula Scripturs altendenda est ^ quia freqnenter a 
parte totum demonsirator. Si enim acclpiamus sex- 
tain feriam cum nocte pnecedente, et Sabbatuin cum 
nocte praecedente, noctem auiem Dominicam cum 
Beqiieitti die, srcunduin hanc rationem iresdies et 
nocles invenitiir mansisse Dominus in sepulcro.Hinc 

Auguslinusin librodesanclaTrinitatequarto: jpsum ^ ^. 

autem tridunm non totum et plenuin fiiisse, Sciiptura C quater snpradictum numemm , boe est lxxxvii » 



ostenta ii,CD atomos dxli, ccxl. 

Hebdomada habet horasci.xvin, ponctos sexlngen- 
tos sexaginu dnos, minuta moclxxx, partes iidxx, mo- 
inenu viik:cxx, ostenta x,xxx, atomosHi,ccxc, dgcc 

Mensis xxx dieruni habet horaa pecsx, pando» 
if,DcccLxxx, mimiia vii,cg ostenU xlui,cg alomos 

XVI, CCXLIII,CC. 

Si vis srire quoi hone sunt in antio, multiplicaecc 
per xxxiv vices, liunt vii,rG; item multiplicaLX per 
XXIV vices, tiiint mcdxd. Item niiiltiplica qainque,. 
ipsos videlicet qni cccxl superant numerum , per 
viginti qiiatuor vices , fiunt cxx. Hi autem , id est, 
inaimol jiincti, viii,dcclx red- 
sunt in aniio communi ccclxv 
dies Ideo per viginli quatnor inultiplicari oportet, 
quia viginti quatuor horas sunt in unot|Uoque die. 

Si vis scire qimt punr li »Hiit In anno, doc vin per 

Suater ftuul xxxu. Item moltiptica dcc per qnater» 
iint ii.Dccc. Itein muUiplica sexaginu per qoatuor ^ 
fiunt ducenti quadraginla. Hunc anteni tiHiim numa- 
ruin simiii junge, et invenies xxxv,xl. Ideo autem 
horas totius auni per quatuor niiihiplicari convenii» 
quia quatuor ptincti unam boram solarem faciunt. 

Si vis sctre qnot minuU suot in anoo, moitiplieabis 
aupra dictum numerom, flnnt lxx,lxxx. Adde etiam 
dimidiam partem supra dictoram pnm lorum, id esl« 
xvni,DXx. Hunc autem totum nomerum m«imal con- 
jimgc, etliabebis Lxxxvu,DG.Ideo autem numerum 
punclorum bis muliiplicari, et insuner eoruro dimi- 
diam partem addere diximiM, qiiia duo miuaU el 
dlmidium, ununi punctum faciuni. 
Si vis scire quot momenU siui in anno. maltipiica 



testis est. S^^d primiis dlps a parte extrema totns 
aiinumeratus est, dies vero tertios a partc prima, et 
ipse totus; medius auieui inter eos, id est, secundiis 
dies al^oluie tutus vigititi qualiior hnris suls , duo« 
decim in nocturnis , et duodeeiin in diurnis. A ve- 
siere autem tepultuRE usque ad diluculum resurre« 
rtionis, triginU sex horsBSont, qui est qiiadratns 
sciiarius. Jonas uiterpreUtur columba , sive dotens. 
Coluiiiba pro gemitu, quando in ventre ceti triduo 
fiiit; dolens autem vel pnipter tristitiam quam babuit 
de salute Ninivitaruiu , vel propier hederam subito 
arescenlem , cnjus umbraculo tegebatnr contra solis 
ardorem. Ipse est et Ainathi Sareptanas filius viduse, 
ut Judxi allirmant, quem resuscltavit Clias, malre 

Kstea ad eum dicenie : cNuncccgnovi, quoDiam vir 
!i es tn, et verbum Dei in ore tuo venim est.> Si 
vissdrequotatomos, et momenu, et minuU^ et 
punctos, et bnras liabcal in die vel in hebdomada , 



fiuiit CGCLCD. Ideo autem namenim mlnatomn per 
qoatuor multiplicari diximus, quia qoatuor rooroentn 
uniim minutum efiiciunt. Sunt quoque in anao oslen- 
U Dxi.cccLX , atomi cxcvii.dcclx^dmlx. Hax: autero 
omnia si iu esse non credis, diiigeiiter inquire. 

JoAN. Nov. ScHOLiA.— Dies esi aer sole itiusifatis^ 
Diem defliiiunt philosophi hoc pacto : Dies est Utio 
solis supra horizontem i tit Arif toteles. Alii qood 
ideni valet spatiuin inter solis exortum ct occasmiu 
Cst autem definitio die i naiuralis , qiiain littcratonini 
vulgus ariificlatem appellat. Deda vutgarem vocai. 
Alius est dies civilis , quem nuuc iiaturalem vocaiii« 
spatium quo sol terram supra et infra circumvolvl* 
tur, quod fit spatio horarum squiQOctialium xxiv. 

Nomen inde sumens qaod teuehras a taca 
disjungat atqae dhsidat. Diem Festus a Deo dedocil ; 
alii a dio^ quod signiflcat lumeii sub coelo diuninm; 
uiide sub itio diciiuus extra tecu. Ctgo arbitror dicm 



nec Hon et in ujense naiurali , isuro calculalionem ^ dici a Jove, quem GraH^i dia vocanl, uam sole «» 
attende, el invenies. Primttusad horam mcipiamus: ^ ' 



DLXiv atomi faciunt unum momentum, qiiatuor mo- 
iiicuia faciunl anom ininutum, xluo minuU et dimi- 
diuid faciunt ununi puiictnm solarem, quatuor punctl 
f^iciuiil unam horam solarem. Hora aotetn lunaris 
liabei punctosqnlnque, nilnuU decem, partcs quin- 
derim, momenta quadraginla, osteitta sexaginU. 
Punclus lanarift hal>et minuta duo, partes ires, mo- 
naenU octo, ostt oUdimdecim. Unum minutum habel 
p:irtem unam t ci dimidiam , momenta quatuor , 
ostenia sex. Una pars habel momenta duo , et doas 
partes lertii momeiiti, ostenta in, et tres partes unius 
momenti. Unnm immientom habet ostenlum unum 
eldimidiom. Una enim hora habelatomo«,ostenU lx, 
nioinenu quadraginu, partes quindecim, ininnla de- 
cem, pumtos qoatuor in sote, iu luoa quinqiie. 
Dies quippe habet horas viginti quatuor , punctos 
noDagiou sex, secundum solem « secundum lunam 
€XX| uiiouu ccxL, partcf ccclx, momenia dxlx. 



etiam per Joveni intellgimus, ot tesUtaiu esl vuk 
C^^to Orphei veraiculo : 

El Juplier, Diesfiiter quod diei palvr bit aiqoe luris. 

J^fii forte poeticis fiamentis, Inveuli sunl ttiam 
philosophi , qui serio dispuUrent, sotoro duro occl- 
deret, mergi acexstuigtii humore ; accendi autem riir> 
sns, dom oriretur. Fuerunl in hac oplnione Epicurei, 
quos et Lucretiusseqiiitur. Yide Slrabonis primuui 
de Geograpliia. Verum solem lam expedito apatra 
Infra terras ferri, ut supra, jam vnlgo qooqoe noo 
est incognilum. 

UmbrietAihenienses. MemorialapsamBedamfxiatl* 
mo, dum passim consui Athfnienses dieni ab oecasa 
solis incipere ; qua de re irge apud Gelliam ei lU* 
dobium plura. 

CAPIJT VI. 

BatD. r« AM. CLOSSic. ^lti namque tempus iuithtm slc- 



M 

CAPUT Yl. 

Okt jmmnM die$ $meuU «7* 
Qno lane in loco primiis seculi dies tit, nonnolU 
<|iKerentes, Ylll Kalen«Uirum Apriliuro, alii Xil Ralen- 
dinini tnpradictaruro die roagit adnotandnm puta- 
rant^ nno utriqae, hoc ett, aequloocili argumento 
nitentes, quasi rationl congruat ut quia Deus aeqois 
in prtncipio partibns Incero tenebras^oe dlviserit, ibi 
' prmipne tune caput mundi, nbi * nunc aeqainoclinm 
leri credamr ; bene qnidem inqnirenteB,sed non plene 
qne dicerenl* providenteSy multo utique peritius 
aclQriv si lempns aequinoctii non primo diei quo lux, 
aed qoarto qno Inminaria sunt (acta, potius adVigua- 
lent; Un naroque temporis initium statuit, qui Innii- 
naribns eondliis dixit : Vl nnt in n^a^ et tempera^ 



DB TEMPOMm RATIONC. 818 

A Jam non prioi mensiSt sed nlltmi lona pnletnr. Oportet 
enlm ut slcnl tune primo sol potestatem diel, de- 
Inde luna euro stellis potestatem noctisaccepit, iia et 
nunct ad insinoandura nostrae rederoptionis gaudium, 
primo dies noctem longiiQdine adaequet, ae deiiide 
luna plenlssima eam luce perfundat, certi ntique 
m jsterii gralia, qnia Tidelieet sol ille creatus omniom 
illuminator astromm, aetemam ▼eramque lucem si- 
gnifical, qnaa llluminat omnem boroinem ▼enientem 
in bune mundum. Luna antero el stell», quas non 
proprio ut dicunt » sed adrentitio, et a sole mnloaf e 
luroine lalgent , ipsum Ecdesiae corpus » et quosqnr 
Tiriilro sanctos ioainoani^ qui illoroinari, non illumi- 
nare* Talentes, ccelesiis gratis munusaceiperesciunt, 
dare nesfiunt.* Aiqui In celebratione maximaosolem- 



^aeB^etamnoi. Naro praecedens triJuuro, ut omn.bus 3 ^^^^^ cbristus Ecclesi;» debuit anteponi, quae non 

nisi per illnra lucereL Naro st qui plenilunium pa- 
scbale ante aequinoctiora fieri posse contenderit, os^ 
teudal Tel Eccleslam saiictam priosquam SalTaCor in 
carne Teniret, exstltisse perfecuro; tcI querolibel 
fidelium ante proTentum gratiae illius aliquid posse 
siipemae Incis babere. Neque enim sine ratione pa- 
scbalis obserrantia teinporis, qua mundi salutein el 
figurari et Tenire decebat, ita dirinilus est procurata, 
ut neque priina die qua lux facta est, neqne secunda, 
qu{^ firmamentnro, neque tertia, qua arida appamit, 
neque mox qnarta incboante, qua sol aequinoctialiy 
tanqoam sponsus e tbalamo processit, sed ad tcs 0« 
ram taodem orienie luna sorliretur exordiuro* Ex- 
^ , speclata est enim bora, qoaeillumiiiationem Eoclesi« 

acinedioapparensOnentis^quarUro partem libnn, ^, ^,i^ l„ cbrislo Tentnraro designaret- Ul sleut in 
quai soqmnoctium autumnale adseTerant, tenu t. ini- . • . m •' 1 .• . 

UumiiJ^ pascba^ suo consecraTii exortu. Neque ^iiim '«y»'^"^ ^^^""" '«'^^ "^ ^'""'^ •^*"'" • "^ 
aru smandae pascbae regnla est , quam ut .^uino- •n»*" * »«'•'» <>*«^> *«c«^ ■• Tidelicel ipsa oMatio 
rlitiiii Tcmale plenilunio succedente perficiatur ; at si ^^ ^ Untum, toI Untum bomtni cooTenlat , aed 
vel uno die pleuiiudo lunae pnecesserit aequinocttuni, ^ aanguinem, qui lorcubri crucls expressus eal nostrae 

VARIANTES LECTIONES. 

« C, et. • C, IMM^. * B, C, pemttentes. ^ B, C, augmmto, * B, C, Alfne 

* C , Minm; B,... offerre. * B, C, ianguinetn ntee f. r. expre$§um n. f. a. temperamui. 

GLOSSi£ ET SCIIOLIA. 
iRtf, 4i§d Immnarihie eonditi$ Hmt ut nnt in ngna, et crediutr. Anle creationem solis non erat teropus ne* 



I est, absqoe ullis boramro diinensionibus, iiu 
pote ueedttm lactia slderibos, aequali lance lumen 
lenebrasqtM pendebal ; et quarto demum mane sol a 
ntedio proeedens Orlenlis, boris iimbratim f oas per 
lineas eomntibus, aequinoctium quod annnaliin ser- 
varelor incboaTit, posilus Tidelicet cum prinio lerris 
oriretur In eo cceli loco qtiem pbilosopbi qoirUin 
parlem Arieiis appcllant, eumdemque peracto aiinno 
cireuitu, posl dies CCCLIV el sex boras repetiturus, 
siijua ^ argomento quadranlis elHciiur ut ipse Ternalis 
aequinoctli ponctiM modo mane, roodo meridie, modo 
Tcspero, modo medb noctis occurrat, luoa contra- 
rioTe8f.ere plenlssima ; neque enim quld imperfecluui 
Crealor acqnissimus instituit, steliis una fulgeniibiis, 



ee mpmra et iie$ et anmtOm ham prmcedene tridunm^ ut 
amm ihm$ vieum 4$t^ ab$^ uUi$ norarum amen$ionibu$ 
mipoie necdum faetie etderihu^ eequaU lanee lumen tom 
miAraame pendehat. Priusquam sidera fierent, non 
erai qiaiboa ordo temporam annoUretur indidis ; non 
emi onde meridiana bora dignosceretur, antequam 
uol mcdiuro cceli conscendere I igneus orbero ; non 



qne bora, quia Tldeleet non erat oui umbraro facerel, 
perquam lemporis tcI borae fieret delerminatio. 
jEquinoetimm. Sol aeqoinodblis fuil creaius , nibll 
inaequale feclt Deus ae^iiiius. CnjH$ amgmento quadram^ 
ti$ efjieitur «I ipse vemaUe eequinoetii pmmetue , modo 
nuine^ miodo meridie. Prima positio solis in ariete , 
modo priino aniio roane, meridie secundo aiino , 



■VI HVWMHU wcii «;mm;i:iiu«;rrv i^ucvs urwf^in , iiun «v utuuv prjiuv •••■■v uimho, iuoibuiv b«si;uuuu aii 

imde caeierae diei m)Cti>que signarentur borac, dnnec ^ Tespere tertio anno, medio noetis, quarto anno 



aslm polnm, asquali inter se sorte die nocloque dlTi* 
Nam totum lllud iriduum superius, in de* 



oc- 



cnrral, ut subaudias iierom mane. ili et nune ad m- 
liitNendiim moetree redempUonie aaudium , primo die$ 
fttlo cursus snl processu transierai, nnllaro penittis> nocffm iongitudine adeeguet. Prme die$ , id est, nriui 



[ 



Amensionero boraram babens, utpuU qul lunrine 
prininrio adbuc generaliter oinnia replente, nuUiim- 
qiM cnput babenU, qiiod nunc de sole accipit , nus* 
^mmm radli ardentiores illuxeiant nutla subcauu tcI 
arlHm quasi remotior uinbra frigebat. Ut $int in ri- 
fM« ei tempora, el die$ et anno$ : boc tcI propter 
lerMannm pascbalem dicitur, quia luna signum cst 
^nachalis temiiui, qui noonisi in deciiiia quaru Iniia 
erieiKntur ; tcI quia sidera bign.i suut uaTi^anlibus 
per mare, Teriier ag*ntiLus per Lbyam, ubi tc* 
allf imi Itineris ad motnm Tenii dissipatur. Et quarto 
ttememmt menu $oi a mtedio proceden$ Orientie^ horie 
um e kr mliM §ma$ per Umeae eurrenUbue , «»guinoeUum 
fnMl emnuaUm urtatmr inehoavit, lllaro eniro Tini per 
cHiima sdl babuU nrimo crcaius ruam nuiic baberc 



aittecedai Cbriatvs, deinde sequatur Eccle&ia. Licel 
eniin nune, propter Dominieae resnrreetionis hoiiori- 
licentiain dies sequatur noctem, tamen in aequinoctio 
seciindum prim» conditionls ordinein nox sequiUr 
diein, el pmpter gratiaro sacramenli in ipsa nocte 
sequenti fit adlmpletio aequinoctiL Sacramenlum cui^ 
boc fiai, satis blc doininus Beda demonstrat. No- 
ciein scilicet sequentem , qnae aequinoctio depuutur* 
Ae dein te luna pleni$$ima eam Uice perfundat , corti 
utigue mgeterm fratia. Solaris enim perfectio, quar 
est in aequiiioctio, antecedere debet, et deinde perfc- 
ctio innaris setjul. Exspeciata esiaiim bora ouc illn* 
niittiiiionem olim in Cliristo Tenturaro designarei , 
nt sicnt in roysUrio sacriHcii coelesUs, nec Ttnuin 
soluni iiec aouaiajoUm oflcrre ficet sicut non co»- 



SI9 



DCDi£ YENERABILIS OPERU)! PARS 1. - OIDASCALICA 6ENDINA. 



SBO 



rraKilitaiii iqua temperaniiB, gniBuin qooqot (ro- A ooctii, etante Iridaam, llocest,XT GaleDdtnmi 



menti, passionis mob contritnm, aqtia miscemui, ut, 
Jvita qood Apostolus uMt Adhttremtet Dtmiae, «mis 
cMii ۥ $iMtu$ efici vaUMmue. lu etiam etin ejiisdem 
sacrifieii tempore observando, nec soUs tantummodo 
cnrsom qoaeritemos, quasi Deom qoidem credehles, 
sed oUra nostH cliram subHmatum, jiiiu eos qui 
dlcont : Nube$ Mbubm eJM$ ; itee nostra considerat, 
el elrca cardines eoeli perambulat. Nec ilem Inn.-e 
solios pleiiom captemus eiortom, quasi juiU Pelagia- 
nos absque gralia supema beail esse* iion queamus, 
verum juila eum qui diiit: Dcu$ meH$t mieeticer^u 
eJH$ prmvet^ei me, In nostra Pascb» celebratlono 
scqiiinoctialem solis eiortum» concU Tiddicet tene- 
brarom oflendlcola devincfntis« plenilunlo nostrae 



earundem, primum secnltdiem esse noiandoTOf cqios 
ad indicium primilus ibi reor antiquos iniliomiodfald 
drculfvoluisse praeAgere. Neque enhn Mla dlo vKl 
Romanorum , vel Graccorum , te^ certe ^gjrptlorom 
mensis annusve cujus * boc causa fleret , oritnr « sed 
nec ab bis geniilius, quamw se Gneci Jactitent, ve- 
rum ab anliquioribus CbalJaeorum astrologia co&pil, 
a quibos Abrabam patriarcha, ut losephus lesUtor, 
edoctusv qt Dcuin co^Ii siileruniquc conTorsiooe co* 
guovii, ip«am moi discrplinam veracius lutellecUm 
iClgypiiorum genti adveiit, ^ni apml eos eiulareL 
Naro et in libro beaii iob.qui non longe post Abrabam 
eistiiit, msKaroib » id est signa horoscopi legimus. 
Igiturjoiia Zodiaci qoldem divislouem IV Calen- 



devotionis e vesllgio sequenU , dedicemns. llanc B <l^nim Aprilium die« quando facu est lui« sol Ariaiit 



liosaic» Pasehm ratlonemdieproprlseresurreciionis 
perfeclt» qol non venit solvere legem, sed adimplere. 
De qolbos singolis soo loco contequentlos, prool 
Domlnos dederii, eiponemus, nunc adnionereeon- 
leati, Xlt Caleodarom Aprillom die» occorsom gequi- 

VARIANTES LECTIONES. 
* Bt C, om. tton. * C, Oe^. 

GLOSS/iC ET 8CH0LIA. 

venit primos dies oec secundus nec tertius nec qiiar- 
10^9 obl sol fuit procrealos Eodesias , anteqiiam lii- 
oa venH in ^espere creau ; sic nec viniim solnm nec 
aqoa soU debentoflerri^ anteqoaro sanguis ov^ecttm 
aqua commisceatur, etgrahiun frumfnti cotttrilonl 
cum aqua niiilum; et sicut non decet vinum oflerra 

iineaqua nec'aqnani sine vino» sic noh debet na- , . ^ 

scba celebrari propier cursum aquinoftialemsolls ttdo subilis. buiniliUte summus, bospiuliuie prae- 
' ' ' quinU lona. Ripoeuu C dpaos, In disciplina mansoeios, in eleemosvois lar 



sigiiom iogreditur. JuiU vero primae soae condilionls 
ordinem XII Caleoilarom supra scriptanwi ihllioni 
sul circnitus et omnium sirool Umporom capol at» 
to!lit, juiia quod Anatolius Laodic» anttstesdo 
aquinociio scribens evidenler adstrull: c in qoa dlCf 



rosfopos» horarom speenTator» ab /Wro ef mmlk 
Sfopin, id est, videre. Translative Umen totum sl- 
gnificat signirerom» MMMroih, id est» doodecim slgna». 
vel signom mullarum «tflUrum» vel nomina doode- 
cirosianornni. Uoro$copl^ Id est, slgniferi circoru 
Job flfius Tharae de Dosra, rei litumaeorum quanui 
post Esao. successor Bals fllii Beor, bomo genlills. 



anteqoam pervenerit deciina . 
est vespertina hora per qoam Intf Uigitor Ecclesia a 
Chrisio illuinloau. Per malutinafO eiiim borain In- 
lelligitur Christus illuminaior Ecclesige; fl per ve* 
spertinam intelligitur Fcelesia a Christn illuminatn. 
lUi eiittm in eJH$dem eacrificii iempore ob$ertonio, 
In paschali lestivitate uiruinqiie observari del>et, sequi- 
noctinm vernale» el luna decima quaria post aeqiii- 
noctiom. Si enim aequiiioctii tantuui fit obsfrvatio, 
quasi credi^iUlis nosirx in Dt*uin nt tantiim demon- 
alralio , iiiius prorsiis a nobis siiblalo regiinine ; sl 
vero doeim» qiiariae Innx Untum observatio « quasl 
nil sa*utis a tbrUto, sed a seipso humanum genus 
et babeat et babucrit. €«>< od indicium primutue iH 
reor anflipros titfliam toaiaci cireuli foUii$ie preefi§e* 
re, Cuju$ primatu$^ id f st, priinorilii et digniutis ; 
ibi^ id est, IV Katend. Aprii. ; imtium^ Umitorom. 
KequeenimHia die tel liomaHorum^ oH Grtecorum » 
tei certe jEgyptiorum meu$i$ amumie^ euju$ hoe 



gos, dives in censo. Eitemplo facliis ff e nns focoplos^ 
10 liberis repenle orbaios^ Untaiioni Iradito^ ; sed 
coiitra tfntaiionem fide religionis armatur^ fil glo* 
riosus in ^rtamine; aequanimis indolore damna re- 
rum pertulit, funera pignorom dololt, cor|»orKqQO 
viiliiera patienler eicepii» et inter suppUcia sempor 
Deum gloriftcavit; mala suadentem insuper patioQter 
susiinuit conjugem, verba amicorum superavil; pro 
lama virtute patientiae duplici In finem solilevaUir 
remuneratione, redpiens post rerom casom molli- 
plicem clarit:item donorum. Posl noctem enim irit- 
titia;, diem genuit; posl fetores ulcerom» caske fra« 
franiiam edidit; posl abjectionem, conio In onclkK 
nein regnl nromeroityet tibiam In aceeato laodls 
assompsit. Vii t autom posl plaTom contom seploa- 
giou annis, et fuerunt omnea dies vlte elos doceall 
qoadragiou odo, et mortous ost, et Sfpollos in re« 
sione sna. Honc Hebrasi assemnl non fuisM degoooriB 



eau$a fieret , ortUr. Iii## quippe die neque anim$ , |^ Esau, sed de Nadmr fratris Abrabam descf ndisse 

ueque mfnsisGri.conim aut JBgjrptiorum inchoatur, ^ stirpe, ot fuisse euin Umporibus patriarcharum. Na- 

ft nnlla alia causa niU primordii itle in iv Kaleud. chor enim genuit llus, de cuJusstir|:o creditorgeoe- 

April. initiom lodiaci posiiom esse df Drehendiiur. ratus, secundom quod in eiordio volumlhls f Jiis no- 

A quibu$ Ahraham patriarcha^ ut Jo$ephu$ tettatur^ Utnr : f Vir erat in Urra Hus, nomine Job. i tn libro 

edoctu$. Uefert Josf phus duos filios Noe, Sem et Hebraicarum Q isBstlonom, sic dlcit sanctos iUero* 

Japhei/mrentores fhisse omnium liberalium ariium ; 

tertiumvero, id est Cham, niagicaruin ariium fuisse 

repertorem, siculi est astronomia, iii qua mailiema- 

tlca et similia. Audientes auum a patre diluviuin 

venturum, pe r quod omnia autigne aut aquis perire 

polerant, tn duabus columnis ei laUre ei lapide fa« 

ctis» ipsu artes conscripseruni, ne delerentnr me nio- 

ria qiue sapienUr Invenerant, sed transacto diluvio 

aervarenlur, et ad notitiam boiniiinm pervenireitl; 

quarum lapidea coiumna fertur diluvium. evasissf , ct 

hactenus in Syria permanere. Nam et in lihro heati 

Joh^ qui nou longe po$t Abraham es$tititf mataroth. id 

tfti, $igua horo$copi legimM$ , noii uniiis signilicat na- 

lorami sed tranblativc Uicitur de toto zoiliaco. Uo- 



nvmus : c Primojseniios Nachor fratris Abrabam, do 
tfcicha uiore ejus, filia Aran, naius rst Uos» do 
ciijiis stirpe Job de.cendit. sicut scriplum eal lii 
eiordio voluniinis ejus ; Vir fuit In trrra Hos, Job 
nomen ejus. » Male igitnr qiii lain sstimabanl Job 
de genere esse E^au. Siquiuem illud quod lo fine 
libn ipsius habetur, eo qu hI de Syro sermono trans- 
laios sit, et quartus sit ab Esau, et rdiqoa qoas ibl 
contineiitur, in Ilebrjcis vohiminibns non haViilor. 
J/crc autem particMla prima ex dttodedm^ ternok #sA 
efquiHoctium. Oiimia e niin isu Aunt secundom haUi- 
raiu inarieu, iu duodec imo Kalehd. ApriL Sigiia 
duodedm appellat parles, quomni prironm esl amu^» 
uUiioum pisces. Iniiium men$utm^ scilicet anui, vpt 



m DK TfiMPORUII HATIONL. 

la^ttil, inwiilur sol non dolmn coiiseeniiisse primani A 

sigttfferi parteni, ▼emin elisiin qoadranleni in ea die 

Jsm habem» id esly in prim:i ex XII partibos. Itec 

aotem particnla priina ei doodecim ▼emale eal 

aequinocliom, et Ipsa esi iniUuni measiuro, el capnl 

drcoll, el abeolniio cursns siellamm» qo» planeke, 

id est Ta^ diconlur, ac flnis duodecitnas panicobD, 

el loliuscirculi tenninus* » Vbi el ▼erissime inlcllexft, 

it eleganiissimo prompsit» noa nisi in lequinoctio 

vemalit quantnm ad naluraro, caput esse signiferi» 

et Ibi )U1 sitna, qoie ab lllo * particobe nuncupaator, 

idilium ilTi liabem el lerminum , ibi quadranlem, 

'qoeiii bissexlom didmos» ibi saliom luna incipem ac 

finirfy ibi annnm roagnom, boc osl« planeUram cor* 

suro, esordiom flnemqoo soniri. 

^Af^lANTES LECTIONGS 
* C» IU9 epiicopo. * B, C, juxia qw>d, 

r.LOSSiC LT SCIIOLIA. 

capart ctrmfi, Id est, lodiaci tcI anni. Nalnraliier B ^•'«(mliperlranslbunL Sctlei&iipsamlitteraroTelimuf 



CAPDT VIL 
De no€te. 

Nox dicla , quod noceal aspectibus vel nogoilie 
liumanls, slve qood ih ea fures latronesqoe nocendi 
aliis occasionem nanciscantur. Esl auieui nox al>- 
seiilia solis lerrararo umbra condiU, doiiec ab occasii 
redealad exorturo, *juxla oaiuram ejus et poela 
describens, Inquti: 

Boil oceano nox, 
iQvolvens umbra msgoa teiranique poluinque. 

El Saloroon sacris litteris expressil: (^ii patditir inier 
litiadonec atpiret dlei^eiinclinentur nmbr<e. Eieganli 
utique senso decessionero nociis inclinaiionem appel- 
lans umbraram. Nam quoniara pm condiiionibos pla* 
gamm, quibus solis cursus inteoditur, el splendorem 



entm tn primo signo, obi sOl et luna Aiil creaia, id 
est in anete, c»t inilium et finis roensium et aniio- 
ram; et ibi cursus oroniom planetamm deligatur, id 
esl, md onam concordiam venit, ibique oiones cir- 
culi jiixla naturam flniuntur. Abtolutio Deus fiuis et 
lenniutts laboris, id esl, operis. 

JoAH. NoT. ScHALU. — Qu mne in ioeo primtts kp- 
eall dHet. Dispulaiit Ibeologi qimndo niundus sit 
rreatm, in ▼erftto an autmnno? (^i alunt in aututnno 
inandom creatum, moventur bac raiione, no si in 
vem esset CmIus, ii^edia periissent prinii boinines, 
iioUift froclibiis adhuc maturls. Pmbabilior senteutia 
primum dtem fuisse dum sol arietis signum leneret. 
Dispoiant do bac quxslione etiam astrologi. Yide 
iomlanom Pontanoin, lib. 1 de Rebus cmlesiibns. 

Maxnrotk, id esl, st^na korouopi Upmu$. Horo- 
scopo^estea pars signi, quas allquo nascenle exoritar, 
veiati nascenie Liicio, exoriebaturoclavaparsTnurl; 
eam igilor babet boroscopum, qood ei sic efferunt 
aslrok^t : Locias boroscopoin babet in Taoro. Ho- 
nieras, ot observatum est, in Bagitlario. Plato 1n 
aqoario. Urbs Roroa io decima qointa librae, naro e| 
civiiaies babeot buroscopom ; hinc verbum Ipaaitwttt* 
pro quo nos otimur htrotcovaro^ ut nascenie Parido 
boroic o pa b al capricornus. 

CAPUT VII. 

!f 02 dktm^ quod noceat Q%pect\bu$ vei nefiotii$ hu» 
monis. Nox est obscorilas mondi , latibulum malo* 
ram, Toqules vivomm. Esl aiilem nox solis abseniia, 
ifmmm urobra, coiiditis roortalibus aJ requiem 
fada, noopem diutino avida deficeret bumanitas; 
et obi rigidior, ibi ad opera minuenda, et merobra 
fovemla prolikior. Sicol dies noiinonqnaro prosperi- 
latero et scienliaro divinse legis signiflcal, ita el nox 
io Scriptoris aliquando tribulJtionem persecuiionis, 
atlqaaiido ignorantiam et cxcitatem rooruro secun- 
di|m propliela diclum : Nocti aisiroilavi- nialrem 
i«*.«in, facttts est popploa meos lanquam non babeos 
scieiitiam ; qaaai dixissel, Non habens rucem. 



aspicere, pulcbm eipre.ssit onuin diei, el occasnm 
noctis. Nani nox nihii aliudest nisi nmbra terrjs, quae, 
sole sublerrasdeacendente consurgit. Soleauiemito- 
riim asceiidente, inclinaniur urobne, i.l esi, cadil 
nox. Pascuiiturergo inliliis, donec asplret dies et in* 
cIinenlurumbRe,quiasancloramd(»cloruminpr9esenli 
laninin viia necessaria est pnhdicaiio et dnctrina. 
Nam in alia vjla postquain apparuerit xterna dies, et 
ftniia fuerit nox pra^eiitis SBituli, non necsse eht 
doceri aliquein, i|uia omn^^s rcvelaia facie gloriafla 
Oomini couleniplabuntur. Unde et Dominus dicit per 
prophelaro : Non docebil vir fmtrem suuro, dicens : 
Gognosce Dominoni, omnes enim cognoscenl me a 
minimo osqup ad maxitiiuin. Beatu) Atnbrosius fai 
libro Uexameron ; Qusritur qualtier spatium aerit 
occopet umbrain lerne, efliciens nobis noclem. Cam 
ftol mcedit, diemqdoa iiobis abilucit, tum infisriom 
axis septentrionalis illatninat. Omne enim corpas 
fabit nmbrani, el naluraliter umbra corpori adbaerel« 
f* adeo utetiain.piclorescorporam urobra6, priuiqaaro 
' pinxerini^ iiitanlur expriroem, idqne asserant artit 
non iniermittere vim natiine. Ergo sicut in die cum 
a parle solis aliquod corpu» boroinis vd arboris oc- 
airril, ex ea parte qua lunieii reperciititur umbra 
subsistit, sic curo, recedente die, sol ad eum locum 
perveneril ubi occidem dicilnr, ibi roontium magni« 
tutline a nobis separatur ; iic terrae objeclu a septon* 
trionali parle obumbfatur aer, adeo ul nociem iiobii^ 
faciai baec ipsa unibra lerrarum. Qiiom Melket um^ 
Ifram noctit ad aerit u$que e$ aftl^rii confiniHm pAlilo- 
$optH dieunt exailari^ et acuminatt$ in$tar ptframdum 
tenebrii iunamj auas infima planetarum currit^ aii» 
quando contingi, Et aeuminati$ lenebri$. id est, aca* 
lis&iniis, ab acumino vcrbo, et fasligialis. fn$tar^ 
id cst, ad simililudinein pyramidum, id esl, sepul- 
croraiii, quae inferius spaliamur, et superius acaml- 
nantor. Sic tenebr» et uinbra» noclis iuferius supm 
lerram sunt latae el anipte, superius Yom aogasUl ol 
acut», a qnlbus luna dicilur aliquando tangi el 



QuifaicitMr iniet Bha. danee a$piret di>», et incii- ^ obscurari, si fUeril sol sub term in ceiitro, id ost, ta 



jmliir nmbrm. Qul scilicet Cbristus pascitur inter 
lilla, acilicet fl>lei munditia et candore virtulum. 
Anirat^ id est, illamioet. Aliter. Qui pascunlur in 
lilus, boc eal, dolecuntar parissimis et nilidissiinis 
senaibas Scriptamrmn. Donec atpiret die$f hoc esl, 
dies illa donocvenial siema, quaro desiderabat Psal* 
mislat dieeiis : Melior est dies ana In atriis lois 
sap^millia. Et ineiiaeniur umbrat^ hoc esl, Iranseani 
■MBmres el pertarbaiiooes islius sscalkr Donee a$pi- 
m tfos, id est, orialur. Apparebit onlin diea, id esi, 
ofielor, qoando ille voras sol justitiaB , Id* est t Cbri- 
stot, apparebit. F*% tunc iiicliiiabuntur umbnc, hoc 
csi, omaia itubila lueeroris, el tenebr» prassentis 



eadein parte cceli iiiferius, in qua liiiia superios. 
tyrami$^ pyraiuldii, sepulcrum inferias Uiam ol 




32S 



na>M VENERABIUS OPeRliH PARS K— DIDA6CALICA CBNUINA. 



Stl 



eittt a nobis objeciio lerrenie molis excliiJit , inam- A donec pMilalim ceutnmi taTae*tran$gressa, nirm» 



bratio iHa, quas noclis natura est, ita erigitur , nt ad 
aldera usque viJeatnr eitendi, merito contrariavicis- 
aitttiline, itl est, lucis exortu umbras inclinari , no- 
dein videlicetdeprimi pellique8ignaTit,qaam videlicet 
miibraro noctis ad aeris usque et aetheris confiniiim 
philosophi dicunl exaltari, et acuminaiis instar pyra« 
iiiidum tenebris 4unam, qwe infima planetarum 
currit, aliquando oontingit, atque obscurari, nullunv 
qiie alind siilus taliter eclipsim, id est, drrectum siii 
lurainis pali, eo quod circa flnes telluris solis sple ndor 
undique difl^u^us, ea libere qux tellure procul ab^unt 
a^^piciat, ideoque aeiberls quae uHra lunam sunt 
spatia diumae lucis plena semper efKciat , ▼el suo, 
vi.lelicet, vel siderum raJiata fulgore. Et quemad- 



sole cernatiir; verum ne hoeomfN plonilnnio paiiator« 
laUiudinem ei signiferi, qo» XII partiom esl» dtver- 
samque apsidum altitudlnem succurrere. Nan qiria 
in umbra faclenda tria simul concurrere necesso csi» 
lucero, corpus, et obscuratum locom, elubi loi eor- 
pon par est, ibi xqualis umbra jacttur, nbi Iny 
corpore exilior, ibi umbra stne termino aogesclty oIh 
lux corpore major, ibi umbra paalatim rarescendo 
deficit, argumeniantur sotem terra esse majorem, 
quamvis ob imme nsam longinquitaiem modieos * vi> 
deatur,atque ideo noctis ombram quia sensim decre- 
scat,priusqnam ad xihera pertingai deflcere. Meminif 
hujus nmbrse ac noctis et beatos Ambrosius in sexto 
Ilexameron libro ita dieens : c An noa llle, id ost» 



moduin nocte caeca prociil accensas laces intuens, B Moyses, puiavit diceudum, quantum de spatio aeris 



circumposita qiiaeque loca eodem lumine perfundi 
non dubitas, tametsi, tenebris noctis obstantibus, non 
amplius quam solas facium flammas cernfre pne- 
valeas, iia, inquiunt« purissiinum iliud et proxiinum 
cceio inane, difl^usis ubiqiie sidernm flammis, seinper 
kcidum^flt; sed prsepeditis aere crassiore nostris 
obtutibussideraqnidem ipsa luce radiantia apparem, 
vcnim reddita ex eis iitiistraiio non apparet. Lonam 
vero aiunt , cum infimas sni circuli apsidas plcna 
petieiit, nonnonqiiam umbra meinoraia fiiscari. 



occupat umbra terrae, cum sol recedit a nobis, diein- 
que^ obducit, inferiora axis illumimtns, et qneinad- 
modum in regionem umbrae hujos incidens lunae glo- 
boseclipsim faciat?» Estaulem noctis umbra moria- 
libus ad requiem corporis data, ne operis avida 
continuato labore deficeret ac periret humanitas, el 
ut aiiiroanlibus quibusdam, qiiae lucem solis^ ferre 
nequeunt « ipsis etiam bestiis quae praesentiam VO' 
rentiir humanam / discursandi ubique, ac victora 
quaeritandi copia suppete ret, juxta qood in Dei laudi- 

VARIANTES LECTIONES. 
* C» eue videatur. ^ B, abducit; C, ducit. ' C, diMicrMNlar. 
CLOSSiE KT SCHOLIA. 
amplum, siiperius vero angustum el strictum ad C Nam quia in umbra facienda^ trla iimul c&ncurrerA 



» C, lil. • B, C, egrn$a. 



fimirMiidinem pyr, id est, ignis. Antiqui enim talia 
^ciebatii sepulcra, sic enini tenebras et umbrae, cic. 
Oinnis slructura vel scdificiuin superiiis acuminatuiu, 
pyramisvucalurab igne.lgnisenim iiiferius spatiatiir, 
et superiusacuminatur. Py ramis est,ut Isidorus dioit, 
figiira quae in modum ignis ab ainplo iii acuiiien con- 
siirgit. Ignis eriim apud Graecos pyr appellatur. Nul- 
iumque aliud sidifi taUler eclyptin, hoc ett^ defeclum 
wi /imiinjf, pati. NuUunuiueabud ndut^ id est, ncqiie 
sic cxtera errantia deficiunt sicut luna dcficit. Iia 
eniin sol etlypsiu patitur, ui non deflclat ejus splen- 
dor, sed ut interjectu terr» luna non appareat. 
Stellac quoquc erraules, nou dtfeclum sui luminis 
liabent; ^ed cum alias ab aliis celantur, deficcredicun* 
tur, quo§ dcfectus pbilosophi occultatioiies siderum 
appellant. Luna vero eclypsin patiiur, ut peuitus 
hlinine privetur. Pati, sctlicet dicunt philosoiihi. 
Vndique, id e&t, cx omni parle diffusutsplendor soli$. 
Sol enim inulto major est terra, ei ideo sive m uoct*', m^ 
sivc in die, undique circa terram mittit suum splen- "^ 
dorem. Nocie aiiiem non pot»?st propter umbram 
terrae, ipsa loca qnat prope sunt tenx irradiare, 
irradiat tani^n superius spatia aeiheris, quas uUra 
lunam sunt, et longe a terris. Verum ne hoc omni 
ptemiunio vatiatur^ latitudinem ei tigniferif qua duo- 
deeim partwm ett^ ^Utertamque abtidarum altitudinem 
tuccurrere. Uujus versiculi glossam in ante capiiulo 
vlgesimo septimo pleniter iuvcnies. Qu» scilicet ia- 
litudo duodecim partiuro est duiMlecim sigtiorum , 
diversarumque absidanim. Adiladifiem. in aUiludine 
absidarum non patitur hoc luHa, id esl eclypsin, sed 
quando prope lerrje esi. Suecurrere^ scilicet dicunt 
plillosophi. Abtidet Grcco vocabulo circuli planeta* 
min vocantur. Sed quia lunae circulus variatiir , 
nunc enim propinqoa coelo, nunc contigiia roont^bus, 
flom iii regionem umhroe venit, eclypsio facit; cum 
auiMii in aethera soandit, ullra umbram evadit, ct 
Ideo defoctum non t»atitury quia iilubiratur a sole. 



necette ett^ lucem^ corput^ et obtcuralum locum. Sieut 
iii umhra lacienda iria sunl, id esl, ut bit lux, corpus 
rt locus, sic tria umbraruro genera stint, id est, py- 
ramides, chilindridcs, turbooidcs. Mam necesse otl 
ut iux niajor sit quam corpus, siut niinor, aut ;6i^it^- 
lis. Si ergo major fuerit lux qusm corpus, pyramid> s 
umbra vocatur, sicui umbra terrae, id est, nox. Major 
en m sol est, ut Macrobiuset piures alii doccnt, quain 
tcrra, octies. Si autein ininor iux fucrit quam corpus« 
vocatur turbonides ; si vero aequa lis fuorit lux et cor- 
pus, cliilindres vocatur. Chiliiidres cst figura qna- 




drata, habens scmiclrculum superios, Ita nocesse esl 
lucein, scilicet cujiis absentia flt umbra. Aliier enini 
corpus non potest faeere umbram nisi in loce. Soi 
cognomtoccatnm itHim,nsqu6bestiae silv.r.Remigius : 
Sot cognavit occatum tuum^ id est, Cbristus niortuas 
est, in cujus inorte positae suni tenebrm io tolo 
Uiundo. 

Potuitti lenebrat, et (aeta ett nox. Spiritoaliler 
p(»8itis tenebris facia esl itox,qn'u inpassiono ChnsU 
infidelitas in cordibu^ apostolonim ascendit. in ipuu 
nocte pertrantibunt omnet betlite tUra^ id esl, dsm^- 
iies, iiistigando vel ad crucifigendum Judsos, irei 
aJ negandum apostolos. 

JoAW. Nov. ScHOLU.— iVo« dieta quod rocmI . Sic 
et Varro, libro quinio de Origine virborum, quod 
nocet noctem dictain esse scribit. Craece dicitur 
yo^, quain phy&ici dcfiniuut orxioiy rik y^» ^oo e»l 



m DC TEMPOHO» RAYIONE. m 

W Pftalmisla decantat : Sul ec^nooii oceatum wum ; A quanilo galli Gantuni levant. Matuiinum inler ab&ces- 



p09uisH temehrM H facla e$t nox, iii ip§a j^tran$ibuni 
9mnei be$iiie iytvarum^ etc. Quam mira provij»io 
Creatoris ila leinperavil, ul iibi ob solis longinquila- 
lein rigidior* ibi ad opera brevianda et fovenda sit 
memhra proliiior, quia * et bieme quam scsiate uiii- 
verso orbi longior , el in ipsa bieme roulto Scylhis 
qoam ATris est produclior, sicut eliam sDstaie mulio 
knflor in Scythia quam in Africa dies flagrai. Nam 
si Bon tanto brevior quanlo ardentior Libyam dies 
«rerei, loiamnimirum jam dudum ' absumeret. Noctis 
aane partessunt Vll. Crepusculum, vesperum, conii- 
dniiun* iniempestum, gallicinium, nialutinuin, dilii- 
culum. Grepusculum est dubia lux ; nam cre iierum 
dubinm dicimus : hoc esl, inter lucem et tenebras. 



sum tenebrarum et auronc adventum. Dilucnlum , 
quasi jam incipiens parva lux diei; hasc et aurora , 
portiiigeus usque ad solis exortum. 

CAPnT Vllf. 
De hebdomada. 
liehdomada Giaece a septenario numero nomen 
accepit, humana quidcm consueiudiue septenis so* 
lum acia diehus, sed Scripiurai sacrae auctoritate 
miiltis spcciehus insignis, qus lamen cunc^ae, ni 
falior, ad unum iinein spectant, nos scilicet admo- 
nentos post operum bonorum pe fectionem in Spiri- 
lus sancli gratia perpetnam sperare quietcm. Priina 
ergo singularis illa hebdomada et a qua ca»tene for- 
mam capeasunt, diviua esioperationesublimis, quia 



Vesperuro, apparente stella ejusdem nominist de B ^<'>''*i"U'> ^^ diebus mundi ornatum complens. 



qoapoeu 

Anie diem ctaoso ooniponct Vcspe r elympo. 
Conticinium. qnando omnia coniicescnnt, id est, 
nilent. Intempeslum, mfdia nox, qoando omnibus 
•opore quietis nihil operandi tempus est. Gallicininm, 

VARIANTES LECTIONES. 
C, tn Ineme, • C, eumeret, 

GLOSSifi ET SCIIOLIA. 
noleB qotlisennque terrae umbra, sed qu« iiascitur 
ex solb snbterratieo meatu. Nam com terra sil glo- 
Imh, ut ante demonstratum esi, sic el sol globos, et 
Biajor qoidero qnam terra, necesse est ( qiiemadmo- 
dom ex optice eonstat ) ah altera terne parte, qnam 
nol non aspieit, umbraro exire, quae mefc aut pyra- 
iniili siroilui est. Cum enim maieria lucida rotunda 



sepiima requievil ab operibus siiis. Ubi noUndum 
quod non ideo senarins numerus esl perfectus, quia 
Dominus ui eo mundi opera perfecerit, sed, sicul 
Augustinus ait: c Ideo Doniinus, qui omnia simul 
creare valebai, in eodignatus est operari» quia nu- 



etoiudam draconis , ii»xCt6«fovTa xal x«T«eiff«CovTii. 
Quam mira pro9'$o Creaiori$ ila temperavil. Som- 
nus frigidis conciliatur; ergo ex re morialiuru fuit ut 
temporibus ac locis frigiUis longior quies bominibui 
daretur. 



CAMJT viri. 
Brid. Ram. GLOSSiS. — Hebdomada Grmee a upte» 



esl, et In ejus radiis posita alia materia crassa seu r "^^ numero nomen aecepit. IJebdomada Graece 
epaca, omnino necesse M priorem partem mjiteriae Latine septimana, quod septem habeat mane, id est,* 



opacae illastrari adverso lomiiie ; alleram vero ob- 
Moram lon|ius mananie umbra ad (Iguram pyrami- 
&, exquo Kicile intelligitur, hanc ombram e regione 
semper conira solem esse posilam ac liicipicnte sole 
•e mergere versus occasiim, a parte exortiva taiitum 
se in altum lollit umbra, quantuni sol siib terras 
nbii; dum autem diniidia noctis parte iransacta est 
inhypogeio(8ic enim vocant Graeci suhterraiieuni 
eoin locuro quem sol occupat roedio noctis ) umbra 
lerrae verstis Austrum proclinat sublimis super ter- 
raro; onde et profunda et alla nox apud poctas ex 
ratioiie physica intelhgilor. Isthasc si voles clarius 
intelligere, respice figuras umbrarum qiias apposui- 
mns libro primo. 

iAmam qum infima planetarum currlt aiiquaudo 
rontinqi. Quoroodo lunas eclypsis iit, satis inielle- 
com iri existimo ex iis quse diximus in scholiis prinii 
litHi. Qiiod autem aliis sideribus lumen non auferalur 



per septem dies currat. Inler hehdomadam per 6 , el 
nepdomadam per p, hoc distal, quod hebdo esl con- 
<it)io, uiide hebdomadae dicuntur conceptlones ; 
hepda vero , per p, dicunlur septem. Unde hepdol 
mada diciiur sej»timaiia. Marcu* Varro, in librls, id 
est, de Hebdomadihus , septenarii numeri virtiites 
varias desoribit. Marcu^ Varro, bomo omniom acii- 
tissimos, etsine ulhi duhitatioiie doctissimus, xu 
libros scrifisii aniiquitatuin , iiiter quos sex de lem- 
noribus composuii. De qiio Terentian.us elegantissimo 
versiculo breviter ait: c Vir doctissimus nndecuiique 
Varro , qui tam inulia legil , ut aljquid ei scribere 
vacasse miremur ; tain multa scrip^jt, quam multa vix 
quemauam legere potuisse credamos. i Si vis audire 
quid do eo beatus Augu»iinusdicit, lege librum de 
Civiiate Dei sextum. Isnumerns, id est jjeptenarius, 
septentriouem majorem roinoreuique facii in ca»lo , 
eiveixilias, quas Grjeci pleiadas vocaiil, etstrlla^ 
per umbram terra!, causa est quod alia sidera alliora D errantes. Ipse quoque zocliacus seplenario numero 
snnt quam ombra terrs poiest pervenire ; itaqne n^ c^ret. Nam in septimo signo ftl solstilium a 
snpra luiram umbra detiiiit in conum pyraiiiidis, id esf , 



in verttcem seu acotam extremitatein. Est enini solis 
orbis longe ac niulto amplior quaiu terne sphaera ; 
propterea , sic exigente raiioiie luminis , corpuris 
lanbra in immensam althudinero netuit perveuire, et 
■ol radios suos non longe a terra iteruid componit ; 
unde diciiur sol omnia videre, quemadmodum et Uo- 
meri ooto versiculo celebraium est : 

ei cosltfm idero icmjxtw vocat, id est, sine nocte; in 
coelum enlm umbra lerrae, qoae nox dicitur, perve- 
Atre n<>n poieist. 

Ciiiii vifima$ ncf eirculi abMa$ plena peiierit. Absi- 
d«i quid sinl in phinetarum orhibos , ex sclioliis 
et fignris primo libro appositis facile intelligitiir ; 
nccepit nulero Beda hoc loco aiisides pro cir- 
ciilorum comroissuris, quas recentiores vocaut caput 



bruma, in septimo bruina a solstitio, iti sf ptimo aequl- 
noctiuiu ab aequinoctio. Luna quoque pene quatci 
septenis diebus intfgrum suum coiilicit cursum. 
Prima ergo siiigularis iila hebdomada, et a qua cae- 
ler;c fonnam cappssunt , septem dies tantum habiiit. 
Vbi notandum , quod non ideo $enariu$ numeru$ e$t 
perf€etu$, quin Dvminu$ in eo mut^di opera perfeeerit 
$ed, $icut Augu$tittu$ ait, scilicel in lib. de CiviUte 
Dei uudecimo, in eo scilicet numero, id est, souario. 
Quia numerue illc est perfectu» , id esl, senarius. Par 
numerus esl , qui dividi aMiuis partibus potest , ul 
duo, quatuor, oclo. Impar vero numerus est, qui di 
vidi aN|uis parlibus nequll, ono medio vel deflcionte 
vcl superaiite, ul trla, quinque, soptem, novem. Per^ 
fectos aulem numerus esi, qui suis partlb. adiiuple* 
lur, ut senarius, qui non indiget adjunctioiie alterius 
ad perfcctionem , sed divisus non plus hahet , quam 
perfectns, iiec minus. Sic ei viginii octo faciuutiutr» 



m BEDM VBNBnABILIS OPBRUII PKRS l ^ DlDikfiCALICA GENUINA. S28 

mem esl ilie perreciits, ul erum per huiic opera sua A hebdomadis • addiicereiii, moi hano iii hadem bmO' 



probarei esse tterfccta, qui 8uis pariibus primus 
unptflur, id esi,' sexU et lcrlia« dimidia » qvx suni 
uiium» dub ei trla, el sinuil sex fiuni. i Ad hujus 
exemplam divln» hebdomadis secoDda hominibut 
obeervantia inandaiur, dicente Domino : Sex dUbui 
^jferabtrU^ faciet omnia opera tua , teptimo aulem dU 
tabbati Oomini Dei tui non (adet omne oput tervile in 
eo, Ses enim dlebut [ecU Dettt ccr/um et Urram^ mare 
ei omnia quas in eit tunt ^ et re^uievit in die teptimo. 
Qnae populo Det bebdoinada ita compuUbalor anti- 
quilus : priina Sabbati , ?el una Sabbati Eive Sabba- 
iorum; secunda Sabbati, tertia Sabbatl, qiiarU 
Sabbati, qulnta Sabbati, sexU Sabbati, septima 
Sabbali»vcl Sabbatum. Non quod omnes Sabbato- 



ruiii denexere deorum. Prjmam vldelicei diem 6oli, 
secuiidam Luns» ieriiam Marti» quarum Nereurio, 
qtiinUm iovi» sexiam Veneri, sepiimam Saturno 
• dicentes ; eisdeni otique moustris stios dief, quihus 
eierrantia sidera consecrantes, Umetsi diverso unline 
pnUutes. Cxisiimabant enim se habere a Sole spiri* 
lum* a Luna corpus , a MarU fervorem » a Mercurti) 
sapiei!liam ei vcrbum, a Jove ieniperantlam.| a Ve- 
nere volupUtem , a Satumo tardiutem : credo qiiia 
sol in medio planetaruin posiius ioium mundoro soi- 
riiiis insUr caleracere ei quasi vivittcare videtnr^ 
Ecclesiast^ aticsUntc, qoi,deipso loquens, aii; 
Cyrant g^rando vadit tpiritut , et in eirculoo tuot 
revertiiur. Luiia per humoris roinisieriom emicils 



ruin , iiqp est, requietionutn dies esse potuerinl, sed B increroenium corporibus suggerii. Marib steila , 
quod a requieiionum die, qiiaisoo nomine ei cuHu utpoUsoli proxima, calore simul ei naiura ttl fer- 
singularis excellebat, prim)i, vel secunda, vel iertm , vens. Mercurios perpeiuo cirea solero discurreiMto • 
vel cseterae suo quxque censerentur ex ordine. Ve- quasi iiiexhausu .sapientire luce radiari puUbaiur» 
rom gentiies cum observationem a popiilo Israel Jupiter frigore Satonii et ardore Mariis , yaciiide 

VAKIANTES LECTIONES. 



I B, C, texla^ teriia et. * B, C, editcerent. 



• B, C, dicantet. 



GLOSSie ET 6CR0UA. 



centenarium; sic Intra millenarinm coxcvi; inlra 
ox, viii* cxxvin. Vt etiam per /mfir, scilicel, senariuin. 
Qni scilicei senarios, «tiis, sciiicei, in partibut primut 
implelur. Ideo primus, quia suni eiiam aliiperfecii , 
qui similiter implei^iur suis panibus. Sexta sciiicei 
parte. id esi, unum; tertia scificet pario, id esl, duo ; 
et dimidia scilicei parie, id est • tria. Ad kumt exm" 
plum diviHi» hebdofnadit , teeunda tciticet Mdonuida^ 
kon^nibut observaada mandatur. Secunda hebdo- 
iiiaito, qiiae a priina formam accepti, sepiem similiier 
dies deinc<>ps habuil. Verum tjentUet cum obteruoe 
tionem aponuto Itrael hebdomadit ediecerenl t mox 
bane in tauaem tuorum deftexere deoivm. Pagani ex 
pegis Aiheniensium dicti , nbi exorii sunL Ibi enim 
inlocis agrestibtis et pagis gentiles lucos idolaque 
sutuemni , ei a uli initio vocabutum pagani soriiti 
sunt. Ceniites suni , qui sine lege suni , ei nondum 
crediderunt. Dicti aoiem geniiles, quia iu sunt, ui 
fuemui geniii , id et^i , sicul in carae descenderuni,^ 
sub peccaio scilicei idolis servientei • ei iiecdum re- 
geiioraii, proitide geniiles primiius ntincupabnniur. 
Ipsi dicuniur Crasce eihnici. Eihnici enim ex Gneco 
111 Laiinum iiiierpreuniur geniiles. Elbnos eoim 
Gni*ee gens diciinr. Eitdem ulique monttrit tuot diet 
quibut et erraniia tidera contecrantet. 

Inter ceelum terramque teptem tidera pendenl, cer* 
tit discreta tpaliit^ quas vocantur errantia^ contrarium 
notndo d§entia curtum ^ id esi, lasvum, iUoumper in 
dextra. prteeipiti. Et quamvit attiduee converuone 
immentw ceteritatit etoUanm ab eo , rapianturque in 
oscatut^ adverso tamea irof motu per tuot quaque^ id 
ett, inceuut, patmtt, adverlunmr^ nunc inferiut. nunc 
ouperiutf fropterobtiquitafemtianiferi vaganlia. Radiit 
autem totu pnepedita^ anomata^ vet retrograda^ vet 
sl'/ltoiiarta, fiunt. Inter cceium^ in e>i, ftrniamentutn. 
Terrqm^ue; id est, in scthere sepii*ni siilera. De |>la- 
lietis dicii jiendent^ scilicei, quia non cobasrint. 
Pendentdlcii^ quia non suni ttxa in firmameuio, si- 
c«l csura »idf ra. Sol ei luiia , ei quioque plaoeLo 
non suni infinnaiiieniopositae,sed inxthere pendeni, 
quia ergo vicina sunt ttrmamenio, IJeo in firmamento 
po>iUB dtcuuiur. Diicreta « disiinfeU. DisunUa inter 
so, et divisa certis siMftii. Conrrnriiiiii ciirsMm, id e t, 
l»vmu, id esi, siniaiium agentia, quia contra n un* 
doni perguni. Coelom in dexirum ab Orieiiie in Occi- 
deoicm flecitiur, planetsc e regione ab Occiiiente io 



Orieiitem in laevum volvuntur. Qnamvis aglliiascoi* 
hsiis spherae UnU sit, nt corhum planeurum prspe- 
diat, illafqoe jmp^tu suo rapiat, aique ideo videoiiir 
nobis ourrere ad Occidentem, cum Umen seroper !<&• 
raniur ad Orientem. Nam cursnro suum Booquafn 
aaiitlunt, licei ad cursum spbaeras ccelesiis vl 'eante 
ferri. kle locus varie inUUigiiur. Priroum eniro sic : 
C Curo enim homo converiit farieni ad solls oocasum« 
sinisira pars ilirus de Au^irali paru eril , oonira 
quaro pariem omnes planei» curmni ab oecasu ad 
onnm. Yeleiiam ierra, quae voeaiur muodos, adH- 
cei homo supinus, cujus capui adOrieoiero esi, 
pedes vero ad occasoro , conlra cnjos slnbiraro m- 
num omnes ptaoeiae curruiii. Vel eilam oroue, qnod 
esi cooirarium laevum diciinr; qoia ergo oonira 
mundum currani , Ideo dicuntur currere in faevttm. 
Illo , scilieei , inundo , qui seriiper in dexieram par- 
iem volviiur. Pratcipiti , id esi , volubili. Ateidna , 
id esi, conlinua, quia mundus In unaquaquo 4io 
cir« a ierras advolvitur cum sua nocte viginti qua- 
luor horis. liein : sol ci luna caeieraque pla* 
netaram siells non suni flxa in ccelo , ui caeleri 
sidera ; sed in aero feranlur, qu» Graece planeiae, 
l^tine auiero sidera erraniia nuncupaniur ; non qnod 
i|»sa erreni, quaR cursus suos secundum divlni Inipe* 
rii dis{>en>attonem peraguni « scd nos errare In sui 
l^ moliis iiivestigatiaiie fai iant, cuin inierdum In An- 
^ sttum, interdum Sepientrionem : plerumqoe, uiqui* 
tlain diciiul , contra inundum , nononnquam cam 
inando feruiitur. Ilem : Sidera erraniia , ouae suni 
sopioin, iion seinper in eodem loco, ubi prioie feee- 
rant otium , faciiini vel occasutn ; sed modo ad hifl> 
raa zonas bramalis descenduni , modo ad alu xniiae 
sobtitialisascenduni, modo raediam lonm aqtiino- 
ciialis lineam repeioni. Sie nimiram, sle sunt hasretid, 
qui lucem veritaiis promitientes, nunqiiam In eodem 
siatu docetidi perduranl ; sed roodo sic, niodo sic« 
docirinam infonnantes, ipsi uiique qu.im sii coniem- 
ncnda lucls i»slcnUiio quain pollicettiur insinuani. 
Credo quia sol in medio planeUram positus, ioioin 
muiiduni spiritiii in^lar calefacere, elquasl vtvlftcare 
viiletur, qoano circulo solis conuis e. i eoUocatis ; 
qui iiroinde , quia oronibus ln>;idior esl , mcMliVNest 
coosiiiutus, oi lam supernis quam inferioribus luce« 
pnestei. Lunaaniem.ideo proxima lerris esi po«*ia« 
ut nocte uobis locero faciiius exhibeat. Eeciedatu 



DG TEMfOniiM ttATlONB. 



sso 



Mipent«r.Yeiiiis,1amiirisveiiufttaif«qnaines solis \ s^ttmiuin lomiiiare e^t« se ccnsecrare putabaiit; 



vieinliaie pereiplt, suo c<*rnentes ailicit aspectu. Sa- 
Hmut eo lardior caeteris planetis, quo et superior 
ineeilii. Nam IXX annis si((nifenim romplet, inde 
Jupiier XII anuis , tertius Mars II annis, quartog sol 
CCCLXV diebttSt et qitadraute, infra solem Venus, 
qjum et Lsdfer et Vesper, CCGXLVUI diebus, a sole 
.mu^piam absistens partibusXLVI longius. Proximom 
ilii Mereorii sidus IX diebns, oejore ambita modo 
ante solis exortus , modo post oceaMis splcndens» 
nonquam ab eo XXIl partibus remotior. Novissima 
Jnna XXVII diebus et VHI horis sif nifernm conil- 
ciens. Uapc igitur erat stultitia gentilium, falsa ralio- 
clnatione subnixa, qui quasi jore primam diem soli. 



dein ordinaia altematione lerti» diei priuiam a sole 
stellam, quarta! priinam a iuna, quini» secutidam a 
ao'e, sexltt secondam a luna, septiro» teriiam a sole 
prspooebani. Ferias vero babere cierum primas 
papa Sylfe6ler edocuil«cai Deo soii vacanti minquaiu 
militiam vel negociationem liceat exercere mun la- 
nam» dicenie Psalmograpbo : V«eal€4t9ldeie,qu0» 
tdmn eg^ um Deu$. Iteroque Apostolo : Nem» wi^aM 
De0 impticBt $e ne$atiii teeulaHbut. Et primuni qui- 
dem diem, qua et lax in principio fieu , ei Christi 
esi resurreeilo celcbrau, dominieum nuncupavtt; 
qnod illi nomen jain primis Ecclesi» temporibos 
fuisse iodiium tesUtur loanneSi qoi diclt in Apo- 



quia maxtmum est laminare , secunJam lun» , quia B ealypsi : Fai iit sptrtlH tn iffe Damnko. Deinde seeun- 

GLOSSjE ET 8CH0LIA. 
Ecdeftastes autem nitivo, quinquageslm» ; Peniecosten accusalivo, 
quinqiuigesimaro. Nuila antem ralio sinii loquendi 
atdicamtts:Camcomplerentardiesquinquage^itnani, 
aed, Cum complerenlur dies quinquagesim»; 
vel eerie, slcui in-Grasco legitur, numeri singularis : 
Ei eum eompleretar dles ^uinouageHini». Ai vero 
in preeibas ejusdem diei dicendum : Ci diero sacra- 
iissimam Penieeosten celebrantes, id e»i quinqua- 

Sesimani. A cujus ^erbi coosuetudine puUinr hujas 
iei solemniUs a quibusdam qai Grascam linguam 
neseiunif etiain noroinativo casu pentcco^ten appet- 
lari debere. Venim noUndam« JuxU bisioriamvquod 
apud anliqiios pentecostes« i^ est quinquagesiinae, 

aiio lex dau eral» ab occisione agiii computabatur. 
lic autem non a Domini passione* sed« sieut beatu» 
Augustinus exponit, ab ejus resurreciioae dies 
quinquagesimae. quo Spiritiis sanctos esi missus^ 
coinpuUiar;qtti, reilettuie signi veterisexemployipse 
sibi manifestissime die Domini eum suo conseeravii 
adventa, quo etiam Umporiri ariicuYo veruni pausdia 
die Domiuico monstravit esse celebraudum. Nam 
sicui hic* sie et iltic iu ignis visione Deus apparuit« 
diceiiU in Exotio : f Toius auiem moiis Sinai fumiga- 
bai.eoquod descendisset Domiiius super eum in 
igne. I Hic ignis el sonus, sic et in monte utnimque 
erat el ignis et sonitus; sic illic fumus, bic l^uutiir 
linguae divis» veiut ignis. Nam in ipsa dalione legis 
ei gratiae ap^ret evidentissima Veteris et Nuvi 
Tesiamenii disUntia. Ibi plebs lonxo subat lerriu, 
hic fldeles laeUbaninr Spiritus sancti graiia accf pia ; 
illic timor« hic amor; IIh a monie lerruii» bic do- 
niom intravit ; ibl legero digito in lapide seripsil* 
liic Spiriiu sancto suam gratiam in corde slgnavii* 
Lege in anU illam glossani, cujns initium est : Ini- 
tium sane ei causa le^tiviutis ; qus etiam sic ttnitur : 
ob reverentiam resurrectionis dominic» tradidenint« 
Quwrtatepttm men$i% kebdomada. QuarU septinii 
mcnsis bebdomada erat, id est« Sepiemb., qui sepli- 
D tnus e»t a Marlio. Ilic poniiur niensis pro una die. 



fllCesUmfe, ftii 4e ipsa taquen$ dt 
a^liellaiur, qui cmium , id esl, Eeclesiam eongregei« 
Cohelei llehraice, Kcciesiastes Grasee» concionaur 
Lfttine. Dictns aatem eoncioaator, eo quod conclo- 
netur ad popuium, id esi, loquatur, et serroo ejua 
aon speclaliter ad uniim, sed ad universos generali* 
ter dirigaiar, dicens omnla quae in mundo cemimos 
carloea ci brevia esse, ei ob hoc minime appetenda. 
Gynme tfVraMda vadit fptrltaf, el in dreutos iua$ re* 
ferUmr.^ Hiijus versiculi glonsam iu ante capitulo !S6, 
pleoiter invt nies. Jf e r(ti etetta. at poU poli Vroxiina, 
catore sitiiul et natora fervens. Mars, ares Grsece ap- 
pellator ; ares autem virtus interpreutur, Mars quasi 
magna virtus vocatur. HereuHu^^ qiiasi mercatorum 
»>^cac« id esl, doroinus* Intcr mercatores enim sermo 
abttiidai, ideo medius dicitur inter deos et homlnes, 
sermo enim inter deos et bomines fit. Credebant 
enim eom aliquando esse in coeio^a^iquando iii terris. 
¥eaMa pnlebritadine sai aspf clas provocat bomines p 
ad ifiiueiHkim, quae sola nlanetarum praeier soleiu ^ 
ei looam umbram facere dicilur. Veiins dicitur ves- 
per ei Incift r. Sat$amu$ est a $aturando dicius : oui- 
dam lioino erat, at dicui.t. in lutia ; qni cam diviiiis 
auis hoffiiiies fame pereuntes saturaret, Saturnns ap- 
pellatus est, et in divinum rapius hoiiorem. JupHer 
ergo qtiasi xetos pater, id esi, pater fulniinum dicitur. 
Bsee enim siella a circulo Saiurui accipiens aquani, 
a Martia »iella, qiue Infra illum est, baurit i^nciii. 
Cttfls Sttieni prsegnans igne et aqua, ellicitur instar 
biraiiili lignt» iamnia decocti spargii fulmina iu 
niodaa vaatoideria apparentia. Septem plancte iu 
suni la ordlne , Satiimus« Jupiter, Mars» Sol, Venus« 
Mercorlas, Luna. 

Feria$ uro kakere clerum primue papa Sytve$ler 
edocuU. Sie legitnr in Levitico, cap. xxui.diceniem 
Dooiinnm ad Moysen : c Hae sunt fcriae Domini sanclae, 
qoas celebrare debebitis lemporibiis suis. Mense 
sepUmo, deeima quaria die mensis ad vesperem 
pbasae Domini est; et decima quiftla die roendis hu- 
jns, soleBsniias axymorum Doniiiii est, septeni die- 
bttt nxyma comedelis, dies priiitiis erii vobis cele* 
beninitts sanctusqae, etc. > 

Saykatum ex veleri Seripiura reltmit/, nilnt verHtt$ 
arammatiearum (eruta$^ qui $icul Kuienda$^ Nana$ et 
IduM^ itaeliam [eria$ pturali tanlum mmero profe- 
remdaa e$$e decemunt, Forula gesUmen erat gramuia- 
lieoram, ut ipsu etiam gesUmiiie monereul discipu- 
los ferveaies el ardenies esse debere ad discenduui, 
qnta leruUi igneae naturae est, percussus enim ea ali- 
qoia potlus calorem quam dolorein senlit. 

T€rt$aepecie$k^domaii$incetebrationePente€0$te$ 
agkyr. Hie septem dles pro uno die ponuntur quia se^ 
tietae^iero q«adragintanovem,addila moiuide^fluniL. 

€wm eempterenttar die$ Penteco$te$. Male quidaui 
Codiceebabent Penteeoste; nam Peniecoste nomi* 
iiairroeasu qulnqnagesima dicimr; Peolecosies ge- 

PlTlOL. XC. 



Seiitimus inensis pro seMtenario sui ordinis n«meio, 
hebdoniada appellatur. Vel certe idem sepUm men- 
ses bebdomada appellantiir, pro sepieiiarii numeri 
r<aliurie, quae per septeni liies primam fecit bebdo- 
inadatn. bcienaum namque secundttm Aitgttstinum^ 
pontilicem oniiii die per aiinuin intrasse sancia 
sancioruui, sed non obtulisM sacrificittni sangttinis, 
tiisi Unium bac una di sig. au die. Qua etiam ex 
cansa memoratur semel in anno introiisiev aeoMl 
videlioet ofleren 'o sacrilicioui sanguinis» qna sola 
per annuni pontifex, dertlicto foris popuio, intrabat 
in ftancU saoclorum. Uiia eienim Uniwnroodo per 
atinum solemniUs erjt, in qua, poniiOce sancu 
sanctorum iiitrante, uulluui prorsus hoininum iuira 
forestempli reiuauerelicerei, sed miiea lempore 
oblationis juberenlur orare. Uxc autem erat sutuu 
soiemnitas paschu^, septimo meiise, decimo die meu- 

II 



»1 



BEDJB VKNBRABILIS OPERUM PARS I. - DIDASCAUCA GENtmiA. 



cmAri*^^ teniBm leriam^ qoarim, qiilnum».el A eemmagBMii, impleu dbpentatioiiecinrieypetff»» 



prlnm taiiciiiBem eoeletlis legel Jamms i 
III apiMwealaiiiic f»liiilDeipre«oMa«qei Ibriai 
poiiti, pffmaloianmr eldillfimttt adveaftmn qfna. UM 
BotaAdnm qab aieai qiiidam immmidl per legem 
priaBa, terliat el aeptiaM die J«belia«lmr loslrari. tie 
el primiia« lertiiit ac topilmat meBtit aoit quiqile 
ceremoolit eitiiiere tolemiiet. QoinU hthdamadn 
aeplimi anni» qno tolo popnloa ab agrieolaiidi dpem, 
legia imperio vacabat, dicente Domino : Si» mmk 
tmtefmm iKmn» ttpilme orttnMt. Seila, annlinbi* 
lmi« boeeal, remittionit bebdomadiietit qme tepiem 
bebdomadibna annomm, boe etl» Xlil annit, teii- 
Inr; qna expleU, boccal, qninqoiigeaimo de m o m 
demlictq forlt populot uncu tanclorom inlrabal, . anno Inoipimuet lobm darioa rmonabnnlt ei ad en»» 
annoit Anlea frualbot t boc ett* frumenlit vini « d g oett jnxu legcmt pottettio refertebaior antiqoa. 
oleit nx ordioe collectia : tigniOcant letum Pontill- 

VARIANXE8 LECTNNIBS. 
« Add. telmwiftlf t C 

GLOS&A ET SCHOUA. 



HbsUm de suo ddneelentt Sabbaiom et- 
Scripiom retinoilt nibil veriiot gmmBMllcorom 
regulnat qol ticot Calendaa, Nonatt ei tdntt iu eiiam 
feriat plnmli Uniom nomero proremndaa eme decer- 
nunU Terlia apedet bebdomadla In celebmiione 
Penlecotiet agitort VU vldclioel teplimanit dieram 
ei roonadOt boc etl, L diebot Impleta. Qoa die el 
Moytet ardenlem contcendent |n moBlemt legem de 
ctrio aceepllt el Cbritlot lo linguit Igoeit tpiritnt 
tancil gmiiam de cmlo mltit Qoaru aeplimi mentit 
ertt bebdomada,qulaolemniuiiboaprmclaria pene 
tolut expendebaior. Inier qoaa * prmcipoe dlet pm* 
phlalioott emlnebatt qoa aola per annom ponlif»^ 



titt qom diet propitiationla tlTO expbllonlt Toca* 
belurt qola videlicoK oMaUt in alum bolocaoali 
victlmit, ttngolt in tancU tancloram ad expiandnm 
Inrerebator, Qninui kebdomada t^tml muii, qoo le- 
Ui popnlat ah Mfrkolandi aper$ iagi$ impefio vacoiaU 
H(c ponitor annut pm ona die, nuia itll teptem anni 
pro aeptenario lanlum numero nebdomadk nomine 
cententor. 5«sfn nmii jabUmU Aoe ttl, rmUmnii 
Mdemedn ttit qnnr §eptm MdommUkiM anmnMm^ 
Aottttt qnedmfinin nowm anttU itsinir. .Hic po- 
BuiUor teptem anni pro ona die. Annl jubiUrit Id etlt 
quinqnagetimlt boc etlt remiaiiooiti Qam teoimi^ 
hehdomadikui mmonun te^inr. Id etlt conlldtor. 
Nimqoe tepiem aeni tei>liet muliiplicali quadra- 
ginU iiovem explicani. ItU texu bebdomada efUd* 
tur, ex bebdomada qoinis tpedd seplioicompnuUt 
et kleo dicilur ex t^jHem bebdomadibnt annorum. 
In qutnU eoim bebdomada conlinentur tepiem anni ; 
In itu tunt teptem teptieSt id M, quadraginU no- 
vem. Soperioi enimt hoc etl in qolnUt annot pro 
unt dte poniiur ; hic teptem anni pro una die poniin- 
luft el mouantnm ad teplem bebdomadett annut 
pro una die ponilur ; In qoanlom vero ad unam 
bebdomadam , tepiem anni pro ona die ponunior. 
Q^ , tcilicel texta tpede bebdomadia expleta t 
iii^#^rt«i, tdllcel quam In aliit tolemniuiibut 
ritenabanu Eo enlm tempom veniebant omuet in 
dviUtemt et retonabani lubmt ^l tervi empiiiii et 
andllm dimiUebaniur liberit ei agri ei vinem rever» 
tebantur ad priilinum poetettorem gratit. Lege in 
Levitieo, c. xxv, ubi tcripium eti : < Sex annto teret 
tgrum luum, ibique de quiuu el texu hebdomadat 
ei de tubit iit tcripium inveniet : Nuroembis quo- 
que libi teplem hdKlorotdat annonmit id etl; teptem 
teptiett qum timul fadunt quadraginu novem; el 
dangei bncdna mente teptimo dedma dio mentbt 
propiiiailonit lempore In unhrerta lerm vettrat 
tanctiflcabisque annum quinquagetimomt el voca- 
bis mmit^ionein cnnciis babiutoribua Umt im^ 
ipno etl euim jobibeus.i Hat igitur lubatt Domlno ju- 
bemO} pertootbant tacerdolMt quando eomm Jotue 
muri Jericbo rundiliit corraeruni. Qood mytllce In hac 
Ecdeaiacompletortin qua per tepiemdiettbocettt per 
omne leinput hqjut vit« pracdicaloribut lobain do- 
elrinae insonaniiboat omub rdrtiludo infidelium roil. 
JoAB. Nov. ScBOLu. — Baclenua Beda Imcuvil 
ptriet lemporla qnat radi couvertio raundit id eti^ 
natumlea; deineeiit proteqoitor lempom qo« tu- 
miintor ex mytllco exeinplo divin» opemlionitt qu« 
suprt dixil ette consiiluU ex aucioriUU Dei. £bl 
auicm bebdoina seu hehdomada Graeca voXt tigni* 
acaut tepUmanamt quam accipimot pm teptem dio- 



ram tpaiiOt qom temporia mtloneqoe ex atondl ank- 
bltUt neque ex tlelbram curtn deprdmnditurt ted divi- 
na pffaeceplione inhrodncu esl ui videllcel per eex 
dlea bomlnea epemrentnr prolanat aeplinnim aoUm 
vacaiione rerum exUrnarum Deo Ibcereni tacram. 
Vduii cnm ipte tex diebut moBdom creattei, tepli* 
mo qofevil. Hujat bebdmBad» prUna eai Sabbaiomt 
rdiqui tex ex ordine ab anlegreaao Sabbalo deno* 
mlnaalnrt ut prima Sabbaiit tecunda Sabball, el alo 
ddncept; ot not, dies Lnnmt Martis; Mereuril* etc, 
qoodneniiiiiinm ett. Ccdetia reriarom nomino mli- 
quotdietappellatt qnam contoeludinem Sjlvetlor 
Homanut ponlirex inlroduxil primom. 

Sed ticnl An^iinottf<l : Dominu* qmmmda tM^ 
eic. De perrecuone numeri tenarii el tenleBarii o& 
proresao agunl Ariibmetidt ol Boeiiott ubro BriNKi 
AHdimeiicet; Georgius Valbt lib. tt capp. 1«» 17. 
Vide Maerobiumt auper Sominium Sdpionitt Ub. u 
Q capp. 5, 0.Porro de septenarii encomiomulu tcripu 
tnnl a Cbritlianit et gentilibut ; a l^lbagom lom vtr» 
gOt lum Minervot lom Amelor appdhur, qoodterom» 
qui inim denariuro sunt Duliuro f ignait nec a qnoqoam 
gignaiur. Naro qualuor a binano gtgnilor ; com qoo 
oclonariom parii; aex autem a d^ade pariterglgoi- 
^t el gignit iriOt trioariot vicittim tex et Bovom^ 
qulfiariut pariterdecem; teptem verotobi nnlinio 
gignilur, neque ollum alium parilt quando bla vs 
elBdunt plom <|uam intm denarium coniineMir ; 
biyut tubtiliUlit plurimit araomentia prmponont 
aepienarium. Vtde eiiam A. Gellinmt lib. iii« cap. IIL 
Primam 9idelket diem $oU. Geniilet tepltmanm 
diebut iropotueruni iiomina plaiieuram cqiot rei 
eliam vestigiuro tervai iingoa Gernianiei; namdiom 
Dominicum a solCt Sontag; tequeniem a Immt Mod- 
lag; tertii ei quartidid nomina GermaBicat qBid 
tibl vdlnit noindom fnveoi; qoartot a tonHnuat 
Donnertlag« inienigiiur Jovit esim; teqnenlit no« 
|. men a Venere corruptum etlt tic Umen ut origo re- 
^ manserit. Pottrerous esl Stturtug. Vulgo eredilnm 
ea primam diei horamt qwe ett ab exorlo tolltt eosn 
tob doroinio ejot planeue onde diet nomen baboi; 
aecnndam aub eo, qui teqoilor terramt vertotn 
ceelo, ei tic deincept eo ordine qoo eontliloli tont bi 
emlOt qoa terie exacu, ad Saluraum redemli f ), 01, 
prima bom diei Doiuinid eal tolitt teconda Veoerit» 
leriia Mercuriit quaru LuD«t qoinla Salomit aexUt 
qoeetlin meridie, Jovit. Seo boe raiiono eareit 
Bcqoe a veieribui asirologit Imdllnm Inveaio. Cor 
aolem planeuram in dierom asaignaiione bob ait 
aervatoa ordOt polchre Beda reddil raiionem pbytlr 
caTOt aompiam exqualiuu el vidderom; qon dn m 
n Locotoieodotof. Eair. 



m 



CAPUT IX. 



tk kekdMatHbw LXX pr^pkedeii. 
SepCfaM species bcbdonadis ^, qoa prophela 
Dankl «liliir « more qtiidem legit •epteiiit tfnnit sin- 
gvlas eomplecleiis bebdomadax» led ooTa ralkme Ip- 
•ot anBQt abbrefiant, duodeait vSdeiioel mentSbw 
haaat tinfulot dete rrainant ; embolitmot lero meiitet, 
qnl de «nnuit XI epaeUmm diebnt adcretcere so- 
leni, non lege pairia lerlio vel allero anno tingnlot 
a^lcient, ted obi ad daodecimiim namemm aaget- 
eendo per? enirentt pro inlegro anno pariler bMeront, 
Hoe aotem fecil non verltalit cognilionem qomren* 
tibvt inTidendo, ted propbetiaB more Iptvm qweren- 
liom exercendo ingeniain, malent utiqae aoM mar- 
gariiat a flliit dautat rraclooto todore invesligari , 



J>£ TEMPOIIUIi lUTlQNB. ^4 

A ealio, ti finm acctfit peeem»m. et ddeitar Mqiikiks^ 



H aidueaimr jutiiHa tempiienia, H Impieaiur wUa ei 
praphetia. ei ua§atmr eaueiui eaueiarum, HMW dabioM 
quin h»c Terba Chritti incamationom dcetgneni, quS 
talll peecau mumK, legem elprophelat bnple?il, on- 
clttt etl oleo Iselilim prm pariicipibat toitt el qood beb • 
domadetLXX per seplenot annot dislinct» CCCC e t 
XC aonot insinoeni. Sed notamlom quod eaadem 
bebdomadat uon timpliciler adnoUUt tive compu- 
uiat, ted abbreviatat atterit. occolte tideUcel 1e- 
ctorem commoiifnt uibreviorettolitoannotnoveril 
indicaut. Seifoerga^ inqoil, el auimadwf ie ak eaUu 
aermaufi^ ut iterum eedifieeiur Hierutatem^ utfua a4 
Claritium dncem kebdamadet Yll , ei kettdomttdet 
LXII eruui, ei runua m^ficakitur ptatea ei muri in 



qoamprorasasaporcitfattidiotadetpectionecalcari.Bnii^Ktlia frmporii. Etdra narranle, dididmot qaod 
Venim ui bcc apertiut elucetcani, ipta jam angdi Neemiat cum ettet pincerna regit Aruienit, XX 
ad propbeum dicu Tideamus : &piHa^u, inquSt, anno regni ejut, mente Nitam, impetravii ab eo rot- 
kekdmuadet akbreviaim tuut mtpar papulmu iuum, et Uurari murot Hierusaem, lemplo motCo anU Cyro 
taper drhem tauctam tuam^ ut eoummmeiur preBuari' permittenie conslruclo; iptom quoque oput, ot dM 

GLOSSiS £T SCHOLIA. 

iride plora apnd Pontanum» in commenUriis tuper c 

tenteniiat Ptolemaei, et lib. iv de Rebns eQBletUbni. 

<2a# Luafer H umper. Ooando tolem maiolino 

orlu prMedit» Luciler diciuir, colore candemi; 

auando sequitur» colore quidem rerulgenti» Tocatur 
letpemt; unde Grteci Hespera Tocantloca ad occi- 
denle» potiu, ab oceatu enbn temper aoparet 
Hetpemt noelit iniiio» quam partem itline Latini 
vocant Tetperam. Detumptil autembM Bedaexn 
lib. Plinii, cap. 8 



embolismos; sed in hocillot abbreviavit« quiac . 
nibut illit duodedm mentes unium dedil. Hinores 
enim annos notirit, qui Iredecim mentet in lerlioi» 
Tel tecundo anno babent» intulit et pbiret. Ergo posl 
triginU tret anaot» ubi embolitmi meoset ad doode- 
cimum nomerum eonvenhinl, designaril de illit 
duodeclm embolitmit integmm anoum eoBtpalare». 
ot tfc in anlea otqne ad llnem teptoaginu bebdoaia- 
darum« id osl, usque ad quadnngenlot nooaginU. 
annos. Unde qoia non eompuuntur in bac coa^Hi** 
^oiifMm ab eo ngluii duabut parHbut remaiiar» C talione anni tmecim mentium, sed duodecim Un*. 
' ^ tom» lll ut ploret anni intelKganlur notlrlt annlt ei 



Apad Plinium legiiur tiaiuH tribut, cum quo eon* 
ttntlunt magis quse Irailuni recenliores; quare ne* 
gHgeulU detcrifoendi committiim vilium etto arbi« 
iror« aal Bedam meihoria Uptom. 

CAFOT u. 
Bmo. Rau. Glossjr. — Sepiima tpedet kebdo» 
madit esi» qua froplMa Dautel taimr. De seplua- 
gUU bebdomadibin abbreviatit tuper popolam Dei, 
ot contommelur prwaricatio loUos mondl ia pat- 
tiooe Cbritli, cuni lalerit peccalum mundi« eijutti- 
iiam adduxeril Evangelii« varia Patram ett expoti- 
iio* Namqoe propbeu IHiniel Ulet contcr ptlt beb- 
domadat. Qoa tcilicet specie, mare teait ioeo dicil« 
quU timiliier complecluiilnr in isu tfngolm bebdo- 
raadte septein annis» ticttii in texu tpecie facliini. 
Lrgaliur, Id ett, per legem. Anuit tepieuit eiuauiat^ 
tcllicel ex Ulit teploexinu compteeient^ \i ett, 
colligentt Termtnmit, tcilicel Ulas speclet. $ed uo 



miooret. El si aliqub tecondum itum suppuUti 'nem 
annos eompuUret» nuUa «ms Unla inldligi potuls<-^ 
sel, et non paociores esl compulata. Boe amiem fr- 
ctf, tcUicei Danlel, propkeiim more^ tcilicet qvcob* 
tcure loqol eontoeyit. Iptum ingeuimmf Id ett» ut 
exercerql suum Ingeninm, qui boc qmmfel» occalu 
videlicet ledorem commoneq^ ut brevloret tolita 
aniiot noveril Indicatot* Non enim Panlel Propheu 
in bac toppautione« sicut jam tupra diximat, anoos 
posail erobolitmot, tod eommuuet. Nam ti 
more annot compuUret, embolltmot videlicet co 
munibut interent, quindecim anni minot a coxc 
invenireotor. 

Sciio erpo^ inquit, et ammadeeria ab «riia termouit^ 
ut iierum mdifleeiur Jerumtem utme ad Ckrittum du" 
eem^ kebdomadet tepiem^ H kAdomadet tejmfinta 
dmm eruui; et runut mdifieabitur ptaiea el uturi in 



ralione^ tcUicai quia antea non roeral boc factom, |. migifsiui iemporit. Sdto ergo et mdmadoeru^ tcilicei 
i a Daiiiele. Abbredantf tGUicel teptuaginu annot ^ bocqood dico tUii, qo a ab esitt 



bebdomadamm. loUendo embolitmot. ipfot onjiof- 
abbramani. Noundom etl m boc lenore bebdomaditt 
qood qoamvit a Daniele tpirilu pmplielie Ulunii- 
nato eompotenlur, i|ttod communet, Id eti, lunaret 
anid etsent ab exilu sermonit regit ArUxerxis, 
asqoe ad Chrisii pattionem, non tic Umen ab bomi- 
mbut compoubantur, ted JuxU teriem lempomm 
coosuelo more. communium el embolisinoram an- 
noram eompuUli tnnt. Miter enim a Propbeu no- 
merali sunl, aliter secundum seriem umpornm 
exaciS sonl. PropbeU ergo Daniel nullum ibi potnil 
ombolitaMnR, ted omnes commonet, tcUicet qoan- 
qoam Uebrsi noaro more compuieni, Inierponentes 
embollsmot sical el nos. Non ad boc abbreviavii il- 
losaonot«otlolleretinde emboli«not; «Menim em- 
boUsaii OMmtet ad duodedmum numerum commmrent^ 
mi^ ct conveniebai ibl curtut tolis et lunsB. Pro 
laiifro mmo pariter imment^ scilicel illos menset 



. . esdtu, termouit ArUxerxit 

regii« quando dedit licentlam resedlficandi mnrot Xe-> 
rutalem. Sive ab exilu sermonis» id ett, ex qoo e xiit 
teniio retpontionit regit ArUxerxis^nl etdlfieUtr ie- 
rutalemf quod ruil aono vigetioio rcffoS qjut nelenu 
Neberoia, qoi fuit iptiut pinceroa. c/tf«e ai Ckri» 
tium ducem^ id esif Filiom Dei, tcilieet, erant bebdo- 
madet teptem, id ett, septem anni» qui habent an« 
nos quadraginu novem. Et rurtut mdi^cubilur ptW' 
iea. ScUlcei el iu rail« id eai, reaedmcatio inlra Ulas 
teptuaglnu bebdomades. In angutHa iemporit^ Sn 
spatio quioqoaglnU duorum dierum. A primo anno 
Cyri utque ad sextiim anooin Darii anni suui quadra- 
ginU novem, id ett, bebdomades tepum» m qoibas 
tolum opus templi consummalum esi. Non Umen do 
ittls bebdomadibus dictt bic. Dentque el iudari in 
Evapgeiio es bac opinatione loquuntur ad Domii- 
nom : Quadrtginu ei sex annit Miflcatnm eet lem* 
plum lioCf et tu Iribus diebus exoiubit iiliid ? Quod 



m BEDJ; VENBRABIUS OPERUM PkM I. - DIDASCALIOA CeNUINA. W$ 

ci«imM,uiaiifiiHia leroporis perf<ecerii»adeoMilicel A i»qiie pataloaeiii LXX bebdomadaa aM^iataat bac 



a flnitimiagemibusimpttgiiams» ui stmctores sinf uli 
f ladlo reoes acciocU ona manu pugnasse, aiiera ino* 
rum recuperasse narrentur. Ab hoc erf o leropore 
osque ad Christum ducem hebdoinadas LXX coin« 
puia, boc est, annos duodenorum mensiuni lunarium 
GtXClC, qui sunt anni solares CCCCLXl?. Siqui- 
dem Persae a prseratoXX anno reg is Artaxeriis , 
usque ad mortem Darll refnaYeruoi annia CXVL 
Eshinc liscedones usque ad iuteritnm CleopairaB 
anois CCC. Inde Boroani nsque ad XVII Tiberii Cay 
aails annum nionarchiam tenueroni annis UX, qui 
aoai simul, ut diiimus, anni CCCCLXXV. Et con- 
linentor drculis decennoTenalibus XXV, decies no- 
vies enim vicenl et qulni fiuoi CCCCLXXV. Ei qula 



esi annos lonares GCCCXC. Ad cjus vero baplismum, 
quando oaciua esi aaiictus saoclorum, descendente 
auper cnm Spirlttt sando slcui cohunba, ooo solum 
hebdomadea VII et LXli fuisse coropleias, sed et 
parlero jam sepluafesimaB hebdomadb Inchoatam 
£l pesl Mdomm^M, iuquil, LXli oeckl$mrCbriitu$, 
€t non €iU ejui pofmkt qul 4um utffaivmt e$t. Non 
aiaiim post aexaf Inta duaa hebdomadai, sed in fine 
aepiuaf esimc hebdomadls ocdsos esi Christus, qiuim 
Ideo» quanium conjkere possumus» scfre favil a cae* 
terlSt qola de hac erai plnra rebiurus. Nam et Chri« 
atos lo llUcnicifixus, ei a populo perfido non roodo 
In pasalone, verum contimio, ei qoo a Joanne pnc- 
dicari cespilt nefatua esL Qood autem sequiiur : Ei 



sinf ttlii circulis embolismi seplem adcrescuni, mol« B dsllofm el Mnrfvariimi 4Mpabit poimbu cum iaes 



iiplica XXV per Vll, fiuni CLXXV, qui auniemho- 
lismi roenses CCCCLXXV annorum. Si erfo via tcire 
<|ooi annos lonares faeere possint, partire CLXXV 
per XQ , duodeeies deni et qnateroi CLXVIII, XIV 
erf o annoa laciuni, et remaneni roensea Vll ; hoa 
iunfo ad supra scriptocCCCCLXXV, fionlsimol 
CCCCLXXXIX ; adde et roenses soperfluoa Yll par- 
iemque XVIII aoiii imperii Tiberii , quo Bominoa 
passQs e^i, ei inveniea a tempore pnsfinito ad cjoa 



fiuluro, H lUdi ejut wmtitm^ et pat fnem MH slo- 
iMio ieeoUith^ non ad sepluaf mla hebdonadas per- 
iiiiet ; prasdlcittm enlm fnerat quod Ipsae hebdomades 
ad ChrisU osquo docatom pertlnfereni, sed Seri- 
piora, praBdicloadvenioel pasaionis Ipalos, qoid eliaro 
posi banc populoqiii eum recipero nollei, esaii 
cf enturum osteodiL Docem enlm ▼eiiiunim Tiittm 
dicit, qai qvadraf eauno anno doashucae pasaloiiia iia 
com popoki RoflMoo et dvliaiem ei sanetoarium dia* 



GLOSSi£ £T SCHOLIA. 
aiunlt templuro quadraf inta sei annis aBdilicaittm osi, quod primttro nttmeranittr aeplem hebdomadea, ei 
non primam. sed secundam illios aB.liacailooem si- poaiea af^iaabiia doo, ei roraum unaqiiaMiue io doas 
foificani, quando fllii iransmif railonis sub principi- parlea dividiittr. Esi enim hoc Idiouia, Id esl, pro- 
hua aU>robabel ei Jeso Alio Ma? e, opos qood faciebaol brlelaa sermonls Hebraici, ei anii<inorQm sermoola 
propier impognaUonem feniium Ticinarttm, anie^ Laiini, ui anlo minorem tt ttme r u m auppQteiii, el 
quadraf inia aei annoa iroplere neqolveroni. Toi ^ posiea auijorem. Verbl fraUa, nos juiia proprieu- 



«iiim auni anni a primo aono Cyri regis, qoi liber' 
Uiem dedii volentibus Judaels reveril in pairiam» 
ttsque ad sexiom annuin Darii refia, sub quo lempli 
opus omne completum esi. Anno autem secundo ad« 
Tentus aol, roense seciindo, templi fuodamenia jeoe* 
roni, aiino incensionis ejus juiu Africanuin aeptua- 
feaimo secundo, aed impediii a Samaritanis ei aliis 
in clrcuitu naUonibui, iiiiermissuui esi opus usque ad 
onnum Darii secuiMlum. Porro Josophu» ei alios tres 
annoa addil, in quibus peribolus templi et quaedain 
alia, qu» remanseraut, perfecta sum; qui addiU 
quadrafinia sei aunts, faciunl quadraf inu novem 
nnuos. Africanus denique Cbronicus non a priuia iu- 
dulf^itia Cyri, quia amplius quam sepiuaginia beb- 
domadaB suiii, et niulto plua, ^ed ei qua die locutus 
ea anfolus ad Daniel, bu hebdomaJas coropreben- 
diit iii 9U0 non tti sequeiidus. D. bcmus erf o crede* 
ro maf is bas hebdomadas septuaf inta contineri ab 



iem linfuae nosir» nonc dichnns: Abraham viiii an^ 
nos eenlam sepioafinu qulnque, illi e coiiirarlo lo- 
qouDiur : Vixii Abraham annb qtthM|oe ei aepittafin- 
U eicenium. Noo ifiior ttile|ltur, iu implrUr, sed 
01 loium pariler sttppuuiur, lu finem aecipli, Lefo 
exposiiionem vlsioois dedinae, ei aodi quld Ui oa 
beatus ilieronymos do isto nuroero didl. Addo ei 
roenses superflnos septom panemqoe odavi dedmi 
anni Imperii Tiberli, qno Dominoi pasaus esL Nolau- 
dum in hoc loio, quod si lemiinos hujua hehdoma- 
dis propbeticas a raense Nisan, id est, a lona paacha- 
ii, in quo seniio refis exivil, ui iierom aedificareUir 
Jerosalem, usque In Ulum Nisan, In c^jus decono 
quinu luna passus eat Christus, et inUr hos duoa 
termioos non inveninntur amplius ouam €M.ikiu 
anni, ei menses scptem ; ideoqne desuni quiuqoo 
meitses ul implealur ulUmus aniius, unde hi qttinqoo 
uieiises adjiciuntur. Si ei pane decimi se pUmi amii» 



eiitu sermoois ArUieriis re^is, quam es quo locu- perfooon in numerohebdomadaromooniinenittr/qaia 



ius eai auf elus ad Daniel. Euiebius vero a seilo an- 
tto Darii, qul posi Cyrum ei Cambysen filium e jua 
refnavii in Persis quando tenipli opera consmnma- 
u suni, usqiie ad Herodem et Caesarem Auf usium, 
•d esl, priinum annum rcf oi ejus, «i CaDsaris Augu- 
aU decimum, nuiiierai sepuro ei sexaf inU duo beb- 
dooudaa, qu» faciunt annos GDLiiiin, quando Chri- 
altts, hoc tst, Hircanus pontifei u.*vissiuius de f nere 
Macliaba&orum ab Ueroie juf ulatus rst, et cessavii 
|ttila k^ein Dei pontiacum suocessio. Non ergo ad 
Mtum Cbrisium aiini completi creduoUr, licet hoc 
Eusebiiii dicat, sed ail Chrisium redemptoreiii mun* 
di bebdomaites Sf ptcm <t seiaf inU doo erunt. H<ib- 
domades septem quadraf inu novem anni ; hebdo- 
niadesLifl,coYixiii. Jnnfe erf o quadragiuu noveui, 
el coxxxui ad miviftgimam beUlomadanu qwe simtli- 
icr ut ea^ter^e seplem coulinet annos, liuiii aniii coic 
lunares, £uselMiii ramphilus didt. Ntc nos moveal 



posi CbrisU passionem soui, nisi fortf lu puUndi 
suui anui hmus hebdomadis, ui lncipiaot numerari a 
Kaiendis Jauuariia, quae prascesaerant Nisan exitu 
Bpnuonis,ei finem baheani iblendis Jaiiuaiiiaanio 
Niaan Doniiuicae pai^sioDi^, nt sii illa pars, qttani ad- 
M jubet, d.3 decimo ftepUmo anno Tiberii ab ipsis 
Kalend. Jaiiuar., in quibus ttniius esi numerus au- 
norua»« usque ad ipsam dominicam passiooi*m. Sed 
si iu esi, in ejnsdem quaesuonis revolvimar dilBcoU 
Ulem. Nibil enim iniori*st uirum anU annum posi 
bobdomadas, quinque roeasea adjicisnuir, quia in 
viscf ribiii» eurum imn invenitor. Suni auiem quidam 
qui volunt hanc qu»sUonein iu soivi,olan|ipleaniar 
quiiK|ue mense», ei bisaexUiibtts omnium aunt»rttm 
qiiailrantibua, et emboHsmis meiKibus. Si Ofiim ooHI- 
f es euiboli.*mos omninm aiinorum nienses, ot A om- ' 
ues diviseris io aequas partes, ui alUra pars eoruro 
irifinU habeat dies, atUra ver6, uiidetrif inu, 



55t 



D6 TBMPOHUN HATIONE. 



83a 



sipavit, m noii reiiianerel Uipis taper bpideiu. VerMH A lun» cursum compuianiesy ocu vo temper aonc no- 



iit per aBiicipalionem praalilMiUt, mox ad expooea- 
dum bebdomatev (|uam omiserat, rediit eveotom. 
Conirmavit autem pactum multls bebdomaa mia. 
Iloe est iii ipaa noTlaslma, in qua toI Joannei Ba- 
liata, ▼el Dominaa et apostoii prsdicando moltos ad 
idem coorertemnt. Ei ditmdh kekdomadlt defMii 
lma%m , #1 mcrifemm. Dimidium hebdomadia bujos» 
dec imos qointos annos Tiberli Cssaris erat, qoaiida, 
incboata Ghristi baptismate» hostiaram puriBcatio 
flJelibos paolatim vilescere coBpit. Item quod sequi- 
lur : Et m tmph erit abomiMatio deuolatmnhf tt «s- 
f «te ad comnamma^onam et finampeneoerakit detolatio^ 
ad seqoeotia leropora respicit* cujus propheits veri^ 
latem, ei hislorb veterum et nostrorum hodie tem- 
piroro teslaior eventos. Toiom ideo propbetse lesti- 
nioniom ponentes* quantum facolus soppeiebat, 
exposoimost qoia hoc et a plerisqne lectoribus igoo- 
rarl, et speciale genus hebdomad» flagiure cogno- 
vimus. Faliuntur enim qui puUni Heliraeos annis 
u!ibos usos, alioquin toU Yeieris Instrumenti series 
vacyiat, nec ullius «us lanU quaaU scripU est de-* 
het intell^i, sed ad lonas eursum stringi. Et Gnecos 
qnidem veteres iegimus CCCLIY diebus, annum ad 



naginu diesqui nascanlur, si quadrans cum ondecim 
diebus e paeUrom octles componator, pariUr lnler« 
calasse, In ires vid licet menses tricenaram dierani 
dlstributos. ludasos auum nnnqoam. sed altero vel 
lerUo aono mensem lon« tertiumdeciinum, quena 
embolismom vodUmos, loserere solitos» sicol noiis* 
sbna qnartae decimas lunas pasehalls aperte ralio 
prabal, SdeBdom sane qood Africanus behdoma- 
daram corsom, qoem nos in deelmom septimom vel 
deelmom ocUvom Tiberli CaBsarls aonom. quo Do- 
aaioum passum credhnus, juxu Chraoicam Eosebii 
perdoximus, ah eodem quo noa kdpieus esordio^ 
quhuo deeimo ejusdem imperatorls anno, quo eom 
passumcredit,putatessecompletnm, ponensannos 
Bregni Persarum CIY, Macedooom CCC, Ronia- 
Aoram LX. Sed diligeos leclor qood magls seqoeoduni 
poUverity digat. 

CAPOT X. 

De hebdomada mtatam emcuii. 

OcUva species bebdomadis unirormis et sola sine 

drcuitu revolutionis ezstans» ad figuram per omnia 

priaiae liebdomaJis lahenlibus hqjus sacculi confidtur 

asUiibus. Prima enim die (hcia est lux,el prima 



GLOSSA ET SCHOLIA. 
nebii tibi fflultum. Sunt enim embolismi menses om- 
nlma annorum centum sepiuaginu qningue. Diroi- 
diom eobtt eorom Lxxxvn semis, ex goinos coUigis 
tolidem dierum nomeram, id est, ex singulis mensi- 
boa kiogolos dies, qoi fiuot octuaginta ocio dies. 
tiem vl>?e quadringentoa septuaginu quinque anno«» 
haheant bissexiites diea. Qoadrliigenii anni G 



I hifsextiles es babent ; septuaginu quinqoe 
anni oclodedm dies ; qui fiunt simnl cxvni. His adda 
soprascriptos embolismoram dies octuaginU septem» 
flitfit simol €cv« Hos diviile per meoses, Id est, per 
iriginu dies. Sexies trigioU, ceiitom octuaginU fiunt, 
et remanent vlginti quiuque, vel etiam vif[inti octo. 
Si voloeris Irahere tres dies ex sex roensibus irlce« 
norum dleram. Sex ergo menses faciunt, et viginU 
•cto dies. Non solum aulem qninque menses implere 
potea, sed etiam quinqoaginu octo difs tibi rema- 
nent, et U visceribun hebdomadaroin loium annorum 
namefnm invenisU. Sed et hoc mihi simplldier pU- 
eet, ui nomenis propheticae hebdomaJls noo in inte* 
gris annb, sed in seuum mendbus finiaittr. Et hoc 
inalolidivma Providentia, ut sepUnario mensinm 
nomero loiios spaiil perfeclio indieu^lor, in ajoa 
fine gratia septtlormis Spirltas mnodo illuxit. 

Confirmavit aalem pactum maitii hekdomadika$f 
«no, etc. Con/frmmnl mffrm paetam^ Id esl, constilu- n 
tiottom H legcm Dd. C/ito hebdomada, id esl, ipsa 
novi9iilma« In qua Joannes BaptisU, vel Doniinus ei 
anoftoll proidicando multos ad ttdem converteranf. 
Iralfis hehdomadii^ de lllis sexaginu novem dicit, 
onde oltiina remaiisit» sieyt dixi. Et im dimidio heh^ 
donmdi$ defuiet ho$iia^ id est» sacrificia iudaearuin, 
qoasi dixisset : Anlenuani septuagei»lma hebdouiada 
flnlaion dcficiei saerlllcinm iudaeorum, quia quando 
empll Chrisitts prae ficare ac bapiisare, eoepef oni vi* 
kscere iodaso-om sacrificia. Tribua igiiur aiinis el 
sex mensibos joxU evangeiis*am ioannem Christos 
Evangdinm pnedicavit et conilroiavii veri Dd cul- 
tom nraltjia^ bau J dub uni. qnin apoatolis et creden- 
tihttS» qiiando post paMiniietn Doiniiii in diroidia 
rttAMim hehdomaia dtfedt bo»iia ei sacrifleium. 
Totam idoo prophetm toitimoniam pmentu^ foon^nm 
faeaUaamppeiehai^ expwaimm%. Testimonittm pro- 

Ceim» sdlioet qood ab angelo aodivit flagiura, sei* 
ei IUoa exponenriuHS aunis taUbus, id estt uliter 



abbreviatis. Atioqnin^ sdllcet, si llebrgd lales annea 
b^hoissent, foia Veteri* Imtramenti oerieo oaeHtat. 
NeeuUhn eHoi lanU, scilicet, quania in Yeterl Tea- 
Uniento scrtpla es/, inietligi |>oluis$et, dum oinnis 
seus secundom majores et minores annos est com- 
pouu. 
Sdendum Baue^ qaod Africamu hehdomadarum cur- 



aum. Afrieaous scriptor 'teniporain hebdonnadamm 
fuiu Idem quoque Afrlcanus scribit ad Aristiden 

Suemdam de ea qu» vldetur Evangdioram dissonan- 
a, et cur Nallhau et Lucs lii generatione Cbrlstl fo- 
ratnrdlversa conserlptio; ohl osiendit evidentisd- 
mam utriusqoe consonantiam, deut In primo Eccle- 
dastica hislorlaB libro, capitolo sexto, beatus Hienw 
nymus docei. Chronica Grasce dicitur, qu^ Latino 
temporam aeries appdlaturt qualem apud Craccos 
Eusebiiis Caesarlensis episcopus edidil, cl llierony- 
fnus pre^yUr in Laiuiam linguam convertit. Cbra- 
nos enim Gr.ece» Latine tempos iiiUrpreUior. 

ioAN.Mov.ScuoLU. — Septima $eftie$ hebdomadiu 
Prophetice Danlel pnedixit iempos Dominicae p;iS8io- 
nis per annoram bebdomadast quss Beda luculenUr 
ac clocu hoc capiu explicai. Siidarant eiiam nostra 
aetate quldaiu In ejusdem libdli expositione. Porra 
apod Danidem locus esl moins. 

GAMIT X. 

BniD. Ram. GtosSiB. — O^taiNi $pecie$ hehdomadi$ 
nnironws, et $ota stne drentln reiotuiioni$ ex$tan$. 
Umformi$f non varia, quU non variaiur tempos in 
ea. Et $ota^ sdlicet qoia omne tempos conlinetnr in 
ea. Sine ciremtu, quia non ravolvuntur tempora in 
ea. Uniformls didtur« qoia nou babet nisi unam for- 
niam Umpons. Non enim iteratar temptts in ea, sed 
oinne tempus continet in se* Aitf fifuram, id est« ad 
exemplom priin» hebdomailis* scilicei in qoa crea- 
ios esi mmidast et onmia qoae In eo suni. 

Non toufe po$t naii$ (ii§aniihu$, corruota e$i omm$ 
terra^ dontc Creaior^ pmniteH$ $e hominem feci$$e^ 
mundum ditutdo perdere di$ponerei. DiciUr Deos pm- 
iiiuns, sicut scriptum esi : PoeniUi me fedsse bomi- 
nem super Urram. El rttrsum : Pmniui me, quod 
consitioerim regem Saul in IsraeL Quomodo esi pos- 
nilens, qui id qood seflsd fecerit, se fedss^e nequa* 
quam dolei? Pmiiilere dicitur, cui id quod ftcit dis- 
^ccty ct h»c contra mttUndo aliquid aiind fai^iK 



S39 BEDiC VENERAHUS OPERUII PARS I. — HfDASCAUCA GENUINA. 3tt 

«Ule bono lA paraditi amcBniUU tocalur. Divis^ A Hieroaoljniaoi peUuit, part volato desUluU virlouai 
Ittce a UDebria faeun esl Yetp^mB, el, separaiia Del Uier Dabyloolc JSueoU resideot. 



bucte&iit ei vea- 
pera, quando, imoiloeote Jam Salvaloria adveotm 
feoa Judea propiersoelerum magoilodiaem Rboia- 
ois IribuUria tacU, iosuperet alienlgenia eat regibus 
p*esa. SexU die Urra auis aolioaotibua implelQf, el 
booioprimusad imagioeio DeicreatQr,nioxqueeiejua 
hUre dormieotis sumpU eosu femioa fabrtcatQr; 
sexu aeUU, prscooaotlbus prophelis» Filiua Dei lo 
earoe« quihomioemad imaginem Dei reerearet, ap- 
paroil, qui obdormiens io cruce, sangulnem ei aqoam 
de latere, oode sibi£cdesiam consecrarel» emaoavit. 
Hujua muUs vespera oeleiis obscurior in Aodchrisli 
eal pcrsecutlofle ventora. Septiroa dle, coosummails 
operibus suls , Deus requievit , eamque algoifieaos, 
oem patriaAque desereoe, aooetonwiqQe seoUoe BSabbalQmoQocoparipneeepii^qQaevesperambabQls- 



filiia a semioe oequam, ooo looge posl oalis gigan* 
Ubos, eorropu eai omob lerra, donee CreaUr» pcsoi- 
leoa se homioem leeisae, mQodom dilovio perdere 
diapooerel. Secooda die llrmameoiQm io oMdio 11- 
braMtf aqQarom; aecooda a^U arca lo medio fertor 
aqQarom, bine fooU abyssi aopporUU,illinc coili 
caiaraelia eompljiu, qoe hahuil vesperam* qoando filii 
Adam pedes abOrienU movenlea, qui in eoostroeo- 
da soperbiae lurre eooveneranl, llngQanim dlviaione 
mQluii, el ab Invicem sonl dbpersi.Teriia die, aqoia 
io ceogregatiooem unam eoactis, apparuil arida, syl- 
vis berbiaqQe decora ; ei unla «laU fimiaUs in culto 
I oatiuiiibaat Abrabam palriarcha eognallo- 



fiseoodaur. Adveoil el vespera qoaodo geos HebrM, 
maliseoacU prenientibQS « eontra Dei voloouiem 
regem slbl pelil , qul^ nsox ordioalQS , primo Domioi 
aaeerdolea propbetaaque imtidol» poatmodQro ipae 
eom lou geoU gladio periil AUophylorom. Qaaru 
dle caslom lumioaribQsomaUr ; qoanaauu geoailla 
eealesti fideinc1yU,regooDavldeiSalomooiagloriosa» 
lempli ellaro aaoclisaioii akUadliie lotom oobiliUlor 
lo orbem. Sed acceplt el veaperam , qoaodo , crebre- 
sceoiibus peecaiis, regoQm UlQd a Cbaldaels ^issipa- 
lum , lemplom dimtam , el.loU geos esl Babylooiam 
iw^oslaia. Quinu die pisces avesque aquis eductaB ; 
hi palriii manent undis » 111«. aere lerramque pervo* 



se 000 legitor. Sepiima aeUUjualorum aoioHeposl 
opiimos hujus vitae laborea io alia viu perpetoo re- 
quieaeool, qoae nulla uoqoam Irislitla macQlaNlorf 
Md loi^r iosoper resurrectioois gloria CQOMlabllor. 
Hstt ^elas homiaibos lunc coepit, quando primoa 
martyr Abel» eorpore qQide^i tooiuUim, splrilQ ao- 
asm Sabbaum perpeluae quielia iotravil. PerfidelQr 
aolem, quaodo, receplis saocli corporibos io Unn 
aoa.duplicla possidebuot, laetitla sempitema eril eia, 
el ipsa esl ocUva^ pro qoa VI Psslmos ioacribiur, 
credo qaia ioaex hojtts saeculi aaUlibus pro septioM 
vel oeUva illios saacali aelaU esl aQpplicandam. la 
qoa.qola juni gaudia , sed reprobi sont aoppliela 
percepturi, Psalmus hlc ingentl pavore inctpit, eurril. 



laiil; quinU aetaU multiplicatus m Cbaldaea popu- 

lus Israel, par» cceleatlum dcaiderlomm pennb fulU C flnitQr : Dmi^. oa to im loo orfoes ow» eie. 

GLOSSiE ET SCHOLIA. 



El qoia ipse immuubiru, id qood voloeril mutal« 
pmniuro dicllur« quarovis rem muui, consillum non 
niQiat. Leg e io Moralibos sandi Gregofii libmm vi- 
cesimQm, In quo haire saem verba boolioeolor ; Qui 
hi («Nislromdeto mperbim iurHm renaaoemiif, liofoo« 
rom diwsteoe oioleii, H ub uimem $»mt di^pmi, nal- 
mo: Rabyloo civitu foil ChaktoorQm metroMiia, el 
poteolisaima, Untaeqoe magniudinls, slcot Herodo* 
los oarral, ei molti olii hisuriogmphl Crraecoram, oi 
ab angolo lo angolom exleoderelar per qaadrom se- 
deciro roillia passoom, id esl, siOMil sexagioU qoa- 
loor, qoi Ihcluot leocas qoadragiou doas, el doaa 
paries ooios; el esl ssdlfioiU a regioa qoaa dleU eal 
Semimmis, in e jQslmedio eslarx, aive copiuliuoi« 
lurris qoam adiltcaveraof HIU Adam posl dilQviom, 
aoieqoam dividerootor pi;r ooiveraom orbem , qoae 
lurris dicitur tenero in aliiliidinem Iria miilia pafr* 
auuro, boc esl, leucas doas,- pablaiim de lato in ao 



iioa» lo libro xi, de Civiuu Del : Cam vero io dio 
a piimo roquieseii Deos ab omnlbus operlbus soia» 
ei saoctificat eoro, oeouaquam esi aceipieodom poe- 
riliur, uoquam Deus iaboreveril opemodo, qd dixis 
et fiK^ sunl, verbo lotelligibili el sempiiemo, aoo 
saoabili el tempomli ; sed reqoles Del roqoiem alipil- 
fical eomro qui requiescuot io Deo, sicot laetilia do- 
mos iaeliibm slgoificat eoram qul beuotar hi dooio, 
eliofosi 000 eoa domoa ipsa, sed alia res aliqua lie- 
los fadL SimUller eom laeu epistoUi didior, aigoifi- 
caos eoram fasiiiiam qoos legenlea eincit laeioa. Con* 
venieotiasfane igiior cum Deum requievisse propbe- 
lica oarml aoctoriUs, significat eos qui fai illo re- 
qoieaeooi, ei ^oos &cii ipae reqoieseero. Bocellam 
homioibos, qoibus loquitar, el propler qoos' Qtiqoe 
eooscripU eat, promitteoto prophetia, qood eUam 
ipai posl booa opem» quae in eis el per eos opemtor 
Deoa, ai imI lllom prios fai isu viu per fidem qoo- 
gosus coardata, ot poodua irooiioeoa fadlioa a lale- p daoooodo aeeesseiioi, in illohabebanl requiem seoH 
-iK.^ -.-..^...-...- e. -..t^ >■.! — c — . ^ i-uj — pHeroam. De aepunarii porro oomeri perfeciiooe 

jam aoperuis scriptom babemul. 

PgrfuiiiMr eoltfm faoodo reuplii iuneti emporikuM 
lo larm soo iMpikm f H tUih mt^ Imtiiia »mifUema 
mriieis. In frrm soo, lioc eat, io urra viveolium el 
maospatorom. DupJeia p midekunu id esi,iocerporo 
el aoiflsa, com pereeperiot iaunoruliutem ei nicor- 
rapiiooem io corpore, el incoasmoUbiliutem lo 
aolioa, el lirililo sempilamo erii ejs . 

Itko oroo soroA. — In ipso quidem principio eoo- 
ditioois fiMia aoot coelam etterm, angeli, aeret 
oqoa de nibilo. Die vero primaCicta esi My el l^ 
de nihilo. Seeundo, ttruiaineotma inme^lio aquoroitt. 
Terlia, species maris el Urrae, cum eis au:eterrm iv 
diciiu^ failMereol. Quaru, luminaria casti de lomioe 
primo die lacto. Quinto, nautilia ei volatUiai 4e 
aqub. Sexto, reliqua aoinulia dc terra, etbemd' 



ribussusieuutor. Et qoio Ibi oooIqsqoi ea labuim 
univeism lerrm, vocatiir Hebmlee Babtl, Graeee Bn» 
byloo. Isidorus : Linguarom diversitas exorta eal ija 
mdiilcatiooe tarris poai diloviom. Naro iiriosqoam 
soperiNa lorrislllios io diversos signoram soooa hu- 
maoam dividerei socleuiem, ooa omoium oalionom 
lingua fiiis qum llebfasa voeotor, qoa pairiante el 
propheiae osi soat noo aolom io seroiooibQs suif , 
verem elfaim io litleris sacris. Inilio eoim, qooi geo- 
us, tot lingoae fueraoL Defaide plores geotes qoam 
lingQse. qoia ex uoa liogoa molttt aonl gentes ex- 
orlas. Liogom enfao diclae fai boe loeo pro varbis qoe 
per lioguam fium, geoero loontkmis ilki, qoo is qui 
eifiidl per id quod efftdtor oomioatur, sicui os dici 
solel pro vetbis, el sicul maous pro lilteris. SepHmn 
H9 emmmmnHi •pmMis sots Dmit requemiy €omfoe 
^ofi i ^ ao oj SoMoiom ooompori prmeepit. Aiigusii- 



M 



UAPOT xr. 

De men$ihmi. 
OeH t ^Mtwa^ faa qoiiqte 
meiiMmtffr. Sed melite » lime^qitfB Gneeo iennone 
wm ▼ocJdvf; Bm et aped eot meBses toetaiBr 
jmnc, Sed el apnd Helraot, Hieroiijnio tette, 
looa« quua jm BoniiiaBl, niensibM BeiBen dedit ; 
«nde et JeMt IHiai 8yraeli« qoi oiiqae Hebraiee 
aeripiity de laiia leqaeBi, ail : Minm Hctmium no« 
BM e$^€ju$. AnliqBi eaiai ■MBsei ivoi bob a iolit» 
iid a hinv eorsa oonpalare tolebint ; ande qaolies 
in Seriptora sacnit sive in lege, teo anteiegein» qoola 
Mmeaiis qoid betaro dictamve sit iaJicator» noB 
aliadqaam loogs aeias signiftcaior, a qoa lemper 
Heh rjt i» qoibos credila sont eloqoia Deit antiqao pa* 



ftE TPHPORCIC RATIOffE. 5tt 

A ordioem. Secoodos eorom mensis hr Haio, terli<tt 
Slvao Jonio, qoartos Tbamoi JoUo, quiotai Aab Au- 
fostOt seilas Elol Septembri» septimos Theseri Oe- 
tobri, qoem propter eolleetioBem frogom ei eelebei*- 
rinlas bi ipso fetliTitales , oovom aoBom appdlaot, 
oclavus Haretoao ^ Noreoibri » ooBui Cameo * De* 
eembri, decimoi Tebet Jaooario , oodeelmat Sabat 
Febroario, Duodedmat AdarHanio»ibBilirailooe, 
comparalor. Qoot fidelicel meosei prapter loom 
efareolom, qoi XXVIY terait diebot eoBttat, trieenis 
aBdelricenisqoe diebos allemanleSt secondo de- 
nom vel tertioanno eiaetD,oieosem soperflodm, qoi 
ei annis XI Epsclaram diebut eonfid tolet, Inlerca- 
lant. Unde nonnollo moveor tcropolo, qoomodo ma* 
Joret notlri diem qoa lei data ctU qum eti lertia 



obtenrare ooa eestaot. Primom B mentit tertH , qoinqaagetimam ab agni oceitione 

fompalent, ponenlet videlieet primi mentit reti- 
duos diet nomero X et Yllt qoia trededm prioret fue- 
ranlante Patcha Iraotacli, teeoBdi XXX « lerlli UU 
qoi fiunl timol diet L , com eoDttet dooa iBeiiiet lu- 
naret boo LX , ted L el YllU diebot lermioari ^ 
ideoqoe d pascbalit meotit , XXX diebot eompotft- 
loi, XVII ttti coriot diet potl patcba relbioerli , se- 
coBdom Jam mentem noo XXX, ted ondolriginia, 
diebot debere condadi, ac per boe io tomma tem* 
00 ploi qoam oodeqoinqaagiDta. 



qoi Patcb» earemooiit taera- 
toi etl» HitaB appellantet, qoi propter maltira- 
gam lanm diteartom, none in Hartlom 
Bonc iocidlt lo Aprllem, nonc diqoot diet Hali i 
ait oceupai. Sed reetioi Aprili depotatar» quia tem- 
feria ipto id Indpit vel detinlt, tcI totot indudi* 
tor, ea duntaial reguia« ci4ot ettuprjtmeminimati 
obacrrata» ol qote XV pott mqoioocliom lona eitti- 
teni» prlmom teqaeotlt anni oMfisem HBidat; qom 

YARIAMTE8 LECTIONBS. 
G, If oannMe. » C, DicemMo. 

GL08SJB ET 8GB0UA. 
caroe qoidem de lerra, am^ma tero de nibilo ereatat, Q tlco ita tcrtptom babelor 



qoi bi paradlso» qoem Oominat a prindpio planta- 
verat, coBtlitailBr. Seplimo, IHmiinoireqolevitt oob 
B et e a t org gaberoatioBe* com in ipto TiTamot, mo- 
▼eaoMir el aimat, ted a oofm tobtunli» creatiooe. 
iftpf «merea frhm§r4im mmuH. 

Primot inorlie dles locit primordls tomptit : 
AHer, splendifiois emlam Hraiif ft io borJs. 
Tenios, oadimgirai mare dsteom germine terr». 
Qasnos, babet PbcBbom, hiasmqoe el ildera eoBii. 



Qoiotos, plufiiigerss fdocrei piseesqoe i 
Sexlot, qvadropedit replaoi; komioesqiie mascet, 
SepUmot, e* Dooiiao reqolet his rite pancui. 

lOAii. Ifov. ScBOLU,— OefmNi 9pede$. mtima tpe* 
€it$ bebdomadas ett omniom taecolorom ab Initio 
consommatio, cojos septimos dies re- 
\ esl perenois, perinOoila ««cola dorans. Di- 
amlor aaiem bo}os septlmanm parles, aetates mon* 
di qoorom lemporom rationem septem primi dies 



c Lona ostensio temporii, 
et signom' «fi. Hensis secaadom noamo ijus. • 
Primum Bomen lunm Hene, Secundom nomeo 
hmm mensis, id est, Jaret, qoi el Haios didtor. Doo* 
decmas Adar, Hsrtio simili raiiooe comparator. 
Ideo didt simili raliooe, qoia ipsa looa, qme compa- 
rator Haio, aKqoando incipil in Aprilem, et fioitur 
in Hslo; aliqoando incboat InHaiom, et eisUn- 
goilnr in Jonio; aliqoaode infra Ipsom Haiom in- 
df;it et detiait, tolaqoe iododitor; sicqoe de reli- 
qois mensibos intelligendem est. 

Vnde nenmtUe mofeor $crufmlo. Un^^ sciiicel quia 
uliier aliemanles roenses lonares, id esi, nnos irU 
genis, alter undeirigenis. NemmUo^ id esl,. pUirinip, 
maxlmo. Jf oseor, seilicet ego Beda. Sermjmiie^ id esr, 
ambiguilate. Mejem no$lH^ id esl, Hebrmi, qui ad 
lunam computSHt diem fua tex dnin est^ anm e$t ter» 
tia mensk lertiL ludsi iromoiaferunt m iEgypto 
agnum dedms quana luna primi mensis, in aequi- 



croalioQis typice eipresserunt, quam rem Beda j) noctio f emali, qood foU pritoom pascbee. Et Cbri- 
Hisloriaram cottatiooe et accommodatlooe locoleoler stos immolatns est decioia qninta luna primi mensis* 

qood foit secondom pascba. Qoinlain dedmam lu- 
nam eispecUfit, ot primom pascba,id esi, decimam 
ooartam lonam com sois disdpoiis celebrarei. Ei 
Jodad acceperoDl legem io tertia looa lerttl mensis, 
id esl, qaadragerlma nona die, a dedma qimru luna 
primi meBsis. Bl Aposioli aceeperont Spiritoin san- 
clom io qoadragesimo nooo dle ftominlc» resorre- 
ctionls. Et ideo apparet qoia non iaona die, nec in 
ona looa celebramos Pascha el PeBtecosten nos et 
llli, in proibno lamen celebramos. Qum e$l tertia, 
acllicetroensistertii, ldesl«.Jooii, sdlicet ab lllo, 
obi pleBllanlomest|KMlaeqolnoctittm»qaieasemper 
mensls paschalls. Qnmmuigeetmam^ sdHcei ab agni 
ocdsione, id est, a dedma qoarta Kalend. Haii. 
Compof^nt, scilicet Hebr»i. Prtnd menitf , adlicet 
Paschaiis, id ett, Aprilis. Renduoe die$, sdlicet ab 
agni ocdsione, id est, pascha. Jam sopmus, id est, 
io ocUfo capiie de die ab agni ocdsione scripsimos 



CAFinr 11. 
BoiB* BiM. GLoaSiB.— Men$e$dieA a mtfniara, pjua 
fuiepmeerum meneuratur ;iedmetiu$aluna^qumGreuo 
eeratome fim tocatur^ Nee nof om,^ Hene Graece di- 
dtor lona, a qoo uomen compooitor oeoroeola, id 
est, eionBom nofm loom. Ei a Hene« qum didiar 
hma, f ocaiur meosis apud illoaqul initmm Kalenda- 
rom nofi joiu soUsciirsom et difema mendom spa* 
tia« sed joitt dreoitom lanm iBdpiont el lermiBsnt, 
atHebrmi IbdoaL Hlerooymos: Meomenia mensia 
esordiam estv qood boo secoodom Latio« liogos pro- 
pffieUtemKdendaa poisomos dicere. Verom qula 
apod Hebrmeo mensis secoodom ioom eorsoin sop- 
poUtar, etapodGrmcosHenelona didlur, neomo- 
Bia qoasl nof a lona didtor. Unde et Je$u$ jitkii $y- 
racA, qoi utique ffebrake srrapiif, deluna toquem^ ait : 
MtMiieeundum nomen tH ejus. In Ubro ISodesas- 



345 



HeDiE VeNEHABIUS OPERtM PARS 1. — D10ASCALICA CEMUINA. 



m 



ik^ ia¥6iiiti ; iiisl lorle pttUnduin M syneodocbi- A 
c6t,qw «I Kgiila sMieUB ScriptiiKr frequeatiiftiaM, 
a pane lotam eosipiilari. Venim Iubc tttcnnqoe ee- 
tt fd conpouu Aierint» cliuretUinen Hebneee id 
Inn» enrsnni sooi menses obserfire consoesse. Nee 
aliier In Genesi rade sentiendnnK', ubl Noe, enm 
snisXTUdie secundl mensls arcnm iacressns» et 
XXVn cjnMleai mensis dle post dilutiom egressus, 
asseritor, quam annnm solis integroro, boc esl, 
GOCLXV dierom, emedescriplum, quia irideiicet luna, 
qna prmsentl anno, f erbl gratia, per Nonas Maias 
septima deeima eiistit, anno sequenU vieesima se- 
ptinia pridie Nonas Malaa occurrei* Notandum sane 
qnod nlminm lalluntur qui mensem deflniendum tel 
ab antiqnis deiaitnm autnmani, quandiu luoa lodia- 
eum circnlnm peragatt qu» ntmiruui, sicut dilif en- g 
lior inquisitlo naturarum edocuil , sodiacuqi quidem 
UVII diebVy et VIII boriSt sul f ero corsus ordinem 
XXIX diebos, et XII boris, salTa sui saliusratio- 
nct conttdt Ideoqoe rectios iu definicndum, quod 
niensis bmae sit lumlnis lunaris circuitus , ac rcdin- 
ic|;ratlodonova adnovam. Solaris auiero menais 

GLOSSJE ET 

secundum Jam mensem non Urigesimum, sed unde- 
irigesimum debere concludi. Priscianus, in libro de 
ignris numerorum : Uiidevigiuti didrous pro mi- 
vendedui, id esi, unum dcest de viginti. Horatins, 
in secundo Serroonum : 

Unde octoaglnu anoos oatos coi Straguls Vestis. 

UndeodnaKinia didl, id est, septuaginU nove m . 
annosbabens aeiatis, boc esi,octaspintaunde uuum. ^ 
Duodeviginli dicuniur pro oclodecimt undetriginU 
pro vigiuti novero, et tiis similia. 

Aifi fer/e vutandMm esl, $§necdo€Mc0t, qnm e$l re* 
fir/n uanclie Scripsurcg (reqwntis^ma^ aparte tolum 
emnimtari, S^cdochicoi, adverbialiter. Quae scilicet 
species est regula a parte toium, scilicet ut iiiieili- 
ganiur per (^uadragiuu novem, quiuquaginta. Syiiec* 
doebicos eniin dicuntur esse quinqu;iginu. liabent 
cniin bunc moreiu Sjriplune, ut a iianc lotum po- 
iianl, maiiine iti leutporiiius. 

Neealiter in Genesi sentieudum ett, See a//l^,6ci* 
licei quanivis compuseut Hebrsei ait lunamsnosmen- 
ses. Uhi Noe cum suis, sdlicei filiis et uxoribus. lu 
legitur in Genesi, cap. vii : c Anno sexceniesiroo vitas 
Niie, mense secuudo, rupli sunt omnesfootes ab%ssi 
magmK, el in atticulo dici illius ingressus esl Noe 
cum suis in arca. > Ac dcinde : c Mense secundo, se- 

Siiroa et vigcsima die mensis arefacU est terra ct 
[oe cgreiisus est de area. i Sed dicil sanctus lliero- D 
nyrous, in libro Hebraicarum Qua»tionam : Ararat, 
Arincnia. Siiinidero in niontlbus Ararat arca post 
diiuviuin sediHie perbibclur, et dicunlur ibidem 
usque bodie ejii<» manere vesligia. Quia ridcHcei (m- 
ma, qu(e prmsenti anno {vcrbi gratia) perSonas Maias 
deeimastptima exslitit, anao setpienti vigesimaseptimff 
pridie iVoit. Afnit occurret. Pridie Sonas d cit, et non 
Nonas, quia feriani quaerit, non apptllaliouem. In ipsa 
entin fcria, iii qua Monas Haias appdlai boc aiino, 
appellabit, in sequenti anuo, in eadem feria pridie 
Noiias Haias. Feria enlui manel , appelUtio Uiuen 
de die in dieni in unoquo()ueliniiur; unde lit ut 
isu appellalio, qoa; pnrsenlt anno iii primaferia esl, 
in futuro anno sit in secunda ; si autem bittsext'is 
fuerjl, fit eiiani in lerlia. Sic ci solciiiniuies et an* 
niveriaria de die in diem ciiin appellatioiie in aiino 
niiitantur. Ilaec csl enim ciusa, qtw facil illam ap« 
|>clbitionein niuiari. Aniins i^olarts bahet dics tre* 
ceiiios sciagiata quinquc. Divide illos pcr se|»teni, 



digressio sit solis pcr duodedmam parion xodiad, 
ideslt dfniferi drcoli« quae XXX diebus el deccm 
aemis boris impklur, viginli videUeel dnabns boris 
ae dkniitta Innari mensn prodnctior , e qoibua XI 
epneiamm dlea el qnadrana annnatbn subereKore 
aolenl; doododca onim vicem ei binl CCLXIV la- 
einnl» qnaa essehoras XI diemm binc faeile patet , 
qnia undedes viceni el qnalemi camdem swnmam 
eonfldunl. Porm duodecies semb ses Isduni» qoas 
snnl bonn qnadrantis : ai quidem Inna XII 
mises XI dktoSt nl dictom est , et qnadranlet 
br e viore s lolidem solismeosibns peragena» in iisdem 
perag endls Iredeciea xodiad ambitnm luairat. S^ 
in utroqne meoso eoiopnlando, oonsneludo, vd an- 
eloritas, vd ceru compendium calculandi natuiaa 
piavaluit; nam non solum lun» mensea, quod eal- 
eolandi necesaius cogii, iricenls undetrieeuisqttn 
diebns ordinanl, sed et lunsm superfluam, qu« Jna- 
u naloRB rationem in flne anni debuerat inlercdari, 
plerique ubi libel Intercalant , et, quod est gravina • 
Untmn Inter ae caknlatores dissidcnt, nt nno nonnun- 
quam eoiemqne die bie quarum dedmam, ille quuH 
SCHOLIA. 

remanet unus, el in bisseitili anno remanenl doo. 
Qiixunadies, veldno in bisaeilili anno, dum se- 
ptenariom numenim Iranscendunt, faciunt illam mv- 
Utionero. Et quarotis illa inuUtio appdlaiionis dn 
die in diem sit in anno, non Unicn plures appelbitia- 
nes sunt quam feriae; qula, eui mutetur appdUtio 
de feria in feriam, non umen supercrescit snper 
ferias. Qoas nitnirum, sient dili^enlior imiui&ilio na- 
turarum edocuit, Zodiacum qiiidero viginii septeoi 
diebus et ocio boris, soi vero cursus ordinero viginU 
novero diebui^» et duodcciro borls, saiva sui sallun 
raiione conlidt. Lege in supra eapite 16, quia me* 
liorem glossam^uper istuni versiculum iuvenire non 
polui. Sed in utroiiue mense cwnputando^ coneaetudo^ 
ret aurtoritas vel certe compendium catculandi naturm 
prtevatuit. Natura csi, ut inensis i^oljri» babeat Iri* 
ginU dies, ei decism boras, et dimtdiain; consuetndo 
l.imcn vcl aucloriUs, vel conipendium, ut triginia 
dies liabeat. Natura eliaro est ut meiisis lunaris ba-. 
beat viginti novero diea, cl diinidium ; consueiudo 
Umen vel aucloriUs, vel compcndiuin, ut vtgiiiti 
novem dies babeat, vel eliam rriginia. Kl, quod esi 
gratius^ Umtum inter se eatcuiatores dissideut^ id esl, 
discordant, ut nontiunquam eodemque tHe A(c,Si'iIicet 
Anatholius, decimam quartam^ ille^ id e^t, Dionyf iu<^ 
difcinuim futalam, (i/i«5, ide^l, Victorio!!, decimam 
sextam^ asseurent tunam esse putaudam^ itlesl, com- 
puUn laui , scilicet propter insrrtionem embolismi, 

aua ubi iste fadt ^iiiliolisinuin, ilte non facil. Unde 
i, uteoro«ii anni primi a bissexto leriio KalenJ. 
Scpteinb. Qutdam enim bisseitum et saitum lunje 
diverse ponunl. A ii cn^ni ante, ul Anatholius, Vi- 
ciorius, et atii po t, ut iios. Illi autem qui quarto 
Kaleud. Scpteni. bisbcituin lactunt, babeni in quarto 
liiis llecemb. decimam quarlani lunaro; ct itli 
qui sattum, dedmam sepiem ; et ilU qd neu- 
truin, deciuiani quinUtu. Vcrbi gratia : Cst nnuc, 
seilicotapud nos, uliimus Oecennovenalis cydiannti«, 

3ui babcl octodecini epacUs,quasjungesregularibus 
cciiuo quario Augusti, et invenies secundani lunam 
bi Kalend. Aueusii, qiinm facies asceudero tricesi- 
iiiam, uuarlo Kalcnd. Sepieiob., propter bisscilum, 
qui ibi poiiiiur, lertlo Katend. priinaro, siscnndo 
Kaletid. secuiidain, Kalend. Septemb. tertiam, et sic 
computaiido debes pervenirc usqiie quartum Id. De- 
ceinb.. et invenies ibi in caJem dieapud illura qni 
fccit btsscxiujii, decimam quarUui iunam ; et apud 



145 DE YBUPORUM RATrONB. 346 

laoi deeiimiit ftlius sexiam deeimain assevarenl Iq- \ qoeiii dccimo Gah Scpicmbrium die lenutiiaiues , 



niiii ewe pmaiidaro, nec dod ei solis annuoe maisai 
diMimillinia regula diverto qtf«4|iie gens ordiiie loe* 
lilur. Denique JSgypiii, qui priml propler ocyorem 
lanaD disciirsumy ne vldelicel error caiculandi cjus 
velociuie gifuerelor, ad solis cur»um, cujos molus 
lardior focilius poleral comprebendi, suos roensrs 
pulare coepenml » sumplo ab suturoni lempore pri- 
roordiov Iriceois bos produnlor inctudere diebuSt 
quorun primus meiisis Tholb IV Cal. Seplfmbrlum, 
secundiis Pbaofi IV Cal. Oclob., lerlius Albir V Cal. 
Novemb.; qoarltts Choeac V Cal. Deeerobrium, quin* 
los TylSi VI Cal. Januariuin, sexlus Mecbir VII Cal. 
KtliruarittmySfplimus FbanienoUi V Cal. Maniarumv 
oclavus Pbarmulhi VI Cal. Apriliom, nonus Pacho 



residuos quinque dies c?:avcr/ofuv«c^, vei inlercalares, 
sive adtiiios vocanl, qaibus eliam qiiarlo anno dieiL 
sexlum, qui ex qnadranlibus conlici solel, adiiecliiul. 
Unde fli ul eorum anni iirimi ab bissexlo lertio Cal. 
S^^plembrium, oeleri vero IV Cal. earomdem die sor« 
lianiur iiiliium« ipii aulem bissextiles anni iV cxte- 
ri V Cal. meiiioraiarum die lermiiieiiiur. Porro dls- 
sonanlia, quam bissexlilibus aunis a lempore inter- 
ca'ali ab eis quadmniis diclmus oriri, non aute 
iiostrs lempus Inlercalationis , qu» fll sexlo Cal. 
Martianim die, in compnio' luns vel earumdem 
feslivilate dieruiu polesl cum ooslri anni curriculo 
recipere coticordiam ; sed iJem diesfeslus, eadeni lu- 
na, verbi graiia seplima, qune apnd nos secuiida Sali- 



VlCal. Maiarum»decimus Paiiiii VllCal. Jtiniarnm, Bbaii, apud illos lertia Sabbaii * computaniur, ei 
undecimus Epipbi VII Cal. Juliarum, duodecimus cselera in huoc modum. 
Mesor VHI Cal. Augustarum die siimit exordium » 



* €> cmm^taiMf. 



VARIANTES LECTIONES. 



GLOSSiE ET SCHOLIA. 



iltom qoi fecil saltum declmam sexiam ; ei apud 11- 
lum qol neulrum fecii» quintam decimaro. Bissexlus 
enim unam aetaiem miuuii, el saltu^ unam iii anlf a 
crescil. Bissextusnamque cresciilunam, eidecrescil 
aHalem. Saltos aolem decrescil lunam.et crescit 
etaiem» el In sequeniibus meiislbus videlur illa xlas 
cref^c^re vel decrescere. Porro ditsonaniia^ quom ^s* 
lASlrlilws o/tnha tmpore intercaiaH ab eUqiadrantu 
tUcimmt ortn. Cansa eius dlssonanliae esi iniercalalio 
spud Graecos quado Kaleodariim Septembriuro die« 



ne lunsvelodor eldubins cursus Impedimenti eis 
facerel calculandi. Pieriqne aulem asserunl Cingitnu 
Sabinorom regem priu^ annum in menses divi^issc, 
Idus Kalendasque tl intercalares dies instituisse. 
In Codidbus aul<;m saiictarutfi Scriplurarum duo* 
decim roen«es fi^isse, arni eliam anle diluvium os- 
lendunl. Sic eiiim ibi lcgitiir : cAqua aulem minue* 
balur usqueadumlecimnin menseni. Undeciiuo autem 
mense, prlma die uifn^is, appanierunl cacumina 
monliuin.) Sicenimiunc diniimeraliahlur nieli^es. 



Semper eniin absqne bissexlilibus annis quartiis p sieui cl nunc;sed non quosKaieiidx, sed quos tuita 



Kaleadanun Septeiubrium primus anni eorutu . dies 
esl; in bi^sexiilibns auieu annb uilimos ei^l 
ille dies« id 0:^1, «fuarto Kal. Seplemb. Nam liies qua« 
draiHlf» 111 eo iniercalalur. Ideoqiie solemnitas qu is 
a nobis ceiebraiur qiiarto lUlend. Septem. apud 
illos, hI esl, iEgjptios, leriio Ralend. celebratur. El 
a lempore ipso iiilercalali ab eis quadrantis, eadem 
dlYersilas perstverai usque ad U^mpus nostne inter- 
ealalionis. Verbi gratia : Una eadeimiue solemnitas, 
qoae apud nos hodie celebraiur, apud iilos in cra^- 
limim perveiiif t. Similiter el una eademque a)tas 
lume (verbi gralia) sepliina, onae apud nos prima Sab- 
bati, apud illos secuiida Sabbali, septiroa eril. Sdi 
noiaoduiu«qiiod nonsiniul indpiunl diversitas festl* 
vilalom el lunjc aBlalom. Nam feslivilaluin divcr- 
sius a quarlo Kalend. seinper incipit, stauim autein 
diversilas lumc a Inna Augusti m«iiisis oritur. Onni- 
bas eoim bissexlilibus annis apnd illos triginia dies 
habei« apml nos autem undelriginia. l]iide At diver- 



coepta el linila co idu 'ii ; Kalendas autem dicirnus 
a colendo dicias, apud anttqnos enlm semper meii- 
sium principia colebanmr. idus quoqiie dict:e a 
diebiiiy el iiotise a Hundinii. Mcnses aiit^ni apiid 
L ilit/os ex Kalcn tis sumunl princip uni, apu I iie- 
brjDos ex lunai nascenlis recursu ; apud iEgyptios 
aulem principia men»ium ante Katendas, qiiatuor aul 
sei, aul septem, aul odo dies proiiunliaulur. Meiu>es 
dicli a me/tsuro, nl supra. 

JoAN. Nov Scfltif.iA — Men$e* dicti a mentnra, 
Haclenus bcbJomadum varictales, niinc men^iiim 
rationemexplicat, utpole parles iiiajores. Suni autem 
menslrua te npora, partiin nalura iiisiituia, pariiui 
arbilrio hominum. Nam Grtofroruin meii^es ex iuter* 
vallo lemporis, quotl esl inier duo lunn sileniia, 
naturale laiitum ex inolu col!ecium, naturalis etiaui 
mcnsis esl spatium, quo sol signum aliquod absol- 
vit, quod esl dieiiiin irigiuta horarum decem ei 
seiiiis : sed hic inensis diflicilis csl observaiionis» 



sitas inieriiosel illos usf|ue sextuiu Kalend. Martia- ^ quod quemadmoduiu in luiia^ conver:»lone, ila hoiui- 



ruiu; aeiaium auieui divfrsiias in liina FeliMiati 
mfftsb lliieui accipii, qwe apud uos in anno bbsex* 
tili Iriginia dies hab«:t, apud illos und^lrigiiila. 

Iteii miai sopaA. — Mensis lunaris incremenlo lun» 
ieuioque coiificilur, diim viginli novem semis diebus 
paelo piuaqiiam xodiacum peragil ; sed fadlius coro- 
puiandi tricenb ei undelricenis diebus lunx inenses 
ahmai, aolarb aoiem mensis viginli duabiis horis 
esl aroplior, ex quihuK w epactarum dies aCcrescunl, 
quibttisfil lunae cursum bingulis annis exuperal; duo- 
decies enim viceol el bini ducenios sexagiiiia qoaluor 
fiKauiii ; el ondedes viceni ei quaierni eumdeni nu- 
luemmcompleni. Sedilebnci mi^nses a luna iiascenie, 
Itoiitani a Kalemlb incipiunt, iOgyplii a anarto Ka- 
i>*ndarum SepieroiMrium usqoe in nonum ilalendarum 
eaninidttm io Irigifita diehus suos meiises putaiiles, 
residnos qoinque dies inlercalares ap{H;llant. Qui 
primi ad soUs cursuni incnsos termiiiure cotpiSt-uiit, 



nes nulla manifesla nola animadvertere possuiil 
solero e signo uoo iu aliud Iransiluro fecisse; pro- 
pterea gentes raro lalibus inensibiis ulunlur. Uiuiiliir 
aulein iis Macelones a signis ciBlestibus eos dcno- 
miiianles, ol xjdcoc mensis est, seu lempus, quo sol 
esl in signo Arielis. Cujus primos dies eu quiiito 
Idus Manii, postremus leriio idus Aprilas. Sic Tav^o; 
di^vfioi, iil esl, Taurus gemini roenses suni sotares. 
Lalinoroni auiem menses naturales non snnt; eon- 
slant eulm arbilrario nuniero dierom, ul Januaritis 
trigiula el allens Februarius duodelriginia, Aprilb 
Iriginu diebus; cp;icl;e autem embolismi iNssexti, 
aliuive inletcataliones, cbi ex naturali moio sidenim 
pniveniunl, Judido Uineii hiiminum alib ei aliis 
mensibns sunt interpositi vd appositi. 

Sed meims a luna, Menses dicuiitnr qoasl roensat 
id esi, diineiisa lempora, sea a Gncco fuivi}, quod 
luiiam sigiiilicat litigiia Arcaium, el f<riy finvk mtH- 



347 



BEDiE VENERABILIS OPEKVM PARS l — ]>IDASCALR:a GBIUnA. 



m 



CAPOT m Al«sutilegimiis,cimetsUtH.Rom«lytMillii^ 

04 nMnil^iu RomMMfum. acri quldeint i^ agresU, iUtiuB propril oMiiiaH* 

Qoare aotetn Romaoi um dlvers» loDgitodinis ha- imperii, InHlom monMi ex illo •omelMit die 400 «o^ 
teaot menses , bsc, ut in dispnutlone Uori et Prm» vam lanam contigisset videri : qoia vero* nonoooti» 

GLOS&E ET 8CH0LIA. 
sem ; Ipsom lome glolNim Atbenienses vocant 9tUv€9^ bone ; hl addltl viginll aoptera dMot et boris odo,, 
quod nilgorem reciplaL Prlori originl» qnod acHleet 
roens» dlcatur a luna« nnde naturaliur provenit» 
Varro aasentitur. Sicet Cermanioevocamosinensem, 
etn moMihf quaft vos modo signlficat qoauior beb- 
domadasv qoibus lunae cursus per zoaiieum defiiiitor, 
niodo mensem Romanum , ut Augustus, dsr Aug$i' 
moMtk. 

QuimropUr muUiwigum. Anni Lunares, qui con- 
sUnt duodecim mensibus lunaHbus, breviorea sunt 
annis soiaribus, scilicet viginti duabus boris et dimi- 
dia. Uinc fit quod apud Graecos non semper initia 
menslum nostris respondent, ut tamen eorum annua d menses non similiter. Praeierea Romani ineipiuBi 



eflleiunt vigioti novem dies et semis, qood 
eat mensis lunarif. Visum autem eat boe loeo 
cribere menses Latinorum^ et ordine nc e regloiio 
Graeoomm, Hebraeorumque ac aliarum naiionoiiiy. 
quarum niensea fai bonia auetoribus cognosoere Opop» 
tet. Ubi primom adooundum ost nullea mensea esoa 
slabiles, prseterqnam Romanorom et ifigypUorooH. 
hoc est, ut primus cujusque mensb dies, varbl gfatin* 
ianuarii, aemper venit vigesimo dio poat brumam». 
piimus Martii dodmo die inte asqoinoctium vemum| 
aliorum Grecoram, scilicet, Uebneoram et Arabun, 



cuin solari aimo exeat, quemadmodum noster facit 
intercdlatio epacurum. 

iVoUndnm saa^. ConruUt Beda crassum errarem 
de nieiise lunari, ne eiislimetur esse spatium quo 
luna aodiacum percurrit, quod fit dietuis xxvu el vh 
boriSy sed tempus est inter duos lumo coitus, quod 
amplius est quam inleger aodiacos, ot ecce, dum 
luna lotum signiferani transit, sol interea fere duo- 
decimam partem signiferi promovlt, ad quam prius- 
quam Imia pervenii, lapsi sunt dieo duo et quaiuor 

MeH9n es Beda. 
Mf/gpiionm. 

5. Thibt. 

6. Meebir. 

7. PbamenoCh. 

8. Pharrauthi. 

9. Baccbo. 

10. Paiicri. 

11. epiphi. 
13. Meaor. 

I. Thotb. 
S. PhaophL 
3. Athur. 



annuin a brama, itaqoe Januarios primua est Romn« 
norom meMiom. Hebrael ab flsqoinoctio vemo; ergo 
pfimus mooais is eat, cujus medium, id esi, dednM 
quaru Inna, .proxima eat post «quinoctium ; aiiia pri* 
mum facit mensem ea decima quaru luna, qum loeoi 
proxlme post solstitiom ; alil ab ea, qu« te autoasno^ 
ttt ifigyptii. Quae omnla laeile deprehendea ex i«b* 
jecu tabuU» quam ex honia ioetoribus sedolo eoU^ 
gimus. Qui o regiooe ^untuc, oodem lemporo 
ovenlunt. 



HoaMnoniM. 
I. Januarius. 
% Februaritti. 
5. Manius. 

4. Aprilis. 

5. Maiui. 

6. Junius. 

7. Jttlius. 

8. Augustus. 

9. September. 

10. October. 

11. November. 
IS. December. 



4. Chocsc. 



fl^^rconnN. 

10. Adar. 

11. Sabaib. 
\t. Tebeth. 

I. Nlsan. 
Jar. 
Slvan. 
Thamuis. 
Aab. 
Elol. 
Thlaeri. 
MareauiB» 
Carfeo. 



9. 
S. 
i. 
5. 
8. 
7. 
8. 
9. 



GtmeonLwu 

8. Nvx***** 

9. 6c/»7nX6v. 

Sdcvrim^. 

I. A:ffiac« 
Ikeysfioc* 

rop^MUOf* 

*rircpgf^irciOC» 

6. 6Ui. 

7. *lBX«fa€o)iM«y. 



iO. 
II 



a. 
5. 
4. 

6. 



^riUNRoraau 
i. CiuU. 
a. Sobnonath. 

3. Rbodmooalh* 

4. Costormoiiath» 

5. Trimikhl. 

6. Lida. 

7. Lida. 

8. WeldmonaOu 

9. Aigemonatu. 

10. wTmerTyllieh*. 

11. Blothmooath.. 
i% Ciuli. 



Jf fuses vorionun noiiomNn, €» Tkoodoro Coaa» Cdomfmo^ at reli^io nom psniiliMdis oacmri4ai. 



Itoaiaiioram 
Januarius. 
FebraariuS. 
Marcius. 
Apriils. 
Maius. 
Junius. 
Julius. 
Auguslus. 
Sepiember. 
Oclober. 
Novomher. 
beoember. 



AiAaiJaisiHm. 

ToLfgointnf. 

'E>«(fo6o}LiMy. 

MovvtiXMin^* 

SKi/^Ofoocflliy. 

ISx«rofft60uoar« 

MfToyccmwy. 

B0ad|Mf*CMV. 

UatfmxTQftiA», 
Uvfiio^^iMv* 

*Aii^crr«OMiv. 
no9Ccdcftiv. 



ArAisorMm. 
A«ivf*vacof. 
lUpcrcoff. 
Aioxp9f. 

S«VTCXOff. 

Qc^fCMrcoc* 

Accoco^. 

Dflcycfc»;. 

Awo^. 

ro/i^cacbc* 

'ToAOxoo;* 



Mocedowimi 
AiyoKcpoic* 

;ri^xw. 

IX^C* 

Xfiotf. 

Totuf»o;» 

Ac^vftoc. 

Ca^xcv^. 

AcMy. 

Uopicyoc. 

XvTOff. 

Zxo^Trcoc* 

To{or«C. 



Ireos. 

Ermos. 

Metroos. 

IHonysios. 

Heraclioa. 

Diui. 

Bendigaeos. 

Stratigios* 

Ario. 

Feriepioi. 

Aobrodieloi. 

Dimetrios. 



Cypriomm* 
Aphrodisioi. 
Apogoniooi. 
Alvicoi. 
Junios. 
C^esarios. 
Sebastos. 
Autocratorieoa^ 
Flothytatoi. 
Diamarpscsoaioi» 
Archicreua. 
Eilhioi. 
Bommoi. 



Advortondum tamen eat GrMorum meoilum ratiooom apud acriplorei pnrum conaUro; nam Anthoslerioa 
€asas respoodet Ifevombri, Macrobio Aprilit ab al^ trlboitur Martiot aic et in Gameiioue variaot» ae nliis 
i|uiboidam. 

BMoricomm nmsinm enumerolio. 



GamMnimm. 
HoftilmooaL 
Weinoumat. 
Wintenoonat. 
Gbriitmonat. 
Jennermonat. 
HomungmonaL 
Meru. 
Aprii. 
Mey. 

Bracbroonit. 
Heomonat. 
Augstmonat. 



Bei 

Tiarimp. 

Tisrimio. 

Romimp. 

Remiu so. 

Sabath. 

Adar. 

Nisan. 

Idar. 

Ilaairam. 

Tamus. 

Abh. 

Eyul. 

CAHJT III. 



Tisri. 

Maresvan. 

Chialeu. 

Teveth. 

Senatb. 

Adar. 

Nisan- 

Yiar. 

|)van. 

Tamua. 

Ah. 

£lul. 



Athir, 
Chucb. 
Tybi. 
Mecbir. 



Baia. f^AU. Glossje.— Romani auctoritate Romuii ogebint. Qul primum 



Toik. Mensos Aleiandriooram 

hentdrdinem et 

quem iEfyptionim menaes» quomm 
iliiguli couiUnt dlebus trigiau ; poo* 
tmmuiverotriginu qoinque; et quarto 
quoque triginu et sei : boram prinHio 
cit tboth» CHJoi primoi dim iv Kale»^ 

Pbarmuti* damm Septomhroi venit. 

Pachon* 

Pauni* 

Eplphi. 

Meiori. 

dooem meuiihtts nnnum ordinntmn, dleboi vcrooiciv^ 



genitori mo lUrtt 



548 DB TEMPQRUII MTIONE. 3S0 

mid «miit Qiea difi tMpcr ife^rait^ sid modo a germeo, s«U et anlttantit quaeqto inprolem $e«pe^ 



tafdliis^modo cda^ en eeitb coasU» irl<iiri solei, 
•oAtlgit ut.ettm Urdia&^ i^ppanilt,.pnfiC0dmiti roeosi 
fliradies, aitt qud celerlus paociores dsreiOii^ et 
slniiilU.qailNisqMeiiiefisibiis perpeCusm Aumerl legem 
primus casua ttddutit; sie fiiGlttm esl ot a|il XiOC 
italii XXX uniim loriirentur dies. Prlmum mensem 
Martiv ciiiiis se fUium erodi voloii^ dicavit, eo qaod 
lioc mense cofistel JuQOoem llanem peporisse tn 
Phrygia» quem meesem anni primum.aliquemfuissey 
vel ex lioc maiiBoe probslur, quod ex eo septimuf , 
octavua» iioniis el decimvs iiidiuun antiquilus a. nu- 
MrofHMuen usque bodio servant Secoodom men- 
sem nomioavit Aprilem« <|uaal aperflem» eo quod in 
illOf remotis nofaJbua, pruinls ac tempesutibus bi* 
bffois» ecslmni lerra et mace, nsutls, agricoli^ et _ _ 
boroscopls aperialori arbores quoque et berbtt in B jq honorem 

VABIANTES LECTlOMfiS. 
^ Gf apptmuHu 

QLOSSifi ET SCHOLIA. 
dfcaril; secvndum ab aperlione ihigum nomlnarit 
Aprilem ; lenium Maitt matri Mercurii ; quartum 
Jmioni saera5riL Quiiitill ei Sexlilit qol nunc a nati- 
viiateittili Cttsaris el Augustl triumpbo mmcupatnr, 
oieaettris aeqnentibttsa ottm^o nomeo imposuiL 
Qiionim inltitlEaleiid. appell^yiwqnia nuneKsbiat 
i4'«al» roealaln CaDlloliQin pleoerdicto quiiiqutes 
nl se^liesiiMiio jEoio» J I est, voo^^ qnoi dles snper- 
eiseni, ad Wbnas pfonuntiMiatK^ linoaa auiem, quod 
Aooo ante'J4us dieconffueceitl innriiem, seituri 
qnld eisel eo menso. Xsicieudcmru IHunro tdns diem 
qtti medfumdiridil W!a»m^ I4M^ enimEtrutcs 
Mofua dlfidere esl. BisJHumaL duoa mrnses adjiriefM* 



rire indpianl, Maimn tertiomt qaarium Jonbnp po-* 
snit, la bonorem ridelicfil majorum ao jpniprum»|n 
qnos divisii populum» Qt aitcra pars armls, allera 
consilio nempubticam lueretur* Cuntendunialii Haiam 
Mercufii matrem Maio nomen dedisse,1iiiic maslme 
pvobantes, quia lioc mense mercaiores omnes Makfi 
paritet Mercnrtoque saerifleabanL Junius mensis aiit 
ex parlf popuU, ut diximus, nominaturt aUi» ui Cin* 
6ius arirtirabsilur, Junnoiua anud Latmos ante Toca- 
tvs esl : et bsee appeUjitin mensis apad majores din 
penanslit^ ned pi^, detritis quibusdatifi litteris, ex 
.lunomo Junins^^dieiQS esi; nam elSHles Junoni Monclie 
GaiendisiunHadedicstsfrSunt Juliusmensis munen 
Quinmis» quod a numero sampMat, eliam poat 
pimposlios Martio duoa measea servsTil, sed posiea 
M\k Ciuaris dlciaioris lcf em CBrenle 



1. Quos Ronuni Tolenles Imltari^ 
potuemnL Nam cum Ipsi juita disiribulionem 
PoinpilU in qualQor mensilHis xisi diem pooereiit, 
ei in septem Tt^nH ai niHremt etni nna, Id eat^ 9tr 
bcnario, xxrn^ congfegaveroni simiil ^ocatiV ^io«. 
£i^i4fea sl undecbn diea more Gnacortfm nddereni 
ftigerei r i^ esty^upercreseerit.eee una.dies de oon* 
cocdbi Gneeitfiim^ Quaproptof iiiTenerUnt utadsoli» 
cil suni more iBstp^um annnm' oompntarem;, ad- 
denns sd pnedlcittm numenim deeem dlc» lantom 
ei qiiadrantem, Qon nndedm. Et etlam Gnsei nuoe: 
more nostro jnxla solia cunnrai computaot annum; 
Sed qai oslode sil error ffeniltts* qoaliler eidem sH 



JaouorimD aJao^ jPsbfoariQm a Februo.deo itin- v saccttrsam^ in prmlau ehori ei pneieiaii dispula- 



sMHonam nomtflasid^^cftaiv diebns annum ad Dir- 
snm Ittom «ijspoault Qttent Julius Ga^ar ttnd^em 
^dms adJecti&sieatbodieserTattir, instiuiit. 

Sfld-^aMolil Jionerim Jtti^ CtmrU tticua^risU^ 
fimoi^it iForso Aamnio» Omnes onim imoeraiores 
lloiQan^inun Gmmfea apfellabantor, a primo Gaio 
Cm.arov qnl ob dnaa cansaa Grsaresi appellalus^ 
Td mtfa csmo Tentfo matrb.nxiily Tel quia cnm emp 
sariftnil^, id eal^ dm^liiSt est natas. Diem- 
toms q^fnqnnnna tcinponi Imperio olebaifiar. 
Pbm enimw^inhoncNi quameoosoies, qui aniittas 
potnstaissfenebaoi: £idicitdletaimres,qimslprin« 
eipea ctpemeqsam; .onde ei magistri popnfi noml- 
uabenidc^uwlo^tedate dlouniuf. paulopost Mema 
in bonoftm ImparbF nameri UQums di m adjecilr, 
qaem Januafio iledit ui tam lia ^cm quam in raen* 
frniiQm Fi^Nruariumimparnn* 
Reftraxit enim SQperiusa sex 




Qone ; node eiijita decerpsimaa, qnl sdre>tth iiiTe- 
nlet^Hieeifitur dispQtaim Jafnsnperittsestscrifla, 
eqfus inliittmealt ffbMnanr sernaaclore llomolo de^ 
c^i mensiom babntsse alnnumcoaiprobantin'. Qui 
anUMs, sictfi IfacrDbitts oslendiit inelplebat a mmM 
Mariio, ei comloiebatur ifiebua^ecoiT* 

J«iirw NoT. Semn4*^Oup<fae«0si9i!tifli«i.oe^^ 
amnu^f liarimtt^; IH inensea ' baboni en oraine no- 
men^ ut Sop|eml>er«:(kiober^ NoTe^lber, Deeeoibert 
Brr autttn al Toeabttli larmmn et supplementuin^ 
peribieti non nd slcnificatlouemv Telutl atnus In quin • 
qnairimi, ct luUlum in.medltullio ;aiaqttintuS et aex- 
tus meosls oiiam.nominabantQr temporlbusClceronls 
adhttC quintilfs« sexUlis, quibusnoniam coiMnode 
Sttb|ungitjur syilaba: ^er propier aliam termlmH 
l^em, ob \A nttm^roram TOCaboU aonr ibi ^er 
inaexaV 



*? *r!j^^^f!^*^L»^'^^ ^ mew» aperiun^.anniia spiranie fvuadi. qul aiperi 



L illi snx:« ItTest , ^ill^ • lonbia , Attgastus, 
atpiember„llottember, Denembef, eiininper Janqa^ 
ri«a,batent Ttj^nft niiMrem4ies,propteriiiipar^ 
■amertiiii. (k^ antflOE^iilesl, Mailitt^ Nains; 

2l3SSl^i«i^5l?f:>i^^I^^^^^ n&ejtito»;p»T«nluirt,Jm,^ 

mntnm liriSeliaiiif et^ toeo limuir namemi. orai In m^ m aermfftiD - scatQriidass. nttMuo alik siini mb 

omnay piTSMir?^bfgyittm>^ S^^ SiiS^^^ 

bi qoaloov mensllma irigintn unvm dliai pnneiPcK et 

'msepicm;Tiiiiitl novem« itmnteofmegnniireeenioa 



Ssttn^iaa^ imaitaflnl i|iri<em otteil np^rifm Hoc 
ense aperiluranoiia sptranie fmmnio. quras 

lalem me^is diseutit snloexistentie^in Taaro/qttis 

domus est Yeaeris. Qaodi|iropiereii^ ndootls b^mi- 

nibttsex(9gkainmjMfleMvia«easiM 

logo^ lmdiui)i 4Uia']|immmi«r.]iriinuntcojHosn»^^c^ 



qoinqttagiiita oniPfiue* (fai|w fh^nss Mmmm 
tiatL mq^mAMiifmi^ ammm:»^ 4d Gmcm 
QnmmmH M a n or am ia^pttrisnnai^; .P^fitfloi^id 
osi, Jloman^ £M naomvU^ ^iM stdit dfem 
imiuau Yiri diem unnm Adft pro dlesQntts. GrmDi 
«nannd laam corsam oamjMiislmnt aonttm, ot i^ocuT 
dies laiUttin babebant m auo aano, quibus addebam 
aodeeim dies epnciammvet qoadcantem, ut ad solis 
cofiam posseni epoTenlre, «t^iueruot, ut in actavo 
anno nonaglnta dies iniercalarent, ex quibus ties 



bieaiemifltci«isrieatm i qor»^ omnta fore Mmnir^ 
innemagislottisnlttr gigQnndi^pidflaicu Qum nasuirm 
Tls (qoam; AilltoL ait Me maxine secundani fiat^- 
ram^ideii. adnajUiis^eooBerTationeni) apttd Tetenea 
pbvsicos .Venus nmnbiata nsr. ^iaod, ut Cicsro uiit 
quii, ad cuodis rea Toniat*. Qu$r« et bie mcnsis a 
qoibusdam^priUst qiian ^iiiriUf dieluB ; £m«c ^int 
Yeneri aimdUn^^nbmen dedit: «nlra nraviiate 
\im omna eomijaus m diMUstime doetissimtta 
pHf Uvim:^ Tcrsu^ 

Diadktiis »iirslls iq>eHt oum eorblbus auouai 
T4iirus, 



361 B%DM VENeRABILIS OPRRUN PARS L — HTDASCALICA GENUINA« m 

lUrco Antoiiio Marci flfio comule, Jiilins voc:iliis A iiuni, omnes electi, locenlibos bononim tcliiom lam- 



est, qnod boc mense ad llll lUiis Quintiles Julius pro* 
crealus sit. Auguslus mensis Sciiiiis aniea vocsImi> 
iMr, donec iionor Auguslo dareior ex senaioacon* 
soUo , eo quod ipse die primo hujot mensb Anto« 
niutt el Cleopairam soperaverii, el iroperium popoli 
Romani HrmaTerit. Septeinber mensis, Oclober« 
NoTcmber ei Dccember, princlpilem soi relincBl 
appellaiionem, signillcaiites nomine qooli slnt a ver* 
no mense, id est« Martio» vel quod Imbret In eis im- 
wineant. H«c Romoli fuil annoa ordinata diroentio, 
qut annum X roensium, dierom vero CCC el Illl ba- 
bendom esse constilniL Mensesqoe ila disposoil, 
01 Ull ex lis, Marlios Maius,Qointilis, Oclober, Irice- 
nos singoU, sex vero reliqoi Irioenos babereni dies. 



padibu^, obviam sponso ac regi suo venientes, roox 
curo eo ad nupiias sopemae civltaib inirabonL Paolo 
poftl Ninna in bonorem imparis nomeri ononi adjeeii 
diem, quero Janotrio dedil, ol Um inaiinoqoam 
In mensibns slngoli«, pr»ler onom Pebroariom, im- 
par nome os servareior, qoasi lofeni el dboinollo 
et par nomeros coovenirel. Com ergo Romani ex 
bac distriboiione fompilii ad lonscorsom, sicol 
Graci • annom propriom eoropolarent» neoeasario oi 
inierealarem roemem inslitoerool wmrt Grmeo- 
rom. Nam el Graed com animadveneronl lemere tc 
CCCLIIII diebos ordinavisss annom, qooniam appa- 
rerei de solis eorso, qui CCCLXV diebos ei qoodrao- 
le xodlacon conidl, deoiae aono soOXi diea el 



qul bodio qoluUnas babeni nonas, cxlerl seplima- B quadrantero, Inlercaiares tialoia raUono eommen- 



1139. Seplimanas aulf m babeotibus, ab iJibus re- 
verl«*bantur Calendai ad diero seittimura deciinum ; 
veniin babenlibus quinlanas ad octavum dcclmnm 
remeabat iiiilium Calendanim : sed cum bic nomerus 
neque solis corsui, neque ralionibus lume conveni- 
rel, nounonqoam oso veniebat oi frigiis anni aestivls 
mensibus, ol conlm calor biemalibus proveniret. 
Qood obi eonllgissel, laolom dieroui sine o^lo meo- 
sls nomlno patiebanior absomi, i|uantiim ad id anni 
lempos addiiceret, qno cceli babilus instoiiii inensi 
apius inveniretur* Sed secutusNuma quinqoaginu 
dios addit, ul in CCCL el llll dies, qnibns XII loi« 
corsos conficl credidit , annos exleiitleretur, aiqoo 
iis L diebos « ae additis, adjecii alios Vi relraclos 



lafl soni, lla ol ocuvo qooqoe anno XG dios» on 
qoibos Iros menses Iricciiorom dierum compulavo- 
mnt, inltrcakirenl. Huncergoordinem Romanit quo- 
que imluri placoH» sed Tioslra, qoippe rugit eos diem 
unom, sicot supra admonoimos, a;idiiom • so ad 
Gr»com nomerom bi bonorem imparis oomerl ; eo 
ro per octeooiom eonvenire miroenis aiqoe ordo noo 
poterat, aed qol exindo sit error geniios, qoaliter- 
qoe cidem sil soccorsom, In pracfau Horl ei l*rs- 
UxUli dispoUiionet undo el isia deeerpsimos« qui 
acire voll Inveniet. Tandem Caios Julios Caei4ir, imi- 
Ulos iEgyplios, ad nomemm solis anuuui, sicat bo- 
de servalor, iiistituil, X vidclicel dies observatioid 
vcUri soperadjlciens , ot aonum CCCLXV dics , 



illis VI mensibus, qui XXX babebant dies, id esf, de C quibos ipro xodiacom luslrai » ellicereiil. El no qoa* 



siiigoUs siii£ulos, laclosque L cl Yl dies in duos no- 
vos mcnscs pari raiione divislt, acde duobus prio- 
rein Janoariiiin noncupavtl, priiuomque anni osse 
vohiil, Unquani bicipilis ilei niensem, respicieniem 
ac pros|'icienlem Iraiisacti anni finein, futurique 
priticipia. QuiJam autumaut Jauuariom nunciipaium 
ex eo quod liincs et janiia sil annl. Secuoduin dica» 
vil Kebruo, Id esl, Phitoui, qni lustrationuin poiens 
credebaliir, luslrarique eo m iiso civiutem iiecesse 
eral , quo sUtuil ul jiira diis iiianlbus solvereniur. 
Sed banc lusiraiidi consueiudinein beiie muUvit 
Cbiisiiana religio, cum in mense eodem dio sanct» 
Muria; plebs univcrs^, cuin sscerdoiibus ae mbiisiris, 
hytimis modulabc vocis per eeclesias , perqoe con 



drans deesset, siatoit oi quarto qooqoe anno wcor- 
doles, qol curabant, niensibos ac dieboa onom lo- 
tercaiarent diem, eo scilieet meoso aeloco»qoo 
etiam spud veteres meosis iuurcaiabalor, Id esl » 
ante qoiiiqoo ulliinns mensis Febniadl dles, idqiM 
bissextum censuil nominandum. Orooi enbn inierco- 
lationi mensU Febioarios depoUlos esi, qoooiam ia 
ullimiis auni erat, quod eliam ipsura ex Gracoroai 
liiiilatioue laciebaiti, nam ilii ultimo auni sui mcM 
supcf fkioo inierserebant dies. yenim ona re a Grmi io 
differebanl, nain illi, coufeclo oltimo meose, Rooiam 
iion coiifecto Febmario» sed post vicesimum el IoT'* 
liom dieni ejoa iniercalabant, Termioalibos sdliecl 
jani poractis; deinde roliqoos Fcbroarii OMnsis dies 



gma urbis loca, procedit, datosque a ponliace cuncti ^ ^^^ ^^Mi quiiM|tte, posl iniercalaUonem sobjooge- 



ccreos io manibus gt^staut ardentes, ei aiigcscento bo- 
iia consuelttdinet Id ipsom in caeteris qooqoe ejosdeni 
lieatas mairis el perpcto» virginis festiviUlibus agere 
didicil, non utlque in lustralionem lerrestris imporii 
4|uuiqueiinem, sed in perennem regni co^ls me- 
inoriain,quando, juxU parabolam virgiomn prodeo- 



baiil, crcdo vi leri religionis soaQ more, ol Febnui« 
riuiu omoimodo Mariios seqiierelor. 

CAPUT XIIL 
De CaUHdi$, Nwis ei IdibuM. 
Prtscis leiiipohbus poniiHci mioori baec pmvide»* 



GLOSSifi ET SCIIOIJA. 



qood oiramquo elymologiam conlinel. 

Haro$eofri$ 9^oiuf. Quid boc liico Beda vocel 
boro5icopos« lUeor me nescire. Nam iM>£09ieoTro; et 
lioroscopiom aigniflcai , id est , eam signirfH pan«*m 
qo» naseente quopiam supe<* borixontem eniergjl, 
cM'wlesiiuin reruin tempnruinque observaioreiti ; 
qiiciu 6i bo<: loco afripere volcs, uiiu video cur bis 
aiinuui a|'criai A|Hrilis. Nam hjrbcrnae iiocie« laui 



snnt idoneae, etqoldem amplius qoam vem» oia 
»siivde. 

CAFOT XIII. 

Bam. Rao. GLOS^iS. — PH$ci$ lemporiku$ ponli^ 
minori kme proMemia deieQokoiur. Id esl, tcnde- 
bat«ir, coniinilieb»lor, vel crrdcbainr. FjsnNifii^» 
scilicft ejiis luiuc sidos, vel visiim, id fst. visioncfii 
ci appariiioiiem. liep saeripcufo, id esl, pooiiftcl 



«3 ni: TCMPORUM RATIONR. IM 

im delefabatar, iil noTsc lun» priinum oiiservaret A <iiein, qui di?iJit meniem. liliiare enim Eirnsca lin- 

gua divldere ett; unde Yidua, quasi valtle idna, ii 



aispaeUHD» visuanque regi sacrificulo nunelaret. lia- 
qae aacrillcio a rege ct minore poniiAce celebratOt 
Maoa pontlfex calau* id eat, vocau ia Capiioliun 
plebe, JuKU corian Cabbram, qum cme RonuU 
protiaaa eal» qool numero dies a Calemlia ad Momia 
auperesseat, pronundabal , el quifilaoaa quidem 
dido quinqulea verlNi x«X6 aeptinuinu repetito ao» 
tiea praadicabau Verbum auien imk& Gnecum etl» 
id esl, voco ; et hone diem qui ex bis dlebus qul cala* 
ranlur primus esael, plaeuli Calendas vocari; binc 
•I ip&l cori» ad quam vocabaninr Cabd>r» nomea 
4aiom esl, ei dassi, quod omnis in eam vocaretur 
popnlus. Idoo autem ninor poolifex numerum dio- 
ran qnl ad Noou superessenl calando prodebal» 
qood posl novan lunan oporiebal Nooanin die B 
populares, qul io agris esseol» coolluere in urben, 
oceapioros causas feriamin a rege sacrorum, scilo- 
rosqoo qukl essel oo oiense fkcien Jom* Unde quidam 
bioe Kooaa exlsibnaol dicias, qiiasi oovac iiiitlum 
obscrvallooiSt vel qood ab eo dlo semper ad Idua 
ooven diea potareoUr. Porro Idus vocari placuii 



est, valde divisa; aul vidua, id esl, a viro ilivlsa. 
Ntinnullis placet Idos dicUs vocabulo Gi»co, a 
S|iecie ; qu« apud illos i itet vocaiur, quod ea die 
plenam spociem luna dcmonstrei. Ntiiaiiduiu autem 
quod In Scriptura sacra Calend»s ciiin Irgiinus, niliil 
aliud qiian uoxm orlum lun:c inteliigt*re debifmus, 
Juxta illud Nunerorum : In ddendi» «iiI«in, id €si« 
ta menstam ixcriiit^ cfentii kolucuuttM thmino, 
Ouia nimirum llcbrjei, nt supni diciiini «^si, iion alta 
meiisium exordia qoaro Nt?omenia«, id esi, novilu- 
oia, noruoi. 

CAPUT XIV. 
D^ menn^ut Cneeonim* 
Sed ei Gnecl et ^ypiii, de quibus supro diximus, 
nullam in suis meusibus Calendarom , Nonarum, 
Iduom distlnctionon observaoi. Verum ab incipioiiU 
cujusque men^is exordio usque sd terminun ejus, 
crescenU simpliciier et inenarrabiiiter dierum con- 
currenlium ordine» compuundo |>erveniuiil. Si qui- 
deoi Groeci (nam do ^gyptioruro aimo et meusi- 



GLOSSiC ET SCIIOLIA. 
najori» qol caosa adulailonis iu vocabatur ors^, 
id eaiv a seolore f 1 majore pootittce. idtio pontifos^ 
•deal, mioor. Cola^nuo, M esl, vocaUiefm, qum 
€mm RomMkfroMmneU^ quol numtrodiet a KnUndlt 
md Nonat tnperet^enl , fnronmttiobnl^ ficllicol utrum 
ooinque dies an set»Um. Curim Cnlnhm nomen locL 
MoUoos, scilicet Nom«s. Ri innc, id esi» ex isu re. 
Imj nirl0 d rkssi, sciiicft CalabRB, quia clasais 
GtM^, Lailne vocaiio. Voearelur^ idest, balaretur. q 
Ferimum^ solemoitatuni. Sdfiiros, id eai, Interroga- 
lomo. Qnnti nmem inilium oktervaiionit^ U\ wU s nova 
observatione; ab eo die^ 14 esl, a Noiiis. Pumrenlur^ 
scHicel com. DiMll^ id est, separat. Dividere eil, 
acilicet Latioa lingua. Valde i/irtsos , scilicet a viro. 
idiM Grcce, species vel fonna Latine. Ku die^ iil 
esl, In Idibtt^. on/iiiifas ciim /«SfimMt, scilicet quaiii- 
vis llebrosi non habeaiit Kaleud., laineii Rimiaiii 
per siiuin prouriuni verbuni iiominant initia iiieu- 
sium eoro!ii. Numeronim. libri Moysi, qui liber Nii- 
loeri dicitur. 

Jqah. Nov. Scholu. — Kolandum quod in Scriplura 
tacra KaUndei cnm leginua. Gnccia iioti babt!t K^tleii- 
das, sed ioilia mensiuin sniit apud eos vo>i iiovta ; umle 

Jiroverbio cum voiumna rem siKuilicare nuiii|uain 
uturam,diciraus:ad Kalendas Graecas. 

CAPUT XIV. 

ioAif. Nov. SctfOLiA.— >«/ ei Crmd el ^qyptii, De 
Graac-mm nieniibus scripsii Theodoru^ Gaza, qucm ^ 
Yide, si vis plura de bis cognoscere. Quas ratio sit ^ 
ootaodi dies tuoi apud Grxcos, luni apud Laiinos, 
disce ex subjecu tabula , ubi noia quemadmodum 
Latioi diviluut dies meosium In Kalendas, Noiias ei 
Mus, sic Gra<ici (Ut est apud Pollucem, priiiio ovoutt- 
cTOBwv) xtx dies, el lu denarios,quorum priinus diciiur 
IvTficttflw», secnndus a nalurali ordine, tertius '/.n^^ 
aru ffcvMv ; som|isimus auieni Januarium et euni qui 
bnic apiMl Gnecos respoiidet Gaiueliouem ; vi*rior 
eoin esl bssc senieiitia quam eorum qui dicuot esse 
Odobrem. Nam Aristolelesauctor rst, lib. i Mirfoi^&v, 
meoae Gamelione ao eui esse in bibernis versionibus, 
quNOd esl parlim in Decembri. partim iii Januariu. 
rcfcu^ittVK Januarii. 

«' noftamn i KaleiitlaP. 

P Uynipn ) IV. 

Jtpitn 
xir^pm 5 III. 

e' nipinxn 4 frid. 



htapitmu 



c fxTa 


^ 5 


Nonas Janoar. 


C' I6J0UJ0 


6 


Vlil. 


vi '»yiiti 


7 


vn. 


ff ^vcera 


8 


VI. 


i' ^fxoctq 


9 


V. 


i«e' ir/jwti) 


10 


IV. 


10 Ttril^T9 


i1 


ni. 


43 


I^ridie. 
Idus Jauttar. 


«u 


SfX«T« 




a m(invq 


ii 


XIX. 


i^ Im 


15 


XVIII. 


c( i^^iiin 


16 


XVII. 


cx" 67^00 


1*7 


XVI. 


iff fW«T9 


18 


XV. 


x' iixi; 


19 


XfV. 


m ^ixara 


teo 


XIU. 


X7 hytuxri 


%\ 


XII. 


xv' oyjvu 
x9 t639ai| 


n 


XI. 


±1 


X. 


f 


w^vto»- 




y.i hxtj 


3i 


IX. 


x^ itiunrv 


S15 


VII. 


X^ TtT.a;»Tfl 


20 


VII. 


xa' tfitn 


57 


VI. 


yff 3fVT«»ic 
V fvqxKiviu 


28 


V. 


90 


IV. 




30 


in. 




31 


Pridie Kalendas Frbruar. 



Dierum, Kalmdarum , Nonarom, iduum, in oui« 
nibus inensibus nou et>t par rat:o, qiiain varieuieiii 
cuniplectuniur versnsbi, quos pueri discere solemus : 

iiilius, Aptilit, scpiettique oev«iiH|uc triceoot. 

Maius s«s« oooas, Ocluber, Juliut et Mars. 

Ufinm ptus relii|ui Februu» luoitl octo vicetMW. 

Qiiaiuor at reliqid tenel ldu« quihb<^i ofto. 

Baio. Kao. Glossjs.— Se^el CvKci H Mgnptii^ dt 
ifmbji iupra diximui, nuliam tv siiif meHiibui Katen- 
dcinim, SoHamm, Iduumque distinctionem oburettnl, 
Sciliceiquia iioii liabeut iicc Kai(*ii(tss, i\ec. fitui h, ii«*c 
Idus. inerrabililer, idest,siiieei rore. OrdiHe^compulaU' 
doperveniuul. Uicuntenini;Priniadie^ll;irli ,«ecuiida 
tlies llMrlis, elc. Quibut Hiom libe^tancti PatritAnu» 
ioliit quem de Pnictia eompoiuil^ attipulatur, ubi tari* 
plnm e*l : Kitcrgo in primo anno^ eir. Ip^ eliam libcr 



3S5 BEBiE V£NERABIL1S OPERUII PARS I. -* D1DASCALICA GfiNUINA. 356 

Ims sMpra disieniiniQs), mQUils cx tempore el cor- A ocUfa Cafendaraif!» scd undechni Cileiidiinin ApH-^ 



rectis predkianiin intercalalionQm ambagilias cun» 
ciis, Oium 10 daodecim mensibns anni verteotis 
ordinsTere circQlaro« qaorum pleriqoe a Calendis 
Decenibribas sqqw Indioanles annum, eodem quo 
Romanl mens«s soos dienim namero perstringQui : 
iiil qaidem de Romanoram, ot pnBfati somus, Calen- 
dis, Nonis* tcI Idtbus curanles» sed a primo nsquo 
ad eilremum diem, augescente paolatim numero» 
singulum quemque mensem computantes. Yocatar 
autem apud eos Ipse Deeember (kmfn^oXiwf^ Janua- 
rint wx^* Febniarius Oa/^yc^tcty, Martios dirrfoc» 
Aprills (ffvrcxoc » Maias ipnitivtiH t Junlos dctfmct 
Julius irftvtfM^, Augustus l&Qf^ Septeinber yopiuuo^^ 
Odpber vtrtpCc^TMOf, Noverober di^. Quo illos 
ordine airoum observare^ vel menses, et noper trans* 
missua ad noe de Roma computos eorum aniialis 
ostendit, etcanonea qui dicuniur Apostolornm idem 
antiquioribus lilteris edocuere, ubi duodedmos dies 
roeiisis Mp^tpnaiw IV Iduum Octobr. esse memo* 
ratar, quo utique colligilur utrumque mensem pari- 
ter inclpere, qui uterque diein duodeciinum babero 
probatur enmdem. Quibos etiam liber sancti Palria 
Anatolii, qoem de Pascba composuit, afttipaiitur,-Qbl 
scripium est : « Est ergo in primo anno initiam primi 
mensis, quod eat decem et novem annorum cireuli 
principium, secundum iEgypiios quidom mensis 
Phamenotfa vigesimo seiio diot secandum Ma- 
cedones Distri mensls vigesimo secundo, seeundimi 
Romanoa vero undeclmo Calend. April.i Hic eoim 



linro dies fsi; ntriqae aotem» id esC, et qul oetavi 
Cal. et qoi andedma Cal. Apriles^ In Anatolio legmift 
vigesimam seitam diem iEgyptH mensia fai eadem 
seaientia habenl annoutam, qoe absquo oUa doble* 
Uie in andecimo Galend. ApriL deveoire probatlir; 
Juiia quod saperiaa eornm annalem deacrflienMs 
signavimns* 

CAPOT XV. 
De meiiiitet An^onrm. 
Anliqui antem Angloram populi (neqae oniai Hdttl 
coagrauro videtur, aliaram geolium annalem obser* 
vaiBtiam dicere, ei me» reticere) JuiU cursam lanm 
siioa mensea eompaUvore ; uode ei a luna Hebnaoraiia 
ei Grttcororo more nomen acclpiant. Si quidem apud 
B eos looa monat menslsmonath appellator. Primasqao 
eornm mensis, quem Latini Januariom vocani, dkl- 
lurGiuli. Deinde Pebruarius Sol-monatbt Marlioa 
Rbed-monathy Aprilis Eoatar-monalh, MaiuaThri* 
mylchi, Junius Lida, Julius similiter Lida, AogoaUis 
Vueod-monaih, Septomber Haleg-monath» Odober 
Vulnter-fylleth, November Blod-monath» Decembef 
Giuli» eodem quo Januarius nominet vocator. Inei- 
piebanl autem annam ab ocuvo Galendamm Janua- 
riarom die, abi nunc naule Domioi celebramas. Bt 
ipsam noctem nunc nobis sacroaancUm, UuicgeBtili 
vocabolo Modranicbl» id eat, matram noctem« ap» 
pellabanl, ob caosam, oi sospicamar, cerenMmlaraaa 
qaas in ea pervigiles agebanl. Ei qaotieaeaoqaa 
commuois essel annos* ternos meosos lanares aln* 



Tigesimam secundaro diero Distri mensis sBque vico- q gulis anni temporibusdabant. Cnro vero einbolismas« 



simam secundam Martii fore commendans, Indical 
manifesU quia simul uterque mensis initium suniit. 
E| ne quis dicat quod Anaiolius In bac senuntia non 
scripaerit undecimo Calendas , sed ocUvo Calendaa 
ApriJes, convlncet hoc non ita esse roensis ^yptio- 
imm Pbamenoth * cujua vigesima seiU dies» non 



hoc esi« IIII menslom lonarium aonoa occanrerel» 
superlluum mensero aesuil apponebaolt iu iUtait' 
Ires roensea simul Lida nomloe vocarentqr, el ob id 
annos illo Thri-lidi cognominahalor , habena IV 
mensea lesutis, urnos ol aemper lemporam cmle- 
roram. liem principaliier annum totum In doo 10»*^ 



GLOSSiC £T SCHOUA. 



anirmat quia eodem nomero ei ordine dieram per- 
sirtngnnt Greci suos menaes, quo et iios. iEgyptii 
indpiunl Martium in qulnio Kalend. Mart., nos el 
Gneci in Kalendis. Astifmlahir^ a sUfmlar^ iJiler- 
regc. Siipulari» interrogare. Isidoras : Stipulatio est 
aponsio, unde et proniissores stipulatores (Ucuntur. 
Dictaaulemstipulatioa stipola. velereseoimquando 
allquid aibi promittebant, siipulam frangebani^ quam 
iUrum jungentes, sponsioiiessussagnoscebant« sive 



et undecimo Kalen. Aprit. ona diea esf» el ibi seflsper 
est iniiium decennovenalis cyeli. Ideo enhn dail 
omnia hiec praedicU, ot osiendat quia Gneci el Ro* 
mani uno ordine perslringunl suum aiinum, et aaoa 
menses; non Umen ifigyptiiy qui in vigeaimo aexto 
diebabent illud initlum;e rum annalero, scilicel 
iBffyptioram, describenles signavimus. Qiiinto enim 
Kalsii. Martii incipit Phamenoih apud illoa, slcut 
diilmos superius«elideovigesimM sextnsdiesfil 
qood juila lodicram Hrmum sacranMBntum appella- in andecimo Kalen. April. Juxia quod mperiiu^ scl* 

' I, D licel In andecimo capitulo« eorum mmalem d^eri- 



verant. Eit ergo in primo mmo iHiliMm nriml men$i$i 
miod eti »09emieeim mnnorum dreuii fmneipium, 
Principium decennovenalls cycliest in andecimo Ka- 
km. April.^quia quando Irlgeaimaestlana Inundeeimo 
Kalen. April., tunc lit primasannos deconnovenaiiSt 
et a prima luna priroi roen^is. In ipso anno fft ibi, 
in crastinoumen» id esl, deeimo Kalen. April. Ciijvt 
vi^etimifs sesUf , iion ociaw Kalend, April.t ud unde^ 
eimui Kalend. Anrih diei «sr. Cujus scilicet mensis 
vigesima seiU uies, scilicel qus eat inltiam decen- 
novenalis cycli. Sicut vigesimas secundos dies apod 
Grascoa ei apud Latioos vigesimus sevtos dies« scl- 
licol ei ideo mellos undecimo Kalend. April. « qula 
odavo Kalend. non invenitor in vigesimo seiio die , 
aod andecimo Kalen. Qum scilicel vigesima seiu 
dieg in undeeimo Kalend. Aprii.^ acilicel noa in 
dctavo Kalen. deunireprobatur. Viceaima sevU dies 
PhaawQotb, ol vigesima aecunda Distri. Mariiiqiie 



benue iignaoimue. Inier historiam autem et annaleo 
hoc Inieroslv quod historia esl eoram temporam qoso 
vidimos » annalea vero sunl eoram temporum el oa* 
norum quos auas nosira non vidil. 

CAPOT IV. 

BaiD. Rav. GLOSSiB. — Antiqui au'em Angionm. 
popuii, Angli iiomen eatregionis, in qna primanri 
coeperant popoli Angli e se. Lege historiaih Eccto- 
siasticam gentis An{;|orum ; ibi en m , in libro i» 
cap. 15,qualiterpradicugens, annoab locaraaiione 
Domini 449, hi Briianniam primo adfonil, por 
ordinem InTOnies^ 

JoAH. Nov. SciOLU.— Aoli^ifi otrf«Mt Angtormm 
populL Britanniei proiimls littoribas, id est, GaUi* 
canis el Germanids» eam insulam oocaparuo^ qino 
antea Albioo a Romanis dicU fliit ah albis nMwlihiie. 
qui adnaviganilbaa primum occurrant ; ondo oi otr»- 



35} m TEMPimilll BITIOIIE. 

pioit k/mk, fidMfetl. «I Mlaa^diiparielNHiVm A 

Ulm* MBtet qoilNM loitgiem noattNiiMlies tniit 

maci IritaeiMks tei roliqim byMia. Unde ei nea- 

•e« quo bjenilia tfmponi incipielNiiii Vuioter^ 

Qrilelb oppollobeiit, cbnpoeito ooiDiiie eb byeme ei 

pleolloiiio^qaitTidelicet a pleDnaulo^usdein menslt 

bpeM toniretor Initloro. Nee ab re ett ti et caMera 

■Mntiam eomiD qnld tignifle^tiioniina inierpretarl 

ciireniot* Montet Ginli a convertione tolit inauctnm 

diei, quia unot eomm prmedit, aliot tub^itur, 

flomtna aceiplonu Sol-monalh did potett mentit 

pbcontanim, qoat in eo dilt tuit olliercbant; Rbed- 

I a dea illomm Rbeda, eni In illo tacriflcabani, 

Eotlw - monatb, qui nunc patcbalit 

inlerproiatur, quondam a dea illorom qm 

tmtn Tocnbalttr, et coi In illo fctu eelebrabtnt, B 

nootea bobult, a eojmiDomliie minc patcbale tempua 

cofnominanl, contueto antiqnm obtonrationbifoca* 

bolo fnudla nom tolemniialit vocantet. Tri-mllcbi 

dleebatur, qnod tribut Tidbut in eo per diempecora 

DMlgebaDlnr. Talit eoim erat qoondtm ubertat Bri- 

laMi», Tcl GermanfaB, de qua in BriUnniam natio 

iniraTlt Anglorom. Lida dicitor blaodus, tWe nariga- 

bilit, quod In uiroqoe mento et blanda tli terenttat 

a«mram,etnaTlgari toleant mquora. Tueod-monatb 

mentit xiianloram « qnod ea tcmpetuie mtxinie 

nbnndent. Halcg monaib mentit tacrorum. Vuinter^ 

fjrlMi potetl dici composlto noro nomioe byeroe- 

pleDUunlnm. Blot-monatb mentit immolationumt 

■ia bi ea pecora quat occituri erani dib suit f ove- 



m 

CAPUT XYI. 

ih'9ipH$ dH^Mm mentktm. 
Sidgoli auiem inentet toa tigna in quibut toleni 
redpiant babent : Aprllit Artetit, Mtiut Tanri, Juniut 
Gcminoram, Jnlloi Gancri^ Auguttut Leonit, Se- 
pteiiiber Virginiti October Libne, Noramber Scor» 
plonlt, December Sagiturii, Jannariut Ctprieorai« 
Febmtrios Aquaril, Martiut Pitdom, ticat quldam 
Toterum etitm Tersibut explict?it beroicit : 

Resplcis Apriles Aries Pbrisae Ctleodm. 
Mtiut Agenorel mirttor eoraoa Taorl. 
Juiilus «qoaioseiBlo videt ira LaeMots. 
SoiuHio ardentis Ctncri fert Joliut^tsirum. 
AoguaiiMii meiMem l^ fervidat igoe pororil. 
Sidere, Ylrgo, Uio Bacebum Seplwnber opbntt» 
iEooal et Ociobur seoieoils tempore Libraai. 
Seofpios hybernum prcceptjubet ire Novenibreiii. 
Terniinat Arctteneoa modio sua aigna Deeefldirt 
Prtodptttui Jtoi mocit troplcat GNiricoroot. 
Mense Nuime In medio soUdi sUt ddos Aqotril. 
Procoduot doplieet U Martit lempora Plseet. 



Qtti quod de uno Deeembri tpecialiter dixitt ^t cm- 
torm utiquegeneraliur Intelligendum tignavit, foia 
▼Idelieet tingula quKque tignoram medio tuo mentd 
ierminentur, a medio priora tnmant exortunu De 
quoram potitione tiriciim nctcientet cum iRStriie- 
mut, obtecra tclentibut ooeri non tit. Undiqoo gy* 
ram cmli ratundittlmum per lineam xodiaci circiofi 
quati per xonam quamdam amplbsimm tpberm dr^ 
cumdaum, dittinctlordinetgeminaram XUseseln- 
vicem contingeiitium obsident : Uni« suni mtgnilu- 
dinit» ot non minora quam duaram tpatio boraranit 
irel oriri, vel occldera, vel de loco postint romreri ; 
rami. Gratiat tibi» bone Jetu, qol nos, tb bit vanit G tlngulit tricensB partes, ob iricenot dlet qoibut n 
nfortent, tibi ttcriScia laudis offsrra donatii. tole lottrantur» adtcribon.ur, decem temit bbim 

GLOSSifi ET SCHOLIA. 

noctit, quae pnecedit diem xr Kal. Maii ; ei exli lilft 

Tauro bora nona diei plena, quod est xvi Kal. Juiilr 

Et intrat in Geminos decima hora diei incboanut, 

qood ett xYi Kal. Junli ; et exH de Geminit tecundq 



qno idlomau lingua qoidem naU etl tlmlllima Ger- 
ananic» teu BaUTiae linguae, quam genum priori 
loco itilHC foitse consUt ; de lingoa cujus etiamnum 
fere tle utunlur, tatlt contui ex tieda. 

CAKITXVt. 

Bnm. Ras. GLOttiB.— Sin^ mifem memei ma d- 
fM» in fmku$ tolrai ndifkM « Mmu. ApritU tcUh- 
€H kdb€t iipmm AriiH^^ e(c Qoia rldelicel tingula 
^ m e que tignorum medio tuo mense terminentor» a 
am^nrioratumant exordiuni. 

Qmhm diehu Sol qnodqne ri^mun mgredkitur. 



xv Kalend. ApriL, 
so Ktlend. Mail, 
XT Kalend. Junil » 
XV KalofKl. Juliit 
XV Kalend. Augwtit 
XV KaieiML Septemb., 
XV Kaleod. Odobr., 
XV Kalend. Novembr., 
XV Kaleod. Deeembr., 

XV kalend. Janoar. , 

XVI Kaiend. Febr.« 
XIV Kaleod. Mari. , 
pnt Igltur lerminationet 

•I noctoriuiom aocipcra potet ; al vero Joxu nttn- 
vani» iuexordia tlgnorum, elqiuliUrlNstextnt ae- 
crateal» bitellif ere deliet. 

V4 ki§MsU prmpeifiimm» 

Priato igitnr amio pneparallonlt blttexti « prima 

Imra Dodit, qmediem xv Kal. April.pr«cedit, Intrat 

nnl bi Arietom ; ei exlt do Arieie tecnndo poncio un- 

Imrc noctit, qmt prmcedit diem xv Kal. 



bi Arieum 
biTauram. 
in Geminot. 
lo Cancrom. 
io Leoncm. 
in Virginem. 
in Libram. 
in Seorpionem. 
In StgliUrium. 
in Capricoraum. 
bi Aquariiim. 
inPltcet. 

contuetudlnem 



Bl Inim in Tanram tertio pnncto bone undecinKO 



punclo horm ocuvae noGiis, qum prseedii dlcm xV 
Kal. Juiii. 

£t iiitrtt in Cancram tertlo pnncto borm ocUv«o 
noctit, qus prsMedit diem decimum quintum KaL 
Julii ; et exit de Cancra bora texu diei plena, quod 
etl XVI Kal. Augutti. 

Ct intrat in Leonem bora diei septima ineboante» 
qood ett xvr KaL Aogosil; ct exitde Leone secondo 

Encio qaints borm noctit, qum pnecedit diem xvi 
iL Seotemb. 

Elintrat in Virginem tertlo poneto qolnitt Hoivb 
noctit, quae prsecedit diem xvi KtL Septemb. ; ei 
exit de Yirglte bora ieriia diel plCDa , qum etl ivi 
KaL tob. 
Et bitrai in Libram bora dldl qnaru Ineboanto, 
quod ett XVI Ktl. Octob. ; et exie de Libra tecundo 
noncto borae teeundm^ qnm prmcedit diem xvi KaL 
flovemb. 

Ct intrat in Scorpionem terlio puncto borm tecuo- 
dm noctis, qom prmeedit diem xvr Kal. Novemb. ; ot 
cxit de Scorpione bora li plena noctitv qum pnoe#- 
dii dlem xvi Ktl. Decemb. 

Et Uitrat in Stgitiarium bora diei prima bicboanlie. 
qnod ett xvi Kal. Decemb. et exlt de Sagitlario te- 
cundo poncto uodcdm» borm dieit qom eti xvu Kai* 
Jan. . ' 

Ei Intrat in Caprieoraom terlio poneto ondedmm 
borm dieit qnod est xvn Ktl. Jan. ; et exit do Copli- 
como bora nonn plena noetis, qme prmeedil diem xfii 
KaL Febr. 



S59 



BCDiif VENERADIUS OPeaUM PARS I. ~ D1DASCALICA GENOINA. 



5M 



qme plasMiil, qiiia pleiiam partem XXIV lifiraniiii A qui4rantem eon8iimroiverint« Jan qiianliim td irl» 
noA redilanl, tironl coroputari. negllguniur. Aiumen cenas parlea addiderkit patebii« coropletuique aolia 
ot ipae doodociet circuroactx, ubidiea quinqoe ei annua non CGC lolQm elLXdiebiit, ted addltiiT 



GLOSSiE ET 

Ei intrat in Aqnarium hora decima noetis Incboan- 
te« qiUB proM^edit dietn xvii Kal. Febr. ; et eitt de 
Aqiiario tecundo diei poncto hora octavae, qiiod etl 
XV Kal. MarL 

Et Inlrat in Pisce^ tenio puncio horas diei octavae, 
quod ea XV Kal. Mart.; et exii de Pisclbiit hora sexia 
pleaa noctis, qu» prjecedii iliem sv K^lendas Aprillt. 
De MHundo anno prwparationi$ I «sexll. 

Aniio teeundo pneparatiooit bistexii intrat tol in 
Arielem bora septiina inchoante noctis, qo» praece- 
dil diem xv Kal. April. ; et exit de Ariete tecnndo 
poActo quintx hone diel, quod est xv Kal. Maii. 

Et inirat in Tauram tertio punclo qiiinlac bor», 
qu» ett XV Kal. Maii ; et exit de Tauro bora tertia 
plena noetit, quas praBcedit diero xv Kal. Junii. 

El Intrat in Ueminos liora quaru incboante noctls 
•opradictae ; et exilde Geniinis secundo puncto bone 
diel tecondae, quod ett xv Kal. Julii. j. 

El intral in Gancruui lertio poncto horae diei se- ^ 
coMlae, oood ett xv Kal. Jut. ; et exit de Cancro 
lion diei duodeeiina plena, quod est xv Kal. Augusii. 

Et intrat in Lennero bora priroi nociis inrboante, 
qM praeoedil xv Kal. August. ; et cxit de Leooe se- 
condo poncto liorae undeciuiie ooetis, qoae praecedit 
diem XV Kal. Septf rob. 

Et Intrat in Virginero tertio puiicto borae undecimae 
noctiSv qoae praeceditdiem xvKal.Septemb.:el extt de 
Yirgine noiia liora diei plena» quodesl xvi Kal. Octob. 

etintrai in Librain deeima hora diei incboante, 
qood est xvi Kal. Octob. ; et exit de Libra secundo 
puncto borao octave noctis, quae praeeedil diem xvi 
kal. Noveoib. 

El intral in Scorpionem tertio poneto oetavae ho- 
ne noclis tupradictx; et exii de Scorpione liora diei 
•exta completa » quod Oit xvi Kal. Decemb. 

Ei intral in Sagittarium bora septinia diei incbo^io • 
te, quod ett xvi Kai. Deceinb. ; et exit de Sagitia- 
rio secuiido puncto quioke kor« noctis, quae praecedil C 
diem xvi Kal. J^nuarii. 

Et inirat in Capricomuni tertio ponclo qumlae 
borae noctls supradiclse ; el exit de Capricorno tertia 
hora dif I plena» qood est xvii Kal. Febr. 

Et intrat in Aquarium qiiarU hora diei inchoante, 
qiiod est xvii Kal. Febr. ; et «xil de Aquirio secun- 
do piincio secuodae horae nociis, qus pnccedii diem 
xvii Kal. Fcbr. 

El intrat in Pisces tertio puncto secundo) hono 
nociis prasdictae; et exit de Piscibus dnodedroa bora 
uoctis plena.quae prjecedit diem xv Kal. Aprilis. 
De Urth anno prigparatioHh bli$exti. 

Aono tertiu pra!|iaraifonis bissexii^ in iiiiiio priroae 
boiae diei « quod est xv Kal. April. iiilrat sol in 
Arietem ; el exii «le Arieie secon Jo puucto horae diei 
iiiideclmae« quod esi xv K il. Maiat. 

Et intral in Tauruin tertio puncto borae diri onde- 
cimae, quod est xv Kal. Maias; et cxii de Tauro lio- ^ 
ra nooa pleoa, <|uae pnecedii «liem xv Kal. Junii. *^ 

Et intrat in Geminos iuchoante hora deciina noctis 
su|Nradicta;; et exit de Gemiiits secundo puucto hora 
diiii octavae, qood esi xv Kal. Julii. 

Et intrat in Ciincrum teriio poiiclo horae octavsR, 
qood est xv Kal. Julii ; et exit de Cancfo ^exta bura 
noctit, qutt pnecedit Uiem xv Kal. August. 

El iotral io Leonetn hora septimj siipradictae 
noetis incbtiante ; et exil de Leoue serundo puncto 
borae dii*i quiiitae, qiiod est xv Kal. Septemb. • 

Cl intrat lo Virginein teri'o puncto bone diei 
quintae« quod est xvi Kal. Septeiub. ; ei exit de Vir- 
ffiie hora tertia iioctis plena, qo:e pnecedii diein xv 
Eol. Oetobr. 

Ei iutrat in Libram quarta bora praMlictae noctis 



SCIIOLIA. 

inchoante; etexit de Llbra secondo pnneto horae 

diel secundaey quod ett xvi Kal. Novemb. 

Et intrai in Scorplonero ieriio pmiclo borae di^i^ 
eofidaL, quod e t xvi Kal. Novemo. ; et exit de Scor- 
pione hora doodecima diei plenatqood ett xvi KaL 
Deremb. 

£l inural in Sagittaritfm prhna hora noctit in- 
choante, qoae praeoedit diem xv Kal. Decerobr.; et exiC 
de Sagiitario tecondo puncto under imae horae noctio 
pnelicts, qoae pnccedit diero xvi Kal. Jan. 

Et intrat in Capricomvm tertio puncto undedmai 
hone noctis praedietae; el exit «*e Capricomo nooa 
hora diei plena, quod est xvu Kal. Pebr. 

Et iiitrat in Aqu^rium decima bora diei indioante« 
quod est xtii Kal. Febr. ; et exit de Aqiiario tteoo- 
do poncto ocuvae borae Boctit, quae praecodil diofli 
XIV Kal. Mart 

Eiiiiirai in Pitcet tertio pun^to borae oct^vae no- 
ciis tupradidae ; et exit de fiscibut hora texta dmi 
plena, qood etl decimo qubilo Kal. ApriL 

Di ipuarlo anno prmpmrationli #iitexf / . 

Anno quarto praeparalionit bistextit inCrat tol ia 
Arielem bora diei teplima Ineboame, quod ett zf 
Kal. April; el exl de Ariete tecumio punclo horao 
noctit quiotae t quae praecedit dieni xiv Kal. Maii. 

Ei liitral in Taunim tertio puncto borae qulMe 
Bociis praedictc; et exit de Tauro bora diei laftia 
plena, qnod est zv Kal. Junii. 

Ei iniral in Ceminos bora tliei qoarta hichnante » 
quod est xv Kal. Junil; et exit iteGeminit tecttndo 
pOBClo horae noctit 8ecttnd.%t qm piaeeedil dieni 

XIV Kal. Julil. 

El intrat in Cancrum teriio puncto borae tecondae 
noctis supradiciae ; et exil de Cancro hora dnode« 
cima pleoa oodis, qiiae pnoeedil diem xv Kol. 

£t intral In Leonem hora diei plena« qood esl 

XV Kal. August ; et exit de Leone si^cttndo puocto borao 
diei ondecimae, quod est xvi Kal. Septerab. 

Et iuirat in Yirginem tertio puneto borae diei ihi* 
decimas» quod est xvi Kal. Septemb. ; et exil de 
Vircine nona hora noctis plen^, quae praecedil dieui 

XV Kal. Octob. 

Et iiitrat in Libram decima hora noctis inchoanie, 
quae praccedii diem xv Kal. Octobr. ; et exit de Libfo 
secundo puncto ociavae bone dieit qood est xvi KaL 
Novemb. 

Ei intrai in Scorpionero tertio ponelo oeUvae ho- 
rae diei, quod csl xv Kal. Novemb. ; oi exit do 
Scorpione soxU hora noctis piena.qttae pneeadit 
diem xvi Kal. Dcceinb. 

£i inirat iu Sagiilarimn bora teplima SQpradicfae 
nociit iiichoaiile ; et exit de SagltUrio tecundo pqq« 
cio quinta: horae diei, quod ett dedmo texto KaL lan. 

Et intral in Capricoriittm tertio pttocio borae diel 
quintae, quod cst xvi Kal. Jan. ; el exit de C^ori- 
corno hora nocis leriia plena, quae praecedil dieaa« 

XVI kal. Febr. 

tii iHirai in Aquarium inchoanie bora nocitft 
quarla supraJida» ; et exii de Aquario seeniido 
puncto iHine dlei secundae, quod est decimo qoarto 
Kal. Mait. 

Ei iiitrat in Pisces tertio puncto bnrae diri seeM- 
dae, quod est xiv Kal. Mart.; el exii de Piacibas 
diNidecinia bora die plena, qood est xv Kal. Aprif. 

Sicqiie sol primo auno po&t blssextam sexta horai 
noctis, q«ia Arietero iiiiraverat, exit de Piadbm; 
sectmJo vero anno duo«leciina hora f jusdem ood^ ; 
leriio aniio sexia hora dlei sequfnti^; onario aoliim 
aiiiio duodecima bora ipsiiis uiei , quod est xv IkmlL 
April. liiuque viginti quatuor, id est, nos < 



8M DE TEMPORUM RATION£. 862 

di ete tt H qvoidnnte t perBciemr. Primumigitar Ari^ A mensis sol tenel oriri incipit, consummatttr io illa, 
lis tignttm ia illa cceli parte qutm io modto Martii qua in madio Aprills ipte circumrenury ideoqao ia 

GLOSSifi £T SCHOLU. 



aexlo Kaiend. Mart. iD^erailari jubentar, ut iterom 
aol bissexto completo prima bora noctiSy qusB pr»« 
codil decimoquinto Kaiend. April. Arietem possii In- 
gredi. Sig na doodecim f el a causis annalibus, vel a 
geniilittm fabuiis nomina suropseruni. Nam Arieiem 
llartio mensi propter Hammonem 4oTem tribuant. 
Uifde et io ejussimttiacro arietis comua flngttnt. Tau- 
mm Aprili, propter eumdem iovem, qood in bovem 
slt rabiilose conversus. Castorem et Pollucem Maio, 
propier In igne Ylnulis. Porro Cancrum iunio* 
^ttando sol ad inreriOra redii» quod Cancer Impnlsas 
retro cursas dirigere soleal. Leonem, qoem occidil 
liercttles, iulio, propler vim fervoris assignanL Vir- 
ginera Aogusto, quia tuoc exbattsta caloribos tellus 
nibil pariat. Libram Septembri, ob aequalitatero diei 
ei noetis. Scorpium el Sagittarium eqoinis cruribus 
deronaainm, propter rulmina mensium ipsorum, 
Octol>erei Novemtier accipiunL Capricornum De« 
cember, propter capram iovis notricem «^ cnjus ex- 
Irema pisci similia piiiguntur, quod hujus mensis 
«Itim» siol pluvialia. Aquarium ianuario, f ebruario 
pisees, ob menses imbrireros iraduoL Singulis au- 
lem tignis Irtginta partet , teroe vero decadet pu- 
Uot«r« eo quod sol triginta diebus et decem semis 
horis illa percttrrat, a uiedio mf^nsis seroper inci- 
pieos» id est decimo gulnto Kalend. die. Signa duo- 
deeim , scilicet signiferi , vel a causi^ aiiiialibns, Id 
esl, hislorids, qun per singulos aniios eveniunl, vei 
a geniilium rabulis, id est figmentis, nomina sumpse- 
mnt, a quibus signa vocaniur; vel ex annalibus, id 
esl« ex rebus que singuUs annis naturaliter Ouni» 
Sttal illis im^ita ; vel ex rabulis quas gentiles nHH 
oiaientjs Scnpturae tradiderant, aut etiam ex alrit- 
qee. Aries, Aiirabam , pro eo qood arietem I>omino 
obtolit pro baac filio suo. T^urus, iacob, qui quasi 
taarus cttm aiigelo lucuuis est in iiionte Bethel. Ge- 
nNoi, Adam et Eva, quod uno corpore ficti sunt in 
paradiso. Cancer» iob propbeta, qaia caneriosus 
foiL Leo, Daniel, qui in lacu leonum foiL Virgo » 
Maria, quia Alium geftuii, ei virgo permansil. Ubra» 
ittdas Scarioth, qoi ad stateram pretium SalvttorU 
pensaviL Scorpio, Pbarao, quia perconcopisceniiam 
■Mrsos esl in mari. Sagiitaritts, Davld» qtti bellige- 
raior rttil eonira Golbth. Capricornus, Esau, qui per 
capidilaiero venatioiiis, et percapram perdidit be- 
aadiclionem. Aooarius, ioannis Baptis», quia In 
alvoo iordanb Saivatorem baptizaviL Pisces, io- 
asa propheta, quia in ventre ceti iribas diebus 
d iribvs Bociibas commoraviL Siogulis auem 
a^i^triginta partes, terme vero decades. Quod ao- 
taiN didl triginta« non esl hoc verum. sed verisi- 
miie» nam sol in singnlb signb varib el diversb spa- 
lua aioratar. Nam in geminb Iriginu duabus spa- 
•ialor diehtts ,et e contrario xxix diebos Sagiturium 
fraaslL Simlliter et In cxleris signb varie cursum 
sattm peragii. Ilroe esi quod in nullo signo tali spa- 
lia, id «sl« triginia dierum et decem seinis horarum 
moras l^il. Propterea vero verisimile e^L quoniain 
si q«b lotias anni drculum vel eumuluro , id est, 
coGLXv diei, et sex buras, in duodecim ax|uas partes 
aeoundim nomerum st|[norum paniiuii ruerli, duo* 
dbdoMm pariem inveniei In triginta diebus , et de« 
horiSv el dimidia parte uoius horae. Tanlae aunl 
liiris, ttl ROB minore quam doanuu spatio 
I vd odrl ird ocddere, vei de loeo poasiut 
SlRfa^ IriemuB ptirU$ ob iric$HM dtei , 
\m $9U testraaiar, tneribunmr. Nullum enim 
algaam poietl moverit aisi per duas horas. Et Ideo 
^jm ia doabos horb amvetur anma slgnamv io vi« 
glali qaalttor borb moventttr duodedm signa , id 
aa^ loCom irmameiilam. k princlpio orlos uniusea- 
JasqM slgai oiqae ad extremHnit du« hor» per- 
agOMHar, vigiati qaaloor horae inter dlem et uodem ; 

Pataol. XC. 



ideo ad unaroqoodqoe ex duodedm slgnls daae horm 
pertinentt sive in oriendo, sive in occidendo. Zodia- 
cas« vd signiler, est drculus obliquus , duodecim 
signis constans, per quem errantes stell» reruntur. 
'Iilec aliud babitatur in tecrb , quam quod illi sub- 
jactt, r lii|ua a polissquaienL Yeneris Unlnmstella 
excedit eum binb partibus; luna ouoqne per loiam 
latitttdinem ejtts vajjatur, sed omaino non excedens 
eom. Ab his Ncrcurii stella laxissime, ut tamen e duo- 
denb partibus (tol sont enim latitudinb) non aiiiplius 
octonas pererret. Neque bas aiqiialiter, sed duas me- 
dio ejus; et supra quatoor, Inrra duas. Sol indc me- 
dio lertttT Inter duas parles, flexuoso draconum 
nieatu inaequalb. Martb steHa quatuor roediis, Jovi» 
media, et super eam duabus ; Satumi duabus, ut sol. 
B Zodiacos Craece , Laiine siguirer. Zodla enim ani- 
nialia dicuntur, quod vitalem babeant animam, qu» 
Cm« Grnco nomine voca* tur; vel zodiacus dictus a 
signis 9 eo qaod signa animalium In eo ease vldean* 
lur, qu» zodia dicuntur. Dicitur vero ila secundum 
Macrobium. Circulus obliquus, id est, rortiiosus. 
Cujus partes latitudinis